Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Helgarpósturinn

og  
S M Þ M F F L
. . . 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Helgarpósturinn

						Miðvikudagur 15. apríl 1981
helgar4<
Kristján kóngur tiundi stóð i
réttstöðu viö innganginn að
geymslunni, þar sem stórmennin
stóöu eða sátu I þrengslunum
alvarlegir á svipinn. Þarna stóöu
þétt saman og horfuöst I augu,
menn eins og Hitler og Napoleon,
Edison og Mussolini. l>aö var ekki
annao að sjá, en það færi tiltölu-
lega vel á með þessum mis-
vinsælu kempum, a.m.k. kom
ekki til handalögmála, þótt ekki
vantaoi einbeitinguna i andlit
þeirra.
Annars voru þau hálfankánna-
leg, þessi stórmenni veraldarsög-
unnar, þar sem þau stóðu i hópi
þekktra liðinna isiendinga, nieo
gagnsæja og ógagnsæja plast-
poka yfir sér.
Um hvaö er eiginlega veriö að
fjalla, kunna þeir aö spyrja, sem
þegar hafa lesið þessi upphafs-
orð. Enda kannski ekkert skrýtio.
En máliö er jtl það, að Helgar-
póstsmenn voru i heimsókn á
Þjóöminjasafninu — raunar á
geymslulofti ofan viö Bogasalinn,
en þar hefur veriö staflað upp
vaxmyndasafninu, sem i eina tíð
var til sýnis fyrir Þjóðminja-
safnsgesti.
Þeir sem nú eru á þritugsaldri
og þar fyrir ofan, muna vafalaust
eftir vaxmyndasafninu, sem stóö
i Þjóöminjasafninu i tæpa tvo
áratugi. Þaö var opnað árið
1951 og tekið niður 1969. Óskar
Halldórsson útgeröarmaöur
stofnaði safnið og gaf á sinum
tlma i minningu sonar sins,
Oskars Theódórs, sem lést á sjó
fyrir aldur fram.
Vantarhúsnæöi fyrirsafnið
Áö sögn Þórs Magnússonar
þjóbminjavarðar vakti safnið
talsverða athygli á sinum tíma og
naut jafnframt rnikilla vinsælda
hjá yngri kynslóðinni. Safnið var
hins vegar tekið niöur vegna
rúmleysis I Þjóðminjasafninu,
enda er safnið raunar ekki i eigu
safnsins, heldur rikisins. Þjóð-
minjasafnið var þannig á slnum
tima, aðeins timabundinn
sýningaraðili fyrir vaxmynda-
safnið og það varö þvi aö vikja
þegar húsnæðið varð aö nýta i
öðrum tilgangi.
Og nú er þvl svo komið, að
Jónas frá Hriflu, Asgeir As-
geirsson, Winston Churchill og
allir hinir toppmennirnir verða að
kúldrast I rykinu og þrengslunum
I smágeymslu I Þjóöminjasafn-
inu. Stytturnar voru þegar opnað
var alls 33 að tölu, 18 Islendingar
og 13 útlendingar. Aður en safnið
var tekið niður I lok slðasta
áratugs, þá höfðu tvær styttur
þegar veriö teknar úr umferö og
settar til hliöar. Voru þaö styttur
af Kristjáni tiunda og Halldóri
Laxness. Sagði Þór Magnússon
þjóðminjavöröur, að mönnum
ÍSLENDINGAR:
1.  ANNA BORG REUMERT, leikkona. (1903—1963).
2. DAVÍÐ   STEFANSSON   frá   Fagraskógi,   skáld   og   rithöfundur
(1895—1964).
3. SIGURÐUR NORDAL, dr. phil., prófessor, sendiherra (1886—).
4.  HELGI    PJETURSS,    dr.    phil.,    jarðfr.    og    heimspekingur
(1872—1949).
5 ASGEIR ASGEIRSSON, forseti Islands (1894—).
6.'HERMANN JONSSON, alþingismaður og ráðherra (1896—).
7.  ÓLAFUR THORS, alþingismaður og ráðherra (1892—1964).
8.  BENEDIKT    SVEINSSON,    alþingism,,    forseti    n.d.    Alþingis
(1877—1954).
9. JÓNAS   JONSSON    frá    Hriflu,    alþingismaður   og    ráðherra
(1885—1968).
10.  ÓLAFUR   FRIÐRIKSSON,   stjórnmálam.   og   verkalýðsleiðtogi
(1886—1964).
11.  VILHJALMUR   STEFANSSON,   landkönnuöur   i    Vesturh.
(1879—1962).
12. SVEINN BJORNSSON, fyrsti forseti íslands (1881—1952).
13.  BJÖRN ÞORÐARSON, dr. juris, forsætisráðherra (1879—1963).
14.  EINAR ARNÓRSSON, dr. juris, ráðherra (1880—1955).
15.  VILHJALMUR ÞÓR, bankastjóri og ráðherra (1899—).
16.  BJÖRN OLAFSSON, alþingismaður og ráöherra (1895—).
NR. 12—16 sýna fyrsta rikisráðsfund lýðveldisins,
haldinn á Þingvöllum 17. júni 1944.
17.  ÓSKAR THEODÓR ÓSKARSSON, sjómaður (1918—1941).
18.  OSKAR HALLDÓRSSON, útgerðarmaður (1893—1953).
OTLENDINGAR:
19.  WILLIAM SHAKESPEARE, enskt leikritaskáld (1564—1616).
20. THOMAS A. EDISON, ameriskur uppíinningamaður (1847—1931).
21.  MARTIN LUTHER, þýskur siðskiptafrömuður (1483—1546).
22. HANSCHRISTIANANDERSEN,danstævintýraskáld (1805—1975).
23.  ROALD AMUNDSEN, norskur heimskautafari (1872—1928).
24.  ADOLF HITLER, einræðisherra á Þýskalandi (1889—1945).
25.  BENITO MUSSOLINI, einræðisherra á ttaliu (1883—1945).
26.  CHIANG KAI-SHEK, kinverskur stjórnmálamaður (1887—).
27.  NAPOLEON BONAPARTE, Frakklandskeisari (1769—1821).
28.  JOSEPH VISSARIONOVICH STALIN, forsætisráðh.  Rússa
(1879__1953).
29. PAUL VON HINDENBURG, þýskur hershöfðingi (1874—1934).
30. WINSTON CHURCHILL, forsætisráöherra Bretlands (1874—1965).
31.  FRANKLIN DELANO ROOSEVELT, forseti Bandarikjanna
(1882—1945).
32.  ROBERT   BADEN-POWELL,   upphafsm.   skátahreyfingarinnar
(1857—1941).
Engaráætlanir um
nýtt húsnæði
Mörgun er vafalaust talsverð
eftirsjá I þessu vaxmyndasafni,
a.m.k. er það ýmsum enn I fersku
minni. Þór Magnússon sagðist þo
ekki telja aö vaxmyndasafn ætti I
raun heima I Þjóöminjasafni.
Slikt þekktist ekki I nágranna-
löndum okkar. Hins vegar hefði
það veriö haft á orði hjá Gylfa Þ.
Gislasyni, sem var menntamála-
ráðherra þegar safnið var tekið
niður, aö eðlilegt væri að leita eft-
ir nýjum staö, þar sem koma
mætti safninu upp til sýninga.
Ekkert mun þo hafa hreyfst I
málinu frá þeim tima og þegar
Helgarpósturinn hafði samband
Stalín, Hitler
og Churchill
nánast í
faðmlögum á
vaxmyndasafni
í geymslukompu
blauta málninguna á fingrum sér.
Þannig var það einnig með vax-
myndirnar. Fólk klóraði I þær, til
að kanna hvort þær væru raun-
verulega úr vaxi. Þetta þýddi
náttúrulega að hendur og andlit
nokkurra styttnanna urðu útklór-
uð og rispuð og þyrftu lagfæringa
við."
Dýrar styttur
Sá er mótaði þessar vaxmyndir
á slnum tlma er Bretinn, Richard
Lee og það mun ekki kosta litinn
skilding að steypa eina svona I
vax. Sagöi þjóðminjavörður, að
það óhapp hefði eitt sinn orðið, að
ein vaxmyndin hefði fallið og
brotnað. Sagði hann gerð nýrrar
styttu hefði kostað offjár. Þá
mun vaxmyndagerð háþróað fyr-
irbæri, þannig að það er hreint
ekki á allra færi að fást við slikt.
Sagðist Þór Magnússon ekki
reikna með þvi, að nokkur inn-
lendur aðili hefði tök á þvi að
bæta við vaxmyndasafnið eða
lagfæra það.
Þjóðminjavörður var að þvl
spurður hvort hann áliti ekki vera
sjónarsviptir af vaxmyndasafn-
inu. „Nei, ekki get ég persónulega
tekið undir það," var svar hans.
„Ég skal játa, að safnið vakti á
sinum tima dálitla forvitni gesta,
en ég get ekki gert að þvl, aö mér
finnst sjálfum það ekki sérlega
áhugavert fyrirbrigði að móta ef
til vill lifandi menn 1 vax og sýna
þá á safni, meðan þeir ganga
kannski I fullu fjöri um götur
borgarinnar. Ég tek þó fram, að
hér er ég aðeins að láta i ljós
mlnar persónulegar skoðanir á
þessu. Að minnsta kosti myndi ég
Kristján kóngur tiundi stendur
bisperrtur i anddyri vaxmynda-
geymslunnar og hvessir brýrnar
á hvern þann, sem raskar ró stór-
mennanna.
eftir Guðmund
Árna Stefánsson
fir 30 stórmenni veraldar-
sögunnar í einni
kös
hafi þótt stytta Kristjáns mjög
frábrugðin raunverulega útliti
hans og þvi ekki réttmætt að sýna
hana og þá mun Halldór Laxness
hafa óskað eftir þvi aö styttan af
honum yröi fjarlægð. Ein stytta
bættist hinsvegar i safnið á þeim
tæpu tuttugu árum, sem það var
til sýnis. Þaö var vaxmynd af
gefandanum, Oskari Halldórs-
syni, sem sett var upp að honum
liðnum.
Misjafnaraðgæðum
Nokkuð munu þessar
vaxmyndir hafa verið misjafnar
að gæöum, hvað varöar
samanburðinn við fyrirmynd-
irnar. Sumar stytturnar voru
langt frá þvi að Hkjast fyrir-
myndunum, aðrar keimlíkar
þeim. Það var stofnandi safnsins
— Oskar Halldórsson — sem valdi
þá menn er safnið skyldu skipa.
Margir þeirra Islendinga sem
sýndir voru I vaxllki á safninu
voru lifandi Hfs, þegar safnið var
opnað, en allar fyrirmyndir vax-
myndanna eru nú liönar.
Til frekari glöggvunar skulum
við láta fylgja sýningarskrána
fyrir vaxmyndasafnið, eins og
hún leit ut á slðustu árunum fyrir
lokun þess:
viö Knút Hallsson hjá
menntamálráðuneytinu og
spuröist fyrir um áætlanir
tengdar húsnæði fyrir vaxmynda-
safnið, þá kannaðist hann ekki við
neinar slIkarráðagerðir.,Ég man
til þess að þetta mál komst aðeins
tílumræðu fyrir nokkrum árum,"
sagði hann, „en siðan ekki
söguna meir. Kg hef
ekki heyrt neitt talaö
um málefni vax-
myndasafnsins á
siðustu árum og veit
ekki til þess, að
neinar áætlanir
séu uppi um að /
standsetja það og sýna á nyjan
leik."
Þor þjóðrninjavöröur sagði safnið
nokkuð illa f arið og þyrf ti að bæta
það og endurnýja ef það ætti að
sýna almenningi. „Það voru
stundum unnin skemmdarverk á
vaxmyndunum, þegar þær voru
til sýnis," sagði Þór, „jafnvel
þótt. kaðall væri fyrir framan
þær og einnig skilti þar sem á
stóð: Má ekki snerta. Það virtist
vera eins með þdssi skilti og
skiltin, „nýmálað", aðfólk virðist
alltaf þurfa að snerta hlutina, til
að kanna hvort þeir Séu
I raun nýmálaðir. Og
fólk viröist þá oft
ekki ánægt fyrr
en það finnur
Biaðamaður reyndi án árangurs að fá yfirlýsingu eða einhver andsvör
frá þessum mikilmennum veraldarsögunnar. Einar Arnórsson virðir
þarna ekki blaðamann viðlits og úiafur Friðriksson (til vinstri) sýnir
málinu litinn áhuga.
ekki vilja að minn llkami yrði
settur I styttuliki og hafður til
sýnis fyrir almenning."
Alvarlegir og virðu-
legir í fasi
Þótt styttur stórmenna séu
mjög misvel gerðar, þá verður
þvi ekki neitað að við fyrstu sýn
virðast vaxmyndirnar sprell-
lifandi. Þegar við Helgarpósts-
menn heimsóttum geymsluna,
þar sem vaxmyndunum hefur
verið staflað upp, þá var ekki
laust við, að ákveðinn beyg setti
að okkur.
Þarna sátu meðfram veggj-
um styttur af velþekktum Islend-
ingum, með plastpoka á höfðinu,
uppáklæddir og alvarlegirá svip.
Jim ljósmyndari hafði a.m.k. á
orði, að ekki vildi hann þurfa að
eyöa heilli nótt aleinn meö
þessum vaxmyndum. „Maður
hefur á tilfinningunni, að þær
hefji upp raust sina, þá og
þegar," sagði hann. „Og það er
Hka eins gott að segja ekkert
misjafnt um þær persónur sem
hér eru. Maður gæti móðgað ein-
hvern. Og ekki sé ég betur, en
þeir tækju slikt óstinnt upp, þeir
eru svo ansi hreint alvarlegir á
svipinn".
Það verður að segjast eins og
er, að enda þótt þær styttur sem
við sáum þarna i geymslunni á
Þjóðminjasafninu séu mjög
misjafnar að gæðum, þá er það
áhrifarik tilfinning að sjá þessa
frómu menn i fullri likamsstærð,
Iklædda fötum sins tima og I
sumum tilvikum með nákvæm-
lega sama svipmót og fyr-
irmyndin.
Þaö var eiginlega of mikil
kyrrð yfir vaxmyndunum þarna I
geymslunni til þess aö við Jim
hefðum I okkur uppburö til að
klæða þær úr plastinu, sem sett
hafði verið yfir þær. Það var eins
og við værum að raska ró þessara
manna. Við létum þó verða að þvi
og engar athugasemdir heyrðust.
Vaxmyndirnar létu ekki i sér
heyra.
Þegar vaxmyndimar voru
hafðar til sýnis, þá stóðu þær hlið
við hliö, án tilbuins umhverfis I
stll. Ef vel ætti að vera, þá þyrfti
nauðsynlega að setja þær I sitt
rétta þjóðfélagslega og sögulega
umhverfi. Þannig munu þeir, til
dæmis, hafa staðið hliö við hlið,
Lúther, Hitler og Roosevelt, enda
þótt þeir hafi aldrei séð hvern
annan á sinum tima.
Stalín með
rólegra móti
Við olnboguðum okkur
framhjá hverjum
kappanum  af fætur
í>
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
12-13
12-13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24