22 Föstudagur 3. september 1982 *in%%ti irinn. Við megum líklega þakka fyrir aö vera ekki komin lengra í iðnþróuninni en raun ber vitni. Meðan hverri verksmiðjunni á eftir annarri í iðnríkjum heimsins er lokað halda þó þessar þrjár verksmiðjur okkar áfram starfsemi sinní og veita fólki atvinnu. En það má ekki muna miklu. Hver mánuðurinn sem líður án þess að batamerki sjáist í efnahagslifi viðskiptalanda okkar færir okkur nær því að lenda í sama farinu og aðrir. En hver er þá staða stóriðjunnar á Islandi núna? jjPað er aðeins spurning um nokkra mán- uði þar til hætta verðurframlciðslu í Alverinu íStraumsvík, fari ekki eftirspurnin eftir áli að vaxa á heimsmörkuðunum," segir Ragnar S. Halldórsson raér. Og það er fyrst og fremst vegna hagkvæms orkuverðs hcr og þeirrar greinar í samningum Alusuisse við íslenska ríkið að raforkan sé greidd hvort sem hún er Stótidja á horríminni notuð eða ekki, sem móðurfyrirtækið hefur ekki stöðvað framleiðsluna. — Það er búið að loka geysimörgum verk- smiðjum í heiminum og það er okkur náttúr- lega til hagsbóta, að allir halda ekki áfram að framleiöa fram í rauðan dauöann. Við hölcl- um því áfram að framleiða á lager og eigum nú um 30 þúsund tonn, en það hefui hjálpað okkur. að endurkaupafirmað Alufinance hefur keypt um 20 þúsund tonn af því, scgir Ragnar. Eilitla von um bata gefur, að álverð hefui hækkaö upp í 1050 dollara tonniö frá því í vor. þegar það var innan við þúsund dollara. I læst hefur álveröið komist upp í 2000 dollara tonnið. — Stállramleiðslan í hciminuni hcfur dregist gífurlega saman. í Bandaríkjunum cr hún til dæmis 40 - 50% minni nú en á sama tíma og í fyrra. Þar mcð hefur eftirspurn eftir kísiljárni stónninnkað, þar scm það er mest notað við stálframleiðsluna. Sá sanidfáttur sem hefur orðið ;í framlciðslu járnblendi- verksmiðjunnar á Grundartanga hcfur þó fyrst og fremst ráöist af orkuskorti til verk- smiðjunnar, en hann samsvarar nokkurnvcg- inn samdrætti annarra verksmiðja scm hcfur prðið vegna markaðsvandræða, scgir Jón Sigurðsson forstjóri. Vcrðið á kísiljárni hcfur aldrci verið lægra cn nti. miðað við tilkostnaö. Samkvæmt breska tímaritinu Metal Bulletin cr það 340 - 35()pund tonnið nú. cn hefur komist ylir400 pund. ööjuáætlun fyrirtækisins fyrir þetta ár hefur þó staöist, cn vegna þess hvað verðið er lágt crafkoma þcssslæm ogcrlcndarskuldirsafn- ast fyrir. Otan á þctta bætist. að dollarinn hcfur hækkað mikið gagnvart norsku krón- unni, og það hækkar skuldirnar enn. Til að mæta þcssu hcfur ríkisstjórnin ákveðið að auka hlutafjáreign sfna í verksmiðjimni. — Þáð cr ekki okkar að segja, hvort rekst- urinn verður stöövaður. það er eigendanna, en íslcnska ríkið á meirihluta hlutafjár scm kunnugt cr. Astandiö cr þó þannig núna, að hagkvæmara er að halda afrarri rckstrinum en að stöðva hann, og það hefur líka sitt að segja, að það er ckki hægt að fara aö hér eins og í Norcgi þar scm leyfilcgt er aö senda starfsfólkið í launalaust frí líkt og tíökast í íslcnskum frystihúsum, segir Jón Sigurðsson forstjóri. Ástandið hjá þriðja stóriðjufyrirtæki okk- ar, sem raunar er um leið minnst, er dálítið annað. I lákon Björnsson framkvæmdastjóri scgir mér, að reksturinn gangi í sjálfu sér vel, eftirspurn eftir kísilgúr sé næg og veröið hafi hækkað um 7 - 77:% í cvrópumynt það sem af sé þcssu ári. „En kostnaðarhækkun er mikið umfram tekjuauka vegna innlendra kostnaðarhækk- ana. Gengisfellingin lagar þctta að vísu citthvað, cn engu að síður cr vcrðbólgan aðal vandamál okkar," scgir Hákon. Atlciðingin er sú, að Kísiliðjan verðtir að taka um þriggja milljón króna crlcnt lán til að !f" ' . á Hb:" Æm ¦ jÉjÉtt1'- H gL-^s, 'Æ HN|v f^: ^M S*. y wJ H Br #ÉIhí ámfdf^ fE B ^Pí \ S E. ^l ¦nfiL i I ^JM mf' ** * 'M -;<siL . -'iHfia ;. :*¦# -m I^HHAHHt: a ^B ¦¦¦¦hVm09bPI^ W} Begin Keagan Reagan snýst á sveif með Arafat eftir brottför PLO frá Beirút Sama dáginn og brottflutningi bardaga- manna PLO frá Beirút lauk. rauf Reagan Bandaríkjaforseti sumarleyfi sitt til að flytja sjónvarpsávarp um stefnu Bandaríkjanna gagnvart ísracl og nágrannaríkjum þcss. í ræðunni kemur fram að forustu PLO hcfur ekki skjátlast, þegar hún komst að þeirri nið- urstöðu að brottför frá Beirdt eftir tveggja mánaða vörn gegn umsát ísraelshers myndi skapa skilyrði til að þoka baráttunni fyrir réttindum Palestínumanna fram á við á al- þjóðaveltvangi. í ræðu Reagans kvað við nýj- an tón af hálfu Bandaríkjastjórnar að því leyti. að fiann lagöi megimíherslu á hver þörf væri að tryggja að staða Palestínumanna yrði slík að varanlcgur friður kæmist á í löndunum fyrir Miöjarðarhafsbotni. ficagan hélt ræðu sína eftir að komið var á almannavitqrð, aö hann hafði sent ísraels- stjórporðsendinsuimeð greinargcrö fyrir við- horfi Baridaríkjanna til framtíðar herteknu uvæðanna og samskipta ísracls og nágranna- ríkja þeiria. Jafnharðan kallaði Bcgin forsæt- isráðhcrra ísraelsstjórn saman til fundar, þar sem erindi Rcagans var þverlega hafnað. í ummælum israelskra ráðamanna cftir ríkisstjórnarfundinn í Jerúsalem ber mcst á því, að þeir átelja að Reagan hverfi í rauninni í bréfi sínu frá þcim grundvelli scm lagður var með Camp David-samningi þcirra Carters. Begins og Sadats. I lann gcri til að mynda ráð fyrir að Jórdan. Saudi-Arabía og ef til vill flciri arabaríki komi við sögu, án þess að áskilið sé að þau fallist fyrst fyrir sitt leyti á samkomulagið frá Camp David. En undir niðri er ástæðan onnur og v'eigameiri fyrir. að nú hefur alvarlega skorist í odda meö stjíirnum ísraels og Bandaríkj- anna. Reagan hcl'ur uppfyllt þá ósk stjóma araban'kja í vinfcngi við Bandaríkin, að gera lýðum lj(')st að Bandai íkjast jórn sc ckki ásátt við áform ísraclsstjornar að innlima her- teknu svæðin í ísrael og lcggja þar með undii- stööu að því Stór-Isracl scm vakað hefur fvrir Begin og nánustu samstarfsmöniuim hans frá því þcir hófu srjórnmáUiafskiþti fvrir hálfri öld. fjármagna tapið á þessu ári. Það er talsvert hátt hlutfall, þegar þess er gætt, að velta fyrir- tækisins er áætluð um 55 milljónir króna á Tljótt á Htið virðist ekki vænlegt aö leggja mikið fé í rannsóknir og undirbúning á cnn frekari stðriðju við þessar aðstæöur. Allra síst þegar þess er gætt, að einmitt undirbún- ingur aö annarri álverksmiðju og kísilmálm- verksmiðju er meðal þess sem er kominn lengst á veg. Hvað álið varðar telja fróðir menn, að aukin notkun á plasti og stóraukin áhersla á endurnýtíngu veiki stöðu þcss í framtíðinni, og bæði kísiljárn og kísilmálmur eru bundin framleiðslu á áli og stáli. Að vísu er verið að kanna nýja möguleika á notkun kísilmálms að sögn Egils Skúla Ingibergssonar fram- kvæmdastjóra nýstofnaðs fclags um kísil- málmverksmiðju á Rcyðarfirði, en kunnugir segja, að framtíðarhorfur á sölu kísilmálms séu síst betri en kísiljárns. Spádómar um batnandi horfur hafa komið fram reglulega undanfarið hálft annað ár, án þess að þær hafi breyst nokkuð og eru menn nú farnir að taka slíkuin spádómum mcð varúð. En margir scgja, að þegar ástandið á mark- aðnum sc slæmt og margir dragi úr fram- leiðslunni sé einmitt rétti tíminn til að undir- búa byggingu nýrra vcrksmiðja og þcir sem ganga lengst segja að réttast sc að standa klár á aö sctja framleiðsluna í gang þegar eftir- spurnin tekur að aukast. Þá sé framboðið tiltolulega lítið og verðið þvíhátt. Aðrir telja slíkt mikið hættuspil, því alltaf sé hætt við því, að batinn láti standa á sér og veröi jafn- vel minni cn búist var við loks þegar hann kemur. Cngu að síður hefur verið unnið talsvert að undirbúningi allskonar iðnaðarframleiðslu á vegum iðnaðarráðuncytisins undanfarin ár. Hjörleifur Guttormsson, iðnaðarráðherra, upplýsir að á þessu ári sé veitt á fjárlögum þremur milljónum króna til þeirrar starfsemi auk þess scm heimild er til að taka tíu milljón króna erlend lán í sama skyni. Ekki voru allar lántökuheimildirnar þó notaðar, þannig að alls verður eytt um tíu milljónum til rann- sókna og að undirbúa byggingu stóriójuvera, og farið veröur fram á heldur lægri upphæð á næstu ári. m s'is:.. ¦ ¦^L B ¦ ¦ . :: ifm. ¦ I m II III Wlwtnil vráaenél1 YFIRSÝN fTeagan hafnár meö öllu ísraelsku fullveldi yfir hertcknu svæðunum, og leggur í staðinn til að Vcsturbakkinn og Gaza fái, fyrst um sinn að minnsta kosti, fulla sjálfstjórn cigin mála í stjórnarfarslcgu sambandi við Jórdan. Þetta segja talsmenn ísraelsstjórnar jafngilda því aö drög séu lögó að stofnun sjálfstæðs ríkis Palestínumanna þcgar tímar líóa. Önnur krafa Reagans, sem ísraclsstjórn tckur rajög óstinnt upp af sömu ástæðu, cr að stofnun nýrra byggða ísraclsmanna á her- teknu landi Palcstínumanna verði gersam- lega stöðvuð. Stofnun slíkra byggða. víg- girtra þorpa sem haldið er uppi með fjárfram- lögum sem talin eru til ísraelsks herkostnað- ar. er eínmitt aðferð Beginsog Sharons land- varnaráðherra til aö storka umheiminum með gerðum hlut, búsetu svo margra ísraels- manna á hernaðarlega þýðingarmiklum stöð- um á Vesturbakkanum að ógerlegt sé að víkja þeim í brott. svo innlimunin eigi sér stað í verki löngu áður en hún er formlega kunn- gerð. Loks gremst Israelsstjórn mjög að Reagan notar þetta tækifæri til að árétta, að Banda- ríkjastjórn viðurkennir ekki innlimun Jerú- salem í ísraelsríki, hvað þá heldur að hún sé höfuðborg þess. I alestínumenn hafa að vonum legið stjórn- um arabaríkjanna á hálsi fyrir að þær veittu ekkcrt hernaðarlcgt fulltingi. þegar Palcst- ínumenn einir veittu innrás ísraelsmanna í Líbanon viðnám og böröust í Beirút fyrir lífi sjálfstæðrar, palestínskrar stjórnmálahreyf- ingar. Nú hefur komið á daginn méð framtaki Reagans. að arabaríkin hafa komið því til leiðar að Bandaríkjastjórn hefur séð sig kntíða til að sýna fram á. að hún hyggst ekki horfa ,;í það aðgcröalaus að réttindi Pale- stínumanna séu gersamlega fyrir borö borin sökum þess að þeir hafa ckki yfir að ráða hernaðarstyrk á móts viö Isracl. Því cr ekki furða að taismenn PLO hafa tekið málflutn- |ingi Reagans mun jákvæðar en Isfaelsstjórn lýst yfir að þar sé aö finn.i atriði sem vel gcti orðið viðræðuurundvölhu. í áætlunum um byggingu kísilmálmverk- smiðju á Reyöarfirði er gert ráð fyrir, að fyrri áfangi hennar verði tilbúinn 1985. Athugun- um á nýju álveri á að ljúka á þessu ári, og auk þess eru í gangi athuganir vegna trjákvoðu- verksmiðju, framleiðslu á natríum klórati, tempit, kísilkarbíði, framleiðslu á fóðurbæti og lyfjum, m.a. c-vítamíni, úr innyflum, slógi og meltu. Þá er rætt um framleiðslu á eldföst- um efnum úr steinefnum og loks má gcta steinullarframleiðslu, sem varla telst þó fjár- né orkufrekur iðnaður, og stálbræðslu, sem einkaaðilar standa að. Oamhliða þessu er svo unnið að öflun orku, en stjórnvöld hafa reyndar verið gagnrýnd fyrir að það gangi of hægt og meðal annars bent á orkuskort til álversins og Grundar- tangaverksmiðjunnar. En að sögn Hjörleifs Guttormssonar er reiknað með því, að stækkanirvirkjananna viðHrauneyjarfossog Sultartanga og stækkun miðlunarrýmis Þóris- vatns, sem nú standa yfir, eigi að gefa sama afl og reiknað er með að fáist úr Blönduvirkj- un árið 1986 eða '87. Auk þess er gert ráð fyrir, að Fljótsdalsvirkjun eigi að geta verið tilbúin 1990, verði þess óskað, og að öllu samanlögðu eigi þetta að gefa tvöfalt afl á við það sem nú er framleitt, eða 2000 Gigavvatt- stundir. Til samanburðar má geta þess, að 100 þúsund tonna álver þarf 1400 Gw-stunda orku. Þegar á allt er litið virðist talsvert vera unnið við undirbúning að uppbyggingu iðn- aðar á íslandi. Gallinn er bara sá, að framtíð- in í þeim málum er allt annað en björt og jafnvel óvíst hvort iðnaðarþjóðfélög vestur- landa halda velli. En á meðan við það er látið sitja að leyfa sérfræðingunum að framleiða pappír er ekki stórfelld hætta á ferðum, þótt það kosti samt sitt. Og rofi til er ekki verra að hafa þann möguleika að bregða skjótt við og skella sér í framleiðsludansinn. Un í ljósi þess, að þrátt fyrir allt höfum við ekki farið eins illa út úr ríkjandi efnahags- kreppu og margir aðrir, einmitt vegna þcss hvað iðnvæðingin hjá okkur er skammt á veg komin, er líka vert að hugleiða hvort iðnað- arþjóðfélagið méð kostum og göllum sé það sem við eigum að sækjast eftir. ,ð svo komnu er ckki við að búast að sjálf- ar tillögurnar sem Reagan bar fram hali mikla raunhæfa þýöingu, því ekki er að vænta að hann þjarmi að ráði aö Begin rétt fyrir þingkosningar í Bandaríkjunum. Það sem máli skiptir er viðhorfið scm málflutningur Bandaríkjaforseta lýsir. Það verður ísraels- stjórn að taka með í reikninginn. þegar hún ákveður næstu skref í Líbanon, til að mynda hvort ráðast eigi gegn PLO og sýrlenskum her um landið norðanvert. Mikið veltur á hversu til tekst um sambúð Líbana innbyrðis eftir brottför PLO frá Beirút. Bashir Gemayel. foringi falangista, er ekki enn tekinn við forsetaembætti, og fráfarandi stjórn ætlar greinilega að láta á það reyna fyrir forsetaskiptin, hvaö hann ætl- ast fyrir. Að því miðar fyrirskipun al- Wazzans forsætisráðherra til einkaherjanna í Beirút, að draga sig í hlé og rífa virki sín, svo her ríkisstjórnarinnar geti tekið við yfirráð- um og gæslu í höfuðborginni. Sumir herir islamstrúarmanna að minnsta kosti hafa heitið því að fara að fyrirmælum forsætisráð- herrans, sem er úr þeirra hópi. Israelsstjórn vísar til Camp David- samkomulagsins, þegar hún hafnar erindi Bandaríkjaforseta, en túlkun hcnnar á því plaggi hefur einmitt gert að verkum að fram- kvæmdin er langt á eftir áætlun. Misserum samah hcfur hvorki gengið né rekið í viðræð- um stjóma Israels og Egyptalands um sjjálf- stjórn Palestínumanna á hertcknu svæöun- um. Stjóm Begins hefur sett fram túlkun á ákvæðum Camp David-samkomulagsins um þetta efni, sem er á þá leið að staðfesta völd hernámsst jórnar ísraelsmanna í öllum cfnuni sem máli skipta. Egyptalandsstjórn hefur fyrir sitt leyti krafist þess, að Bandaríkja- stjórn setji fram skýrt og skorinort scm milli- göngumaður, hvað felst að hennar ;íliti í ákvæðum samkomulagsins um sjálfstjórn Palestínumanna. Cftir innrás ísraelsmanna í Líbanon lýsti svo stjórn Egyptalands yfir. að um frckari viðræður á grundvelli samkomulagsins frá Camp David yrði ekki að ræða. fyrr en inn- rásarherinn væri á brott.
Beinir tenglar
