Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Alžżšublašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Alžżšublašiš

						

FIMTUDAGINN 1. JUNI 1939

ALÞYÐUBLAÐIÐ

ALÞÝBUBLABHEI

MTSTJÓBI:

F.  R.   VALDEMARSSON.

í  fjarveru  ham:

JéNAS GUÐMUNDSSON.

AFGREIÐSLA:

ALÞÝÐUHÚSINU

(ínngangur frá Hverflsgðtu).

SÍMAR:

4900:  Afgreiðsla,   auglýsingar.

4901:  Ritstjórn (innl. fréttir).

4902:  Ritstjóri.

4903:  V. S. Vilhjálms (heima).

1198:  Jónas Guðmunds. heima.

4905:  Alþýðuprentsmiðjan.

4906:  Afgreiðsla.

ALÞÝÐUPRENTSMIÐJAN

Iráðeblrgðalögíii.

I/'ONUNGUR hefir nú staðfest

¦*•*¦ bráðabirgðalög um breyti-

fhgu á lögum um verkamanna-

bústaði. Eins og menn muna var

það Alþýðuflokkurinn sem á sin-

um tíma tók þetta mál upp, fékk

sainkomulag við Framsóknar-

flokkinn um að lög yrðu sett,

er skylduðu ríkið og bæjarfé-

lögin til þess að leggja fram

fé til byggingar verkamannabú-

staða og gerði ríkinu að skyldu

að ábyrgjast þau lán, sem tekin

yrðu til bygginganna,

Þegar lagt var út á þessa

braut þurfti að þreifa sig áfram

um það hvert form mundi bezt

henta fyrir slíkar byggingar hér,

þar sem hér var um algert ný-

mæli að ræða. Var það því kom-

ið í l^ós 1934 að lögunum, sem

upphaflega voru sett 1929, var

í ýmsu áfátt og voru þau því

tekin til endurskoðunar þá og

breytt og bætt verulega.

Þó varð ekki úr því þá, að

ríkisstjórninni væri trygt nægi-

legt eftirlit með byggingarfélög-

unum sjálfum,en þess virðist full-

komlega þörf, þar sem ríkissjóði

er árlega gert að skyldu að

leggja fram mikið fé í þessu

skyni og auk þess að ábyrgjast

þau lán, sem byggingars;jóðurinn

tekur vegna byggingarfélaganna.

Nú er það einnig vitað að sum

pau bæjarfélög, þar sem verka-

mannabústaðir hafa þegar verið

bygðir, og byggingarfélög stofn-

uð, hafa ekki greitt hin lögboðnu

tillög til byggingarsjóðanna þó

ríkissjóður hafi að fullu greitt

sinn hluta. Hefir þetta víða taf-

ið fyrir byggingarframkvæmdum.

Er því sjálfsagt, að ríkisstjórn-

in eigi sinn trúnaðarmann í

stjórn byggingarfélaganna sem

fylgist sem bezt með því að alt

sé gert sem unt er til þess að

vel sé um málefni byggingarfé-

laganna hugsaÖ og ríkisstjórnin

geti á hverjum tíma verið örugg

um að fult tillit sé tekið til þeirr-

ar aðstoðar og þess stuðningsem

ríkisvaldið veitir byggingarfélög-

unum.

Þó má telja eðlilegt á meðan

byggingarmál verkamanna voru á

byrjunarstigi væri leyft að í

stjórnum félaganna ættu sæti

menn, sem ekki voru hluttækir

félagar, ef.þeir vildu að félags-

skapnum vinna með einlægni og

áhuga. Nú má telja að slíkt sé

óþarft orðið þar sem byggingar-

félögin eiga nú orðið nóg af góð-

um mönnum, sem áhuga og

þekkingu hafa og bera sjálfir

með félögum sínum fjárhags-

byrðar félagsins.

Á hvorutveggju þessu hefir nú

verið ráðin bót. Þá hefir og ver-

ið ákveðið að hlutfallskosning

skuli viðhöfð í stjórnir félaganna

og má þar með telja útrýmt því

stríði sem á sínum tíma átti sér

stað á alþingi milli Sjálfstæðis-

flokksins og Alþýðuflokksins um

stjórn og fyrirkomulag þessara

mála.

Allar breytingar bráðabirgðalag

Eru aflaverðlami fastkaup?

skooun a

Ifir-

atviansmálaráðherra að engn.

"P ÉLAGSDÓMUR kvað upp í fyrra dag dóm, sem vekja

* mun mikla athygli, ekki sízt fyrir þá sök, að með hon-

um er gert að engu álit og tilætlun alþingis ¦— og yfirlýsing

atvinnumálaráðherra um þýðingarmikið atriði fyrir sjó-

mannastéttina í sambandi við gengisskráningarlögin.

Málið var höfðað af Alþýðusambandi íslands fyrir

hönd Verkalýðs- og sjómannafélags Keflavíkur gegn Elíasi

Þorsteinssyni fyrir hönd  Útvegsbændafélags  Keflavíkur.

Aðalatrlði ánrefnlnffs-

málsins.

Verkalýðs- og sjómannafélag

Keflavíkur gerði 4. jan. 1938

samning við útgerðarmenn í

Keflavíkurhreppi um kjör sjó-

manna og landmanna við báta

í Keflavík og Njarðvíkum og

hefir samningur þessi verið í

gildi síðan. Samkvæmt 1. gr.

þessa samnings eru kjör sjó-

manna og landmanna þau, að

þeim ber kr. 1,75 fyrir hvert

skippund af línufiski og kr. 1,55

af netjafiski. í 2. gr. samnings-

ins er svo ákveðið, að útgerðar-

manni skuli skylt að tryggja

hverjum skipverja, sem fæðir

sig sjálfur, kr. 125.00 á mánuði,

sem greiðast hálfsmánaðarlega,

kr. 62,50 eftir á, og að trygg-

ingarféð sé ekki afturkræft þótt

aflahlutur reynist við lokaupp-

gerð lægri en tryggingarupp-

hæðinni nemur, og samkvæmt

3. gr. ber þeim mönnum, sem

anna eru því til stórbóta og sjálf-

sagðar.

Á síðasta alþingi gerði Alþýðu-

flokkurinn það að skilyrði fyrir

þátttöku sinnl í núverandi ríkis-

stjórn að trygt yrði framlag'og

lán til verkamannabústaða í jRvík

er eigi næmi lægri upphæð en

hálfri milljón hvort árið 1939 og

1940.

Mun nú verða hafist handa um

framkvæmd þessara mála, þegar

þessi sanngjarna breyting hefir

verið gerð á lögunum um verka-

mannabústaði, og ný stjórn tekur

,við störfum í byggingarfélagi al-

þýðu hér í Reykjavík.

útgerðarmaður sér fyrir fæði og

húsnæði, kr. 35,00 á mánuði í

kauptryggingu. Þá er svo á-

kveðið í 9. gr. téðs samnings, að

„verði gengisfall á íslenzkri

krónu frá því sem nú er, miðað

við sterlingspund, hækkar

premían í hlutfalli við það".

Þegar leið nú að vertíðarlokr

um og uppgjör átti að fara fram

reis ágreiningur milli útgerðar-

manna og sjómanna um það,

hvort 9. gr. samningsins skyldi

vera í gildi eða eigi og hvort

sjómenn fengju uppbót á afla-

verðlaunum samkvæmt ákvæð-

um hennar í samræmi við geng-

isskráningarlögin. En þau gera

ráð fyrir að sá hagnaður, sem

kemur í hlut útgerðarmanna

vegna gengislækkunarinnar,

skuli hlutfallslega koma einnig

í hag hlutasjómanna.

Útgerðarmenn vildu ekki líta

svo á að hér væri um hluta-

ráðningu að ræða.

Dtarlnn mm álití

I umræðunum um gengislög-

in á alþingi gerði Haraldur

Guðmundsson f. h. Alþýðu-

flokksins fyrirspurn viðvíkj-

andi þessu til atvinnumálaráð-

herra.

Fyrirspurnirnar og svör at-

vinnumálaráðherra voru á

þessa leið:

„í þriðja lagi, hvort hann

skilur frv. ekki svo, að allir,

sem eru ráðnir upp á hlut,

þannig að þeir fái ákveðið

krónutal fyrir hvert skippund

eða smálest, eigi að njóta sama

hagnaðar af gengislækkuninni

og þeir, sem taka hlutinn sjálf-

an."

Atmrh. (Skúli Guðmunds-

son): „Ég vil fyrst taka til at-

hugunar nokkrar fyrirspurnir,

sem hv. þm. Seyðf. bar fram í

ræðu sinni í dag.

Vegna þriðju fyrirspurnar

hv. þm. hefi ég kynt mér þau

tilfelli, þegar sjómenn ráða sig

gegn ákveðinni þóknun, miðað

við fiskimagn, en ekki fyrir

venjulegt kaup. Ég lít svo á, aS

þessir samningar hljóti að

standa óhaggaðir þrátt fyrir á-

kvæði 2. og 3. gr. þessa frv."

Mun og alþingi í heild hafa

litið svo á, að skilningur at-

vinnumálaráðherra væri réttur,

því enginn hreyfði mótmælum

og Sk. G. var fyrsti flutnings-

maður frumvarpsins og átti

manna mestan þátt í samningu

þess.

Meirihluti Félagsdóms virðist

ekki hafa skilning alþingis að

neinu í þessu atriði, því að hann

dæmdi þetta kjarafyrirkomulag

sem fast kaup, en ekki sem sér-

stakt form á hlutaskiftum, eins

og minnihluti dómsins leit á.

Meirihluti dómsins, skipaður

Hákoni Guðmundssyni, Pétri

Magnússyni og Gunnlaugi

Briem, tók kröfur útvegsmanna

til greina um það, að þeir væru

sýknir af kröfum sjómanna.

Það, sem einkennir þennan

dóm meirihluta Félagsdóms er

það, að því er slegið föstu að

tekjuvon fiskimanns í óveidd-

um afla skuU skoðast sem fast

kaup. — Mun það tvímælalaust

vera á móti réttarmeðvitund al-

mennings.

Álit miHBlhlnta félays-

déms.

r Minnihluti dómsins, Sigurjón

Á. Ólafsson og Sverrir Þor-

bjarnarsori, gerðu svohljóðandi

ágreining:

,,Stefnandi, Alþýðusamband

íslands, f. h. Verkalýðs- og sjó-

mannafélags Keflavíkur, hefir

gert þá réttarkröfu, að 9. gr.

hins umdeilda samnings verði

dæmd í fullu gildi og ,að hina

hækkuðu premíu beri að miða

við þann hluta aflans, sem ó-

seldur er þegar gengisskráning-

arlögin komu í gildi, en til vara

þann hluta aflans, sem óvigtað-

ur var, þegar íögin gengu í

gildi, enn fremur krefst hann

málskostnaðar.

Stefndur, Elías Þorsteinsson

f. h. Útvegsbændafélags Kefla-

víkurhrepps, gerir þá réttar-

kröfu, að 9. gr. samningsins

verði dæmd úr gildi fallin, enn

fremur málskostnaður eftir

mati dómsins.

Stefndur byggir kröfu sína á

3. gr. laga um gengisskráningu

og ráðstafanir í því sambandi,

og telur að ákvæði laganna um

kaupgjaldsbreytingar vegna

hækkunar eða lækkunar á

framfærslukostnaði eða gengi sé

fortakslaust og sé þvi 9. gr. um-

deilds samnings úr gildi fallin.

Kjör fiskimanna eru aðallega

með tvennu móti, þ. e. fast kaup

miðað við veiðitíma eða hluta-

skifti, og miðast ákvæði 3. gr.

við kaupgreiðslu, en ekki hluta-

skifti, enda sérákvæði í 4. gr.

nefndra laga um hlutaskifti.

Kemur þá til athugunar til

hvorrar tegundar kjaraákvæði

umdeilds samnings teljist.

Fyrirsögn samningsins er:

Samningur milli Verkalýðs- og

sjómannafélags Keflavíkúr og

útgerðarmanna í Keflavíkur-

hreppi, um kjör sjó- og land-

manna við báta í Keflavík og

Njarðvíkum.

1. gr. samningsins gerir ráð

fyrir því að fyrir hvert skip-

pund, sem veitt sé, verði greidd-

ar kr. 1,75 fyrir línufisk, en kr.

1,55 fyrir netafisk.

í 10. gr. samningsins segir:

Komi útgerðarmaður og skip-

verji sér saman um hlutaskifti

eða kaup.....Enn fremur er

upplýst í meðferð málsins, að

fyrirspurn um atriði þessu við-

víkjandi var lögð fyrir 1. flutn-

ingsmann frumvarps til laga

um gengisskráningu og ráðstaf-

anir í -því sambandi, þar sem

spurt var hvort skilja beri

frumvarpið svo, að allir, sem

eru ráðnir upp á hlut, þannig

að þeir fá ákveðið krónutal fyr-

ir hvert skippund eða smálest,

eigi að njóta sama hagnaðar af

gengislækkun eins og þeir, sem

taka hlutinn sjálfir.

Flutningsmaður svaraði: Ég

Ht svo á, að þessir samningar

hljóti að standa óhaggaðir þrátt

fyrir ákvæði 2. og 3. gr. þessa

frumvarps.

Að því athuguðu að 1. samn-

ingurinn er um kjör, 2. 10. gr.

samningsins gerir ráð fyrir því

að skipverjar geti samið um

kaup og 3. að ummæli aðal-

flutningsmanns frumv. til laga

um gehgisskráningu benda ótví-

rætt í þá átt, verður að álítast

að ekki sé hér um kaup að ræða

í þeirri merkingu, sem í það orð

er lagt í 3. gr. umræddra laga.

Á hinn bóginn er hér heldur

ekki um venjuleg hlutaskifti að

ræða, heldur um sérstakt kjara-

fyrirkomulag, sem þar sem það

er miðað við aflamagn, verður

að teljast jafngilda hlutaskift-

um.

Því ber að líta svo á að 9.

gr. umdeilds samnings standi ó-

högguð þrátt fyrir 2. gr. laga um

gengisskráningu og ráðstafanír

í því sambandi og beri því að

taka þá kröfu stefnanda um að

stefndum beri að greiða hækkuð

aflaverðlaun, sem nemur geng-

isfalii íslenzku krónunnar. til

greina.

í 1. gr. umdeiids samnings er

ákveðið að fiskinn skuli vigta

14 daga staðinn og skuli allir

skipverjar vinna að vigtuninni.

Það verður að álítast að við

yigtun fiskjarins sé hann end-

anlega kominn úr umsjá fiski-

manna og í hendur útgerðar-

manna, og ber því að líta svo á

að hækkuð aflaverðlaun skuli

aðeins greidd af þeim hluta afl-

ans, sem óvigtaður var þegar

umrædd lög gengu í gildi.

Verður því hvað þetta atriði

snertir að hafna aðaikröfu,

stefnanda, en taka til greina

varakröfu hans."

Odýrt

Hveiti í 10 lb. pokum 2,25

Hveiti í 20 lb. pokum 4,25

Hveiti í lausri vigt 0,40 kf.

Strásykur                      0,65 kg.

Molasykur                      0,75 kg.

Spyrjið   um   verð   hjá   okkur.

BREKKJk

Símar 1678 og 2148.

Tjarnarbúðin.-----Símí 3570.

¦"'—""—¦        ¦..........""""     .1-I.IM—l—l .1,  I......-I..l,l.............. MM.^4

Útsvars- og skattakœrur

skrifar Jón Björnsson, Klapp-

arstíg 5 A.

Mú er Englandl nlvara.

Nl.

Sama þjóðin, sem áleit refsi-

aðgerðirnar gegn Mussolini of á-

hættusamt æfintýri — sami mað-

urinn, sem kallaði þær „hreinan

og beinan fávitaskap", tók nú

að leita að bandamönnum íil

sameiginlegs öryggis, Og þá

kemur bezt fram, hve þessi

stefnubreyting er djúptæk. Brezka

stjórnin leitar nú að fyrra bragði

til þeirrar þjóðar, sem hún að

eins hálfu ári áður hafði ekki

getao* hugsað sér að gera banda-

lag við, nema með hryllingi, —

Sovét-Rússlands — landsins,

sem þeir seinast í september

höfðu sýnt kurteislega andúð, —

eða jafnvel fágaða ókurteisi. Og

petta skeður svo að segja á einni

svipstundu. Hinar ásakandi radd-

ir stjórnarandstæðinganna, sem

sifelt höfðu haldið því fram, að

ekki væri tekið nægilegt tillit til

Rússlands og að nauðsyn væri á

að gera bandalag við þá, —

þagna samstundis.'

En nú kom það upp úr kafinu,

að þetta var ekki lengur eins

auðvelt. Öskirnar frá Moskva ura

bandalag við Breta voru ekki

lengur skilyrðislausar. Það reynd-

ist ekki nóg að segja, að Eng-

land    væri    reiðubúið.    Rússar

spurðu fyrst og fremst um skil-

málana.

Ekkert sýnir betur hina algeru

stefnubreytingu í brezkri pólitík

en; samningaumíeitanir þeirra við

Rússa. Pað er þó ekki að eins

sökum þess, að slík tilraun kom

í bága við margra ára andúð

þeirra á Sovét-Rússlandi, sem átti

rót sína að rekja til oft og tíðum

réttmætrar kommúnistahræðslu,

en sem líka á stundum gekk svo

langt, að hún virtist móðursýkis-

kend. Við munum, að fyrstu árin

eftir 1933 fékk Hitler stórkostleg

lán hjá Bretum, — því í þeirra

augum var hann þó þrátt fyrir

alt sá, sem hindrað hafði komm-

únismann í að ná að bökkum

Rínar. Nei; það er fyrst og fremst

þegar það er athugað, hve víð-

tæka áhættu Bretland er nú reiðu

búið til að takast á herðar, bara

til að geta reiknað með Rússum

sem ógnandi hervaldi að baki

Þjóðverja, ef til stríðs kemur.

Ef Pólverjum verður ógnað svo

af Þýzkalandi að þeir neyðist

til að grípa til vopna, eruBret-

ar þar með komnir í ófrið. Þetta

er munurinn á afstöðu Póllands

og aftur á móti Tékkóslóvakíu

síðasta ár. Það eru ekki að eins

Frakkar og Bretar sem ákveða

hvort deilumálin séu svo mikils-

virði að vera ieyst með Evrópu-

stríði. Nú er það Pólland sjálft,

sem algerlega ræður því. Þá

höfðu Bretar að vísu þegar geng-

ið svo langt að þeir gátu búizt

við að verða neyddir út í stríð,

ef árás yrði gerð á Tékka að fyrra

bragði og ef til vill óvænt áð-

ur en nokkurt herboð væri á

undan gengið. 1 september vissu

þeir sjálfir að þeir gátu búist

við skyndilegri loftárás 600 ó-

vinaflugvéla sem létu rigna e]di

og gasi yfir London og þéttbýl-

ustu hluta landsins og þeir bjugg

ust til varnar eftir föngum. Svo

áhættu höfðu þeir tekið á sig

til að vernda Tékkóslóvakíu. En

þar stungu þeir líka við fótum.

Að opna ófríðinn sjálfir að fyrra-

bragði, — hefja sjálfir fyrstu á-

rásina kom ekki til greina. —

Þjóðin gat ekki hugsað sér þann

möguleika og fyrir því lágu eng-

ar skuldbindingar.

En nú horfa málin öðru vísi

við. Þó skýtur þeirri hugs-

un ósjálfrátt upp, hvort England

mundi nokkru sinni, prátt fyrir

alt, hefja fyrstu árásina, — slíkt

er í raun og veru svo algerlega

andstætt hugsunarhætti og lífs-

viðhorfum hinnar brezku þóðar.

Setjum nú t. d. svo að Bretar

yrðu að segja einhverjum stríð

á hendur samkvæmt síðustu

skuldbindingum sínum, en hlut-

áðeigendur     svöraðu     herboði

þeirra ekki með hernaöariegum

athöfnum í 'garð Englands sjálfs.

Mundi þá Bretland aðhafastnokk

uð frekar en að herkvía óvinina,

leggja á þá hafnbönn o. s. frv.?

Mundu þeir byrja stríð sem á-

rásarþjóðin með öllum sínum

styrk til Iands og sjós?

Hinum óbreytta Breta hefir á-

valt fundist þaö með öllu ó-

sæmilegt,ef nokkur léti sér til hug-

ar koma að hans þjóð stæði ekki

ávalt við allar sínar skuldbind-

ingar. Þess vegna varð vart við

eins konar auðmýktartílfinningu

og jafnvel blygðun meðal brezks

almennings eftir Múnchenfund-

inn, þrátt fyrir alt. Og það er

lítill vafi á því að einmitt þessi

tilfinning hefir ekki haft svo lítil

áhrif á hina snöggu stefnubreyt-

jingu í marz. En viðburðirnir reka

nú líka hvor annan með ofsa-

hraða og stórfeldum breytingum

frá degi til dags. Og menn verða

að gera sér ljóst að skuldbind-

ingar Breta hafa nú tekið á sig

svo að segja æfintýralega mynd.

Áhættan sem þeir höfðu tekið á

sig í Þjóðabandalagssáttmálanum

er hverfandi í samanburði við

þær. Og á eftir hverri nýrri á-

byrgð sem þeir takast á hendur

koma nýjar kröfur til þeirra.

Það voru einu sinni þeir tím-

ar, að hvaða Iand sem áleit sér

ógnað af hervaldi, hefði látið sér

nægja yfirlýsingar Bretaveldis án

þess að setja skilyrði eða gera

neinar kröfur. Það voru einu

sinni þeir tímar, að mesti hluti

allra evrópiskra ríkja tóku á sig

þá áhættu að sýna árásar-stór-

veldi fulla andúð og beita refsi-

aðgerðum gagnvart þvi, bara af

því að þau höfðu Bretaveldi að

baki sér. — En manni finst nú

að það sé óralangt síðan þetta

var. Ekkert riki lætur sér nægja

lengur brezkar ábyrgðaryfirlýs-

ingar án þess að setja fram

skuldbindingarkröfur. HJutlaus

hjálp er engin hjálp lengur. Bret-

land með alla sina hermenn, flug-

vélar og. flota er það veð, sem

þau krefjast nú fyrir að þiggja

hjálp Breta til varnar gegn

væntanlegum árásumí

Aðeins mjög hikandi hefír

stjórn Bretlands látið knýja sig

áfram til að taka afleiðingunum

af því, að hún finnur nú, að

heimsveldi þess er ögrað. Friður-

inn byggist nú eingöngu á þvi

að hinar alvopnuðu stórþjóðir

óttist getuna til að eyðileggja,

hver hjá annari.

Og að lokttm verðum við að

gera okkur Ijóst, hvílík ðgurleg

ábyrgð fylgir því að vera for*

sætisráðherra Bretaveldis nú, og

hvað það kostar að reyna ennþá

einu sinni samningaleiðina með

alt sitt lið vígbúið að baki sér,

um leið og hann tekur undir;

Frh. á 4. síöu,   r

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4