Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķminn

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķminn

						TÍMINN

kemur út  einu sinni  i

viku og kostar 4 kr. frá

upphafi til áramóta.

b*.__________________—-^

AFGREIÐSLA

Bókbandið á Laugaveg

6 (Björn Bjðrnsson). Þar

tekið móti áskrifendum.

I. ár.

Reykjavík, 14. júlí 1917.

18. blað.

íriíbrimngar i húsagerð.

Ákveðið er að Jóhann

Fr. Kristjánsson ferðist um

Norðurland í sumar í þeim

erindum að veita leiðbein-

ingar um húsagerð, bæði úr

torfi og steinsteypu, skoða

steypuefni, velja hússtæði

o. s. frv. Ferðin hefst fyrstu

dagana í ágúst úr Borgar-

firði og verða fastákveðnir

viðkomustaðir þessir, og

þar hægt að láta boð liggja

fyrir honum: Borðeyri,

Staður, Melstaður, Lækja-

mót, Blönduós, Sauðárkrók-

ur, Hólar í Hjaltadal, Akur-

«yri (Gróðrarstöðin), Háls

í Fnjóskadal, Ljósavatn,

Breiðumýri, Reykjahlíð,

Húsavík, Víkingavatn, Pórs-

höfn. — í kauptúnunum snúa

menn sér til símastjóranna.

I.

Skömmu eftir að fslendingar

fengu löggjafarþing, kom banka-

málið á dags'krá. Það var árið

1881.

Ýmsir leiðandi menn vildu þá

að stofnuð yrði einskonar veðdeild

eftir danskri fyrirmynd, og átti það

að bæta úr peningavandræðunum.

En bæði á því þingi og næstu ár-

um beittu þeir Arnljótur Ólafsson,

Einar í Nesi og Benedikt í Múla

sér mjög á móti »lánstofnun« þess-

ari, en kröfðust þess að bér yrði

komið á fót banka með nútíma

sniði. Skyldi hann hafa útibú. víða

um land, og gefa út seðla með

nægilegri gulltrygging að baki.

Danska stjórnin sveigði til undan

þessari ákveðnu mótstöðu og lagði

fyrir þingið 1885 frumvarp til laga

um landsbanka.

Fjámálamenn í Danmörku böfðu

verið hafðir með í ráðum, og eftir

tillögum þeirra var Landsbankan-

um ætlað að hafa ógulltrygða seðla.

Hálf miljón króna í slíkum seðlum

skyldi vera veltufé hans, og spari-

sjóðsfé eftir því sem til ynnist.

Bankastjóraembætlið skyldi launa

með 2 þús. krónum.

Olíklegt er að fjármálaspeking-

arnir dönsku hafi af umhyggju

fyrir framförum íslendinga lagl það

til, að seðlarnir skyldu vera óinn-

ley.sanlegir, enda voru beztu menn

landsins mjög óánægðir með þetta

fyrirkomulag,  þólt eigi fengju þeir

að gert. Enda lá hér falin sú'mein-

semd, sem olli því síðar, að öðr-

um banka voru fengin yfirtökin í

íslenzkum fjármálum.

Einn af yfirdómurunum varð

fyrsti bankastjóri á íslandi og hafði

verkið í hjáverkum nokkur ár, þar

til er þingið neyddi stjórnina til að

breyta þessu. Tók Tryggvi Gunn-

arsson þá við forustu bankans og

hafði það að aðalstarfi, enda voru

nú launin hækkuð að mun.

Brátt kom að því að mönnum

þótti bankinn eigi fullnægja sann-

gjörnum kröfum. Fyrstu árin var

hann ekki opinn nema tvo daga í

viku, og þá skamma stund í senn.

Þótti fjærsveitamönnum þetta ærið

bagalegt. Ofan á bættist það að

bankinn þótti erfiður viðureignar

mönnum, sem eigi voru busettir í

Reýkjavík eða í nágrenni hennar.

Þá var það og til baga, að banka-

stjórinn, Tryggvi Gunnarsson var

mikill þingskörungur en átti hins-

vegar marga andstæðinga, eins og

jafnan vill verða um slíka menn.

Héldu andstæðingar hans því ó-

spart á lofti, að stjórnmálin sipltu

fyrir bankastarfsemi hans, ekki sízt

fyrir það, að hann yrði á stundum

að hafa bankastörfin að hjáverkum.

Hvað sem hæft kann að vera i

þessu, þá er óhætt að fullyrða það,

að Landsbankanum hefði verið

fyrir beztu, að starfsmenn hans

hefðu frá upphafi eingöngu gefið

sig við atvinnu sinni.

Allir þessir þættir urðu til þess

að auka ótrú margra manna á

peningastofnun landsins. Hún þótti

þung í vöfunum, seinvirk, fjár-

magnið litið og það ekki koma.að

haldi nema helzt þeim sem bjuggu

í Reykjavík- eða í nánd við höfuð-

staðinn. Fjölmargar ástæður leiddu

þannig til þess, að þjóðin bar eng-

an sérlegan velvildarhug til Lands-

bankans. Fyrirkomulagsgallarnir

sem fylgdu honum frá upphafi

voru -höfuðástæðan. Og svo bætt-

ust við önnur mein, eins og þegar

er bent á.

Eingöngu með þelta fyrir augum

verður skiljanleg sú stefna sem

bólaði á um aldamótin, að bezt

væri að leggja Landsbankann niðnr,

og afhenda peningaverzlun lands-

ins erlendu gróðafélagi í því nær

heila öld.

SHk tiílaga hlaut að teljast frá-

leitasti andhælisháttur í augum

allra heilbrigðra manna, ef ekki

væru því meiri sakir fram að færa

gegn Landsbankanum. Að vísu var

úrræðið jafn-fráleitt fyrir því, en

þá var þó auðveldara að gera sér

grein fyrir, hvers vegna slík uppá-

stunga gat fengið ákveðna for-

gönumenn.

Kring um aldamótin var andleg

bylting   í   hugum   íslendinga,    og

ekki sízt í stjórnmálunum. Sam-

herjar Jóns Sigurðsson voru að

falla í valinn. Þeir höfðu ekki

verið jafnokar hins mikla foringja,

en þeir höfðu verið sæmilegir liðs-

menn. Á þessum árum voru þeir

orðnir gegnsýrðir sparnaðar og í-

haldsmenn, en trúlyndir og óspilt-

ir. Magnús Stephensen var í raun

og veru forustumaður þeirra, enda

að flestu leyti persónugervingur

þeirrar stefnu sem dó með nítjándu

öldinni.

í stað þessara rosknu og ráðnu

íhaldsmanna komu ungir menn

fram k sjónarsviðið. Að mörgu

leyti voru þeir framfara og hug-

sjóna menn, en ekki sérle'ga vandir

að' meðulum. Þeir vildu sjálfir

hefjast til fjár og valda og það

sem fyrst. Ekki verður því neitað,

að allmiklar framfarir hafa orðið

hér á landi fyrir áhrif þessara

manna. En alla jafna er þeim um-

bótum þó svo háttað, að engan

Ijóma leggur á forgöngumennina.

íslandsbanki er eitt af þeirra helztu

afreksverkum. Saga hans héfst með

20. öldinni. Landsbankinn þykir

ekki fullnægjandi lengur. Endur-

bótamennirnir leita til danskra

fjármálamanna og blanda blóði við

þá. Danskir auðmenn eiga að

leggja fram nokkrar miljónir í

banka á íslandi. Sá banki á að fá

einkarétt á allri seðlaútgáfu í land-

inu í 90 ár. Hans vegna skyídi

leggja niður Landsbankann og

brenna seðla hans alla i augsýn

almennings.

Með þeim eldi ætluðu erlendu

fjármálamennirninir og fylgifiskar

þeirra hinir íslenzku, að helga sér

atvinnuvegi og auðsuppsprettur ís-

lands um heillar aldar skeið.

Canðsverzlimiti.

Eftir því sem kunnugir menn

segja, er nú lokið endurskoðun

landsverzlunarinnar, hinni fyrstu

sem gerð hefir verið, þó að þrjú

ár séu liðin síðan verzlun þessi

byrjaði. Langsum hafði nóg með

sína verzlan, og komst ekki til að

búa svo um hnútana, : að þjóðin

fengi fulla vitneskju um þessar

framkvæmdir. En nú er úr því

bætt, og þing og þjóð getur fengið

rétt og glögt yfirlit um allan hag

landsverzlunarinnar.

Síðan núverandi stjórn tók yið,

hefir verið unnið að því jafnt og

þétt að koma verzluninni í sæmi-

legt horf. En eitt atriði, sem al-

menningi er mjög hugleikið, hefir

enn ekki verið útkljáð til fullnustu.

Það er hvort landsverzlunin á að

laga   sig   éftir   kaupmönnum   eða

kaupfélögum. En úr því verður að

skera, svo að eigi orki tvímælis.

Fyrir nokkru var á Sauðárkróki

hækkað verðlag á sykri, án þess

að héraðsbúar þættust sjá réttmæta

ástæðu til. Þetta var landsjóðs-

sykur og þótti mörgum, sem stjórn-

in fetaði þar i spor kaupmanna,

sem almannarómurinn hafði svo

mjög fordæmt. Sig. Jónsson ráð-

herra var þá á ferð um Norðurland

en náðist eigi til hans. Sumir hrepp-

ar í sýslunni hófðu og af einhverj-

um ástæðum ekki lekið þann syk-

ur, sem þeim að réttu bar, eða

eigi getað flutt hann heim í tíma.

Þeir kærðu nú til Stjórnarráðsins,

og þóttust eigi skyldir til að bera

hið hækkaða verð, sem miðað var

við siðar keyptan sykur. Mun þessu

hafa verið kipt í lag eftir að S. J.

var heim kominn, svo að hlutað-

eigendur una við.

Þetta dæmi sýnir að hér eru

tvær stefnur að hefjast: Kaup-

menskan, sem vill hækka verðið

»að gefnu tilefni«, og kaupfélags-

stefnan, sem vill unna mönnum

vörunnar með sannvirði.

Hver stefnan er betri?

Ef tekin er sú Ieið að hækka

verðið á landssjóðsvörunnj, til að

fylgja kaupmannaverðlaginu, þá

grœðir landssjóður en landsmenn

tapa. En sumir kaupmenn virðast

heimta að þessi leið sé tekin, til

þess að þeir geti óáreittir lagt á

varning sinn. Þetta á »góða sam-

vinnan«, sem G. G. talar svo fag-

urlega um, að kosta landsfólkið.

Síðari leiðin er sú, að lands-

verzlunin selji ætið við sannvirði,

leggi aldeir meira á en þörf er á,

til að gæta öryggis. Hirði ekkert

urn það, hvort ágengum kaup-

mönnum líkar betur eða ver. Gera

rétt, og láta svo hvern dæma, sem

vill og getur.

Með þessu móti verður lands-

verzlunin verðmœlir í landinu, sam-

hliða kaupíélögunum. Og með

þessu móti verður landsverzlunin

dýrtiðarhjálp fyrir þjóðina. Og

hvenær er fremur þörf en nú?

Sú aðferðin, að þræða kaup-

mannaverðið, leiðir á glapstigu.

Þjóðin finniir að henni ' er gert

rangt til. Landsverzlunin verður þá

þ5Tðingarlaus hvað bœtt verðlag

snertir. Hún gerir þá ekki annað

gagn en að auka byrgðir í land-

inu. Þar að auki leiðir þessi aðferð

til þess, að kaupmenn geta á stund-

um, látið líta svo út, þótt í óveru-

legum atriðum sé, að þeir bjóði

betri kjör en landsverzlunin. Að

vísu er það vanþakklæti ef hækk-

unin er gerð þeim til hagsbóla, eða

af ugg við þá — til að frelsa þá

frá opinberum sannvirðismæli. Samt

væri þetta vanþakklæti fullkomlega

verðskuldað.   Það   kæmi   eins   og

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72