Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķminn

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķminn

						TÍMINN
kemur út  einu sinni  i
viku og kostar 4 kr. frá
upphafi til áramóta.
b*.__________________—-^
AFGREIÐSLA
Bókbandið á Laugaveg
6 (Björn Bjðrnsson). Þar
tekið móti áskrifendum.
I. ár.
Reykjavík, 14. júlí 1917.
18. blað.
íriíbrimngar i húsagerð.
Ákveðið er að Jóhann
Fr. Kristjánsson ferðist um
Norðurland í sumar í þeim
erindum að veita leiðbein-
ingar um húsagerð, bæði úr
torfi og steinsteypu, skoða
steypuefni, velja hússtæði
o. s. frv. Ferðin hefst fyrstu
dagana í ágúst úr Borgar-
firði og verða fastákveðnir
viðkomustaðir þessir, og
þar hægt að láta boð liggja
fyrir honum: Borðeyri,
Staður, Melstaður, Lækja-
mót, Blönduós, Sauðárkrók-
ur, Hólar í Hjaltadal, Akur-
«yri (Gróðrarstöðin), Háls
í Fnjóskadal, Ljósavatn,
Breiðumýri, Reykjahlíð,
Húsavík, Víkingavatn, Pórs-
höfn. — í kauptúnunum snúa
menn sér til símastjóranna.
I.
Skömmu eftir að fslendingar
fengu löggjafarþing, kom banka-
málið á dags'krá. Það var árið
1881.
Ýmsir leiðandi menn vildu þá
að stofnuð yrði einskonar veðdeild
eftir danskri fyrirmynd, og átti það
að bæta úr peningavandræðunum.
En bæði á því þingi og næstu ár-
um beittu þeir Arnljótur Ólafsson,
Einar í Nesi og Benedikt í Múla
sér mjög á móti »lánstofnun« þess-
ari, en kröfðust þess að bér yrði
komið á fót banka með nútíma
sniði. Skyldi hann hafa útibú. víða
um land, og gefa út seðla með
nægilegri gulltrygging að baki.
Danska stjórnin sveigði til undan
þessari ákveðnu mótstöðu og lagði
fyrir þingið 1885 frumvarp til laga
um landsbanka.
Fjámálamenn í Danmörku böfðu
verið hafðir með í ráðum, og eftir
tillögum þeirra var Landsbankan-
um ætlað að hafa ógulltrygða seðla.
Hálf miljón króna í slíkum seðlum
skyldi vera veltufé hans, og spari-
sjóðsfé eftir því sem til ynnist.
Bankastjóraembætlið skyldi launa
með 2 þús. krónum.
Olíklegt er að fjármálaspeking-
arnir dönsku hafi af umhyggju
fyrir framförum íslendinga lagl það
til, að seðlarnir skyldu vera óinn-
ley.sanlegir, enda voru beztu menn
landsins mjög óánægðir með þetta
fyrirkomulag,  þólt eigi fengju þeir
að gert. Enda lá hér falin sú'mein-
semd, sem olli því síðar, að öðr-
um banka voru fengin yfirtökin í
íslenzkum fjármálum.
Einn af yfirdómurunum varð
fyrsti bankastjóri á íslandi og hafði
verkið í hjáverkum nokkur ár, þar
til er þingið neyddi stjórnina til að
breyta þessu. Tók Tryggvi Gunn-
arsson þá við forustu bankans og
hafði það að aðalstarfi, enda voru
nú launin hækkuð að mun.
Brátt kom að því að mönnum
þótti bankinn eigi fullnægja sann-
gjörnum kröfum. Fyrstu árin var
hann ekki opinn nema tvo daga í
viku, og þá skamma stund í senn.
Þótti fjærsveitamönnum þetta ærið
bagalegt. Ofan á bættist það að
bankinn þótti erfiður viðureignar
mönnum, sem eigi voru busettir í
Reýkjavík eða í nágrenni hennar.
Þá var það og til baga, að banka-
stjórinn, Tryggvi Gunnarsson var
mikill þingskörungur en átti hins-
vegar marga andstæðinga, eins og
jafnan vill verða um slíka menn.
Héldu andstæðingar hans því ó-
spart á lofti, að stjórnmálin sipltu
fyrir bankastarfsemi hans, ekki sízt
fyrir það, að hann yrði á stundum
að hafa bankastörfin að hjáverkum.
Hvað sem hæft kann að vera i
þessu, þá er óhætt að fullyrða það,
að Landsbankanum hefði verið
fyrir beztu, að starfsmenn hans
hefðu frá upphafi eingöngu gefið
sig við atvinnu sinni.
Allir þessir þættir urðu til þess
að auka ótrú margra manna á
peningastofnun landsins. Hún þótti
þung í vöfunum, seinvirk, fjár-
magnið litið og það ekki koma.að
haldi nema helzt þeim sem bjuggu
í Reykjavík- eða í nánd við höfuð-
staðinn. Fjölmargar ástæður leiddu
þannig til þess, að þjóðin bar eng-
an sérlegan velvildarhug til Lands-
bankans. Fyrirkomulagsgallarnir
sem fylgdu honum frá upphafi
voru -höfuðástæðan. Og svo bætt-
ust við önnur mein, eins og þegar
er bent á.
Eingöngu með þelta fyrir augum
verður skiljanleg sú stefna sem
bólaði á um aldamótin, að bezt
væri að leggja Landsbankann niðnr,
og afhenda peningaverzlun lands-
ins erlendu gróðafélagi í því nær
heila öld.
SHk tiílaga hlaut að teljast frá-
leitasti andhælisháttur í augum
allra heilbrigðra manna, ef ekki
væru því meiri sakir fram að færa
gegn Landsbankanum. Að vísu var
úrræðið jafn-fráleitt fyrir því, en
þá var þó auðveldara að gera sér
grein fyrir, hvers vegna slík uppá-
stunga gat fengið ákveðna for-
gönumenn.
Kring um aldamótin var andleg
bylting   í   hugum   íslendinga,    og
ekki sízt í stjórnmálunum. Sam-
herjar Jóns Sigurðsson voru að
falla í valinn. Þeir höfðu ekki
verið jafnokar hins mikla foringja,
en þeir höfðu verið sæmilegir liðs-
menn. Á þessum árum voru þeir
orðnir gegnsýrðir sparnaðar og í-
haldsmenn, en trúlyndir og óspilt-
ir. Magnús Stephensen var í raun
og veru forustumaður þeirra, enda
að flestu leyti persónugervingur
þeirrar stefnu sem dó með nítjándu
öldinni.
í stað þessara rosknu og ráðnu
íhaldsmanna komu ungir menn
fram k sjónarsviðið. Að mörgu
leyti voru þeir framfara og hug-
sjóna menn, en ekki sérle'ga vandir
að' meðulum. Þeir vildu sjálfir
hefjast til fjár og valda og það
sem fyrst. Ekki verður því neitað,
að allmiklar framfarir hafa orðið
hér á landi fyrir áhrif þessara
manna. En alla jafna er þeim um-
bótum þó svo háttað, að engan
Ijóma leggur á forgöngumennina.
íslandsbanki er eitt af þeirra helztu
afreksverkum. Saga hans héfst með
20. öldinni. Landsbankinn þykir
ekki fullnægjandi lengur. Endur-
bótamennirnir leita til danskra
fjármálamanna og blanda blóði við
þá. Danskir auðmenn eiga að
leggja fram nokkrar miljónir í
banka á íslandi. Sá banki á að fá
einkarétt á allri seðlaútgáfu í land-
inu í 90 ár. Hans vegna skyídi
leggja niður Landsbankann og
brenna seðla hans alla i augsýn
almennings.
Með þeim eldi ætluðu erlendu
fjármálamennirninir og fylgifiskar
þeirra hinir íslenzku, að helga sér
atvinnuvegi og auðsuppsprettur ís-
lands um heillar aldar skeið.
Canðsverzlimiti.
Eftir því sem kunnugir menn
segja, er nú lokið endurskoðun
landsverzlunarinnar, hinni fyrstu
sem gerð hefir verið, þó að þrjú
ár séu liðin síðan verzlun þessi
byrjaði. Langsum hafði nóg með
sína verzlan, og komst ekki til að
búa svo um hnútana, : að þjóðin
fengi fulla vitneskju um þessar
framkvæmdir. En nú er úr því
bætt, og þing og þjóð getur fengið
rétt og glögt yfirlit um allan hag
landsverzlunarinnar.
Síðan núverandi stjórn tók yið,
hefir verið unnið að því jafnt og
þétt að koma verzluninni í sæmi-
legt horf. En eitt atriði, sem al-
menningi er mjög hugleikið, hefir
enn ekki verið útkljáð til fullnustu.
Það er hvort landsverzlunin á að
laga   sig   éftir   kaupmönnum   eða
kaupfélögum. En úr því verður að
skera, svo að eigi orki tvímælis.
Fyrir nokkru var á Sauðárkróki
hækkað verðlag á sykri, án þess
að héraðsbúar þættust sjá réttmæta
ástæðu til. Þetta var landsjóðs-
sykur og þótti mörgum, sem stjórn-
in fetaði þar i spor kaupmanna,
sem almannarómurinn hafði svo
mjög fordæmt. Sig. Jónsson ráð-
herra var þá á ferð um Norðurland
en náðist eigi til hans. Sumir hrepp-
ar í sýslunni hófðu og af einhverj-
um ástæðum ekki lekið þann syk-
ur, sem þeim að réttu bar, eða
eigi getað flutt hann heim í tíma.
Þeir kærðu nú til Stjórnarráðsins,
og þóttust eigi skyldir til að bera
hið hækkaða verð, sem miðað var
við siðar keyptan sykur. Mun þessu
hafa verið kipt í lag eftir að S. J.
var heim kominn, svo að hlutað-
eigendur una við.
Þetta dæmi sýnir að hér eru
tvær stefnur að hefjast: Kaup-
menskan, sem vill hækka verðið
»að gefnu tilefni«, og kaupfélags-
stefnan, sem vill unna mönnum
vörunnar með sannvirði.
Hver stefnan er betri?
Ef tekin er sú Ieið að hækka
verðið á landssjóðsvörunnj, til að
fylgja kaupmannaverðlaginu, þá
grœðir landssjóður en landsmenn
tapa. En sumir kaupmenn virðast
heimta að þessi leið sé tekin, til
þess að þeir geti óáreittir lagt á
varning sinn. Þetta á »góða sam-
vinnan«, sem G. G. talar svo fag-
urlega um, að kosta landsfólkið.
Síðari leiðin er sú, að lands-
verzlunin selji ætið við sannvirði,
leggi aldeir meira á en þörf er á,
til að gæta öryggis. Hirði ekkert
urn það, hvort ágengum kaup-
mönnum líkar betur eða ver. Gera
rétt, og láta svo hvern dæma, sem
vill og getur.
Með þessu móti verður lands-
verzlunin verðmœlir í landinu, sam-
hliða kaupíélögunum. Og með
þessu móti verður landsverzlunin
dýrtiðarhjálp fyrir þjóðina. Og
hvenær er fremur þörf en nú?
Sú aðferðin, að þræða kaup-
mannaverðið, leiðir á glapstigu.
Þjóðin finniir að henni ' er gert
rangt til. Landsverzlunin verður þá
þ5Tðingarlaus hvað bœtt verðlag
snertir. Hún gerir þá ekki annað
gagn en að auka byrgðir í land-
inu. Þar að auki leiðir þessi aðferð
til þess, að kaupmenn geta á stund-
um, látið líta svo út, þótt í óveru-
legum atriðum sé, að þeir bjóði
betri kjör en landsverzlunin. Að
vísu er það vanþakklæti ef hækk-
unin er gerð þeim til hagsbóla, eða
af ugg við þá — til að frelsa þá
frá opinberum sannvirðismæli. Samt
væri þetta vanþakklæti fullkomlega
verðskuldað.   Það   kæmi   eins   og
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72