Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķminn

og  
S M Þ M F F L
. . . 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31 .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķminn

						86

TlMINN

haít eins þunga ábyrgð á hendi

eins og menn, sem eru þaulkunn-

ugir störfum bankans í smáu

sem stóru. Okkur fiutningm. þótti

rétt að koma fram með frv. ó-

breytt, eins og það var lagt fyrir

þingið 1915. Við vildum ekki taka

fram fyrir hendur nefndar þeirrar,

sem væntanlega fjallar um málið,

en munum fusir að taka til greina

þær breytingar, sem hún kann að

gera við frumvarpið og til bóta

horfa.

Að síðustu vil eg geta þess að

ekki ber að skoða orð mín sem

ákúrur til bankastjórnarinnar. Eg

get lýst því yfir að eg kann full

vel að meta þá valinkunnu heiðurs-

menn   sem  nú stjórna bankanum.

Vona eg svo að háttv. deild

taki máli þessu vel og er það sann-

færing mín að ekki verði öll.u þarf-

ara verk unnið á þessu þingi en

það, að styrkja stjórn þessa banka.

Vil eg svo gera það að tillögu

minni að frv. að umræðu lokinni

verði vísað til allsherjarnefndar.

íanosreikningnrinn

1914-1915.

Hugleiðingar eftir Sk. Kv.

I.

Töluv sem tala.

Landsreikningurinn fyrir síðast-

liðið fjárhagstímabil er nýkominn

út, enginn smáræðispési, heldur er

hann á fimta hundrað blaðsiður í

sínu venjulega stóra broti. Rúmur

helmingurinn af þessu máli eru

athugasemdir, svör og tillögur.

Við fljótan yörlestur má þegar

sjá að hér er ekki alt með feldu.

Hér skal að eins drepið á eitt at-

riði að þessu sinni, sem sé við-

skifti landssjóðsverzlunarinnar við

landssjóð. Má í þvi sambandi geta

þess, að reikningar landssjóðsverzl-

unarinnar liggja fyrir endurskoð-

aðir og eru nú í bezta lagi,

lofaður veri Þórður Sveinsson, svo

að skakki sá — til þess að við-

hafa orðalag yfirskoðunarmanna —

sem nú kemur fram milli verzl-

unarreikniugsins og landsreiknings-

ins verður að skoðast stafa af

ófullkomnam landsreikningi.

Viðskiftin eru þessi, og getur

hver maður sem vill komið þessu

heim og saman:

II.  útgáfan.

Yfirskoðunarmenn fá skýrslu frá

Þórði Sveinssyni, sem endurskoð-

aði reikninga verzlunarinnar, um

hvað hún hafi skuldað landssjóði

í lok hvors ársins. Þessa skýrslu

hafði Þ. Sv. upphaflega fengið frá

fjármálaskrifstofunni og leiðrétt

hana, en nú voru tölurnar þessar

eftir leiðréttu skýrslunni:

Skuld verzlunarinnar við lands-

sjóð í árslok 1914 kr. 373,929,45

en landsreikningurinn það ár tel-

ur hana kr. 20,386,40 hærri (sbr.

hér að framan). Sama skýrsla telur

skuld verzlunarinnar við landssjóð

í árslok 1915 kr. 451,560,63 eða

kr. 644,524,27 lægri en landsreikn-

ingurinn.

III.  útgáfan.

Fjármálaráðherrann hefir svarað

athugasemdum yfirskoðunarmanna,

um skakkann í þessum viðskiftum,

á þá leið að skuld verzlunarinnar

við   landssjóð  hafi  verið  í árslok

1914  kr. 372,369,04. Þetta skakkar

um kr. 21,946,81 við landsreikn-

inginn 1914 og um kr. 1,560,41

við skýrslu   Þ. Sv.   En við árslok

1915   segir fjármálaráðherrann að

skuldin hafi verið kr. 451,333,81

og skakkar hér um kr. 73,627,64

við landsreikningana 1914 og '15

eða um kr. 644,751,09 við það

sem »áttti að standa í« verzlun-

inni eftir landsreikningnum. En

svo segir fjármálaráðherrann enn-

fremur í svari sínu að í verzlun-

inni hafi í árslok 1915 staðið kr.

1,261,333,81.

Það er varla að furða þótt yfir-

skoðunarmenn gæfust upp við að

ráða þessa gátu svona rétt á miðj-

um mesta annafíma þingsins. Og

auðráðin mun hún heldur ekki

almenningi. Væri óhætt að gera

hana að verðlaunagátu þess vegna.

BÆódiurmálid*

I. útgáfan.

Landsreikningurinn 1914, 22.

gr. 19, telur greitt til landsverzl-

unarinnar......kr.

Landsreikningur

1915, 22. gr. 17,til

sama.......•. —    131,645,60

Eða alls bæði árin kr.

Þá    telur    lands-

reikningurinn 1915

að    í   verzluninni

hafi   átt að standa — 1,096,084,90

eða   kr.   570,123,45   meir   en   af

landsreikningnum   sést   að   Iands-

sjóður hafi lagt til hennar. — En

þetta er nú bara byrjunin.

Fyrir þinginu liggja þrjú erindi

er snerta framtíð móðurmálsins.

Sigfús Blöndal sækir um styrk til

þess að geta keypt sér aðstoð við

íslenzka orðabók með dönskum

þýðingum sem hann er að semja.

Dr. Björn Bjarnarson og síra Jó-

hannes L. Lynge mælast til þess

hvor um sig að þeim verði falið

starf Jóns heitins Ólafssonar við

íslenzku orðabókina, og Þorbergur

Þórðarson falast eftir 600 kr. ár-

legum styrk til þess að safna þeim

orðum úr alþýðumálinu, sem

394,315,851 hvergi eru bókfærð og hætta gæti

leikið á að glötuðust ella.

Það mun nú mega deila um

það, hvort hentugt sé að hugsa

fyrir menningarframförum á þess-

um tímum, en þetta er nú gert,

og sýnir betur en margt annað

hversu ósköp þau sem nú -dynja á

mannkyninu fara fyrir neðan garð

hjá okkur. Og þetta mun enn

fremur sjást á fjárlögunum sem

þetta þing lögleiðir, þar mun séð

fyrir flestu sem landið hefir tekist

525,961,45

á hendur fjármunalega hingað til.

Það mun ekki hœgt að neita

Sigfúsi Blöndal um styrkinn, að-

haldið meðal annars svo mikið af

fjárframlögum annarstaðar frá.

Óvíst hvað gert verður um íslenzku

orðabókina sem Jón Ólaf^son vann

að, en ólíklegt að landið hugsi sér

að bjargast fjármunalega á fráfalli

Jóns og kippa að sér hendinni

um fjárframlagið. Miklu er senni-

legra að orðabókinni geti orðið það

að happi, því mjög óviturlega var

til stofnað — og einmitt af þings-

ins hálfu. Skilyrðið um prentun

jafnharðan hefði eyðilagt orða-

bókina þá.

íslenzk orðabók með íslenzkum

skýríngum er eitt af þvi sem þjóð-

in þarf að eignast, til þess að geta

heitið menningarþjóð. Er bágt til

þess að vita að jafn göfugri tungu

skuli ekki hafa verið sýndur sá

sómi af þeim sem tunguna tala að

þessu verki væri betur á veg kom-

ið, og þegar hafist er handa um

það, þá skuli ver farið en heima

setið.

Hér er um stórvirki að ræða

sem engum einum manni er kleift

að inna af hendi. Við eigum orða-

bækur, en þessi er á sinn máta

þeim mun meira fyrirtæki en þær

allar, sem Flóáveitan fyrirhugaða

verður stórskornara. jarðræktar-

fyrirtæki seitláveitum þeim sem

einstöku bændur hafa komið á hjá

sér hingað til.

Og verkið þarf að vinna með alt

öðrum hætti en hafið var. Undir-

búning þarf mikinn og aðalverkið

af, þegar hægt verður að byrja

prentunina. Það sem gera þarf er

þetta. Rita upp orðflestu íslenzku

orðabókina sem til er áður, leita

orða í hinum öllum sem þar kynnu

að vera umfram. Lesa langflestar

íslenzkar bækur sem prentaðar

hafa verið, og leita orða, orða-

merkinga og orðasambanda sem

ekki eru áður til i íslenzkum orða-

bókum, skjöl og handrit þarf að

yfirfara öll sem til eru hér á safn-

inu, og ennfremur íslenzk skjöl og

handrit á söfnum í Danmörku og

Svíþjóð. Auk þessa þarf að safna

orðum, orðamerkingum og orða-

samböndum úr lifandi máli sem al-

drei hafa verið bókfærð, er þar um

auðugan garð að gresja, og brýn-

ust þörfin að bjarga því í málinu

sem liggur fyrir dauðanum.

Þetta verk verður unnið og því

verður eigi skotið á frest sem

neinu nemur. En væri eigi hálf-

leitt að láta það niður falla úr því

hafið er. Vonandi er það ekki ung-

gæðisháttur að maður hefur ánægju

af listaverkum góðskáldanna með-

an þau eru i smiðum, áður en

maður hefir heyrt þau né séð, að

eins fengið að vita fyrirsögnina.

Og múndi þjóðinni ekki áþekk á-

nægja að því að vita að hafist sé

handa um slíka íslenzka allsherj-

arorðabók. En því að eins getur

sú ánægja orðið óblandin, að þetta

sé gert með fyrirhyggju svo að

fullu gagni megi koma.

IVorðiirlöiicL

Nú   er   talað   miklu   meira   en

nokkru sinni fyr um samúð, sam-

vinnu   og  samband  milli Norður-

landa.  Öll smáríkin finna til þess,.

hve   erfitt  þau  eiga  uppdráttar á

þessum    vandræða    timum;    sum

þeirra,   eins   og   t.  d. San Marino

og   Luxemburg   eru   að eins sjálf-

stæð að nafninu til og lifa af náð

stórvelda þeirra,  sem eru í kring-

um   þau.   Ríkjunum   hefir fækkað

stórkostlega  á  hinum síðustu öld-

um. Þá er vestfalski friðurinn var

saminn 1645—1648,*voru við frið-

arsamningana fulltriíar frá hér um

bil 450 ríkjum i Norðurálfunni og

þó tóku alls ekki öll ríki Norður-

álfunnar  þátt   í þeim samningum.

Prófessor   Fridtjof Nansen  hefir

nýlega  vakið   máls   á" þvi,   að öll

Norðurlönd   gerðu  samband sín á

milli,   til   þess   að   verjast   ágangi

hinna   stóru  þjóða,   efla velgengni

sína og gæta réttar síns. Hafa milk-

ar  umræður  orðið" um þetta;   eru

allir ásáttir um það, að samvinna

og viðskifti ættu að vera sem mest

milli  allra  Norðurlanda,   og sam-

úð   og  kunningsskap beri að efla,

og hvert ríki haldi sjálfstæði sínu,

en hitt greinir menn á um,   hvort

samband  eigi að gera.   Þykir sér-

staklega   bera   brýna   nauðsyn   til

þess, að Norðurlönd öll styðji hvert

annað með matvörum, til þess að

koma í veg fyrir vandræði og hung-

ur, sem leiðir af siglingabanni Eng-

lendinga og kafbátastríði Þjóðverja

og  nú  síðast  af hiuttöku Banda-

ríkjanna í ófriðnum. Allir vænta og

að Norðurlönd geti stutt hvert ann-

að mjög í verzlunarviðskiftum bæði

nú  þegar  og eins þá er ófriðnum

er  lokið;   má þá vænta að þrengt

verði að frjálsri verzlum hlutlausu

þjóðanna með tollálögum og verzl-

unarsamtökum   af hendi stórþjóð-

anna,  er  vilja vinna upp nokkuð

af herkostnaðinum á þann hátt og

vinna mótstöðuþjóðum sínum mein.

Ætla   margir,   að   Norðurlanda-

þjóðirnar ^þurfi  eigi að vera rajög

mikið   uppá  aðrar þjóðir komnar,

ef  þær   efla   atvinnuvegi   sína   og

framleiðslu og laga hana eftir inn-

byrðis þörfum þeirra allra, því ein

þeirra hefir ýmsar nauðsynjar, sem

aðra vantar.                 B. Th. M.

Húsmæðraskólamálið.

Það er nú svo komið að þetta

mál er orðið áhugamál margra

kvenna norðanlands, þó ekki verði

allar konur á eitt sáttar um það,

hvernig heppilegast muni að koma

því í framkvæmd. En af því er

nú málið risið, að konur finna

altaf betur og betur með vaxandi

menningu að staða húsmóðurinn-

ar í þjóðfélaginu er svo yfirgrips-

mikil, og ávextir hinnar kyrlátu

iðju hennar koma svo víða fram

í þjóðfélaginu, að hin sanna ham-

ingja er undir henni komin, bæði

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 85
Blašsķša 85
Blašsķša 86
Blašsķša 86
Blašsķša 87
Blašsķša 87
Blašsķša 88
Blašsķša 88