Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķminn

og  
S M Þ M F F L
. . . . . 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķminn

						26

TIMINN

Um ostagerð

eftlr

Jön Á. Guðmundsson.

IV.

í framtíðinni er æskilegt að sem

flest ostabú verði sameign bænda,

svo að hagnaður sá, sem verða

kann af ostagerðinni, lendi hjá

þéim, sem framleiða mjólkina. Og

þ(5 að fyrst um sinn verði þessu

ekki viðkomið, er rétt að leggja

grundvöllinn þannig, að það geti

orðið í náinni framtíð.

Reynslan fyrir ostagerðinni er

enn þá of lítil ril þess, að bændur

þori almenl ^ð leggja fé sitt í osta-

byi. Enda er ekkert því til fyrir-

stöðu, að einstakir menn brjóli is-

inn, og kqmi þeim á stofn. Til

þess þurfa bændur þó að sículd-

binda sig, að selja mjólkina um á-

kveðinn árafjölda, því að öðrum

kosti myndi enginn einstakur mað-

ur leggja út í slíkt fyrirtæki. En

jafnframf ættu bændur að tryggja

sér kauprétt á bú}nu, að þeim

tíma liðnum. T. d. eftir 5 ár.

Mjólkurverðið ætti helst að vera

hreyfanlegt eftir ostaverðinu. Þá

er áhættan minni hjá kaupanda,

en seljendur fá jafnframt hluta af

gróðanum ef vel gengur. Fyrst í

staö er þó þörf á ákveðnu lág-

marksverði.

Þeir sem að ostagerðinni vinna,

einkum þó forstjórar búanna, ættu

aðaUega — eða eingöngu — að

fá laun sin, sem prósenfur af osta-

verðinu. Mundi það skapa áhuga,

og auka trygging fyrir vel unnu

starfl.

Þegar fundinn er ábyggilegur

mælikvarði fyrir kostnaði við rekst-

ur ostabúanna, geta hinir einstöku

eigendur þeirra haldið áfram að

reka þau á eigin reikning fyrir á-

kveðinn hluta af ostaverðinu. En

bændur sjálfir haft sölunna í sinni

hendi og þannig notið ágóðans af

framleiðslunni.

Um leid og ostagerðin breiðist

út, er nauðsynlegt að hafa góða

samvinnu á milli búanna, og full-

komið sameiginlegt eftirlit með

útflutningnurn.

Á komandi sumri hygg eg að

taka þrjá nemendur við ostagerð-

ina, sem aðallega verður í Ólafs-

dal. Tek þó móti miklum hluta

mjólkurinnar á öðrum stað, i

Saurbæjarhreppnum, en flyt ost-

ana þaðan að ólafsdal, eftir 10—14

daga. Úr nokkru af mjólkinni vinn

eg fyrir ákveðinn hluta ostaverðs-

ins, en aðra mjólk kaupi eg með

hreyfanlegu verði. Þannig að það

sé 35 aura fyrir hvert kg. mjólk-

ur, ef osturinn selst með sama

verði og siðast-liðið sumar. En

lágmarksverð ,er ákveðið 30 aurar

fyrir kg.

Það er í rauninni ekki mikið þó

menn fái 30 sinnum 35 aura fyrir

mjólkina undan hverri á yfir sum-

arið. En, sem betur fer, er meðal-

ærnit víða miklu meiri en 30 lítr-

ar, þó hún kunni að vera minni á

stöku stöðum. Þekki t. d. eitt heim-

ili þar sem meðalærin mjólkaði 80

lítra á siðastliðnu sumri. Með þessu

verði fengi sá bóndi 28 krónur

fyrir mjólkina úr hverri þeirra.

Það er kunnugt að ein einátök ær

hefir mjólkað 160 lítra yfir sum-

arið. Fyrir mjólkina úr henni hefði

því með sama verði fengist 56

krónur.

Þetta bendir til þess, að til sé

nokkuð af ágætum mjólkurám

víðsvegar um landið.

Með kynbótum er því hægt að

koma hér upp ágætu mjólkur

kyni, sem yrði miklu arðmeira, en

beztu dilkærnar eru nú, eða að

líkindum verða í náinni framtíð.

Fyrir rúmum 60 árum byrjuðu

Frakkar á kynbótum á mjólkurfé

sínu, og árangurinn er orðinn sá,

að meðalærnit hefir vaxið um

meira'en helming síðan.

Okkar kynbætur hafa aðallega

stefnt í þá áttina, að auka kjöt-

þungann, og hafa beinlínis órðið

til að ^aga ur mjólkurhæfileikun-

um. Því þó það geti komið fyrir,

að góðar mjólkurær sér jafnframt

kjötþungar, eru flestár þeirra mjög

rírar á kjöt.

Þess vegna er nauðsynlegt, að

koma upp tveim fjárkynjum:

mjólkurkyni og kjötkyni.

Væri ef til vill heppilegt ráð, að

þeir, sem áhuga hefðu fyrir kyn-

bótum á mjólkurfé, stofnuðu með

sér öflugt* félag til að koma þeim

í framkvæmd.

Eitt mikilsvert atriði til aukinn-

ar mjólkurframleiðslu eru vandaðar

mjaltir, en því miður er víða skort-

ur á, að þær séu nógu vel af hendi

leystar.

Frakkar hafa svo mikla ná-

kvæmni við mjaltirnar, að þeir láta

reynda og æfða mjaltara totta

hverja einustu á, eftir að hinir ó-

reyndari hafa mjólkað þær. Frakk-

ar sitja við mjaltirnar og verða á

þann hátt miklu fljótari. Eg hef

áður i blaði þessu skýrt, frá hvern-

ig þessu verður komið við hjá

okkur, og tel því ekki þörf, að

endurtaka það hér.

Góðum mjaltakonum þarf að

borga vel, enda mun það fyllilega

svara kostnaði.

Heppilegt væri að hafa sérstaka

borgun fyrir mjaltirnar, sem miðuð

væri við meðalærnit yfir sumarið.

Á býli þar sem meðalærin mjólk-

aði vanalega um 30 lítra, gæti borg-

unin verið þannig: Fyrir 20 lítra

mjólk úr hverri á 4 aurar á hvern

Fyrir næstu 10 lítra 6 aurar á

hvern, og 8 aurar fyrir hvern lítra

yfir 30 lítra meðaltal. Ef sú mjalta-

kona sem mjólkar 50 ær, gæti með

nákvæmni og vandvirkni komið

meðalánni upp í 40 lítra mjólk,

fengi hún 40 krónur í auka kaup

að launum fyrir vandvirkui sina.

Hagur húsbóndans yrði þó svo

miklu ineiri, að hann gæti boigað

enn þá hærra fyrir síðustu lítrana.

En þó að þetta fyrirkomulag

verði ekki tekið, er rétt að örfa

vöndun í mjöltum eins og frekast

er unt.

Ef bein mjólkursala, eða sam-

eiginleg salá mjólkurafurðanna gæti

orðið almenn, myndi vakna gleggri

tilfinning fyrir því, hve góðu ærn-

ar eru arðsamari en þær lélegu,

og um leíð myndi skapast áhugi

fyrir kynbótum á mjókurfé.

Aukið verð afurðanna, og greið

sala þeirra, er þvi ekki að eins

beinn gróði fyrir landbúnaðinn í

auknum tekjum, heldur ef til vill

miklu frekar óbeinn gróði. Því það

knýr til framkvæmda og umbóta,

og hvetur bændur til að leita að

þeim leiðum, og því búskaparlagi,

sem þeir sjá og finna að gefur

þeim mestan og fljótastan ágóða.

•Verkráðendur og vinnendur.

Hið sjálfsagða er fyrir alla verk-

ráðendur og vinnuveitendur, að

veita hjúum sinum og verkfólki

sæmilegt kaup, fæði og annan

aðbúnað, svo fólkið þess vegna

þurfi ekki að fráfælast heimilin eða

störfin. Enn fremur þarf meira að

því að gera en nú er, að launa

hverjum eftir þvi sem hann vinn-

ur. Þéir, sem vel eru færir til

verka og vinna vel, eiga heimting

á því. Einnig ættu vinnuveitendur að

reyna að hafa sem mest vistráðið

fólk til vinnu, það er hentugra,

frekar má fá fólk til að hugsa

betur um störfin, ef lengri er tím-

inn sem það vinnur á sama stað.

Og með þessum sæg, sem nú er

orðinn af kaupafólki, hlýtur altaf

að vera meira og minna af þvi at-

vinnulaust að vetrinum, sem hefir

sínar skaðlegu afleiðingar: Vinnu-

kraftur fer til einskis, fólk venst á

iðjuleysi, kostur þess þrengist og

margt fleira ilt leiðir af þessu.

En þetia vistráðna fólk verður

að hafa þau kjör, að t. d. giftur

maður geti séð fyrir sér og sínum

með vinnu sinni, þetta á sér nú

stað hér á landi og það meira aö

segja til sveita. En landbændur eiga

erfiðast með af vinnuveilendum

hér, að gjalda hátt kaup — þegar

gengið er fram hjá þeim erfileik-

um   sem   ófriðarár þessi valda. —

Sú b^eyting, sem þarf að verða

til sveita, svo að bændur geti gold-

ið svo hátt kaup, er að slægjulönd-

in verði gerð svo úr garði að þau

verði nnnin með vélum, svo að

færra fólk þurfi til heyvinnu og

að búsafurðum verði enn komið í

miklu hærra verð. Þetta næst hvort-

tveggja með tíð og tíma, og þá

eiga bændur hægra með að halda

fólkið og gjalda því. Á meðan ekki

fjölga býli í sveitum að mun, og

jarðir ekki fullsetnari en nú gerist,

getur vinnufólk haft gripi á kaupi

sínu. Er það oft þægilegur gjald-

eyrir fyrir bændur og hjúum hinn

notadrýgsti. Eins geta hjú með

þægilegu móti feDgið mjólk og

garðmat á sveitabæjum. En því

skal skotið hér inn i, að yfirleitt

meta bændur alt of lágtt bæði

kindafóður, hagagöngu gripa og

fleira sem þeir veita hjúum —

upp í kaup silt — af jarðarafurð-

um og búsafurðum.

Verðlaun til vinnuhjúa geta og

haft nokkur áhrif og eru nauð-

synleg.

En tímarnir hljóta að breytast

að óðru leyti, svo að bændum

gangi betur að fá fólkið til að

vinna og vera í sveitunum. Kaup-*

staðir og kauptún hljóta að hætta

að vaxa eins óðfluga og átt hefir

sér stað á síðustu tímum, og þá

minkar rensli fólksins úr sveitum

og að sjávarsíðum. Hvenær þeir

tímar koma er erfitt að segja, því

að enn á sjávarútvegurinn einkum

á togurum eftir að vaxa, og iðn-

aður að komast á laggirnar.

Þeir sem hafa togara á veiðum

þurfa að geta haldið út alt árið,

svo að þar sé ársvinna fyrir fólk,

enda eru nú líkur til að það geti

orðið eftir ófriðinn.

Eins og vikið er að hér að fram-

an, tel eg hina mestu þörf á því,

að sem flest af verkafólki sé vist-

ráðið. Nú á þessum tímum horfir

til vandræða atvinnuleysis verka-

fólks og það stofnar fjárhag lands-

ins í voða ef ófriðaröld þessi var-

ir enn lengi. Vinna sú er lands-

stjórnin og bæjarstjórn Reykjavík-

ur, veitir nú fjölda manna fyrir

vandræði þeirra, er hin mesta

byrði, því að vegna klakans í

jörðu vinst mjög lítið á, þótt hátt

kaup sé goldið. Og svo keyrir

þetta fram úr hófi að margir sem

til þessa þekkja, telja það efamál

hvort réttara muni að láta menn

þessa vera að nafninu til við vinnu,

eða gefa fólki því sem vinnur

bara hreinlega að eta, en spara

klæði þess og svo verkfærin. At-

vinnuíeysi þetfa stafar meðfram af

því, hversu margl er lausafólkið

og hefir verið undanfarandi.

Því má bæta hér við, að lausa-

menskan hefir það í för með sér,

að margir þeir sem hana stunda til

lengdar verða reikulir í ráði og

stefnulausir menn. Og enn má

bæta því við, að margt af þessu

fólki svíkst undan því að hafa lög-

legt heimilisfang, er hvergi talið og

greiðir ekki lögákveðin gjöld til

hins opinbera, auk þess sem það

kaupir ekki lausamenskubréf og er

því ólöglega i lausamenskunni. Á

þessu þarf að hafa betra eftirlit.

Að síðustu vil eg þá víkja að

þvi ráðinu, sem eg tel vænlegast,

til þess að hafa not af vinnu

verkafólks, einkum lausamanna, en

það er að láta menn vinna á-

kvæðisverk (»Akkord«). Við nálega

alla sveitavinnu, sem kaupfólki er

ætluð — einkum verk karlmanna,

— er hægt að koma þessu við.

Meta hversu miklu sé Jokið af

þessu eða hinu verki í hæfilegu

dagsverki og hvað sé hæfileg borg-

un fyrir það. Eins má láta verka-

menn eiga ákveðinn hlut af afla.

Með þessu móti verða viðskifti

þessi réttmætari, og svo betur unn-

ið. Á þennan hátt verður verkstjórn

hægri og kosnaðarminni.

í sambandi við þetta skal því

skotið hér inn í, að eg tel það

mjög misráðið hjá landstjórn vorri

að láta ekki grjótvinnu, þá sem

hún   veitir   —  samkvæmt heimild

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28