Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķminn

og  
S M Þ M F F L
. . . . . 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31 . . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķminn

						LANt		fáf    1

* i.		

	. K	1

©faíbferi

09 afarci&sluma&ur Címans tt

í? a n n r> e i g £>orsteins6óttir,

€œfjargötu 6 a.              ^JevfjaDtf.

Clmans   er  í   £œfjargötu   6  a.

©pin öaglega fl. 9—6

Simi 2353

XVI. árg.

Reykjavík, 9. janúar 1932.

1. blað.

Árið sem leið.

Árið, sem leið, hefir hér á

landi verið gott framleiðsluár, en

slæmt markaðsár. Fyrir landbún-

aðinn mátti tíðarfarið heita mjög

hagstætt yfirleitt á árinu, og af-

koma búanna því góð, ef verðfall-

ið hefði ekki komið til. Fram-

leiðsla á frystu kjöti til útflutn-

ings hefir aukizt stöðugt undan-

farið og hélt áfram að aukast á

þessu ári. Framleiðsla og hagnýt-

ing mjólkurafurða hefir farið vax-

andi, og sama er að segja um

ýmsa aðra nýbreytni í landbúnað-

inum, svo sem grænmetisrækt,

alifuglarækt og svínarækt. Sjáv-

arútvegurinn hefir framleitt á ár-

inu til útflutnings um 404 þús.

skippund saltfiskjar*), um 212

þús. tunnur af verkaðri síld, og

síld, sem veidd var í bræðslu,

nemur nál. 570 þús. hl. Árið 1930

var tilsvarandi framleiðsla 441

þús. skpd. saltfiskjar, um 186

þús. tunnur af verkaðri síld og

535 þús. hl. af bræðslusíld. Enn

er ótalinn ísfisksafli togaranna,

sem seldur var á árinu fyrir um

280 þús. sterlingspunda, og er það

50 þús. pundum meira en árið

1930, en verðið þar svipað og því

um framleiðsluaukning að ræða.

Þar við bætist báta-ísfiskur, sem

fluttur hefir verið út á leiguskip-

um ríkisins og erlendum togurum,

en um andvirði þess afla liggja

ekki fyrir áreiðanlegar tölur að

svo stöddu. Þegar tekið er tillit

til þess að fiskiflotinn hefir held-

ur minnkað á árinu, verður árið,

sem leið, í röð allra beztu afla-

ára.

Sölutregðan og verðfall afurð-

anna valda þeim erfiðleikum, sem

íslenzkir atvinnuvegir eiga nú

við að stríða. Samfara verðfalli

innlendu afurðanna hefir að vísu

orðið allmikil lækkun á verði

erlendra vara, og jafnframt

hefir dregið úr innflutningi að

verulegu leyti. Samkvæmt skýrsl-

um hagstofunnar lítur út fyrir,

að verzlunarjöfnuðúrinh á þessu

ári muni ekki verða óhagstæður.

Eru horfur á að útflutningur hafi

numið um 45 miljónum króna og

innflutningur nokkru minna. Hafa

íslenzkar útflutningsvörur þá

selst fyrir nál. tveim fimmtu hlut-

um lægra verð en 1929.

Þegar litið er á þessa gífurlegu

verðlækkun framleiðsluvaranna,

kemur það ekkert undarlega fyr-

ir, þó að erfitt sé nu um vik í

atvinnu- og viðskiftum Islend-

inga. En jafn mikil fjarstæða

væri að halda því fram, að hér á

landi sé ástæða til að tala um

hallæri eins og nú standa sakir.

Verzlunarörðugleika         margfalt

verri en þá, sem heimskreppan

skapar nú, átti þjóðin fyrrum

við að stríða í margar aldir, og

talaði þá enginn um hallæri,

nema þegar náttúruöflin skárust

í leikinn. En hér hafa ekki ver-

ið harðindi af náttúrunnar völd-

um á þessu ári, hvorki til lands

né sjávar, heldur þvert á móti

hin mesta árgæzka, eins og

framleiðslan ber vitni um. Hall-

æristal og æðruorð um afkomu

þjóðarinnar eru því ástæðulaus

eins og nú standa sakir. Hinsveg-

ar verður að horfast í augu við

þá staðreynd, að þjóðin hefir ekki

*) Miðað viÖ fullverkaðan fisk.

ráð á nú um stund að veita sér

Iífsgæði eða framkvæmdir í sama

mæli og á þeim tíma, þegar hún

getur selt framleiðsluvörur sínar

fyrir helmingi meira verð en fá-

anlegt hefir verið á árinu, sem

leið.

Verðfall peninganna á síðast-

liðnu hausti hefir haft sína þýð-

ingu til að vega á móti erfiðleik-

um framleiðendanna bæði til i

lands óg sjávar. Ef krónan hefði |

haldið sama verðgildi og áður,

myndi verðlag bæði á land- og

sjávarafurðum vera óbærilega

lágt nú í íslenzkum peningum.

Það, að útgerðarmenn nú hafa

séð sér fært að halda áfram

rekstri nú eftir áramótin með

óbreyttum kauptaxta, og tekizt

hefir á þann hátt að halda vinnu-

friði, má vafalaust að mjög miklu

leyti þakka breytingu þeirri, sem

orðið hefir á verðgildi pening-

anna.

Einnig að öðru leyti hefir ís-

lenzka þjóðin hagnast á gengis-

breytingunum. Islenzku ríkislán-

in erlendis eru öll tekin og eiga

að greiðast í enskum pundum og

Norðurlandakrónum. En þessar

myntir eru nú fallnar í verði um

þriðjung frá því, sem var á fyrra

hluta ársins. Svo framarlega sem

gengi þessara mynta helzt lítið

breytt, eins og margir telja lík-

legt, hafa gengisbreytingarnar

orðið til þess að lækka íslenzku

ríkisskuldirnar um þriðjung.

Lækkun íslenzku krónunnar. skipt-

ir þar engu máii, því að þjóðin

borgar skuldir sínar með fram-

leiðsluvörum, sem seldar eru gegn

erlendri mynt.

H.

í pólitísku lífi þjóðarinnar hefir

árið, sem leið, verið viðburðaríkt.

Á áliðnu þingi síðastliðinn vetur

breyttist afstaðan milli flokkanna

þannig, að jafnaðarmenn, sem allt

kjörtímabilið höfðu haft hlutleys-

isaðstöðu gagnvart stjórninni,

tóku höndum saman við íhalds-

flokkinn gegn Framsóknarflokkn-

um. Ihaldsmennirnir, sem árum

saman höfðu átalið Framsóknar-

stjórnina fyrir að þiggja hlutleysi

jafnaðarmanna og stuðning þeirra

til að koma fram hinni stórmerku

landbúnaðarlöggjöf, tóku þessari

samvinnu feginsamlega. Sam-

komulagið milli þessara tveggja

fyrverandi andstöðuflokka var

byggt utan um fyrirhugaða gjör-

byltingu á stjórnarfari landsins.

Skyldi afnema hin gömlu kjör-

dæmi og rétt þeirra til að ráða

sjálf fulltrúum sínum, og stofna

í stað þeirra til stórra kjördæma

með hlutfallskosningum, þar sem

val frambjóðendanna væri tekið

af héruðunum og lagt á vald

flokkanna, og fulltrúatala væri í

beinu hlutfalli við kjósendatölu

án tillits til aðstöðumunar lands-

hlutanna eða nauðsynjar ein-

stakra héraða til. að gæta sér-

hagsmuna sinna. Byltingin átti

að framkvæmast, án þess að þjóð-

inni gæfist kostur til umhugsun-

ar, þannig að sett væri inn í

stjórnarskrána tiltölulega mein-

leysislegt ákvæði, seni þó var

nægilegt til þess að gjörbreyta

vali þingsins með einföldum lög-

um, hvenær sem byltingarflokk-

arnir tveir yrðu í meirahluta, og

án þess að þau yrðu borin undir

þjóðina á eftir.

En kosningabandalag íhalds-

manna og jafnaðarmanna náði

ekki   tilætluðum   árangri.   Hvar-

vetna úti um hinar dreifðu

byggðir landsins risu kjósendurn-

ir gegn því, að svo hvatskeytilega

væri að því farið að breyta lög-

gjafarvaldinu í landinu, og að

möguleikar yrðu skapaðir til þess

að svifta meira eða minna af

kjördæmum landsins fulltrúum

þeirra fyrirvaralaust. Meirihluti

kjósendanna í sveitakjördæmum

neitaði að sætta sig við svo hast-

arlegar aðfarir. Hitt voru flestir

fúsir til að viðurkenna, að gild-

andi lög um þingkosningar gætu

þurft einhverra breytinga við,

enda hafði þá þegar komið fram

frá Framsóknarflokknum tillaga

um afnám landkjörsins, enda yfir-

lýst af formanni Framsóknar-

flokksins í kosningabaráttunni,

að flokkurinn myndi fús til sam-

vinnu um rannsókn á kjördæmá-

skipuninni og þær breytingar, er

sanngjarnar mættu teljast, og

þjóðinni gæfist ráðrúm til að átta

sig á og taka afstöðu til. Þann

vilja sýndi flokkurinn í verki með

því að gangast fyrir því á sum-

arþinginu, að skipuð yrði nefnd

sú, er nú starfar að rannsóknum

þessa mikilvæga máls.

Kosningaúrslitin urðu, eins og

kunnugt er, þau, að fylgi Fram-

sóknarflokksins jókst gífurlega

samanborið við þá atkvæðatölu,

sem hann hafði áður haft, og í

hlutfalli við atkvæðatölu hinna

flokkanna, og að flokkurinn kom

með hreinan meirahluta inn á Al-

þingi, stærsta þingmeirahluta,

sem verið hefir hér á landi síðan

1908.*)

Þó að nú hafi í bili dregið Ur

því stórfellda viðreisnarstarfi,

sem hafið var í landinu í góðær-

inu, verður ekki annað sagt en að

fyllilega hafi verið haldið í horf-

inu á árinu, sem leið, eftir því

sem framast má gjöra sér vonir

um á slíkum tíma. Trúin á landið

hefir enn engan hnekki beðið af

þeim áföllum, sem atvinnulíf

þjóðarinnar hefir hlotið af utan

að komandi öflum. Ræktuðu blett-

irnir í sveitum^ landsins færðust

drjúgum.út á síðastliðnu sumri og

endurreisn sveitabæjanna miðaði

vel áfram. En reynsla þessa árs

hefir þó jafnframt sýnt það, að

bændastéttinni er fullkomlega ljós

þörfin á að sníða sér stakk eftir

ve'xti og takmarka kröfur sínar á

erfiðum tímum. Sú* reynsla

mætti sýna það, að fésýslumenn

Reykjavíkur, sem fundið hafa upp

kröfuna um nýja kjördæmaskipun

af ótta við að greiða af höndum

of mikið fé í hið nýja landnám,

eiga margt þarfara að vinna en

að æsa reykvíska ajþýðu, sem þeir

yfirleitt ekki bera umhyggju fyr-

ir nema við hátíðleg tækifæri, til

óvildar gegn sveitafólkinu, fyrir

meira og minna loftkenndar hug-

myndir um réttindarán.

Utan ár heimi.

*) Tala greiddra atkvæða var mun

hæiTÍ við kosningarnar í sumar en

kosningarnar 1927. Fylgi Framsókn-

arflokksins   jókst   uni   4200   atkvæði

eða 44%. Hinsvegar jókst at-

kvæðatala íhaldsflokksins, þrátt fyr-

ir hina miklu kjörsókn, aðeins um

1700 atkv. eða 10% og atkvæðatala

jafnaðarmanna stóð svo að segja al-

veg í stað (hinsvegar fengu kom-

komistar um 1100 atkv.), jókst um

ein 100 atkv. eða 1%%. þessar tölur

tala skýru máli um það, að Fram-

sóknarmenn eru hinn vaxandi flokk-

ur   í   landinu.

Um áramótin.

Árið 1931 var viðburðaríkt. Ef

greina skal helzlu málin, sem at-

hygli og umtal hafa vakið í er-

lendum blöðum, og alþjóðaþýð-

ingu hafa, verða fyrst fyrir:

Byltingin á Spáni, tillögur Hoo-

vers um greiðslufrest ófriðar-

skuldanna, kosningarhar í Eng-

landi, fall sterlingspundsins, Fas-

cistahreyfingin í Þýzkalandi,

fimm ára áætlun Rússa, sjálf-

stæðisbarátta Indverja og nú síð-

ast styrjöldin milli Japana og

Kínverja.

Eftir því sem á horfist, lítur út

fyrir að  þeir stórviðburðir,   sem

hér eru taldir, muni einnig verða

ærið umtals- og viðfangsefni á ár-

inu, sem nú fer í hönd. Bylting-

unni á Spáni er að vísu lokið á

þann hátt, að landið er orðið lýð-

veldi  og hefir  eignast einhverja

frjálslegustu stjórnarskrá, sem til

er í álfunni, í stað svartasta ein-

ræðis   og   hervaldsstjórnar,   sem

fyrir    var.    En    viðskiptaþjóðir

Spánverja, bíða þess með óþreyju,

hversu    lýðveldisstjörninni    tekst

að skapa öryggi í landinu og við-

unandi     kjör     hjá     almenningi.

Skuldagreiðslufrestur        Hoovers

hefir nú alveg nýlega verið sam-

þykktur   í   þingi   Bandaríkjanna

eftir geysiharða baráttu, og með

þeim fyrirvara, að eigi þurfi að

gjöra ráð fyrir slíkum ívilnunum

af hálfu Bandaríkjanna framveg-

is. Hverjar afleiðingar kosninga-

úrslitin í Englandi kunna að hafa

nú á næstunni, er alsendis óvíst.

Mac Donald veitir að vísu „þjóð-

stjórninni"    forstöðu    enn    sem

komið   er,   ehda   var   yfirlýst   í

kosningabaráttunni, að svo myndi

verða,   ef   verkamannaflokkurinn

yrði undir. En áhrif Ihaldsflokks-

ins, sem einn út af fyrir sig hefir

hreinan   meirahluta,   koma   stöð-

ugt meir og meir í ljós. Og svo

telja margir, að Mac Donald muni

ekki geta unað því til lengdar og

eigi heldur ráðherrar Frjálslynda

flokksins, sem nú verða að sætta

sig við eindregna tollastefnu, sem

algjörlega fer á bága við stefnu

flokksins um „frjálsa verzlun". 1

Þýzkalandi    hefir    Bruning    og

flokkur  hans,   katólski  miðflokk-

urinn, tekið sér nokkurskonar ein-

ræðisvald   og   gefið   út   skipanir

um valdboðnar neyðarráðstafanir,

svo sem minnkun launa,  lækkun

verðlags og niðurfærslu vaxta án

þess,   að   ríkisþingið   hafi   verið

kallað saman. Hefir hann til þess

stuðning    sósíalista,    sem   óttast

byltingu  og  ríkisupplausn.  Hins-

vegar vex óðfluga fylgi Fascista

í lándinu, og er stefnuskrá þeirra

nú sambland af kommúnisma og

þ j óðernissinnaðri    hervaldsstefnu.

Er    fullyrt,    að    foringi    þeirra,

Adolf Hitler, muni verða í kjöri

við forsetakosningar á þessu ári,

þegar Hindenburg lætur af völd-

um. Um hin  stórfenglegu áform

rússnesku    ráðstjórnarinnar    um

gjörbyltingu   atvinnuhátta   þar   í

landi er nú e. t. v. meira rætt og

ritað en nokkuð annað í heimin-

um. En rússnesku kommúnistun-

um hefir,  eins og alkunnugt er,

hugkvæmst það snjallræði, að láta

þjóðina taka í  ákvæðisvinnu,  að

gjörbreyta     landbúnaðarlandi     í

miðaldastíl í iðnaðarland með ný-

tízku     framleiðslutækjum     eftir

amerísku sniði,  þannig, að þjóð-

in verði sjálfri sér nóg. Vekur

þessi djarfmannlega tilraun

undrun og athygli um heim

allan, þó menn séu misjafnlega

trúaðir á, hversu henni muni

reiða af. Frá síðustu tíðindum í

Indlandsmálinu er skýrt á öðrum

stað hér í blaðinu. Lítur út fyrir,

að ráðstefna sú, er haldin var í

Lundúnum á þessu ári, þar sem

mættir voru helztu áhrifamenn

beggja aðila og margir höfðu

gjört sér bjartar vonir um, ætli

lítinn árangur að bera. Deilumál

Kínverja og Japana hafa verið

eitt áðalviðfangsefni Þjóðabanda-

lagsins síðan í sept. í haust, án

þess að tekizt hafi að binda enda

á það mál. Kínverjar hafa á þessu

ári átt við að stríða bæði innan-

landsstyrjaldir og hungursneyð

. sökum vatnsflóða, og í haust réð-

ust Japanar inn í' Manchuriu og

hafa nú mikinn hluta hennar á

valdi sínu. En risaþjóðin, Kín-

verjar, sem telur nærri eins

marga menn og öll Norðurálfan,

stendur svo að segja varnarlaus

uppi, og hefir það vopn eitt hand-

hægt að neita að kaupa japansk-

ar vörur. Því vopni gæti þjóða-

bandalagið einnig beitt, ef til-

tækilegt þætti vegna þeirra mark-

aðserfiðleika, sem allar þjóðir

eiga nú við að stríða.

Kosningarnar  í  Englandi  s.   1.

haust hafa, eins og áður er fram

tekið, haft alvarlegar afleiðingar

fyrir   viðskiptin   milli   þjóðanna.

Hingað    til    hafa    Englendingar

fylgt þeirri stefnu, að leggja sem

minnstar hindranir (innflutnings-

tolla   eða   þvíl.) á viðskipti milli

sín og annara þjóða. En nú hefir

tollastefnan  orðið  ofan  á einnig

þar í landi. Fylgismenn tollastefn-

unnar halda því fram, að alþjóða-

viðskiptin   hafi   á   síðustu árum

ekki   haft  nema  bölvun  eina  af

frjálslyndi    Englendinga    í    við-

skiptamálum, því að aðrar þjóðir

hafi einskis svifizt í því að girða

sig með tollmúrum, í þeirri trú,

að enski markaðurinn yrði ávalt

opinn,   hvað   sem   öðru    liði.    Á

Frökkum   og   Bandaríkjamönnum

koma ensku tollarnir hart niður,

og   mun   það   eiga   sinn   þátt   í

því, að á þingi Bandaríkjanna er

nú  fram  komin  tillaga  um,   að

sjálf Bandaríkin, sem hingað til

hafa  gengið   allra landa lengst í

verndartollastefnunni,   eigi frum-

kvæði að alþjóðasamkomulagi um,

friðarsamninga     í    verzlunarvið-

skiftum milli þjóðanna.

i     Að   einu  leyti   a.   m. k. hefir

! kreppaii haft góð áhrif. Hún hef-

ir   knúið   ríkisstjórnirnar  til  að

leita úrræða til að draga úr þeim^

stórkostlega   og   voveiflega  víg-

búnaði,   sem   færst   hefir í vöxt

með ári hverju. Þegar ríkissjóð-

irnir    eru    tómir,   koma   hin   ó-

hemju   miklu   útgjöld til vígbún-

aðarins óþægilega við stjórnend-

ur   landanna.   Sjálfur   Mussolini,

sem hafði við orð að endurreisa

; hið forna  Rómaveldi  með  vopn-

I um, er nú orðinn friðarvinur af

i sparnaðarástæðum!

r     Brezka stjórnin gengst nú fyr-

| ir nýjum alþjóðafundi til að ræða

I um      skaðabótamálin.     Mótanæli

1 þýzku   þjóðarinnar   gegn   því að

bera  meira en aðrir  af byrðum

heimsstyrjaldarinnar    verða  .há-

værari með degi hverjum og eftir

því sem Fascistaflokknum þýzka

eykst fylgi. Fjöldi manna virðist

nú vera að missa trúna á það, að

ófriðarskuldirnar   verði  nokkurn-

tíma greiddar. Og á vesturlönd-

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4