Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Įrvakur

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Įrvakur

						ARVAKUR

X. árg.

Heykj&vík:, Föstudag 14. Nóvember 1913

1. tfol.

X3LNNAR adaZtilgangur ,Árvákurs' er, að sporna við þeirri stórhættu

fyrir land og lýð, sem brytt hefir mjög á, bæði innan þings og utan,

sérstaklega 1912 og 1913, þeirri sem sé, að fela landsmál fyrir kjósend-

um fram undir eða jafnvel fram yfir síðustu forvöð.

í því efni þarf ekki að fara lengra en til bræðingsins sæla, sem

komst upp fyrir tilviljun eina, og til niðursuðu grútsins svokallaða

á alþingi 1913.

Þessi Ijósfœlni hefir gengið svo úr hófi fram, að gerðar voru til-

raunir.til þess bæði 1912 og 1913, að koma fiestum eða öllum blöðum

landsins á sama spenann, bræðings- og síðar grútar-spenann, enda lán-

aðist það að miklu leyti 1912.

fíinn aðaftilgangur jÁrvakurs' er að reisa rönd við þeirri afsláttar-

pólitík, ekki síst gagnvart Dönum, sem dafnað hefir síðustu árin í

skúmaskotum nokkurra stjórnmálamanna og gróðabrallsmanna. Það

eru dæmi þess, að menn, er þótst hafa verið andstæðir hverir öðrum,

hafa undir hinu eða þessu yfirskyni tekið saman höndum um mál, sem sam-

takamönnum   hefir   staðið   af meiri vegur og gróði heldur en almenningi.

Gegn þessum þjóðarhættum hrópar ,Árvakur': Fram úr myrkrinu!

Fram í dagsljósið!

Niður með vígslsporin!   XJpp með hreina ganginn!

Að öðru leyti þykir óþarfi að svo stöddu að gera grein fyrir stefnu

blaðsins. Hún sýnir sig og vill læsa sig í lesendur, fastar og fastar

með hverju blaði.

Þó vill ,Árvakur' ekki leyna því, að hann er Heimastjórnarblað, enda

aðallega gerður út af Heimastjórnarflokknum á alþingi 1913, og

fylgir þvi Millilandanefndarfrumvarpinu frá 1908, en telur hinsvegar eftir

öllum atvikum rétt, að það liggi niðri, þangað til Danir hafa gengist

við því aftur og islenskir kjósendur lýst ótviræðu fylgi við það, helst með

leynilegri atkvæðagreiðslu. Upp úr frumvarpi Millilandanefndarinnar má

og á vitanlega að fara á sínum tíma, sé þess nokkur koslur. En niður úr

þvi má enginn íslendingur með nokkru móti fara.

Annars fylgir ,Árvakur' málum en ekki mönnum.

Beinar línur í birtu dagsljóssins!

Fyrir hönd  útgefendanna.

Lárus H. Bjarnason.

yfirmönnum »Lögréttu« lýsti því

yfir að »mjög vafasamt væri, hvort

rétt væri að endursamþykkja stjórn-

arskrárfrumvarpið á næsta þingi«.

Þessu lík hljóð heyrðust á alþingi

úr sama stjórnmála horni, og jafn-

vel miklu sterkari, svo sem Þing-

tíðindin sýna á sínum tíma og

»Lögrj.« hefir auðsjáanlega hingað

til verið hlýrra til desemberburðar-

ins en stjórnarskrárfrumvarpsins.

Er því allur varinn góður, að

reifa málið sem áreiðanlegast og

Ijósast fyrir kjósendum, enda skal

hér gerð tilraun til þess.

Og er þess þá fyrst getandi, að

frumvarpið gerir mikilsverðar breyt-

ingar á högum vorum út á við,

gagnvart Dönum, enda þó að rétt-

arbæturnar horfi eðlilega flestar inn

á við.

I.

Til fyrra flokksins heyrir fyrst og

fremst áðurnefnt skilorð frumvarps-

ins fyrir kosningarrétti: fæðing hér

á landi eða 5 ára heimilisfesta, sem

bitnar jafnt á Dönum og öðrum hér

búsettum útlendingum, og í annan

stað nýmælið um heimilisfestu hér

sem skilyrði fyrir kjörgengi lil al-

þingis. Það miðar sérstaklega á

Danmörku eða danska þegna, hvort-

langmerkilegasta meðal margra mjög

svo merkilegra />íngmannafrumvarpa,

á næsta Alþingi fortakslaust að

samþykkja, enda þó að ráðherra

hafi tekist miður hönduglega*) að

réttlæta tvö af einna helstu ný-

mælum þess: úrfellingu ríkisráðs-

ákvæðisins og skildagann um fæð-

ingu eða 5 ára heimilisfestu hér á

landi sem skilorð fyrir kosningar-

rétti. En sú ólægni ráðherra stafar

vafalaust mestmegnis af því, að

hann átti engan þátt í frumvarpinu,

enda þátttöku af hans hendi ekki

að vænta, þar sem hann hafði lagst

á móti flutningi málsins á alþingi,

á síðustu þingmálatundum í kjör-

dæmi sínu, þó að hann og meiri

hluti flokksmanna hans snerist til

fylgdar við frumvarpið á þingi, af

hér ónefndum, sérstökum ástæðum.

Frumvarpinu mun og ekki standa

hætta af öðrum flokkum en stjórnar-

flokknum eða Sambandsflokknum

svokallaða. En þaðan hefir líka

við og við heyrst blása heldur ó-

byrlega, ekki síst á fjölmennum

fundi   1. þ. m., er einn af  nánustu

*)   Sbr. síðasla Lögbirtingablað.

heldur   eru af islensku eða   dönsku

bergi brotnir.

Þá verður og hér að telja úrfell-

ingu ríkisráðsákvœðisins, þótt minna

sé um vert á borði, eftir undirtekt-

unum suður í Kaupm.höfn, en mátt

hefði vera

Enn verður hér að nefna afnám

dansks fœðingjaréttar, sem skilyrði

fyrir embættisgengi hér á landi.

Og loks má nefna hér áskilnaðinn

um eið konungs að sjórnarskránni,

nm ábyrgðarleysi konungs og frið-

helgi og um afnám tilvitnunar i stöðu-

lógin um árgjald Danmerkur til Ís-

lands.

Öll þessi ákvæði eru fyrst og

fremst princip-sigur og i annan stað

ekki afteiðingasnauð til frambúðar,

ef fast og viturlega verður áhaldið

af vorri hálfu. Nokkur þeirra eru, auk

þess, vottur þess, aðrýmka má með is-

lenskum lögum svokallað sérmála-

svið vort, sbr. t. d. annars vegar 1.

gr. stjórnarskipunarlaganna 1903 og

lög nr. 17, 3. okt. s. á., og hins

vegar 6. gr. stöðulaganna, enda

finnur prófessor K, Berlín auðsjáan-

lega til þess í grein nokkurri í

danska blaðinu »Kjöbenhavn« frá

13. f. m.                          Frarah.

Hvað skílur?

Eftir Jón Ólafsson.

I.

Eftir kosningarnar 1911 stóð

Hannes Hafstein vel að vigi. Þingið

var þá skipað 21 Heimastjórnar-

mönnum, að honum meðtöldum,

og átti hann auk þess vísan stuðn-

ing 3—4 manna, er töldu sig utan

fiokka.

Hann stóð svo sterkur sem fram-

ast varð á kosið. Alt of stór meiri-

hluti er líka viðsjárverður.

Og þessi flokkur var allur sam-

huga í fylgi við hann. — Þetta var

því sannarlega álitleg byrjun fyrir

ráðherra, sem auk þess naut trausts

og   álits  frá fyrri ráðherratíð sinni.

Og ekki skorti verkefnin.

Sambandsmálið var auðvitað farið

út um þúfur fyrir grátlega ófram-

sýni forsprakka Sjálfstæðisflokksins

— forsprakka, sem sumir vóru

millilandafrumvarpinu hlyntir í

hjarta sínu, en tóku meira tillit til

flokks síns, en hagsmuna þjóðar-

innar.

En önnur verkefni vóru ærin

fyrir hendi. Sjávarútvegurinn var

að taka stórum framförum ár frá

ári. Þar var mikið verkefni fyrir

stjórn, að styðja hann.

Ef stjórnin hefði gefið því gaum,

þá var framleiðslan hraðfara að

breytast í þeim löndum, er ráðið

hafa kjötverðinu í heiminum, —

breytast í þá átt, að framleiða kjöts

er að þverra stórum í öllum ríkj-

um Vesturheims, og hlýtur að halda

áfram að þverra, svo að fyrirsjáan-

legt  er,   að   kjötverð   hér   á   landi

hlýtur   að fara hækkandi ár frá ári

nú um tima, óvíst hvað langan1).

Hér lá verkefni fyrir stjórninni, að

vekja athygli landsmanna á þessu,

og grenslast eftir, hvernig ketið

yrði útgengilegast handa hverju landi

(Bretlandi, Þýzkalandi, Norðurlönd-

um).

Þröngvað er mjög að verzlun

vorri með viðleitni Samein.gufusk.-

félagsins til að binda viðskifti vor

óeðlilega við Danmörk með hlutfalls-

lega óhæfilega háu farmgjaldi frá

Bretlandi og með neitun um að láta

skipin koma við í Þýzkalandi.

Hér var mikið og þarft verk fyrir

hendi.

Samgöngur vorar bæði milli landa

og með ströndum fram hafa verið

og eru í megnasta ólagi.

Hvað hefir svo stjórnin gert til

þess að leysa úr þessum viðfangs-

efnum? Hvað hefir hún gert sjávar-

útveginum til efiingar? Pað, að

gefa Sameinaðafélaginu alveg ófyrir-

synju leyfi til að hækka farmgjöld,

sérstaklega á þeim varningi, sem

sjávarútvegsmönnum er nauðsyn-

legur, svo að hann hlaut að hækka

í verði. Og þá er því ekki að

gleyma, hve ótrauðlega núverandi

ráðherra barðist fyrir þvi að veita

einstökum manni eða félagi einka-

sölurétt á kolum, og var það ekki

honum að þakka, heldur þeim

þingmönnum, sem reynst hafa sann-

ir Heimastjórnarmenn, ásamt öðrum

fleiri þingmönnum, að þessum voða

fyrir sjávarútveginn var afstýrt. En

þegar þetta tilræði við sjávarútveg-

inn mistókst, gekk hann i lið með

Sjálfstœðismönnum, til að koma þó

tilfinnanlegum álögum á kolin í

farmtollslögunum.

Hvað hefir hann gert fyrir land-

búnaðinn? Svarið er: alls ekki

neitt.

Hvað hefir hann gert fyrir verzl-

unina? Ég leita í huga mér eftir

svari, og þá heyrist mér að verzl-

unarstétt landsins hvísli í eyra mér:

»karamellu-frumvarpið!«

Að samgöngunum á sjó og landi

(sem teljast mega verzluninni til

stuðnings) hefir verið vikið litillega

hér að ofan. En segja má það hér,

sem satt er, að hvorki alþingi né

nokkurt annað islenzkt afl hefir fyr

né síðar orkað því, að knýja hann

til að lita i nokkra aðra átt en til

Sameinaða gufuskipafélagsins danska

í samgöngumálum; það var eins og

hann þekti ekkert annað gufuskipa-

félag í heimi. Til þess að opna augu

hans í þessu efni dugði ekkert

annað, en ósvífni Sameinaða gufu-

skipafélagsins sjálfs, eða sú afleiðing

hennar, að öll islenzka þjóðin reis

upp   eins  og einn maður og tók til

1) Eg benti á þetta i grein i »Reykja-

vík« 26. Júlí s. 1. Ekkert blað né

búnaðarrit hefir mér vitanlega prentað

hana upp, og er það þó óefað ekki ó-

merkilegasta grein fyrir landbúnað

vorn, sem út heflr komið síðari árin,

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4