Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Žjóšin

Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 1. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Žjóšin

						
Stærsta
stjórnmálablað
hér á Iandi.
K=
=M
Ódýrasta
vikublaðið á öliu
landinu.
1. árg.
Reykjavfk, Laugardaginn 5, desember 1914,
1. tbl.
„Þjóðin".
Álfustyrjöldin mikla, sem hcfur
þcgar haft svo mikilvæg áhrif
víðsvegar um jörðina, mun eflaust
merkja íslandssögu með örlaga-
ríkum atburðum — hvort sem
þeir gerast meðan á ófriðnum
stendur eða eptir hann.
Jafnframt þessu eru veðurmerki
mikilla hreyfinga að gera sín vart
hjá íslensku þjóðinni sjálfri.
Menn eru farnir að átta sig á
því hjer, hvað gerst hefur í raun
og veru, inn á við, um málcfni
landsins á síðasta mannsaldri.
þjóðin sjer hvernig öðrum hefur
miðað áfram á sama tíma og ber
ástand sitt saman við kjör ann-
ara, þar sem hún þekkir til.
Og „frelsisbaráttan" er nú skilin
betur, bæði um löggjöf og stjórn
i sjermálunum, sem svo eru köll-
uð, og á því svæði sem almennu
málin — hin ytri málefni íslands
— ná yfir.
Margir láta sjer auðvitað ant
um það, að halda því áliti uppi, að
hjer hafi orðið allar þær framfarir,
og hjer hafi alt áunnist, sem vænta
mátti. Standa þeir þar eðlilega
fremst, sem á cinhvern hátt hafa
átt þátt í framsókninni til auðs
og frelsis fyrir þjóðina — en
márgir, sem bera enga almenna
ábyrgð hafa einnig gaman af því,
að hugga sig við hinar stórstígu
breyiiiig,ar, seni orðiö hafa hjer
til bóta — og er þá menningar-
stigið auðvitað borið saman við
ástandið eins og það var áður,
en ekki við tiltölulegar framfarir
annara þjóða.
En þjóðin í heild sinni er ekki
ánægð rtieð ástandið. þrátt fyrir
meinhægð og tómlæti margra, fer
gremjan yfir árangri hinna al-
mennu ráðstafana sívaxandi. Menn
horfa t. a. m. á „bygging Reykja-
víkur", „vegagerðirnar", „pen-
ingaástanáið" o. s. frv. og það
sjest, að skammsýni og aðgerða-
leysi hefur haldið þjóðinni aftur,
þrátt fyrir allan einstaklings
dugnað fólksins.
Alt virðist þannig benda á, að
vjer fslendingar stöndum nœrri
timamótum — en þá vekjast
hugir og kraftar þjóðarinnar til
þess að láta sig skifta, hvernig
henni er stjórnað.
En ná er þaö ennfremur svo,
að blöð og tímarit geta haft hin
ríkustu áhríf um árangurínn af
baráttu þjóðarinnar — einkanlega
inn á við, þar sem ræða er um
aðgerðar- eða afskiftaíeysi þeirra,
sem vald hafa um þjóðmálin. —
Er þá mikið komið undir því, að
slík verkfæri almenningsskoðana
sem blöðin eiga að vera, geti
unnið rjett og óháð fylgi við eldri
lokka, þegar nýr tími heimtar
nýja úrlausn á vandamálum
landsmanna.
Af þessum ástæðum er það,
að þetta blað, sem nú vill byrja
að taka þátt í umræðunum um
landsmál, er komið fram. — beim
scm hafa stofnað til þess hefur
virst, að full þörf væri á því —
eins og nú stendtur — að blað,
sem enga fortíð á, geti staðið
þjóðinni og málsftað hennar opið
í komandi umræðum um það,
hvernig þjónar hennar og full-
truar hafa unnið, vinna nú, og
éiga að vinna fyrír velferð henn-
ar, frelsi og hagsmmni.
Frumskrá „þjóðariqnar"  kem-
ur í ljós jafnótt, sem hin ýmsu
landsmál verða tekin til athugun-
ar í blaðinu: — En meginstefna
blaðsins er það, að setja þjóðerni
íslendinga, landsfrclsi og lands-
rjctt yfir öll önnur mál, þannig, að
hvergi sje vikið eða haggað, vegna
stundarhags eða stundarhygginda
í flokksfylgi, eða af neinum öðr-
um hvötum.
„þjóðin"   ætlar,   með   öðrum
orðum, fyrst og frcmst að skipa
„politikinni" svo kölluðu niður
á þann bekk, þar sem hún á
heima, niður í þau landsmál sem
fylgi má veita með því að „aka
seglum eptir vindi*.
Og þá verður það auðvitað
fyrsta ætlunarvcrkið, að athuga,
hvcrnig trúnaðarmenn þjóðarinn-
ar standa nú gagnvart þeirri sjálf-
sögðu reglu siðaðra stjórnmála-
manna — og siðan að vega og
virða starfsemi þeirra inn á við.
Ráðherra segir af sjei\
Frá   ríkisráðsfundinum
30. nóvember.
Fregnin um synjun stjórnar-
skrárfrumvarpsins, sem tafist hafði
nokkra daga á leiðinni vegna
símaslits, barst til Rvíkur að
kvöldi 2. þ. m. Hún kom eng-
um þeim á óvart, sem skildi rjett
afgreiðslu þingsins á þessu máli
í sumar. Marklausi fyrirvarinn
var ekki lagður þegjandi fram
eins og margir fylgismenn fyrir-
sláttarins munu þó hafa ætlast til.
Ráðherrann bar hann þannig fram,
að konungur hlaut að gera yfir-
lýsingu um ósamræmi fyrirslátt-
arins við frumvarpið sjálft og auð-
og vita víst, að fjarstæðunni um
gildi fyrirvarans gat ekki orðið
haldið fram gegn lögfræðingum
ríkisráðsins, nje gagnvart siðuðu
og óhlutdrægu almenningsáliti er-
lendis. það er alt annað, að
standa hjer heima ábyrgðarlaus
og fákunnandi með hæstarjettar-
svip og sjálfgefið fulldæmi um alla
hluti milli himins og jarðar og
hrópa: klipt er það, eða skorið
er það, í deildarsölum alþingis,
sem eru svo auðvirðilega illa
skipaðir,—heldur en að vinna mál-
stað   fslands   fylgi   með  viti  og
Sigurður Eggerz, ráðherra.
vitað  jafnframt  um óbreytt gildi
síns eigin boðskapar.
En við þetta bætist, að fullar
skjalsannanir eru nú þegar fengn-
ar fyrlr því, að konungur áleit
sig geta stjórnskipulega staðfest
frumvarpið hefði fyrirvarinn verið
borinn öðruvísi fram. Með öðr-
um orðum, konungur og þar
með ríkisráðið danska hafa stað-
fcst þann dóm óhlutdrægra manna
og heilbrigðrar skynsemi á ís-
landi, að fyrirvarinn var stjórn-
skipuleg markleysa.
Alt annað mál cr það, að und-
irskrift ráðherra var auðvitað
nauðsynleg ásamt með undirskrift
konungsins, og þar gat bæði ráð-
herra og flokkur hans, að svo
miklu leyti sem hann rjeði yfir
gerðum ráðherra, ráðið niðurlög-
um stjórnarskrárinnar. En hitt er
og jafnvist, að hefði ráðherra
skrifað undir, þá hefði stjórnar-
skráin verið staðfest fyrirvara-
laust að, lögum, með allri þeirri
hœttu fyrir landsréttindin og
þjóðarfrelsi vort, sem fyrirslátt-
armennirnir lýstu sjálfir yfir, að
stafaði af stjórnarskránni með
boðskapnum óbreyttum.
Hjá því mun ekki fara, að lands-
menn fara nú að átta sig á því,
hvcrnig valdaflokkurinn á þingi
hefur komið fram í þessu máli.
Alþingi var engin vorkun á því,
að skilja þetta mál eins og það
lá fyrir. Samtök um það, að ná
tökum og umráðum á stjórn lands-
ins knúði þingmennina til þess
að halda fram bersýnilegri fjar-
stæðu þvert ofan í öll rök og
rjettar  lögskýringar.   þeir máttu
virðingu við sannleikann, hjá
Dönum og öðrum þjóðum, sem
taka eftir löggjafarmáium íslend-
inga.
Úr því sem ráða var gat ekk-
ert betra komið fyrir, en það sem
orðið er. • Konungur vor á mikl-
ar þakkir skilið fyrir það af þjóð-
inni, að hann valdi þann veg,
jafht nú og við fyrri samþykt
frumvarpsins frá þingsins hálfu,
að koma hreint og beint fram og
hafa ekkert á huldu í þessu mik-
ilvæga máli. Konungurinn hefur
með því, nú í annað sinn, stigið
það spor í áttina til samvinnu
Við þjóðina á íslandi, að mikil
von virðist geta verið til heilla-
vænlegra úrslita, þegar þeir, sem
nú standa á milli konungsvalds-
ins og þjóðarviljans íslenska, eru
ýmist dottnirúr sögunni, eðahafa
fariií heim og lært betur.
Á. hinn boginn hlýtur alla að
un<Mra, er þeir heyra því haldið
frann í ríkisráðinu, að einhverjir
einstakir þingmenn skuli nú fara
á k onungsfund til þess, að skýra
það betur, sem ráðherra Sigurður
Eggerz hefur tekið svo tvimæla-
lauí;t fram á fundinum.
3*áðh. hefur komið þar svo
dængilega fram og talað svo
hreint og beint, einnig á vora
hliii — að allir góðir íslendingar
mnnu fagna því.
Mú er því hreint borð milli
íslendinga og Dana í stjórnar-
skrármálinu — og þá er loks hægt
fyrír þjóðina að sjá huldulaust,
hva.r hún stendur í baráttunni um
Jancfcrjettindi vor frá elstu tím-
um*.
Á ríkisráðsfundí á Amalienborg
töluðu konungur og íslandsráð-
herra í gær eins og hér segir og
gjöra má kunnugt:
Stjórnarskrármálið.
--------— Tillaga íslandsráðherra (
um staðfesting stjórnarskrárinnar
hefir tekið upp orðrétta ályktun
alþingis og endar svo á þessa leið:
Um leið og eg held mér við
það, sem þannig er tekið fram i
þingsályktuninni, skal eg samkvæmt
því og með tilvísun til nefndrar
bíngsályktunar leggja það til, að
stjótnarskráin verði staðfest.
Konungurinn talar þar næst á
þessa leið :
Eins og eg lýsti yfir í ríkisráði
20. okt. 1913, er það ásetning-
ur minn að staðfesta frumvarpið lil
stjórnarskipunarlaga um breyting á
stjórnarskrá fyrir sérstök málefni
íslands 5. jan. 1874 og stjórnar-
skrá 3. okt, 1903, eftir að frum-
varpið er nú samþykt óbreytt af
alþingi, sem kornið hefir saman eft-
ir kosningar 11. apríl 1914, eer-
andi ráö fyrir því, að fslandsráð-
herra leggi fyrir mig úrskurð þann,
sem var boðaður á r .idun; ri
ráðsfundi, um framburð íslenskra
laga og mikiisvarðandi stjórnarráu-
stafana í ríkisráðinu, og sömuleiðis
forsætisráðherrann hina boðuðu
allrahæstu auglýsing til Danmerkur
u.n það, sem eg Iét í ljósi þá í
hinu opna bréfi mínu til íslands.
Vegna þingsályktunar þeirrar, sem
íslandsráðherra hefir tekið upp f
hina allraþegnsamlegustu tillögu
sína, er það vilji minn, að láta í
ljósi það, sem hér segir:
Það, sem fór fram í ríkisráðinu
20. okt, 1913, getur ekki skilist
þannig, að framburður íslenskra
sérmála fyrir konung í ríkisráði
mínu sé nieð því lagt undir danskt
löggjafarvald eða dönsk stjórnar-
völd, en samkvæmt núgildandi
skipun um ríkisréttarlegt samband
miili Danmerkur og íslands getur
framburður íslenskra laga og mik-
ilsvarðandi stjórnarráöstafana ein-
ungis trygt að þau séu íslensk sérmál
og feli ekki í sér ákvæði sem snerta
hin sameiginlegu ríkismálefni. Hin
íslensku lög og mikilsvarðandi
stjórnarráðstafanir verða þess vegna
að halda áfram að berast fram f
ríkisráði mínu og á því getur cng-
in breyting orðið, nema með lög-
festing annarar skipunar, sem á
sama hátt sem frambuiður í ríkis-
ráðinu tryggir að rætt verði, og að
úr vafa, sem kynni að koma fram,
verði leyst, hvort heldur er frá einni
hlið eða annari um takmörkin niilii
hinnar sameiginlegu og hinnar sér-
stöku íslensku löggjafar.
Ráðherra talaði á þessa leið : í
ályktun alþingis er því haldið
algerlega föstu að framburður ís-
lenskra mála fyrir konung sé ís-
lenskt sérmál, og ennfremur er því
haldið algerlega föstu að þetta sér-
mál skuli ekki háð öðrum ákvæð-
um en önnur íslensk sérmál. Af
þessu leiðir að auglýsing sú til
Danmerkur sem boðuð er í ríkis-
ráðinu 2o. okt. 1913 er ósameinan-
leg við það sem alþing heldnr
fram.       Með   því  að  auglýgjngin
mundi   leiða   af   sér   að konungur
bindi   vilja  sinn við það að gerast
kynni   eitthvað sem íslensk löggjöf
og stjórn væri ekki einráð um, og að
konungi   stæði því ekki frjálst fyrir
um breytingar á ákvörðunum, sem
kynnu   að   verða   lagðar til frá ís-
lendinga   hálfu.    Eg  get ekki við-
urkent,   að   sambandið   milli Dan-
merkur og íslands,  hvort sem litið
er á þess  sögulegu,   rétlarlegu eða
eðlilegu   myndun,   sé   þannig,   aö
nauðsynlegur   sé vegna þess fram-
burður íslenskra sérmála í n'kisráð-
inu,   eins   og   eg   heldur   ekk> get
viðurkent,   að   spurningin   um sér-
málaframburöinn   í   ríkisráðinu  eða
utan þess eigi að leysast eftir öðru
sjónarmiði  en því íslenska.    En út
frá   þessari   grundvallarskoöun hafa
menn ekki haft neitt á móti því, að
verða við óskum Yðar Hátignar um
málaframburðinn   í   ríkisráðinu, og
eg mundi þessvegna á þeim grund-
velli    vcra   reiðubúinn   til þess að
koma fram  með tillögu   fyrir Yðar
Hátign samkvæmt því. En með því
að   eg verð   að halda fast við af-
stöðu   fslendinga,  sem kemur fram
í ályktun alþingis, að framburður ís-
lenskra mála íyrir konungi sé íslenskt
sérmál, sem ákvarðað er um og brf/tí
peirn  regium,
sem ^iiua um nm íslensku sérn.'   -jet
eg ekki, svo þuu^t sem mér feliur
það, lagt til Yðar konunglegu stað-
festing á stjórnarskránni, án þess að
það   komi   berlega og skýrt í ljós,
að   íslandi   varðveitist   hinn   gamli
réttur    þess.    Eg    hefi   viljað taka
þetta   fram   fyrir   Yðar Hátign svo
greinilega sem unf var, með þvíað
eg   er   þeirrar   skoðunar,  að djúp
samúð milli konungsins og ís!ensku
þjóðarinnar verði að byggjast á ský-
lausum grundvelli.
Konungurinn talaði svo : Þar
sem íslandsráðherra ekki vildi leggja
til staðfesting stjórnarskrárfrum-
varpsins, að athuguðum fyrirliggj-
andi ástæðum, og lýsir því yfir að
þær séu ósameinanlegar við vilja
alþing« verð ég að taka fram það
sem nú skal greina:
í opna bréfinu 20. okt. 1913,
þar sem stofnaö var til nýrrakosn-
inga til alþingis gjörði jeg kunn-
ugt, á hverju bygðist vænfönleg
staðfesting mín á hinu nýa sijórnar-
skrárfrumvarpi. Samtímis var að
tilhlutun íslandsráðherra opinberlega
birt yfirlysing mfn í rikisráðinu, þar
sem eg eftir ráði minna dönsku
ráðgjafa gjörði kunnugt, að það væri
ætlun mín að auglýsa í Danmörk
það, sem eg hafði tekið fram í
mínu opna bréfi til Islendinga —
að eg mundi ekki breyta ákvörð-
un minni um það, að hin íslensku
sérmál berist fram fyrir mig í rík-
isráðinu, nema að ný skipun kynni
að verða gerð um ríkisréttarlegt
samband Danmerkur og íslands.
Alþingi var þannig, þegar það end-
urtók samþykki sitt á stjórnarskrár-
frumvarpinu, fullkomlega vitandi um
þessar a'stæður, og ef það óskaði
ekki að stjórnarskipunin fengi fram-
gang með þessum skilorðum hefði
það átt að leita fyrir um, hvernig
koma ætti sér saman um ásusður
frumvarpsins. Eg get þess vegna
ekki álitið það alveg víst, að afstaða
alþingis geti eins og ráðherrann
lýsir   henni   verið   þannig endilega
Akvörðuð,  og vil því skjóta því til
hans, að gera þingmönnunum kunn-
ugar   yfirlýsingar   mínar hér í dag
og leita skýrari vissu um það, hvort
það   er svo,   að alþingið óski ekki
stjórnarskrárinnar   með   þeim    skil-
orðum,   sem    eg hefi sett fram og
verð framvegis að halda fast við.
Ráðherra talaði svo:
Þegar   litið   er   til   þess  hvernig
alþingið   verður   að  starfa  á þcim
stutta   vinnutíma   sem   það    hefir,
varð ekki búist við því að hið ný-
kosna   þing   1914,   gæti,   eftir   að
hafa  fyrst rætt og gert út um sína
eigin afstöðu til þeirrar  spurningar
sem hér liggur fyrir — fengið tíma
til þess áður   en   þingi   var   slitið,
ið    leitast   fyrir   um það að kom-
ð    yrði    sér  saman   um    þær á«
stæður,    sem   Yðar   Hátign nefndi
En á hinn bógiun   gat eg ekki, er
eg átti tal við Yðar Hátign á sumr-
inu sem   leið,   látið   uppi   orðrétta
ályktun   alþingis.     Eg   hlýí einnig
að álíta, að   alþingið   með   því að
láta í ljósí fyrir Yðar   Hátign áðtir
en staðfesting stjórnarskrárinnar fer
fram — skoðun   sína, borna   fram
af hinum íslenska ráðherra, sem ber
ábyrgð   fyrir   þinginu — hafi svo
rækilega sem unt var, komið óskum
sínum á frarnfærí.    Eg er í engum
vafa um það, að sá skilningur rainB
á   þingsálykturiinni,   sem   eg   hrf
skýrt frá   gefur rétta hug.í;yr;d unt
hina   ákveðnu   afsföS,,              ,  Jf
rcálsins og tg styð n 6 '
svo mj
farinnar, he
farið hafa, r.it^ er -ívaldi í Kauþ*-
•*.-.,iiahöfn, öiilli mín og þeirrai
þingmanna, sem standa fremst, eftif
að eg hafði átt samtal vtð Yðaf
Hátign um þetta mál; — Þótt eg
mundi ekki láta hjá líða að far*
eftir því, sem Yðar Hátign skaat ftf
min, ef jeg hefðt minstu von uffl
að geta með því unnið að þvif&ð
leyst yrði úr þessu mált, álít jeg
eftir að Yðar Hátign hefir tekið
fram skilorðin fyrir staðfestingu, og
samkvæmt því,sem eg hefi tekið fram,
að eg geti ekki annað gert, held-
ur en að taka tillögu mína til baka.
Eg vil þó áður lýsa þvf yfir fyrir
Yðar Hátign, að eg álít þaö mál,
sem hér liggur fyrir svo mikilvægt,
aö ef stjórnarskránni verður synjaö
staðfestingar á grundvelli þingsálykt-
unarinnar, þá verð eg að tilkynna Yð-
ar Hátign beiðni mína um lausn, sem
eg vildi þó ekki koma fram með
fyrir fult og alt fyr en mér veitist
færi á að bera fram fyrir YðarHá-
tign þau mál frá seinasta alþingi,
sem hafa ekki enn þáverið útkljáð.
Konungur talaði svo: Vegna þeas
hvernig þessu máli er komið nú
eftir yfirlýsingar ráðherrans verð eg
að óska þess að ræða við íslenska
stjórnmálamenn af ýmsum flokkum
möguleika þess að leysa úr hinumum
fyrirliggjandi ágreiningi viðvíkjandi
ríkisráðinu svo að stjórnarskrármálið
komist fram«.
Ráðherra taiaði svo: Uf !döog
eg held fast við mínar fyrri yf;.-lýs-
ingar leyfi eg mér aö feka aftur
tillögu mína um staflfesting stjó> .
arskárinnar, og í sat^bandi viðþað
tillöguna t-m ilígáfu á aílra hæstw
úrskurði, uni íramburö íslenskra sé
mála fyrir konungi og sðmuleiðis' jfi
lögtn til breyt'nt??r « ^ðstw .Sre
íslands, frá 30. ok.. 1903.
Niðurl. í næsta blaði.
Ford bifreiðar  eru   ódýf-
ar.   Allar upplýsingar gefur
SvAinn Oddssen.

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4