Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Žjóšin

Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 1. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Žjóšin

						

Stærsta

stjórnmálablað

hér á Iandi.

K=

=M

Ódýrasta

vikublaðið á öliu

landinu.

1. árg.

Reykjavfk, Laugardaginn 5, desember 1914,

1. tbl.

„Þjóðin".

Álfustyrjöldin mikla, sem hcfur

þcgar haft svo mikilvæg áhrif

víðsvegar um jörðina, mun eflaust

merkja íslandssögu með örlaga-

ríkum atburðum — hvort sem

þeir gerast meðan á ófriðnum

stendur eða eptir hann.

Jafnframt þessu eru veðurmerki

mikilla hreyfinga að gera sín vart

hjá íslensku þjóðinni sjálfri.

Menn eru farnir að átta sig á

því hjer, hvað gerst hefur í raun

og veru, inn á við, um málcfni

landsins á síðasta mannsaldri.

þjóðin sjer hvernig öðrum hefur

miðað áfram á sama tíma og ber

ástand sitt saman við kjör ann-

ara, þar sem hún þekkir til.

Og „frelsisbaráttan" er nú skilin

betur, bæði um löggjöf og stjórn

i sjermálunum, sem svo eru köll-

uð, og á því svæði sem almennu

málin — hin ytri málefni íslands

— ná yfir.

Margir láta sjer auðvitað ant

um það, að halda því áliti uppi, að

hjer hafi orðið allar þær framfarir,

og hjer hafi alt áunnist, sem vænta

mátti. Standa þeir þar eðlilega

fremst, sem á cinhvern hátt hafa

átt þátt í framsókninni til auðs

og frelsis fyrir þjóðina — en

márgir, sem bera enga almenna

ábyrgð hafa einnig gaman af því,

að hugga sig við hinar stórstígu

breyiiiig,ar, seni orðiö hafa hjer

til bóta — og er þá menningar-

stigið auðvitað borið saman við

ástandið eins og það var áður,

en ekki við tiltölulegar framfarir

annara þjóða.

En þjóðin í heild sinni er ekki

ánægð rtieð ástandið. þrátt fyrir

meinhægð og tómlæti margra, fer

gremjan yfir árangri hinna al-

mennu ráðstafana sívaxandi. Menn

horfa t. a. m. á „bygging Reykja-

víkur", „vegagerðirnar", „pen-

ingaástanáið" o. s. frv. og það

sjest, að skammsýni og aðgerða-

leysi hefur haldið þjóðinni aftur,

þrátt fyrir allan einstaklings

dugnað fólksins.

Alt virðist þannig benda á, að

vjer fslendingar stöndum nœrri

timamótum — en þá vekjast

hugir og kraftar þjóðarinnar til

þess að láta sig skifta, hvernig

henni er stjórnað.

En ná er þaö ennfremur svo,

að blöð og tímarit geta haft hin

ríkustu áhríf um árangurínn af

baráttu þjóðarinnar — einkanlega

inn á við, þar sem ræða er um

aðgerðar- eða afskiftaíeysi þeirra,

sem vald hafa um þjóðmálin. —

Er þá mikið komið undir því, að

slík verkfæri almenningsskoðana

sem blöðin eiga að vera, geti

unnið rjett og óháð fylgi við eldri

lokka, þegar nýr tími heimtar

nýja úrlausn á vandamálum

landsmanna.

Af þessum ástæðum er það,

að þetta blað, sem nú vill byrja

að taka þátt í umræðunum um

landsmál, er komið fram. — beim

scm hafa stofnað til þess hefur

virst, að full þörf væri á því —

eins og nú stendtur — að blað,

sem enga fortíð á, geti staðið

þjóðinni og málsftað hennar opið

í komandi umræðum um það,

hvernig þjónar hennar og full-

truar hafa unnið, vinna nú, og

éiga að vinna fyrír velferð henn-

ar, frelsi og hagsmmni.

Frumskrá „þjóðariqnar"  kem-

ur í ljós jafnótt, sem hin ýmsu

landsmál verða tekin til athugun-

ar í blaðinu: — En meginstefna

blaðsins er það, að setja þjóðerni

íslendinga, landsfrclsi og lands-

rjctt yfir öll önnur mál, þannig, að

hvergi sje vikið eða haggað, vegna

stundarhags eða stundarhygginda

í flokksfylgi, eða af neinum öðr-

um hvötum.

„þjóðin"   ætlar,   með   öðrum

orðum, fyrst og frcmst að skipa

„politikinni" svo kölluðu niður

á þann bekk, þar sem hún á

heima, niður í þau landsmál sem

fylgi má veita með því að „aka

seglum eptir vindi*.

Og þá verður það auðvitað

fyrsta ætlunarvcrkið, að athuga,

hvcrnig trúnaðarmenn þjóðarinn-

ar standa nú gagnvart þeirri sjálf-

sögðu reglu siðaðra stjórnmála-

manna — og siðan að vega og

virða starfsemi þeirra inn á við.

Ráðherra segir af sjei\

Frá   ríkisráðsfundinum

30. nóvember.

Fregnin um synjun stjórnar-

skrárfrumvarpsins, sem tafist hafði

nokkra daga á leiðinni vegna

símaslits, barst til Rvíkur að

kvöldi 2. þ. m. Hún kom eng-

um þeim á óvart, sem skildi rjett

afgreiðslu þingsins á þessu máli

í sumar. Marklausi fyrirvarinn

var ekki lagður þegjandi fram

eins og margir fylgismenn fyrir-

sláttarins munu þó hafa ætlast til.

Ráðherrann bar hann þannig fram,

að konungur hlaut að gera yfir-

lýsingu um ósamræmi fyrirslátt-

arins við frumvarpið sjálft og auð-

og vita víst, að fjarstæðunni um

gildi fyrirvarans gat ekki orðið

haldið fram gegn lögfræðingum

ríkisráðsins, nje gagnvart siðuðu

og óhlutdrægu almenningsáliti er-

lendis. það er alt annað, að

standa hjer heima ábyrgðarlaus

og fákunnandi með hæstarjettar-

svip og sjálfgefið fulldæmi um alla

hluti milli himins og jarðar og

hrópa: klipt er það, eða skorið

er það, í deildarsölum alþingis,

sem eru svo auðvirðilega illa

skipaðir,—heldur en að vinna mál-

stað   fslands   fylgi   með  viti  og

Sigurður Eggerz, ráðherra.

vitað  jafnframt  um óbreytt gildi

síns eigin boðskapar.

En við þetta bætist, að fullar

skjalsannanir eru nú þegar fengn-

ar fyrlr því, að konungur áleit

sig geta stjórnskipulega staðfest

frumvarpið hefði fyrirvarinn verið

borinn öðruvísi fram. Með öðr-

um orðum, konungur og þar

með ríkisráðið danska hafa stað-

fcst þann dóm óhlutdrægra manna

og heilbrigðrar skynsemi á ís-

landi, að fyrirvarinn var stjórn-

skipuleg markleysa.

Alt annað mál cr það, að und-

irskrift ráðherra var auðvitað

nauðsynleg ásamt með undirskrift

konungsins, og þar gat bæði ráð-

herra og flokkur hans, að svo

miklu leyti sem hann rjeði yfir

gerðum ráðherra, ráðið niðurlög-

um stjórnarskrárinnar. En hitt er

og jafnvist, að hefði ráðherra

skrifað undir, þá hefði stjórnar-

skráin verið staðfest fyrirvara-

laust að, lögum, með allri þeirri

hœttu fyrir landsréttindin og

þjóðarfrelsi vort, sem fyrirslátt-

armennirnir lýstu sjálfir yfir, að

stafaði af stjórnarskránni með

boðskapnum óbreyttum.

Hjá því mun ekki fara, að lands-

menn fara nú að átta sig á því,

hvcrnig valdaflokkurinn á þingi

hefur komið fram í þessu máli.

Alþingi var engin vorkun á því,

að skilja þetta mál eins og það

lá fyrir. Samtök um það, að ná

tökum og umráðum á stjórn lands-

ins knúði þingmennina til þess

að halda fram bersýnilegri fjar-

stæðu þvert ofan í öll rök og

rjettar  lögskýringar.   þeir máttu

virðingu við sannleikann, hjá

Dönum og öðrum þjóðum, sem

taka eftir löggjafarmáium íslend-

inga.

Úr því sem ráða var gat ekk-

ert betra komið fyrir, en það sem

orðið er. • Konungur vor á mikl-

ar þakkir skilið fyrir það af þjóð-

inni, að hann valdi þann veg,

jafht nú og við fyrri samþykt

frumvarpsins frá þingsins hálfu,

að koma hreint og beint fram og

hafa ekkert á huldu í þessu mik-

ilvæga máli. Konungurinn hefur

með því, nú í annað sinn, stigið

það spor í áttina til samvinnu

Við þjóðina á íslandi, að mikil

von virðist geta verið til heilla-

vænlegra úrslita, þegar þeir, sem

nú standa á milli konungsvalds-

ins og þjóðarviljans íslenska, eru

ýmist dottnirúr sögunni, eðahafa

fariií heim og lært betur.

Á. hinn boginn hlýtur alla að

un<Mra, er þeir heyra því haldið

frann í ríkisráðinu, að einhverjir

einstakir þingmenn skuli nú fara

á k onungsfund til þess, að skýra

það betur, sem ráðherra Sigurður

Eggerz hefur tekið svo tvimæla-

lauí;t fram á fundinum.

3*áðh. hefur komið þar svo

dængilega fram og talað svo

hreint og beint, einnig á vora

hliii — að allir góðir íslendingar

mnnu fagna því.

Mú er því hreint borð milli

íslendinga og Dana í stjórnar-

skrármálinu — og þá er loks hægt

fyrír þjóðina að sjá huldulaust,

hva.r hún stendur í baráttunni um

Jancfcrjettindi vor frá elstu tím-

um*.

Á ríkisráðsfundí á Amalienborg

töluðu konungur og íslandsráð-

herra í gær eins og hér segir og

gjöra má kunnugt:

Stjórnarskrármálið.

--------— Tillaga íslandsráðherra (

um staðfesting stjórnarskrárinnar

hefir tekið upp orðrétta ályktun

alþingis og endar svo á þessa leið:

Um leið og eg held mér við

það, sem þannig er tekið fram i

þingsályktuninni, skal eg samkvæmt

því og með tilvísun til nefndrar

bíngsályktunar leggja það til, að

stjótnarskráin verði staðfest.

Konungurinn talar þar næst á

þessa leið :

Eins og eg lýsti yfir í ríkisráði

20. okt. 1913, er það ásetning-

ur minn að staðfesta frumvarpið lil

stjórnarskipunarlaga um breyting á

stjórnarskrá fyrir sérstök málefni

íslands 5. jan. 1874 og stjórnar-

skrá 3. okt, 1903, eftir að frum-

varpið er nú samþykt óbreytt af

alþingi, sem kornið hefir saman eft-

ir kosningar 11. apríl 1914, eer-

andi ráö fyrir því, að fslandsráð-

herra leggi fyrir mig úrskurð þann,

sem var boðaður á r .idun; ri

ráðsfundi, um framburð íslenskra

laga og mikiisvarðandi stjórnarráu-

stafana í ríkisráðinu, og sömuleiðis

forsætisráðherrann hina boðuðu

allrahæstu auglýsing til Danmerkur

u.n það, sem eg Iét í ljósi þá í

hinu opna bréfi mínu til íslands.

Vegna þingsályktunar þeirrar, sem

íslandsráðherra hefir tekið upp f

hina allraþegnsamlegustu tillögu

sína, er það vilji minn, að láta í

ljósi það, sem hér segir:

Það, sem fór fram í ríkisráðinu

20. okt, 1913, getur ekki skilist

þannig, að framburður íslenskra

sérmála fyrir konung í ríkisráði

mínu sé nieð því lagt undir danskt

löggjafarvald eða dönsk stjórnar-

völd, en samkvæmt núgildandi

skipun um ríkisréttarlegt samband

miili Danmerkur og íslands getur

framburður íslenskra laga og mik-

ilsvarðandi stjórnarráöstafana ein-

ungis trygt að þau séu íslensk sérmál

og feli ekki í sér ákvæði sem snerta

hin sameiginlegu ríkismálefni. Hin

íslensku lög og mikilsvarðandi

stjórnarráðstafanir verða þess vegna

að halda áfram að berast fram f

ríkisráði mínu og á því getur cng-

in breyting orðið, nema með lög-

festing annarar skipunar, sem á

sama hátt sem frambuiður í ríkis-

ráðinu tryggir að rætt verði, og að

úr vafa, sem kynni að koma fram,

verði leyst, hvort heldur er frá einni

hlið eða annari um takmörkin niilii

hinnar sameiginlegu og hinnar sér-

stöku íslensku löggjafar.

Ráðherra talaði á þessa leið : í

ályktun alþingis er því haldið

algerlega föstu að framburður ís-

lenskra mála fyrir konung sé ís-

lenskt sérmál, og ennfremur er því

haldið algerlega föstu að þetta sér-

mál skuli ekki háð öðrum ákvæð-

um en önnur íslensk sérmál. Af

þessu leiðir að auglýsing sú til

Danmerkur sem boðuð er í ríkis-

ráðinu 2o. okt. 1913 er ósameinan-

leg við það sem alþing heldnr

fram.       Með   því  að  auglýgjngin

mundi   leiða   af   sér   að konungur

bindi   vilja  sinn við það að gerast

kynni   eitthvað sem íslensk löggjöf

og stjórn væri ekki einráð um, og að

konungi   stæði því ekki frjálst fyrir

um breytingar á ákvörðunum, sem

kynnu   að   verða   lagðar til frá ís-

lendinga   hálfu.    Eg  get ekki við-

urkent,   að   sambandið   milli Dan-

merkur og íslands,  hvort sem litið

er á þess  sögulegu,   rétlarlegu eða

eðlilegu   myndun,   sé   þannig,   aö

nauðsynlegur   sé vegna þess fram-

burður íslenskra sérmála í n'kisráð-

inu,   eins   og   eg   heldur   ekk> get

viðurkent,   að   spurningin   um sér-

málaframburöinn   í   ríkisráðinu  eða

utan þess eigi að leysast eftir öðru

sjónarmiði  en því íslenska.    En út

frá   þessari   grundvallarskoöun hafa

menn ekki haft neitt á móti því, að

verða við óskum Yðar Hátignar um

málaframburðinn   í   ríkisráðinu, og

eg mundi þessvegna á þeim grund-

velli    vcra   reiðubúinn   til þess að

koma fram  með tillögu   fyrir Yðar

Hátign samkvæmt því. En með því

að   eg verð   að halda fast við af-

stöðu   fslendinga,  sem kemur fram

í ályktun alþingis, að framburður ís-

lenskra mála íyrir konungi sé íslenskt

sérmál, sem ákvarðað er um og brf/tí

peirn  regium,

sem ^iiua um nm íslensku sérn.'   -jet

eg ekki, svo þuu^t sem mér feliur

það, lagt til Yðar konunglegu stað-

festing á stjórnarskránni, án þess að

það   komi   berlega og skýrt í ljós,

að   íslandi   varðveitist   hinn   gamli

réttur    þess.    Eg    hefi   viljað taka

þetta   fram   fyrir   Yðar Hátign svo

greinilega sem unf var, með þvíað

eg   er   þeirrar   skoðunar,  að djúp

samúð milli konungsins og ís!ensku

þjóðarinnar verði að byggjast á ský-

lausum grundvelli.

Konungurinn talaði svo : Þar

sem íslandsráðherra ekki vildi leggja

til staðfesting stjórnarskrárfrum-

varpsins, að athuguðum fyrirliggj-

andi ástæðum, og lýsir því yfir að

þær séu ósameinanlegar við vilja

alþing« verð ég að taka fram það

sem nú skal greina:

í opna bréfinu 20. okt. 1913,

þar sem stofnaö var til nýrrakosn-

inga til alþingis gjörði jeg kunn-

ugt, á hverju bygðist vænfönleg

staðfesting mín á hinu nýa sijórnar-

skrárfrumvarpi. Samtímis var að

tilhlutun íslandsráðherra opinberlega

birt yfirlysing mfn í rikisráðinu, þar

sem eg eftir ráði minna dönsku

ráðgjafa gjörði kunnugt, að það væri

ætlun mín að auglýsa í Danmörk

það, sem eg hafði tekið fram í

mínu opna bréfi til Islendinga —

að eg mundi ekki breyta ákvörð-

un minni um það, að hin íslensku

sérmál berist fram fyrir mig í rík-

isráðinu, nema að ný skipun kynni

að verða gerð um ríkisréttarlegt

samband Danmerkur og íslands.

Alþingi var þannig, þegar það end-

urtók samþykki sitt á stjórnarskrár-

frumvarpinu, fullkomlega vitandi um

þessar a'stæður, og ef það óskaði

ekki að stjórnarskipunin fengi fram-

gang með þessum skilorðum hefði

það átt að leita fyrir um, hvernig

koma ætti sér saman um ásusður

frumvarpsins. Eg get þess vegna

ekki álitið það alveg víst, að afstaða

alþingis geti eins og ráðherrann

lýsir   henni   verið   þannig endilega

Akvörðuð,  og vil því skjóta því til

hans, að gera þingmönnunum kunn-

ugar   yfirlýsingar   mínar hér í dag

og leita skýrari vissu um það, hvort

það   er svo,   að alþingið óski ekki

stjórnarskrárinnar   með   þeim    skil-

orðum,   sem    eg hefi sett fram og

verð framvegis að halda fast við.

Ráðherra talaði svo:

Þegar   litið   er   til   þess  hvernig

alþingið   verður   að  starfa  á þcim

stutta   vinnutíma   sem   það    hefir,

varð ekki búist við því að hið ný-

kosna   þing   1914,   gæti,   eftir   að

hafa  fyrst rætt og gert út um sína

eigin afstöðu til þeirrar  spurningar

sem hér liggur fyrir — fengið tíma

til þess áður   en   þingi   var   slitið,

ið    leitast   fyrir   um það að kom-

ð    yrði    sér  saman   um    þær á«

stæður,    sem   Yðar   Hátign nefndi

En á hinn bógiun   gat eg ekki, er

eg átti tal við Yðar Hátign á sumr-

inu sem   leið,   látið   uppi   orðrétta

ályktun   alþingis.     Eg   hlýí einnig

að álíta, að   alþingið   með   því að

láta í ljósí fyrir Yðar   Hátign áðtir

en staðfesting stjórnarskrárinnar fer

fram — skoðun   sína, borna   fram

af hinum íslenska ráðherra, sem ber

ábyrgð   fyrir   þinginu — hafi svo

rækilega sem unt var, komið óskum

sínum á frarnfærí.    Eg er í engum

vafa um það, að sá skilningur rainB

á   þingsálykturiinni,   sem   eg   hrf

skýrt frá   gefur rétta hug.í;yr;d unt

hina   ákveðnu   afsföS,,              ,  Jf

rcálsins og tg styð n 6 '

svo mj

farinnar, he

farið hafa, r.it^ er -ívaldi í Kauþ*-

•*.-.,iiahöfn, öiilli mín og þeirrai

þingmanna, sem standa fremst, eftif

að eg hafði átt samtal vtð Yðaf

Hátign um þetta mál; — Þótt eg

mundi ekki láta hjá líða að far*

eftir því, sem Yðar Hátign skaat ftf

min, ef jeg hefðt minstu von uffl

að geta með því unnið að þvif&ð

leyst yrði úr þessu mált, álít jeg

eftir að Yðar Hátign hefir tekið

fram skilorðin fyrir staðfestingu, og

samkvæmt því,sem eg hefi tekið fram,

að eg geti ekki annað gert, held-

ur en að taka tillögu mína til baka.

Eg vil þó áður lýsa þvf yfir fyrir

Yðar Hátign, að eg álít þaö mál,

sem hér liggur fyrir svo mikilvægt,

aö ef stjórnarskránni verður synjaö

staðfestingar á grundvelli þingsálykt-

unarinnar, þá verð eg að tilkynna Yð-

ar Hátign beiðni mína um lausn, sem

eg vildi þó ekki koma fram með

fyrir fult og alt fyr en mér veitist

færi á að bera fram fyrir YðarHá-

tign þau mál frá seinasta alþingi,

sem hafa ekki enn þáverið útkljáð.

Konungur talaði svo: Vegna þeas

hvernig þessu máli er komið nú

eftir yfirlýsingar ráðherrans verð eg

að óska þess að ræða við íslenska

stjórnmálamenn af ýmsum flokkum

möguleika þess að leysa úr hinumum

fyrirliggjandi ágreiningi viðvíkjandi

ríkisráðinu svo að stjórnarskrármálið

komist fram«.

Ráðherra taiaði svo: Uf !döog

eg held fast við mínar fyrri yf;.-lýs-

ingar leyfi eg mér aö feka aftur

tillögu mína um staflfesting stjó> .

arskárinnar, og í sat^bandi viðþað

tillöguna t-m ilígáfu á aílra hæstw

úrskurði, uni íramburö íslenskra sé

mála fyrir konungi og sðmuleiðis' jfi

lögtn til breyt'nt??r « ^ðstw .Sre

íslands, frá 30. ok.. 1903.

Niðurl. í næsta blaði.

Ford bifreiðar  eru   ódýf-

ar.   Allar upplýsingar gefur

SvAinn Oddssen.

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4