Tímarit.is   | Tímarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrá inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Şjóğstefna

Smelltu hér til ağ fá meiri upplısingar um 1. tölublağ 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoğa í nıjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ağlaga hæğ


Vafrinn şinn styğur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til ağ skoğa blağsíğuna sem JPG
Şjóğstefna

						Þjóðst

I. tölublað

Reykjavík, fimtudaginn 20. apríl.

1916.

Þjóðstefnan.

Alþingi íslendinga hefir fyrir-

gjört rétti sínum tii þess að

heimta, á grundvelli stöðulaga og

stjórnarskrár, skilnað sérmálanna

út úr ríkisráðinu.

Að þessum málalokum endur-

skoðunarbaráttunnar hefir verið

unnið stöðugt á þinginu síðan

.Valtýskan kom þar fram, en það

var samtímis því að umboðsmað-

ur dönsku stjórnarinnar hér var

orðinn fylgjandi kröfu íslensku

þjóðarinnar um aðgreining sér-

málanna frá hinni dönsku grund-

vallarlagastofnun.

Enda þótt tillögur Valtýs yrðu

ekki löglega samþyktar á þing-

inu, vegna þeirrar megnu óvild-

ar, sem ráðagerðir hans mættu

hjá þjóðinni, tók ekki betravið

þegar Alberti var hleypt að því,

að skipa fyrir um afstöðu sér-

málanna til ríkisráðsins. Eins og

öllum er kunnugt, tók þingið þá

við hreinni og beinni yfirlýsing

um ríkisráðssetuna, sem Valtýsk-

unni var fundið til foráttu að

þeigja um.

Að vísu var þessu ákvæði

smeygt inn hjá íslendingum með

yfirdrepskap og röngum stað-

hæfingum um lagalega stöðu ís-

lenzka ráðherrans gagnvart danska

ráðaneytinu. Og er enginn efi á

því, að hefði það mál 'verið sótt

vel af þinginu síðar, þegar opin-

bert varð öllum, hvernig gangur

sérmálanna er í ríkisráðinu, þá

hefðu íslendingar átt sterkar varn-

ir gegn réttargildi hinnar marg-

umræddu „innlimunar 1903".

En í stað þess að reyna að

ráða bót á tiltækinu 1903 á þeim

grundvelli, að íslenzka þjóðin

hefði verið dulin þess sanna í

málinu, var gripið til þess, að

reyna samninga við Dani um sam-

bandið millt landanna, og kemur

það að vísu ekki máli voru við

hér, hver áhrif sú tilraun var ætl-

uð til að hafa á stöðu Islands í

ríkinu fyrir utan sérmálasvæðið.

Hér nægir að taka það fram, að

sambandsmálið virðist að mestu

vera sprottið af þeim rótum, að

fela fyrir íslendingum eða láta

þá gleyma hvernig þeir voru

blektir 1903.

Næsta spor þingsins er sala

sjálfdæmis í hendur Danastjórn

um framburð sérmálanna fyrir

konungi og mun óhætt að full-

yrða að alþjóð á íslandi mun nú

líta svo á sem það úrræði þings-

ins sé hið óviturlegasta sem kom-

ið hefir fram af hálfu Alþingis í

þessu máli, enda er ekki auðgert

fyrir neinn, sem lítur óháðum

augum á það mál, að skilja, hver

bót getur verið í því, að selja

andstæðingi sínum sjálfdæmi í

þrætumáli.

Svo kom úrskurður konungs,

eins og búast mátti við, og þar

horfði þingið framan í sitt eigið

verk.   Konungur vildi ekki leyfa

það, að Islendingar væru duldir

neins í málinu og það var hon-

um að þakka, að þjóðin fékk að

vita hið sanna opinberlega, um

réttarstöðu Islandsráðherra í rík-

isráðinu, og er oss skylt að heiðra

konung vorn fyrir það, þó þing-

ið hafi fleygt frá sér því tækifæri

sem því gafst 1914, til þess að

gera upp reikningana um flátt-

skap Albertis 1903.

þingið hefir rekið rembihnút-

inn á tjóðurband sérmálaráðherr-

ans við ríkisráðið, með endur-

samþykt nýju stjórnarskrárinnar.

Ákvæðlð um ríkisráðsetuna er

orðið stjórnskipulegur þáttur af

grundvallarlögum þingsins. Fyr-

irslátturinn sem þingið kemur

fram með, hefir hvorki verið ætl-

aður til þess á Alþingi, né held-

ur orðið til þess eftir þing, að

breyta neinu orði í boðskap

konungsins, heldur hefir honum

að eins verið haldið fram til þess

að reyna að fóðra fyrir þjóðinni

hvað gert var í raun og veru.

Af þeim tveim ráðherrum sem

fóru með málið til konungs eftir

þing, fór annar fram á ómögu-

lega sameiningu á neitun og ját-

un konungs um sama efhi, og

krafðist þess sjálfstæðis fyrir Is-

landsmál innan ríkisráðsins, sem

er grundvöllurinn undir „tillögu

Valtýskunnar". Hinn ber málið

fyrir konung eins og ætlast var

til innan Alþingisins sjálfs 1914,

þótt utanað komandi áhrif knýðu

hinn fyrri ráðherra, eftir lok þings-

ins, til þess að bera málið öðru

vísi fram.

Hér er með örfáum orðum

sýnt, hvernig þingið hefir stig at

stigi horfið frá frelsiskröfum lands-

ins á grundvelli þess stjórnar-

skipunarvalds, sem Alþingi var

veitt 1874.

En þótt þingið hafi þannig

slegið vopn úr sinni eigin hendi,

verða aliir Islendingar að muna

það vel, að þjóðin á enn óút-

kljáð mál um réttindi sín til sjálf-

stæðis samkv. óskertum lands-

réttindum Islands frá elztu tímum.

það réttarsvæði, sem útgáfa stjórn-

arskrárinnar á þjóðhátíðarárínu

átti ekki að taka til, það réttar-

svæði sem Danir sjálfir hafa marg-

játað að væri ekki lögskipað með

grundvallarlögunum dönsku — og

málaleitun þeirra um lahdasam-

bandið sýnir seinast, að þeir vildu

leggja undir einföld Iög ríkis-

þingsins — það er enn háð vilja

Islendinga sjálfra utan Alþingis—.

„þjóðstefnan" merkir fyrst og

fremst það, að vér viljum stefna

að því, að þjóðin sjálf skilji og

þekki sitt eigið vald utan þess

takmarkaða réttarsvæðis, sem Al-

þingi er stofnað á.

þetta vald þjóðarinnar snýr í

tvær áttir, aðra gagnvart hinum

ytri málum, sem ekki falla undir

stöðulögin 1871, og hina gagnvart

afskiftum  Alþingis af þeim mál-

um  sem kallast sérmál landsins.

Hið fyrra liggur ekki fyrir, svo

lengi sem þjóðin gerir ekki hreint

fyrir sínum dyrum með því að

setja Alþingi í það sæti sem því

ber með réttu og hreinsa úr

þinginu þá menn, sem vinna ekki

fyrir hagsmuni Islands.

„þjóðstefna" mun því fyrst og

fremst snúa sér að því, að sýna

fram á, hvernig beina má þing-

inu á rétta leið í ýmsum málefnum

vorum innanlands. En þar er

hið allra og bráðnauðsynlegasta

að láta þingið hætta knattspyrn-

uninni um stjórnarskipunarmálið,

að því leyti sem sá leikur er

gerður að þjóðinni forspurðri.

Einungis virðist það rétt á

næsta Alþingi að láta halda reikn-

ingsskap um aðgerðirnar í þessu

máli milli þinga, þannig að lög-

lega komi fram fyrir þjóðina all-

ar upplýsingar um það á hverju

núverandi stjórn byggir um gildi

fyrirvaragerðarinnar t í ríkisráði.

þær upplýsingar eiga að vera til

þegar þjóðin hefur máls að nýju

um stjórnskipulag Islands, hvern-

ig svo sem það verður gert, hvort

heldur á þjóðfundi eða með sér-

stöku fyrirlagi þjóðarinnar tií

alþingis.

Menn sjá hve mikilvægt þetta

atriði er. Tíma þings og þjóðar

hefir hingað til verið varið að

mestu leyti í það, að láta svo

sýnast, sem þingið væri að frelsa

almenning hér á landi frá of-

beldi og andróðri Dana — ein-

mitt meðan Alþingi hefir staðið

fastast að þeirri yðju, ótilkvatt og

af sjálfsdáðum, að leiða allskonar

ólög yfir Island. — Gegn þessu

v e r ð u r þjóðin að taka í taum-

ana fyrst af öllu; annars er hér

engin viðreisnar von.

leyti ástand þjóðarinnar og lands-

ins sé þroskað fyrir lög á grund-

velli þessarar stjórnmálastefnu og

sú hugsun á meðfram ognú

þegar að ráða því, að hverjum

stórmálum næsta þing snýr sér.

Að voru áliti hlýtur b a n k a -

m á 1 i ð að setjast efst á dagskrá

innanlandsmálefna, vegna þess að

þar mætast hagsmunir allra stjórn-

málaflokka, sem vilja efla þjóð-

búnað íslendinga. því næst hyggj-

um vér að skipa eigi á bekk f á-

tækramálinu, sem hlýtur að

vera lífsáhugamál allra sem vilja

efia velferð einstaklingsins í þessu

landi. Og hið þriðja meginmál

hyggjum vér eigi að vera hið

almenna g j a 1 d a m á I sem vér

ætlum að sé hér í því herfileg-

asta og óhæfilegasta ólagi, en kem-

ur þó við hagsmuni allra lands-

manna.

Frh. á 4. síðu.

En „þjóðstefna" merkir einn-

ig það annað, að vér viljum setja

hugsjónir um "Varðveizlu og fram-

þróun þjóðernis' vors hátt yfir

öll önnur málefni, með því að

vér álítum, að sú hugsjón, sem

eins og kunnugt er, hefir leitt

allan siðaðan heim til menningar

og framfara, sé einnig hjá oss

óhjákvæmilega nauðsynlegt leið-

arljós til hamingju og þjóðar-

þroska.

I innanlandsmálum viljum vér því

að menn snúi sér fyrst og fremst

og aðallega að þeim stór-

máleínum er mestu varða og í

mestu ólagi eru, áuk þess sem

teknar séu til greina k r ö f u r

t í m a n s, sem hljóta að koma

yfir Island eins og önnur

Norðurálfulönd.

I Sá sem neitar því, að jafnað-

menskan muni rísa hér upp fyr-

ir alvöru er annað hvort blindur

eða vill ekki sjá. Sú stefna er í

raun réttri mið allrar löggjafar

og hlýtur að sigra, að því leyti

sem skilyrði hennar finnast í þjóð

og landi. Hér verður að gæta

þess,  í hverju og að hve miklu

þar sem hringur heims er unninh

hljóðu inni i frœðaranni

andans riki óð er háð,

orðlög skipuð goði og manni. —

Lina af skugga á Ijösa grunninn

letrar þjóða og alda ráð,

merkir svip á mál og dáð,

mótar hvaðan æð er runnin.

Slagur hans er Islands eigin,

aldagleymdu kveðinn lagi.

Flutt er drápaní höfughend

-*¦ hljóðaskáld var ekkí Bragi;

ódýr strengur aldrei sleginn,

úð ei blandin lágri kennd,

málsins glóð í minnið brennd,

máttur orðs og hugar veginn.—

Mœni yfir myrkrin spenna

málsins grip, sem Snorri kunni.

Brú til lifs um hvolfin hálf

heitin er á barnsins munni.

Höfin sig við himin kenna,

hof sig býr um klettsins álf.

Tunga tslands yrkir sjálf —

ættar saman hugi tvenna.

Stilling Ijóðs sem byrgður bjarmi

boð um sefans ríki hermir.

Tryggust máli, trúust vin

taug við dulin kurl sig vermir.

þögult undir hlátri og harmi

hætti telur Braga kyn.

—  Dýpsta rót ber hæstan hlyn.

Heitt slær negg þó lypti ei barmi.

Heiðnidygð skin Jians af kveldi:

— Hjartans sökskal varúðgjaldast

Höndin réttist.   Heitið gefst.

Hljótt er brjóst - enfestar haldast.

þá er reynd og vit  að veldi;

véum munans skipað efst.

Asjasagan aldna hefst

arinvígð, að földum eldi.

Trúnað inanns mun veitast vandi

vega fram þar Snorri endi.

Hver er sá sem guðs um geym

glöggar mensku auga rendi?

Aldrei hóf sig hærra i landi

hjartagreind á siðum tveim.

Seint mun faðma himnaheim

hugartökum stærri andi.

— Handan lofts ogelds og unna,

innar skynjun jarðarmanna,

skáldatungan námi nær —

nefnir sér, hvað augu ei kanna.

Yfir grendir alls hins kunna

orðsins helgi málið slœr,

fyptist hærra en lifið grær,

leitar undir dauðans grunna.

—   Visni hvel og veröld þrotni,

víti sjálft til bana hitni,

yst á þremi eldforn svör

Eddu bera himnum vitni.

þegar fyrir dauða og drotni

dvina mannleg orð á vör

nemur hinsta norrœn ör

næst, að andans drómar brotni.

Kríngum hvilur hafs og jarðar

hróðrarmálin standa á verði.

Atdrei Sturlungs ættarblóð

arfinn dýra lœgi og skerði.

Verpist sandar, grói garðar,

geymast nöfn hjá íslands þjóð.

Yfir málms og moldar hlfóð

máttkir hefjast orðsins varðar.

Þjóðaróðs nú eyðast hlekkir,

eins og vaxi brjóst frá stakki.

—  Áður hér er öld var frjáls

orðin bundu sveinn og sprakki.

Glumdu af stefjum gylfa bekkir

Gunnar kvað að boði Njáls.

Snilldin fylgir Snorra máls

Snœlands barni, er sjálft sig þekkir.

Dýrðarminnig.   Dánarsaga.

Dómur lífs í Norðurhðgum;

œsku vorrar vöggugjöf —,

vernd vors nafns í þjððalögum.

Ljómi hátt til hinstu daga

höggin rún á tímans gröf,

þar sem eyþjóð yst við höf,

erfði konung máls og braga.

Öllum röddum köllun kemur.

Knýjum gýgjur öldnum hljómi.

Gangi drótt iil dómahrings,

drepi á streng og lyfti rómi.

Ásgarðs heilög hirð hún semur

hugarmenning fslendings.

Stigi fram á þrepum þings

þjóð, sem málið endurnemur.

Einar Benediktsson.

					
Fela smámyndir
Blağsíğa 1
Blağsíğa 1
Blağsíğa 2
Blağsíğa 2
Blağsíğa 3
Blağsíğa 3
Blağsíğa 4
Blağsíğa 4