Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Fósturjöršin

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Fósturjöršin

						1 o
FósturjörDin.


Eálgagn menningar og jatfnréttis.
Il'. 1.
Reykjavík, Ijúlí 1911.
1. árg.
Blaðfyrirtœki þetía, er tileinkað minningu JÓNS SIQURÐSSONAR forseta og föðurlandsvlnar; og er til þess stofnað á 100 ára afmœlisdegi hanns þann 17. júní 1911.
tíann ávann þjóðinni frelsið.      Vér viljum hvetja hana til að njóta þess alment.
fpFón |§igurðsson
er  viðurkendur  að  hafa  verið,   sómi
íslands, sverð þess og skjöldur.
Hann varði lífi sínu til þess, að frelsa
T
þjóð sfna úr útlendri einveldis-ánauð;
til þess að hún gæti verið frjáls og
mentuð og sæl og sjálfstæð þjóð,
— í heild sinni, farsæí þjóð. —
En ekki til þess, að hún misbeitti frels-
inu né vanrækti það, til þess að stofii-
setja innlendan aðal úr minni hlut-
anum, til þess að kúga meiri hlutann,
eftir rússneskri fyrirmynd.
irelsið,
er lífsins óhjákvæmilega skilyrði. Án
frelsis, getur engin framkvæmd, engin
sönn menning eða lífs unaður átt sér
s að.
En jafnframt erfrelsiðsvo viðkvæmt,
og hættulegt í meðferðinni, að það bæði
deyðir og deyr; þegar því er mis-
beitt. — Þegar það fer út yfir sín réttu
takmörk, — siðferðis- og mannúðar-
takmörkin.— Þegar það fjarlægist
jafnréttistakmarkið, á hvora hlið-
ina sem er
Frelsi, bundið jafnrétíis takmörkun, er
öllum mönnum heimilt og nauðsynlegt. —
Fn ótakmarkað frelsi er voði, sem hefir
engan rétt á sér.
Jpœni landsmenn, konur og kariar \
Þannig ávarpar yður, hin íslenska þjóð,  lítill  hópur alþýðumanna   og
kvenna, í og umhverfis Reykjavík, sem kallar  sig    Menningarféiagið
Um tilgang þess má lesa hér á öðrum stað.
Hér með birtist yður nýtt blað, í viðbót við þau tiltölulega mörgu sem
fyrir eru í landinu. Vér ætlumst til að það verði, svo sem föng eru fram-
ast til, gott og siðlegt og þarflegt blað, og vér treystum öllu góðu fólki
til þess, að styðja að því eftir mætti, að svo megi verða.
Tilgangur þessarar blaðstofnunar er ekki sá, »að krækja alla hlykki á
almanna leið«, eftir því aðeins, hvaðan vindurinn blæs; né heldur sá, að
trufla og æsa fólkið, til fylgis við fáeina valdaþyrsta klikkuhöfðingja,
með rógi, lygum og rangfærslum, í þeirri lúalegu trú, að fólkið sé nógu
heimskt og þekkingarlaust til þess að láta leiðast í blindni, með slfkum
meðölum, eins og skynlausar skepnur, til þess að fela vissum mönnum,
öllum öðrum fremur, en skilyrðalaust þó, takmarkalaust umboð til að fara
með löggjafarvald og fjármálavald þjóðarinnar, eftir þeirra óháða eigingjarna
vilja.
En þar á móti er tilgangur blaðs þessa sá, að ræða almenn mál þjóðar
vorrar, á sannleikans og jafnréttisins grundvelli, með menning, réttindi og
hagsmuni almennings fyrir augum, eftir ákveðinni stefnuskrá, sem lesa má
í þessu   fyrsta   númeri   blaðs vors.
Vér lítum svo á, að eins og takmarkað vald er óhjákvæmilegt til allra
framkvæmda, og getur verið hættulaust, séu takmörkin rétt.svo sé ótakmarkað
vald eða einveldi, vanalega hættulegt; og eins og hér stendur á, einnig
óþarft, svo framarlega, að   þjóðin   sé nú   þegar á því  menningarstigi, að
henni beri   nokkurt   borgaralegt vald yfir sínum eigin sameiginlegu málum,
sem vér viljum ekki efa. En ótakmarkað umboð er einveldi.
Takmörkurn því einveldi þjóðfulltrúa vorra, svo að þeirgeri oss ekki skaða
og óvirðingu, en vinni þjóðarheildinni það gagn, sem þeir geta. Til þessa,
hafa stjórnmálaleg réttindi þjóðarinnar alment, komið aðallega, og að
heita má eingöngu, fram, í valinu um nöf n manna og flokka, eftir skoð-
unum þeirra um einstök sameiginleg mál vor við Dani; — rétt eins og skoð-
anir manna, svo þingmannanna sem annara, um al-innlendu málin, hafi
enga þýðingu og komi almenningi ekkert við. — Er ekki slíkt einkennileg
pólitík? — Jú, líklega alveg einstakleg fyrir oss, svo tiltölulega stjórnfrjálsa
þjóð sem vér erum nú, að því er snertir samband vort við Dani. Afleið-
ingarnar eru nú þegar komnar á daginn, og það enda fyrir löngu, þó mest
beri á þeim nú í síðustu tíð. — Og hvar eru takmörkin, fyrir skaðræðis
afleiðingum af slíkum stjórnmála-barnaskap í framtíðinni, ef ekkert verður
aðgert nú þegar, til að afstýra því? — Það er víssulega orðið alt of seint.
En betra seint en aldrei.
Og skoðun vor er sú, að þjóðina varði mikið meira um það, hvað
valdhafar hennar gera, heldur en það, hvað þeir heita; og að þjóðin
hafi ekki að eins rétt, heldur einnig skyldu, til að setja gjörðum þeirra þau
takmörk, sem nauðsynleg eru fyrir sameiginlega heill þjóðfélagsins.
Fyrsta mál á dagskrá vorri  verður því:
Takmörkun einveldisins. —
Takmörkun fulltrúavaldsins, er vér köllum einveldi, af því að fulltrú-
arnir (eða meiri hluti þingsins), ráða einir lögum og lofum þjóðarinnar, sem
einn maður; að mestu leyti, án tillits til vilja almennings, og án viðleitni til
að vita um vilja hans svo að segja í nokkuru.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4