Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Skjöldur

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Skjöldur

						tf
lí !
I. árg.
Vestmannaeyiúm, föstudaginn 12. október 1923.
I. tbJ.
Bókmentun.
i.
Ask veit ek standa
heitir YggdrasiP,
hár baðinur ausinn
hvítaanri
Völuspá.
íslendingar hafa jafnan verið
taldir ein af bókhneigðustu þjóð-
um veraldar, enda eiga þeir ekki
eingöngu kyn sitt að rekja til
kappa og víkinga hins norræna
þjóðabálks, heldur og til vest-
rænna vitringa og fræðimanna.
Á öldunum næstu á undan land-
námi Islands stóð bókleg menn-
ing hvergi á hærra stigi en með
Keltum, sem dvalarstað áttu á Ir-
landi. Sú menning var af eld-
gömlum toga spunnin. Á 3. öld
eftir Kristsburð höfðu Irarnir
sjerstaka skóla handa þeim, sem
iðkuðu skáldskap og sagnfræði
Undirskólanalágu jarðeignir mikl-
ar og gátu því „baröarnir" — en
svo nefndust mentamennirnir —
stundað 'fræði sín áhyggjulausir
fyrir daglegu brauði. þaðan er
sagnalistin runnin, sú list, sem
við Islendingar tókum að arfi og
ifckuðum lengi og vel. Irarnir
hjeldu á árafresti alþing eða „tara"
Voru þar sögð upp lög landsins
og rætt um árbækur og ættartöl-
ur þjóðarinnar, til tryggingar þvi
að rjett væri hermt. Sagan seg-
ir, að Kormákur Irakonungur, er
uppi var á 3. öld, hafi reisa lát-
ið höll eina mikla eða þing-
hús. Voru þar 7 dyr á
hvora hlið, bekkir á báða vegu
og bál á miðju gólfi á aini. Rúst-
ir þessarar hallar hafa verið mæld •
ar eigi fyrir löngu og reyndust
760 fet á lengd en 90 fet á breidd.
Á 5. öld boðaði hinn heilagi
Patrekur Irum kristna trú, er þeir
tóku. Urðu þeir þá trúmenn
miklir og sendu kristniboða víða
um 'lönd, yfir til Englands og
Skotlands, stofnuðu klaustur
mörg í Frakklandi og komust
jafnvel suður á Langbarðaland.
þaö er og alkunna, að Island
íundu þeir fyr en Norðmenn.
Heima fyrir stofnuðu þeir fjölda
klaustra, sem urðu gróðrarreitir
hverskonar menningar. þar var
lærð latína og gríska, ritað-
ar sögur, myndskreytt og mál-
uð handrit og allskonar skraut-
gripir gerðir af mikilli list. Ir-
arnir voru hugsjónamenn og há-
fleygir, skáldmæltir og skorin-
orðir, en eigi var þeim að sama
skapi sýnt um skipulag og stjórn-
semi. Eru það þjóðareinkenni
með þeim þann dag í dag.
Hin fornírska menning er fall-
AVARP.
Vestmannaeyjar voru fyrir aldarfjórðungi síðan fátækt (iskiver. Nú
er hjer næststærsti bær landsin?. Á tiltölulega fáum árum hefir atvinnuvegur
sá s< m allir íbúar hér hafr. af lífsviðurværi beinlínis eðá óbeinlíms, breyst í
nýíísku horf, þ lskip komið í stað opnu fleytanna, vélaafl til reksturs í
slað vöðvaafl?. Tofbæirnir, sem undanfarnir ættliðir lifðu í allan aldur
sinn, haía horíið fyiir nýjurn húsum úr varanlegra efni, krókóttir stígar
fyrir beinum brautum, Ný kynslóð með nýjum kröfum og nýjum þörf-
um hefir tek ð við arfi af þeiiti, sem nú hvílir undir grænni torfu.
Vestmannaeyjabær er á gelgjuskeiði, hann hefir verið og er að vaxa og
breytast. Ekkert límsbil í æfi manns er jafn örlagaþrungið og vaxtar-
tímabilið. — Margir bera til banadægurs ólæknandi mein, sem þeir tóku
á því skeiði. Berklasýkillinn — sú sótlKveikjan, sem þyngstan skatt
heimtar af þessari þjóð — tekur sér nær altaf bólfestu í líkama sjúk-
lingsins á bernskuárunum, þótt sjukcfómurinn komi ekki út fyr en seinna.
Vaxtartíminn er viðsjárverður hættutfmi,
Hugsunarleysi, hirðuleysi og athafnaleysi er aldrei jafn háskalegt
þjóðfélaginu eða bæjarfélaginu sem á breytinga og vaxtartímum. Al-
drei er frekar en þá þörf á framsýni, víðsýni 02 fyrirhyggju. Fátt er
það sem er betur fallið til að vekja menn til umhugsunar og alhafna á
slíkum tímum en blað, sem vill beita sér tyrir þrifum og þarfamálum,
blað, sem þorir aö stinga á kýlunum þótt viðkvæm sjeu og vinna á
móti rotnun og spillingu, bæði andlegri, efnislegri og fjárhagslegri. Hjer
í Vestmannaeyjum er engin vanþörf á slíku blaði, því hjer hefir margt
sem  til heilla horfði, vetið látið ógert eða illa gert.
Andlega menningin hefir komist það lengst að haida uppi barna-
skóla. Fyrir tímanlegri lækningu manna er sjeð með mjög ófullkomn-
um erlendum spílala. Útliti þessa bæjar, sem hefir fallegri legu og
stórfenglegra umhverfi en a'lir aðrjr bæjir á lslandi, er spilt með óþrifn-
aði og illu skipulagi. Það er eins og að greypa g!erbrot í gullumgjörð
í stað gimsteins. Fjárhagur bæjarins er í óreiðu og vesaldómi og þó
höfum við Vestmannaeyingar fengsælustu fiskimið og ötuluslu aflamenn
landsins. Ef útgáfa þessa blaðs getur kipt einhverju af þessu í )ag, þá
er tilganginum  með blaðinu  náð.
Blöðin eiga að vera vakandi samviska þeirra, sem með völdin fara
Þau eiga að eggja lýðinn lögeggjan gegn óstjórn og harðsljórn. Þau
eiga að efla heilbrigða samvinnu og greiða fyrir hverjum þeim sam-
'ökum, sem miða til gagns fyrir alþjóð manna. En þau verða lika stund-
um að vera svtpa,  sem svíður undan.
Skjöldur vill reyna að rækja þetta hlutverk. I því skyni hafa útgef-
endurnir með tilstyrk og stuðningi nokkurra tuga af hugsandi mönnum
hjer í bæ hleypt því af stokkunum. Með það fyrir augum hefir rit-
stjórinn ákveðið að verja frístundum sínum til að rita í það, þar ti'
annar hæfati ritsjóri fæst. Við vonum að blaðið njóti vinsælda þeirra,
sem vilja h?g þessa beejar, enda þótt skoðanir verði stundum skiftar.
Þeim borgurum þessa hæjar, sem eru á öndverðum meið við ritstjórn-
ina eða útgefendurna, mun veiða veittur kostur andsvara eítir því sem
rúm blaðsins leyfir. Skjöldur veröur ekki litlaus í lands- eða bæjarmálum,
því þá væri hann gagnslaus. Ritstjórinn ei ekki trúaður á að vatnslækning-
ar einar saman komi að haldi, þegar um átumein er að ræða, hvorki
við einstaklinga eða bæjaríjelagið. Vonandi minnast menn þess, ef ó-
þægilega verður komiö við kaun einhvers. Og vonandi verða þeir
ekki margir, sem Ijúga því að sjálfum sjer eða öðrum, að óhreinar eða
illar hvatir gangi þeim nönnum til, sem vilja með blaði þessu stuðla að
meiri heilbrigði í stjórn bæjarmálanna, eflingu atvinnuveganna og auk-
inni menningu allrar alþýðu.
Ritstjórinn.
vestrænu og noirænu bergibrot.
in. Við erum margir seni get_
um rakið ættir okkar upp til
Kjarvals, Myrkjartans og Gljóm-
alds Irakonunga. Norræn hreysti
og vestræn menning voru vöggu-
gjafir ísleiií>ku þjóðarinnar.
— Ör.nur æðin bar Norðmanns
ins hvarma og hár,
önnur   hitaði   vestrænu  feðranna
brár,
en þær streymdu sem kvíslar til
aleinnar ár
fram í íslenska þjóðbálksins kyni
in til grunna Herskáir víkingar
veittu þeim þungar búsifjar, herj
uðu og rændu hin ríku klaustur
og fiuttu á brott .marga góða
gripi- Irana vantaði samtök til
að hrinda þessum erlendu yfir-
gangsmönnum   af höndum   sjer.
En ýmsir norrænir víkingar stað-
næmdust á Irlandi um stundar-
sakir og fiuttu síðan vestan um
haf til Islands, ásamt hirðmönn-
um sínum og heimafólki, sem
sumt var af vestrænu kyni. Is-
lenska    þjóðin   er   því   bæði   af
™ m
(E. B.)
I
Byrö"
ber ei maður brautu að
en sje mannvit mikið
Hávamál.
Vestan^um haf bárust glæður
hins írska menningarelds út til
Islands. Hjer loguðu þær skært
á arni íslensks þjóðlífs svo bjarm-
ann bar víða um lönd. Egill
Skallagrímsson og Ari hinn fróði
fullkomnuðu l raglist og sagnalist
hinna fornu „barða" og norrænu
víkinga. Hámarkinu náði Snorri
Sturluson, sem nafnkunnastur er
allra Islendinga að fotnu og nýju.
Slíkir menn eru ávextir eldgam-
als menningargróðurs.
Islendingar hafa á öllum öldum
varðveitt sinn gamla menningar-
arf, þrátt fyrir hverskonar hörm-
ungar. þrátt fyrir bræðravíg og
banaráð grimmlyndra yfirgangs-
seggja á Sturlungaöldinni, voru
þó færðar í letur á þeim tima
fiestar sögur okkar, undir hörð-
um hrammi klerkavaldsins varö
Lilja til, mitt í eymd og fátækt
einokunartímabilsins kyað Hall-
grímur Pjetursson heilaga glóð í
freðnar þjóðir'og þá þrumdi hin
vekjandi raust meistara Jóns yfir
sofandi lýði, en vísindamaðurinn
Árni Magnússon varðveitti frá
glöfctn dýrmætan fróðleik teðr-
anna: Enda þótt strjálbýli, fá-
tækt og hörð veðrátta hafi fram
á síðustu ár hindrað það, að meg-
inþorri íslensku þjóðarinnar nyti
nokkurrar skólavistar á æskuár-
um, hefir alþýðumentun okkar
verið betri en flestra eða allra
annara þjóða. Jeg hef komið á
ýmsa sveitabæi, bygða úr torfi
og fátæklega, þar sem hefir ver-
ið gnægð góðra bóka, er hafa,
víkkað sjóndeildarhringinn og
hreinsað andriimsloftið innaa
þröngra baðstofuveggjanna.
III.
Skelfur Yggdrasils
askur standandi.
ymur ið aldna trje.
Völuspá.
Hingað til Vestmannaeyja koma
Mikið úrval af alsk. vörum Versluri Gr.   J^Johnsen
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4