Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Skjöldur

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Skjöldur

						tf

lí !

I. árg.

Vestmannaeyiúm, föstudaginn 12. október 1923.

I. tbJ.

Bókmentun.

i.

Ask veit ek standa

heitir YggdrasiP,

hár baðinur ausinn

hvítaanri

Völuspá.

íslendingar hafa jafnan verið

taldir ein af bókhneigðustu þjóð-

um veraldar, enda eiga þeir ekki

eingöngu kyn sitt að rekja til

kappa og víkinga hins norræna

þjóðabálks, heldur og til vest-

rænna vitringa og fræðimanna.

Á öldunum næstu á undan land-

námi Islands stóð bókleg menn-

ing hvergi á hærra stigi en með

Keltum, sem dvalarstað áttu á Ir-

landi. Sú menning var af eld-

gömlum toga spunnin. Á 3. öld

eftir Kristsburð höfðu Irarnir

sjerstaka skóla handa þeim, sem

iðkuðu skáldskap og sagnfræði

Undirskólanalágu jarðeignir mikl-

ar og gátu því „baröarnir" — en

svo nefndust mentamennirnir —

stundað 'fræði sín áhyggjulausir

fyrir daglegu brauði. þaðan er

sagnalistin runnin, sú list, sem

við Islendingar tókum að arfi og

ifckuðum lengi og vel. Irarnir

hjeldu á árafresti alþing eða „tara"

Voru þar sögð upp lög landsins

og rætt um árbækur og ættartöl-

ur þjóðarinnar, til tryggingar þvi

að rjett væri hermt. Sagan seg-

ir, að Kormákur Irakonungur, er

uppi var á 3. öld, hafi reisa lát-

ið höll eina mikla eða þing-

hús. Voru þar 7 dyr á

hvora hlið, bekkir á báða vegu

og bál á miðju gólfi á aini. Rúst-

ir þessarar hallar hafa verið mæld •

ar eigi fyrir löngu og reyndust

760 fet á lengd en 90 fet á breidd.

Á 5. öld boðaði hinn heilagi

Patrekur Irum kristna trú, er þeir

tóku. Urðu þeir þá trúmenn

miklir og sendu kristniboða víða

um 'lönd, yfir til Englands og

Skotlands, stofnuðu klaustur

mörg í Frakklandi og komust

jafnvel suður á Langbarðaland.

þaö er og alkunna, að Island

íundu þeir fyr en Norðmenn.

Heima fyrir stofnuðu þeir fjölda

klaustra, sem urðu gróðrarreitir

hverskonar menningar. þar var

lærð latína og gríska, ritað-

ar sögur, myndskreytt og mál-

uð handrit og allskonar skraut-

gripir gerðir af mikilli list. Ir-

arnir voru hugsjónamenn og há-

fleygir, skáldmæltir og skorin-

orðir, en eigi var þeim að sama

skapi sýnt um skipulag og stjórn-

semi. Eru það þjóðareinkenni

með þeim þann dag í dag.

Hin fornírska menning er fall-

AVARP.

Vestmannaeyjar voru fyrir aldarfjórðungi síðan fátækt (iskiver. Nú

er hjer næststærsti bær landsin?. Á tiltölulega fáum árum hefir atvinnuvegur

sá s< m allir íbúar hér hafr. af lífsviðurværi beinlínis eðá óbeinlíms, breyst í

nýíísku horf, þ lskip komið í stað opnu fleytanna, vélaafl til reksturs í

slað vöðvaafl?. Tofbæirnir, sem undanfarnir ættliðir lifðu í allan aldur

sinn, haía horíið fyiir nýjurn húsum úr varanlegra efni, krókóttir stígar

fyrir beinum brautum, Ný kynslóð með nýjum kröfum og nýjum þörf-

um hefir tek ð við arfi af þeiiti, sem nú hvílir undir grænni torfu.

Vestmannaeyjabær er á gelgjuskeiði, hann hefir verið og er að vaxa og

breytast. Ekkert límsbil í æfi manns er jafn örlagaþrungið og vaxtar-

tímabilið. — Margir bera til banadægurs ólæknandi mein, sem þeir tóku

á því skeiði. Berklasýkillinn — sú sótlKveikjan, sem þyngstan skatt

heimtar af þessari þjóð — tekur sér nær altaf bólfestu í líkama sjúk-

lingsins á bernskuárunum, þótt sjukcfómurinn komi ekki út fyr en seinna.

Vaxtartíminn er viðsjárverður hættutfmi,

Hugsunarleysi, hirðuleysi og athafnaleysi er aldrei jafn háskalegt

þjóðfélaginu eða bæjarfélaginu sem á breytinga og vaxtartímum. Al-

drei er frekar en þá þörf á framsýni, víðsýni 02 fyrirhyggju. Fátt er

það sem er betur fallið til að vekja menn til umhugsunar og alhafna á

slíkum tímum en blað, sem vill beita sér tyrir þrifum og þarfamálum,

blað, sem þorir aö stinga á kýlunum þótt viðkvæm sjeu og vinna á

móti rotnun og spillingu, bæði andlegri, efnislegri og fjárhagslegri. Hjer

í Vestmannaeyjum er engin vanþörf á slíku blaði, því hjer hefir margt

sem  til heilla horfði, vetið látið ógert eða illa gert.

Andlega menningin hefir komist það lengst að haida uppi barna-

skóla. Fyrir tímanlegri lækningu manna er sjeð með mjög ófullkomn-

um erlendum spílala. Útliti þessa bæjar, sem hefir fallegri legu og

stórfenglegra umhverfi en a'lir aðrjr bæjir á lslandi, er spilt með óþrifn-

aði og illu skipulagi. Það er eins og að greypa g!erbrot í gullumgjörð

í stað gimsteins. Fjárhagur bæjarins er í óreiðu og vesaldómi og þó

höfum við Vestmannaeyingar fengsælustu fiskimið og ötuluslu aflamenn

landsins. Ef útgáfa þessa blaðs getur kipt einhverju af þessu í )ag, þá

er tilganginum  með blaðinu  náð.

Blöðin eiga að vera vakandi samviska þeirra, sem með völdin fara

Þau eiga að eggja lýðinn lögeggjan gegn óstjórn og harðsljórn. Þau

eiga að efla heilbrigða samvinnu og greiða fyrir hverjum þeim sam-

'ökum, sem miða til gagns fyrir alþjóð manna. En þau verða lika stund-

um að vera svtpa,  sem svíður undan.

Skjöldur vill reyna að rækja þetta hlutverk. I því skyni hafa útgef-

endurnir með tilstyrk og stuðningi nokkurra tuga af hugsandi mönnum

hjer í bæ hleypt því af stokkunum. Með það fyrir augum hefir rit-

stjórinn ákveðið að verja frístundum sínum til að rita í það, þar ti'

annar hæfati ritsjóri fæst. Við vonum að blaðið njóti vinsælda þeirra,

sem vilja h?g þessa beejar, enda þótt skoðanir verði stundum skiftar.

Þeim borgurum þessa hæjar, sem eru á öndverðum meið við ritstjórn-

ina eða útgefendurna, mun veiða veittur kostur andsvara eítir því sem

rúm blaðsins leyfir. Skjöldur veröur ekki litlaus í lands- eða bæjarmálum,

því þá væri hann gagnslaus. Ritstjórinn ei ekki trúaður á að vatnslækning-

ar einar saman komi að haldi, þegar um átumein er að ræða, hvorki

við einstaklinga eða bæjaríjelagið. Vonandi minnast menn þess, ef ó-

þægilega verður komiö við kaun einhvers. Og vonandi verða þeir

ekki margir, sem Ijúga því að sjálfum sjer eða öðrum, að óhreinar eða

illar hvatir gangi þeim nönnum til, sem vilja með blaði þessu stuðla að

meiri heilbrigði í stjórn bæjarmálanna, eflingu atvinnuveganna og auk-

inni menningu allrar alþýðu.

Ritstjórinn.

vestrænu og noirænu bergibrot.

in. Við erum margir seni get_

um rakið ættir okkar upp til

Kjarvals, Myrkjartans og Gljóm-

alds Irakonunga. Norræn hreysti

og vestræn menning voru vöggu-

gjafir ísleiií>ku þjóðarinnar.

— Ör.nur æðin bar Norðmanns

ins hvarma og hár,

önnur   hitaði   vestrænu  feðranna

brár,

en þær streymdu sem kvíslar til

aleinnar ár

fram í íslenska þjóðbálksins kyni

in til grunna Herskáir víkingar

veittu þeim þungar búsifjar, herj

uðu og rændu hin ríku klaustur

og fiuttu á brott .marga góða

gripi- Irana vantaði samtök til

að hrinda þessum erlendu yfir-

gangsmönnum   af höndum   sjer.

En ýmsir norrænir víkingar stað-

næmdust á Irlandi um stundar-

sakir og fiuttu síðan vestan um

haf til Islands, ásamt hirðmönn-

um sínum og heimafólki, sem

sumt var af vestrænu kyni. Is-

lenska    þjóðin   er   því   bæði   af

™ m

(E. B.)

I

Byrö"

ber ei maður brautu að

en sje mannvit mikið

Hávamál.

Vestan^um haf bárust glæður

hins írska menningarelds út til

Islands. Hjer loguðu þær skært

á arni íslensks þjóðlífs svo bjarm-

ann bar víða um lönd. Egill

Skallagrímsson og Ari hinn fróði

fullkomnuðu l raglist og sagnalist

hinna fornu „barða" og norrænu

víkinga. Hámarkinu náði Snorri

Sturluson, sem nafnkunnastur er

allra Islendinga að fotnu og nýju.

Slíkir menn eru ávextir eldgam-

als menningargróðurs.

Islendingar hafa á öllum öldum

varðveitt sinn gamla menningar-

arf, þrátt fyrir hverskonar hörm-

ungar. þrátt fyrir bræðravíg og

banaráð grimmlyndra yfirgangs-

seggja á Sturlungaöldinni, voru

þó færðar í letur á þeim tima

fiestar sögur okkar, undir hörð-

um hrammi klerkavaldsins varö

Lilja til, mitt í eymd og fátækt

einokunartímabilsins kyað Hall-

grímur Pjetursson heilaga glóð í

freðnar þjóðir'og þá þrumdi hin

vekjandi raust meistara Jóns yfir

sofandi lýði, en vísindamaðurinn

Árni Magnússon varðveitti frá

glöfctn dýrmætan fróðleik teðr-

anna: Enda þótt strjálbýli, fá-

tækt og hörð veðrátta hafi fram

á síðustu ár hindrað það, að meg-

inþorri íslensku þjóðarinnar nyti

nokkurrar skólavistar á æskuár-

um, hefir alþýðumentun okkar

verið betri en flestra eða allra

annara þjóða. Jeg hef komið á

ýmsa sveitabæi, bygða úr torfi

og fátæklega, þar sem hefir ver-

ið gnægð góðra bóka, er hafa,

víkkað sjóndeildarhringinn og

hreinsað andriimsloftið innaa

þröngra baðstofuveggjanna.

III.

Skelfur Yggdrasils

askur standandi.

ymur ið aldna trje.

Völuspá.

Hingað til Vestmannaeyja koma

Mikið úrval af alsk. vörum Versluri Gr.   J^Johnsen

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4