Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Kosningablašiš

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Kosningablašiš

						NINGABLADID

la

Reykjavík  7. september

1908

Þingmálafundur

um sambandsmálið

i'Reykjavik 6. sept.

Þau höfðu boðað til hans öll 4

þingmannaefni þessa kjördæmis, og var

fundurinn haldinn undir berum himni

— talað af veggsvölum Reykjavíkur-

hótels, áheyrendur í Vallarstræti og á

Austurvelli.

Auk þingmannaefnanna töluðu þejr

Hannes Þorsteinsson ritstjóri, Þor-

steinn Erlingsson og Einar Hjörleifs-

son úr flokki sjálfstæðismanna, en af

innlimunarmanna hálfu ráðgjafinn, Jón

Jakobsson, Halldór Daníelsson og Jón

Ólafsson.

Þeir þóttu furðu-daufir i dálkinn,

ráðgjafinn og Jón Jakobsson. Feng-

ust mest við að reyna að verja nokk-

ur minni háttar atriði í frumvarps-

ómyndinni alræmdu.

Ræða Halldórs Daníelssonar var

ekki annað en ítrekun ýmislegs þess,

er stendur í ritlingum Jóns Jenssonar

og þeir hafa marghrakið, Þorsteinn

Erlingsson og Magnús Arnbjarnarson.

Þ. E. svaraði því þó enn af nýju vel

Og skörulega.

Landlæknir G. B. flutti hitt og þetta

hjóm af því, er staðið hefir í innlim-

unarmálgögnum hans og þeirra félaga,

og þótti ekki mikið til koma.

Hitt þingmannsefnið innlimunar-

manna, Jón Þorláksson verkfræðingur,

talaði slétt og felt, mikið lof um

ímyndaða kosti frumvarpsins, en

nauðalítið   um röksemdir hjá honum.

Hér fer á eftir ágrip af helztu ræð-

um hinna, það sem rúm leyfir nú

og næst.

Fundurinn stóð frá kl. 4»/4 til 8l/2.

Alt á valdi Ðana.

Ágrip af þingmálafundarræðu

dr. Jóns Þorkelssonar landskjalavarðar

6. september 1908.

Menn eru að tala um að þjóðin sé

réttlaus; hún haíi afhent hann í fyrsta

skifti með Gamla-sáttmála.

En sannleikurinn í þessu máli er

sá, að vér eigum enn í dag, og að

minsta kosti alt fram að 10. septem-

ber, forn landsréttindi vor óglötuð

með öllu. Við höfum engin sam-

bandslög gert við nokkra erlenda þjóð

nema Gamla-sáttmála. En með hon-

um eru engin mál afhent í konungs-

vald. Einungis konungi lofað skatti

(konungsmötu og konungskaupi).

Hermál hafa engin verið til, aldrei

frá landnámstíð. Og utanríkismálin

höfum vér ekki getað afhent, því að

þau voru ekki til heldur.

Og með lögbókunum  (Járnsíðu og

Jónsbók) fær konungur ekki fremur

nokkurt vald á slíkum málum. — —

Frumvarpið er ekkert annað en

endurskoðun á stöðulögunum (frá

1871), eins og lika til var stofnað í

fyrstu.

Réttarstaða landsins er ekki betri

eftir Uppkastinu, og að sumu leyti

verri. Samkvæmt stöðulögunum get-

um vér t. d. lokað landhelginni fyrir

Dönum hve nær sem vér viljum, en

ekki eftir Uppkastinu. Og með frum-

varpinu innlimum vér oss sjálfir dbnsku

ríkiskeildina. En stöðulögin höfum

vér aldrei viðurkent á formlegan hátt.

I Uppkastinu endanna á milli er

ekkert til sem sýnir, að landinu sé

ætlað að verða fullvalda ríki. Enginn

maður væri kallaður fullveðja, sem

fengi ekki að ráða málurr. sínum nema

að helmingi, ef hann ætti aldrei til

æfiloka von á að fá yfirráð yfir hinu.

Utanríkismál og hermál eru fjarri

því, að vera falin Dönum með um-

boði til meðferðar af vorri hendi sam-

kvæmt Uppkastinu. Þau eru tekin aj

oss nauðugum. Því að nefndarmenn

hafa haldið því fram til seinustu laga,

að þau væri afhent oss nii ásamt

öðrum málum uppsegjanlegum.

Einmitt þessi tvenu mál eru aðal-

einkennin á því, hvort vér erum full-

valda xiki eða ekki. Og úr þvi að

þau eru af oss tekin, þarf ekki að því

að spyrja, að oss er ekki fullveldið

ætlað.

Hið eina mál, sem léð er máls á

að láta oss fá einhvern tíma í hendur,

og kynni að geta bent á töluvert

sjálfs-tæði og einhvern myndugleika,

er hæstiríttur. En það er látið af

höndum með éftirtölum og þar næst

því skilyrði, að breytt verði dóma-

skipun landsins, og þess jafnframt

látið getið í athugasemdunum við

frumvarpið, að Danir vonist til, að

fram á petta verði ekki farið fyrst um

sinn. Og par að auki er það komið

undir pvi, hve nær Dbnum þykir

dómaskipun landsins nógu mikið

breytt til þess, að vér fáum að stofna

hæstarétt. — —

Styrkurinn til íslenzkra stúdenta,

sem eitt ákvæðið er um i frumvarp-

inu, er ekkert sambandslagamál. Ekki

þá öðru vísi en svo, að Danir ættu

að greiða oss styrkinn nú, því að

hann er vort fé, allur eins og hann

er, en ekki þeirra.

Um siðaskiftatímana tók konungur

undir sig allar eignir klaustranna og

ætlaði fyrst að reisa í þess notum

skóia hér við klaustrin, en sá sig

brátt um hönd og dembdi skólunum

upp á biskupana.

Eftir mörg ár var svo stofnaður

þessi sjóður til styrktar stúdentum.

Og íslendingar fengu hlutdeild í hon-

um. Fram eftir öllu var það kallað

klaustur og að vera a klaustri (hafa

klausturfé). Þetta fé alt er því réttur

og eign íslendinga, en engin gjöf af

Dana hálfu. Enda fór þingið . 1905

fram á það með þingsályktun, að þetta

fé yrði að miklu   greitt,   og  lagt  tii

kenslustofnana hér' á landi, sem hanga

nú á horriminni sökum þess, að Dan-

ir moká þessu fé voru í íslenzka stú-

denta í Kaupmannahöfn, og binda þá

með því við sínar kenslustofnanir.-------

í 9. gr. frv. er ákveðið, að upp-

segjanlegu málin skuli vera laus eftir

2<{ ár. En þó eru ætluð 12 ár fyrir

því í viðbót, að togast um við Dani,

hvort við fáum þau eða ekki. Og

að lyktum á konungur að ákveða,

hvort þeim skuli skilað að nokkru

eða öllu. Það er alveg undir því

komið, hvaða hugarþel sá konungur,

sem þá er, hefir til íslendinga, hvort

þeir ná nokkrum þessum málum eða

ekki. Frumvarpið bannar hvergi rík-

isþinginu, og getur ekki bannað því,

að leggja það til, að þessum málum

sé alls ekki sltilað oss í hendur. Og

hvað langt verður þá að bíða eftir að

vér náum þeim?

Síðasti ræðumaður (G. B.) gat þess,

að með frv. væru sérmálin losuð út

úr ríkisráðinu og að skipun i Islands-

ráðgjafaembættið yrði talin eitt sér-

mál landsins.

I frumv. stendur eðlilega ekkert

um þetta. Sökum þess, að það gat

og getur ekkert um þetta mál ákveð-

ið.

Uppkastið tekur aðeins til sambands-

mála landanna, en getur ekkert ákveð-

ið um sérmálin.

Það má því enginn láta pað bkkkja

sig, að petta sé ýengið með þvi að

sampykkja jrumvarpið.

Vér náum þessu hvort sem vér fell-

um það eða samþykkjum. Því að

þetta er sérmál, sem vér getum skip-

að fyrir um hve nær sem vér viljum

og hvernig sem vér viljum.

Nefndarmenn hafa haldið því fram

til síðustu stundar, allir sem einn mað-

ur, að landið ætti enn óskert öll sín

fornu ríkisréttindi. En undir eins og

Uppkastið kemur hingað til lands, rísa

hér upp menn, sem hafa gert alt til

þess að reyna að sýna fram á, að

landið væri gersamlega réttlaust.

Svo fljótt skipaðist veður í lofti.

Og svo vonlaust var að afla Upp-

kastinu fylgis, að það þótti ófæra,

nema hægt væri að koma landsmönn-

um jafnharðan í skilning um, að þeir

væri gersamlega réttlausir.

En réttindum landsins hafa Islend-

ingar haldið fram öld eftir öld og alt

til þessa dags.

Nú á að fara að gera það alt að

ósannindum og allar liðnar kynslóðir

og vora beztu menn að ósanninda-

mönnum um þetta mál. Einungis til

þess, að geta látið þessi innlimunarr

lög ganga yfir land og þjóð".

Hvora ætla kjósendur að meta

meira ?

Mennina, sem hafá slitið sér út á

því að halda uppi réttindatilkalli þjóð-

ar sinnar alla æfi með pvi mikla trausti,

að réttlætið mundi ráða að lokum og

öllum kröfum hennar yrði sint?

Eða hina, sem hafa lagt svo óskil-

janlega mikið kapp á það í alt sumar,

að ýótum troða pennan rétt, i peirri von,

að þá mundu landsmenn blekkjast til

að taka þvi, sem væri sýnu skárra en

bláber fullnæging áréttleysis-kröfunum ?

*                    *

*

Halldór Danielsson bæjarfógeti hélt

því fram í ræðu á fundinum, að ís-

lendingar hefði samþykt stöðulögin frá

1871 með stjórnarskránni 1903.

Fyrirspurn gerð til dr. J. Þ. um,

hvort hann væri á sömu skoðun.

Hann neitaði þessu af þeim ástæð-

um, að formlega sé þetta og hafi

verið fjarstæða og ógerningur, að

samþykkja stöðulögin, sem ætlast er

til að verði sambandslög, samþykkja

þau með stjórnarskrárbreytingu, þar sem

stjórnarskráin -sé sérmál og nái ekki

út fyrir sérmálasviðið.

Ðanska ríkisheildin.

Nú er ekki lengur tími til þess að

ræða um einstök atriði þassa máls ná-

kvæmlega. Og naumast kostur á að

koma með nýjar röksemdir. Eg læt

mór nægja að drepa á fáein yfirlits-

atriði.

Aldrei hefir á síðastliðnum manns-

aldri verið jafnsnórp og ákveðin víðtæk

mótspyrna með íslendingum gegn nokk-

uru máli eins og þessum fyrirhugsða

samningi — sem við megum ekki einu

sinni kalla samning, heldur eigum að

kalla lög, þegar búið verður að sam-

þykkja hann, — sem eg vona að aldrei

verði.

Eg á ekki eingöngu- við kjásendur

þessa lands. Vitanlega getur mér ekki

betur skilist, eftir þeim fregnum, sem

borist hafa, en að- kjósendur þessa lands

öetli með atkvæðum sínum að sökkva

þessu Uppkasti, eins og það er nú orS-

að, niður á tvítugt dýpi á fimtudaginn

kemur, og binda við það eitthvert hel-

jarbjarg, svo að það komi ekki upp

aftur að eilífu.

Eg á líka við œskumenn þessa lands.

Það liggur við að leitun só á þeim æsku-

manni um þvert og endilangt landið,

eftir því sem alstaðar er sagt, sem ekki

sé þessu uppkasti andvígur af allri sinni

sál og öllu sínu hjarta. Eg veit, að

sumum þykir lítils um það vert. Eg

veit, að sumir menn hæðast að því.

Mór þykir það dásamlegt og glæsilegt,

hvað eldur ættjarðaiástarinnar logar nú

glattog skært hjá æskulýð þessa lands.

Og eg minnist þessara orða skáldsins

(Þ. E).:

Og stansaðu aldrei, þð stefnan sé vönd,

og stórmenni heimskan þig segi;

ef æskan vill rétta þér örvandi hiind,

]iá tirt.ii á framtlðar vegi.

Eg lít lengra. Eg lít til landa okk-

ar í Vesturheimi. Þar er mótspyrnu-

eindrægnin átakanleg. Þrátt fyrir allar

þeirra deilur og dómlausan flokkaríg

fylkjast þeir allir að og rótta hver öðr-

um bróðurhönd í þessu máli. Allar

mörgu símskeyta-yfirlýsingarnar frá þeim

eru ekki áþreifanlegasta sönnunin, og

eru þær þó full-skýrar. Greinilegastur

er fundurinn í Winnipeg, sem tveir

frumvarpsmenn stefna til. Þeir fá sam-

an múg og margmenni.    Eu enginn fund-

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2