Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Dagur verkalżšsins

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Dagur verkalżšsins

						Oagur verkalýðsins

17t^efa,sidLi: Jaínadarmaiinaiélagid Sparta

Reykjavik, april 1930

1. mai

Hvers vegna heldur verkalýðurinn fyrsta maf hátíðlegan?

Eftir Bósu Luxemburg

Hugmyndin um verkalýðshá-

tíðisdag til þess að berjast fyrir

átta stunda vinnudegi kom fyrst

upp í Ástralíu.. Árið 1856 ákváðu

verkamenn þar í landi að láta

alla vinnu hvíla einn dag og halda

samkomur og skemtanir til að

bera fram kröfu sína um átta

stunda vlnnudag. 21. apríl var

valinn til hátíðahaldanna. Fyrst í

stað hugðu þeir að halda slíkan

kröfudag aðeins í þetta skifti, ár-

ið 1856. En slík voru áhrif þessa

fyrsta hátíðisdags á verkalýð

Ástralíu, svo vekjandi og uppörf-

andi reyndist hann, að þeir tóku

það ráð, að halda slíkan hátíðis-

dag á hverju ári.

Sú er líka raunin á, að ekkert

er betur fallið til - þess að glæða

kjark verkalýðsins og trú hans á

sjálfum sér, en samtök fjöldaus

um að leggja niður vinnu. rivað

getur blásið þrælum verksmiðj-

anna kjark í brjóst, ef ekki her-

sýning á þeirra eigin liðssveit-

um? Hugmyndin um verkalýðshá-

tíð náði því fljótt hylli og barst

frá Ástralíu til annara landa og

ioks var hún tekin upp af verka-

lýð allrar veraJdar.

Verkamenn í Ameríku urðu

fyrstir til að fylgja dæmi stétta-

bræðra sinna í Ástralíu. Árið 1886

völdu þeir 1. maí, sem almennan

hvíldardag frá vinnunni. 'Á þeim

degi lögðu 200.000 verkamenn

niður vinnu og kröfðust 8 stunda

vinnudags. Næstu árin gátu þeir

ekki haldið daginn hátíðlegan

vegna ofsókna af hálfu stjórnar-

valdanna.*) En 1888 tóku þeir

aftur ráð sín saman og ákváðu að

halda næsta hátíðisdag 1. maí

1890.

Á meðan þessu fór fram, hafði

verkalýðshreyfingin í Evrópu tek-

ið •miklum framförum. Stórkost-

legt jarteikn þess var alþjóða

verkamannaþingið 1889. Á þessu

þingi voru 400 fulitrúar saman

komnir og þar var ákveðið að

gera átta stunda vinnudag að að-

alkröfu. Kom fram tillaga frá

íulltrúa frönsku verklýðsfélag-

anna, Lavigne verkamanni frá

Bordeaux, að halda skyldi al-

mennan verkalýðshátíðisdag til

þess að bera fram kröfu þessa.

Fulltrúi amerísku verkamannanna

benti á að féiagar hans hefðu

valið  1.  maí  1890. Varð  það  til

*) Mögnuðust var hreyfingin í Chi-

cago. Verkfallið vegna átta stunda

vinnudagsins hélt áfram eftir 1. mai.

4. mai var kastað sprengju í kröfu-

göngu, sem lögreglan réðist á og má

telja víst að það hafi verið verk

flugumanns. Foringjar hreyfingarinn-

ar, anarkistarnir (stjóraleysingjarn-

i'r) Spiess, Parson og fl. voru kœrðir

fyrir morðtilraun, dœmdir til dauða

án sönnunargagna og hengdir 11.

nóv. 1887. (Átta píslarvottar amerisku

verkalýðshreyfingarinnar urðu sömu

glæpsamlegu „réttvísinni" að bráð

og þeir Sacco og Vanzetti).        þýð.

þess, að þingið ákvað að þessi-

dagur skyldi haldinn hátíðlegur

af verkalýð allra landa.

Eins og í Ástralíu fyrir 30 ár-

um, hugðu verkamenn einnig í

þetta skifti að halda aðeins einn

kröfudag. Þingið ákvað, að verka-

lýður allra landa skyldi halda

kröfugöngur fyrir átta stunda

vinnudegi 1. maí 1890. Um endur-

tekning hátíðahaldanna á næstu

árum var ekki rætt. Enginn gat

séð það fyrirfram að það myndi

heppnast eins framúrskarandi vel

og raun varð á, að koma hugmynd

þessari í framkvæmd, og engum

kom til hugar að hún myndi svo

skjótlega vinna hylli verkalýðsins.

En maíhátíðin 1890 nægði til þess

að sýna mönnum fram á, að slíka

hátíð yrði að endurtaka á hverju

ári.

Fyrsti maí er boðberi kröfunn-

ar um átta stunda vinnudag. En

þó að þeirri kröfu verði fullnægt,

verður ekki hætt að halda 1. maí

hátíðlegan. Á meðan verkamenn

berjast gegn borgarastéttinui og

stjórninni, á meðan öllum kröfum

þeirra er ekki fulinægt, verða

þær bornar fram fyrsta maí með

kröfugöngum og hátíðahöldum.

En þegar birtir af degi og betri

tímar koma og verkalýður allrar

veraldar hefir hrist af sér hlekk-

ina, einnig þá mun 1. maí verða

haldinn hátíðlegur til minningar

um þrautirnar og baráttuna.

Fótatak jafnaðarstefnunnar

Rússland, hvert leiðir þú oss?

Jafnaðarmannafélagið Sparta

Jafnaðarmannafélagið Sparta

var stofnað í nóvember 1926.

Stofnendur voru um 20, flestir

félagar úr Jafnaðarmannafélaginu

(gamla).

Lög félagsins mæla svo fyrir,

að það starfi á grundvelli hinn-

ar vísindalegu jafnaðarstefnu, er

þeir Karl Marx og Friednch

Engels hafa skapað og tilgangur

þess er að v;nna að framgangi

kommúnismans. Félagið hefir

sett sér það verkefni, að safna

framsæknasta hluta íslensks

verkalýðs í pólitískan floUk, til

þess að auka stéttavitund verka-

lýðsins og gera hann hæfan til að

berjast þeirri stéttabaráttu, sem

fær honum að lokum fullan sigur

í hendur. Félagið, og sá flökkur,

sem um það myndast. telur það

skyldu sína að standa í broddi

fylkingar í hagsmunabaráttu

verkalýðsins og er þemar skoð-

unar að þeirri baráttu hljóti að

lykta þannig, að verkalýðurinn

sigri að fullu og taki ríkisvaldið

í sínar hendur og stofni alræði

öreiganna til þess að byggja upp

þjóðskipulag jafnaðarstefnunnar.

Slíkt breytingarstig byltingarinn-

ar álítur félagið nauðsynlegan

"áfanga á leiðinni að hinu endan-

lega marki, sem er stéttalaust

þjóðfélag frjálsra vinnandi

manna.

- Sparta hefir lagt mikla áherslu

á fræðslustarfið og á fundum fé-

lagsins hafa altaf öðru hvoru ver-

ið  haldnir  fræðandi  fyrirlestrar

um þjóðfélagsmál og stjórnmál

og auk þess um ýms menningar-

mál. Lesflokkur hefir starfað í

vetur, og hefir um skeið haldið

fundi vikulega. Menn hafa komið

saman og lesið Kommúnistaávarp-

ið og skýrt það, beint spúrning-

um hver til annars og leyst úr

þeim eftir því, sem kostur var

á. Félagið á nú orðið allgott bóka-

safn. Safn þetta gefur meðlimum

félagsins kost á'meiri fræðslu um

jafnaðarstefnuna og kommúnism-

ann en nokkur önnur stofnun hér

í bæ getur látið í té.

Af öllum málum hefir Sparta

látið sig verkalýðsmálin mestu

skifta. Lét félagið semja frum-

varp til laga um atvinnuleysis-

tryggingar og bera það fram á

Alþingi 1926. Allir þingfiokkar

hafa verið sammála um að svæfa

frumvarp þetta og þegja það í

hel. Enginn verkamaður má gera

hinu sameinaða íhaldi það til

eftirlætis að vera ókunnugur

frumvarpi þessu. Náið ykkur í

þingtíðindin og lesið það.

öll árin, sem Sparta hefir starf-

að hefir hún gert sér far um að

undirbúa hagsmunamál verka-

lýðsins í verkalýðsfélögunum. I

þessu starfi sínu hefir félaginu

orðið allmikið á gengt. Mörg af

stærstu og bestu skrefunum, sem

verkalýðsfélogin hafa tekið, hafa

verið undirbúin í Spörtu. Sparta

héfir engin^ önnur áhugamál en

þau, sem um leið eru hagsmuna-

mál allrar stéttarinnar.

En það vantar mikið á að allir

verkamenn skilji baráttu vora

enn þá. Og þó að þeir séu hlyntir

starfi voru, þá hafa þeir ekki

ennþá skilið það til fullnustu að

verkalýðurinn verður sjálfur að

hrinda af sér okinu. Það verður

að vera verk fjöldans, en getur

aldrei orðið verk fárra manna,

jafnvel þó þeir hafi samúð allrar

stéttarinnar. Vantraust verkalýðs-

ins á sjálfum sér er okkar versti

fjandi. Enginn verkamaður, sem

hefir stéttavitund hefir leyfi til

að vera áhorfandi. Það er bein-

línis skylda hans við stéttina að

taka virkan þátt í starfinu- Ef

hann telur sig skorta þekkingu

til þess, verður það að vera hans

fyrsta verk, að afla sér hennar.

Ef hann telur sig vanta haifileika

til þess, þá verður hann að þroska

þá hæfileika, sem hann hefir.

Annars er alt slíkt misskilnmgur.

Hver einasti verkamaður hefir

hæfileika til að vinna jafnaðar-

stefnunni gagn, hver á sinn hátt.

Alt sem vinst, er árangurinn af

samstarfi fjöldans, og hver mað-

ur hefir verið nauðsynlegur

hlekkur í keðjunni. Hver maður,

sem tekur þátt í starfinu, á sinn

skerf- í því sem vinst. Enginn

má hugsa sem svo: Það munar

ekki um mig.

Sparta hefir lagt stund á, að

láta hvern og einn taka þátt í

starfinu. Félögunum hefir verið

skipað niður í nefndir og Hin

ýmsu viðfangsefni hafa verið

fengin nefndunum í hendur til

úrlausnar.

Félagið telur nú una 50 með-

Hvað er að gerast í Rússlandi?

Hvað er að gerast í landinu, sem

lokar öllum kirkjum, hefir sett

guð almáttugan af og hengir alla

presta, eftir því, sem Morgunblað-

ið og Vísir segja? Raunar hafa

hinir „hengdu" prestar mótmælt

fregnum þessum og láta vel yfir

sér. En hvað gerir það? Morgun-

blaðið og Vísir vita betur (!!).

Sannleikurinn er sá, að í dag

eru þúsund ára draumar mann-

kynsins að rætast í Rússlandi.

Fjöldinn, hinar vinnandi stéttir,

verkamenn og bændur treysta nú

ekki lengur á guð og gaddinn og

umhleypinga auðvaldsskipulags-

ins; þeir hafa tekið mál sín í

eigin hendur. Þeir fylgja nú ekki

lengur boðum kristindómsins og

yfirráðastéttanna að láta hverjum

degi nægja sína þjáningu; nú

hugsa þeir fyrir morgundeginum.

Þeir fylgja nú ekki lengur dæmi

sjómannsins, sem lætur reka fyrir

straumi og vindi; nú stýra þeir

fleyi sínu eftir öllum vísindaleg-

um reglum siglingafræðinnar.

Þeir fylgja nú ekki lengur dæmi

villimannsins, sem bendir priki

sínu til himins og biður um regn

um sama leyti og almanakið fræð-

ir oss um að regntíminn sé í

nánd. Eins og stjörnufi'æðingur-

inn reiknar út brautir himintungl-

anna, reiknar nú rússnesk alþýða

út framleiðsluþróun sína og

menningarþróun á komandi árum.

Og mann sundlar af tölum þeirra

eins og af tölum stjörnufræðings-

ins.

Hin stórkostlega áætlun um

framleiðsluþróun Rússlands á ár-

unum 1928—1933 markar því ein-

hver hin stærstu tímamót í sögu

mannkynsins. Hingað til hafa

mennirnir verið þrælar fram-

leiðslutækjanna; nú eygjum vér

framundan oss þann tíma, er

mennirnir stjórna sjálfir þróun

framieiðslunnar eins og stýri-

maðurinn skipi sínu og nota

framleiðslutækin til blessunar

fyrir alt hið vinnandi mannkyn.

Á hverjum degi heyra nú rúss-

neskir verkamenn fótatak jafn-

aðarstefnunnar í verksmiðjunum.

En þó er ein villa í fimmára-

áætluninni. Hún er alt of varlega

reiknuð, alt of hógvær. Áætlunin

gerði ráð fyrir að öh iðnaðar-

framleiðslan myndi aukast um

20% árið 1929—30, en þunga-

vöruframleiðslan myndi aukast

um 22,5%. En sú varð raunin á,

að öll iðnaðarvörtiframleiðslan 6x

unv 30%, en þungavöruframleiðsl-

limi. Það er alt of fáment. Það

leggur alla stund á að fá verka-

menn til að gerast félagar. Engar

aðrar kröfur eru gerðar til verka-

manna, sem gerast vilja félagar,

en að þeir vilji berjast sameigin-

lega með oss að hagsmunamálum

verkalýðsins.

Félaginu er það ljóst, að það

getur   ekki   komið   áhugamálum

I  sínum í framkvæmd, nema verka-

lýðurinn fylki sér um það. Verka-

i menn, gerist félagar og fáið sam-

II  starfsmenn ykkar til að gera slíkt

hið sama. Enginn, sem ekki lætur

sér á sama standa um málefni

verkalýðsins, má láta sig vanta

frá starfinu.

------o------

an, sem er undirstaðan undir öll-

um stóriðnaði um 45% eða alt að

því um helming' þess, sem áður

var. 7 stunda vinnudagurinn og

4 daga vinnuvikan náðu miklu

meiri útbreiðslu en gert var ráð

fyrir. En þó hefir veruleikinn á

engu sviði gert áætluninni aðra

eins skömm til, eins og um þjóð-

nýtingu landbúnaðarins. 1 febrúar

síðastliðnum var meira en helm-

ingur af landbúnaði allra Ráð-

stjórnarríkjanna í höndum sam-

yrkjubúa og ríkisbúa! Telja má

víst að aðeins örlitill hluti af

landbúnaði Rússlands verði i

höndum einstakra manna haustið

1933. 1 einu vetfangi hefir veru-

leikinn gert broddborgarana

hlægilega, sem halda því fram, að

jafnaðarstefnan geti aldrei náð

til landbúnaðarins. Rússnesk ai-

þýða keppir nú að því, að fram-

kvæma fimmára-áætlunina á fjór-

um árum, en gera má ráð fyrir að

það takist á mun skemri tíma.

Lítum nú á framtíðina og ger-

um ráð fyrir að þróunin haldi

áfram með sama hraða og ixú.

Raunar má telja víst að þróunin

verði mikiu örari, en það er betra

að láta veruleikan fara fram úr

áætluninni, en að láta borgarana

hælast um sviknar vonir.

Að 13 árum liðnum verður fram

leiðslan 28 sinnum meiri en nú,

og  eftir   18  ár  verður hún 100

sinnum   meiri. Þá verður hún 5

sinnum  meiri  en  öll framleiðsla

Bandaríkjanna, en nú sem stend-

ur er helmingurinn af allri iðn-

aðarframleiðslu heimsins í hönd-

um  Bandaríkjanna.   Eftir   13  ár'

verða vinnulaunin 4 til 5 sinnum

hærri en nú. Eftir 2 ár, í hæsta

lagi, verður hvergi unnið lengur

en 7 stundir á dag og vinnuvikan

hvergi lengri en f jórir dagar. 1938

mun ekki verða unnið lengur en

6 stundir á dag, en 5 stunda vinnu

dagurinn   mun   verða   kominn   í

framkvæmd   í   síðasta   lagi   árið

1943.    (Á   því   herrans   ári   er

samningur Islendinga við Dani út-

runninn. Ætli það kunni nú ekki

að   vera  fullsnemt,   að   ræða  af

kappi um' endurnýjun hans. Ver-

ið gæti að atburðirnir í Rússlandi

settu  eitthvert  strik í  reikning-

inn).   I   nánustu   framtíð  verður

alt atvinnuleysi horfið meði öllu.

Á næstu 15 árum mun jafnaðar-

skipulagið ná slíkum vexti í Rúss-

landi að engin þarf að vinna sér

til lífsviðurværis fyr en hann er

tvítugur   éða   eftir   að   hann  er

fimtugur.     Almenn     skólaskylda

mun   svara   til   mentaskóianáms

nú, svo að mentun allrar alþýðu

mun standa feti framar mentun

stúdenta í auðvaldslöndunum. Það

er því enginn vafi á því,  að ef

Rússland fær að halda friði, mun

núlifandi   kynslóð   verða   aðnjót-

andi    allra    yfirburða   jafnaðar-

stefnunnar.

Hvernig er þá astandið og

hvernig eru horfurnar í auðvalds-

löndunum? Alstaðar ríkir at-

vinnuleysi, neyð og hörmungar.

Almenn kreppa hefir skohið yfir

hið fyrirheitna land auðvaldsins,

Bandaríki Ameríku og þaðan

breiðist hún út yfir allan auð-

valdsheiminn eins og fellibylur.

Launin lækka, vinnudagurinn

lengist, skattarnir hækka, tollarn-

ir hækka, vinnuhraðinn. er auk-

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4