Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Dagur verkalżšsins

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Dagur verkalżšsins

						Oagur verkalýðsins
17t^efa,sidLi: Jaínadarmaiinaiélagid Sparta
Reykjavik, april 1930
1. mai
Hvers vegna heldur verkalýðurinn fyrsta maf hátíðlegan?
Eftir Bósu Luxemburg
Hugmyndin um verkalýðshá-
tíðisdag til þess að berjast fyrir
átta stunda vinnudegi kom fyrst
upp í Ástralíu.. Árið 1856 ákváðu
verkamenn þar í landi að láta
alla vinnu hvíla einn dag og halda
samkomur og skemtanir til að
bera fram kröfu sína um átta
stunda vlnnudag. 21. apríl var
valinn til hátíðahaldanna. Fyrst í
stað hugðu þeir að halda slíkan
kröfudag aðeins í þetta skifti, ár-
ið 1856. En slík voru áhrif þessa
fyrsta hátíðisdags á verkalýð
Ástralíu, svo vekjandi og uppörf-
andi reyndist hann, að þeir tóku
það ráð, að halda slíkan hátíðis-
dag á hverju ári.
Sú er líka raunin á, að ekkert
er betur fallið til - þess að glæða
kjark verkalýðsins og trú hans á
sjálfum sér, en samtök fjöldaus
um að leggja niður vinnu. rivað
getur blásið þrælum verksmiðj-
anna kjark í brjóst, ef ekki her-
sýning á þeirra eigin liðssveit-
um? Hugmyndin um verkalýðshá-
tíð náði því fljótt hylli og barst
frá Ástralíu til annara landa og
ioks var hún tekin upp af verka-
lýð allrar veraJdar.
Verkamenn í Ameríku urðu
fyrstir til að fylgja dæmi stétta-
bræðra sinna í Ástralíu. Árið 1886
völdu þeir 1. maí, sem almennan
hvíldardag frá vinnunni. 'Á þeim
degi lögðu 200.000 verkamenn
niður vinnu og kröfðust 8 stunda
vinnudags. Næstu árin gátu þeir
ekki haldið daginn hátíðlegan
vegna ofsókna af hálfu stjórnar-
valdanna.*) En 1888 tóku þeir
aftur ráð sín saman og ákváðu að
halda næsta hátíðisdag 1. maí
1890.
Á meðan þessu fór fram, hafði
verkalýðshreyfingin í Evrópu tek-
ið •miklum framförum. Stórkost-
legt jarteikn þess var alþjóða
verkamannaþingið 1889. Á þessu
þingi voru 400 fulitrúar saman
komnir og þar var ákveðið að
gera átta stunda vinnudag að að-
alkröfu. Kom fram tillaga frá
íulltrúa frönsku verklýðsfélag-
anna, Lavigne verkamanni frá
Bordeaux, að halda skyldi al-
mennan verkalýðshátíðisdag til
þess að bera fram kröfu þessa.
Fulltrúi amerísku verkamannanna
benti á að féiagar hans hefðu
valið  1.  maí  1890. Varð  það  til
*) Mögnuðust var hreyfingin í Chi-
cago. Verkfallið vegna átta stunda
vinnudagsins hélt áfram eftir 1. mai.
4. mai var kastað sprengju í kröfu-
göngu, sem lögreglan réðist á og má
telja víst að það hafi verið verk
flugumanns. Foringjar hreyfingarinn-
ar, anarkistarnir (stjóraleysingjarn-
i'r) Spiess, Parson og fl. voru kœrðir
fyrir morðtilraun, dœmdir til dauða
án sönnunargagna og hengdir 11.
nóv. 1887. (Átta píslarvottar amerisku
verkalýðshreyfingarinnar urðu sömu
glæpsamlegu „réttvísinni" að bráð
og þeir Sacco og Vanzetti).        þýð.
þess, að þingið ákvað að þessi-
dagur skyldi haldinn hátíðlegur
af verkalýð allra landa.
Eins og í Ástralíu fyrir 30 ár-
um, hugðu verkamenn einnig í
þetta skifti að halda aðeins einn
kröfudag. Þingið ákvað, að verka-
lýður allra landa skyldi halda
kröfugöngur fyrir átta stunda
vinnudegi 1. maí 1890. Um endur-
tekning hátíðahaldanna á næstu
árum var ekki rætt. Enginn gat
séð það fyrirfram að það myndi
heppnast eins framúrskarandi vel
og raun varð á, að koma hugmynd
þessari í framkvæmd, og engum
kom til hugar að hún myndi svo
skjótlega vinna hylli verkalýðsins.
En maíhátíðin 1890 nægði til þess
að sýna mönnum fram á, að slíka
hátíð yrði að endurtaka á hverju
ári.
Fyrsti maí er boðberi kröfunn-
ar um átta stunda vinnudag. En
þó að þeirri kröfu verði fullnægt,
verður ekki hætt að halda 1. maí
hátíðlegan. Á meðan verkamenn
berjast gegn borgarastéttinui og
stjórninni, á meðan öllum kröfum
þeirra er ekki fulinægt, verða
þær bornar fram fyrsta maí með
kröfugöngum og hátíðahöldum.
En þegar birtir af degi og betri
tímar koma og verkalýður allrar
veraldar hefir hrist af sér hlekk-
ina, einnig þá mun 1. maí verða
haldinn hátíðlegur til minningar
um þrautirnar og baráttuna.
Fótatak jafnaðarstefnunnar
Rússland, hvert leiðir þú oss?
Jafnaðarmannafélagið Sparta
Jafnaðarmannafélagið Sparta
var stofnað í nóvember 1926.
Stofnendur voru um 20, flestir
félagar úr Jafnaðarmannafélaginu
(gamla).
Lög félagsins mæla svo fyrir,
að það starfi á grundvelli hinn-
ar vísindalegu jafnaðarstefnu, er
þeir Karl Marx og Friednch
Engels hafa skapað og tilgangur
þess er að v;nna að framgangi
kommúnismans. Félagið hefir
sett sér það verkefni, að safna
framsæknasta hluta íslensks
verkalýðs í pólitískan floUk, til
þess að auka stéttavitund verka-
lýðsins og gera hann hæfan til að
berjast þeirri stéttabaráttu, sem
fær honum að lokum fullan sigur
í hendur. Félagið, og sá flökkur,
sem um það myndast. telur það
skyldu sína að standa í broddi
fylkingar í hagsmunabaráttu
verkalýðsins og er þemar skoð-
unar að þeirri baráttu hljóti að
lykta þannig, að verkalýðurinn
sigri að fullu og taki ríkisvaldið
í sínar hendur og stofni alræði
öreiganna til þess að byggja upp
þjóðskipulag jafnaðarstefnunnar.
Slíkt breytingarstig byltingarinn-
ar álítur félagið nauðsynlegan
"áfanga á leiðinni að hinu endan-
lega marki, sem er stéttalaust
þjóðfélag frjálsra vinnandi
manna.
- Sparta hefir lagt mikla áherslu
á fræðslustarfið og á fundum fé-
lagsins hafa altaf öðru hvoru ver-
ið  haldnir  fræðandi  fyrirlestrar
um þjóðfélagsmál og stjórnmál
og auk þess um ýms menningar-
mál. Lesflokkur hefir starfað í
vetur, og hefir um skeið haldið
fundi vikulega. Menn hafa komið
saman og lesið Kommúnistaávarp-
ið og skýrt það, beint spúrning-
um hver til annars og leyst úr
þeim eftir því, sem kostur var
á. Félagið á nú orðið allgott bóka-
safn. Safn þetta gefur meðlimum
félagsins kost á'meiri fræðslu um
jafnaðarstefnuna og kommúnism-
ann en nokkur önnur stofnun hér
í bæ getur látið í té.
Af öllum málum hefir Sparta
látið sig verkalýðsmálin mestu
skifta. Lét félagið semja frum-
varp til laga um atvinnuleysis-
tryggingar og bera það fram á
Alþingi 1926. Allir þingfiokkar
hafa verið sammála um að svæfa
frumvarp þetta og þegja það í
hel. Enginn verkamaður má gera
hinu sameinaða íhaldi það til
eftirlætis að vera ókunnugur
frumvarpi þessu. Náið ykkur í
þingtíðindin og lesið það.
öll árin, sem Sparta hefir starf-
að hefir hún gert sér far um að
undirbúa hagsmunamál verka-
lýðsins í verkalýðsfélögunum. I
þessu starfi sínu hefir félaginu
orðið allmikið á gengt. Mörg af
stærstu og bestu skrefunum, sem
verkalýðsfélogin hafa tekið, hafa
verið undirbúin í Spörtu. Sparta
héfir engin^ önnur áhugamál en
þau, sem um leið eru hagsmuna-
mál allrar stéttarinnar.
En það vantar mikið á að allir
verkamenn skilji baráttu vora
enn þá. Og þó að þeir séu hlyntir
starfi voru, þá hafa þeir ekki
ennþá skilið það til fullnustu að
verkalýðurinn verður sjálfur að
hrinda af sér okinu. Það verður
að vera verk fjöldans, en getur
aldrei orðið verk fárra manna,
jafnvel þó þeir hafi samúð allrar
stéttarinnar. Vantraust verkalýðs-
ins á sjálfum sér er okkar versti
fjandi. Enginn verkamaður, sem
hefir stéttavitund hefir leyfi til
að vera áhorfandi. Það er bein-
línis skylda hans við stéttina að
taka virkan þátt í starfinu- Ef
hann telur sig skorta þekkingu
til þess, verður það að vera hans
fyrsta verk, að afla sér hennar.
Ef hann telur sig vanta haifileika
til þess, þá verður hann að þroska
þá hæfileika, sem hann hefir.
Annars er alt slíkt misskilnmgur.
Hver einasti verkamaður hefir
hæfileika til að vinna jafnaðar-
stefnunni gagn, hver á sinn hátt.
Alt sem vinst, er árangurinn af
samstarfi fjöldans, og hver mað-
ur hefir verið nauðsynlegur
hlekkur í keðjunni. Hver maður,
sem tekur þátt í starfinu, á sinn
skerf- í því sem vinst. Enginn
má hugsa sem svo: Það munar
ekki um mig.
Sparta hefir lagt stund á, að
láta hvern og einn taka þátt í
starfinu. Félögunum hefir verið
skipað niður í nefndir og Hin
ýmsu viðfangsefni hafa verið
fengin nefndunum í hendur til
úrlausnar.
Félagið telur nú una 50 með-
Hvað er að gerast í Rússlandi?
Hvað er að gerast í landinu, sem
lokar öllum kirkjum, hefir sett
guð almáttugan af og hengir alla
presta, eftir því, sem Morgunblað-
ið og Vísir segja? Raunar hafa
hinir „hengdu" prestar mótmælt
fregnum þessum og láta vel yfir
sér. En hvað gerir það? Morgun-
blaðið og Vísir vita betur (!!).
Sannleikurinn er sá, að í dag
eru þúsund ára draumar mann-
kynsins að rætast í Rússlandi.
Fjöldinn, hinar vinnandi stéttir,
verkamenn og bændur treysta nú
ekki lengur á guð og gaddinn og
umhleypinga auðvaldsskipulags-
ins; þeir hafa tekið mál sín í
eigin hendur. Þeir fylgja nú ekki
lengur boðum kristindómsins og
yfirráðastéttanna að láta hverjum
degi nægja sína þjáningu; nú
hugsa þeir fyrir morgundeginum.
Þeir fylgja nú ekki lengur dæmi
sjómannsins, sem lætur reka fyrir
straumi og vindi; nú stýra þeir
fleyi sínu eftir öllum vísindaleg-
um reglum siglingafræðinnar.
Þeir fylgja nú ekki lengur dæmi
villimannsins, sem bendir priki
sínu til himins og biður um regn
um sama leyti og almanakið fræð-
ir oss um að regntíminn sé í
nánd. Eins og stjörnufi'æðingur-
inn reiknar út brautir himintungl-
anna, reiknar nú rússnesk alþýða
út framleiðsluþróun sína og
menningarþróun á komandi árum.
Og mann sundlar af tölum þeirra
eins og af tölum stjörnufræðings-
ins.
Hin stórkostlega áætlun um
framleiðsluþróun Rússlands á ár-
unum 1928—1933 markar því ein-
hver hin stærstu tímamót í sögu
mannkynsins. Hingað til hafa
mennirnir verið þrælar fram-
leiðslutækjanna; nú eygjum vér
framundan oss þann tíma, er
mennirnir stjórna sjálfir þróun
framieiðslunnar eins og stýri-
maðurinn skipi sínu og nota
framleiðslutækin til blessunar
fyrir alt hið vinnandi mannkyn.
Á hverjum degi heyra nú rúss-
neskir verkamenn fótatak jafn-
aðarstefnunnar í verksmiðjunum.
En þó er ein villa í fimmára-
áætluninni. Hún er alt of varlega
reiknuð, alt of hógvær. Áætlunin
gerði ráð fyrir að öh iðnaðar-
framleiðslan myndi aukast um
20% árið 1929—30, en þunga-
vöruframleiðslan myndi aukast
um 22,5%. En sú varð raunin á,
að öll iðnaðarvörtiframleiðslan 6x
unv 30%, en þungavöruframleiðsl-
limi. Það er alt of fáment. Það
leggur alla stund á að fá verka-
menn til að gerast félagar. Engar
aðrar kröfur eru gerðar til verka-
manna, sem gerast vilja félagar,
en að þeir vilji berjast sameigin-
lega með oss að hagsmunamálum
verkalýðsins.
Félaginu er það ljóst, að það
getur   ekki   komið   áhugamálum
I  sínum í framkvæmd, nema verka-
lýðurinn fylki sér um það. Verka-
i menn, gerist félagar og fáið sam-
II  starfsmenn ykkar til að gera slíkt
hið sama. Enginn, sem ekki lætur
sér á sama standa um málefni
verkalýðsins, má láta sig vanta
frá starfinu.
------o------
an, sem er undirstaðan undir öll-
um stóriðnaði um 45% eða alt að
því um helming' þess, sem áður
var. 7 stunda vinnudagurinn og
4 daga vinnuvikan náðu miklu
meiri útbreiðslu en gert var ráð
fyrir. En þó hefir veruleikinn á
engu sviði gert áætluninni aðra
eins skömm til, eins og um þjóð-
nýtingu landbúnaðarins. 1 febrúar
síðastliðnum var meira en helm-
ingur af landbúnaði allra Ráð-
stjórnarríkjanna í höndum sam-
yrkjubúa og ríkisbúa! Telja má
víst að aðeins örlitill hluti af
landbúnaði Rússlands verði i
höndum einstakra manna haustið
1933. 1 einu vetfangi hefir veru-
leikinn gert broddborgarana
hlægilega, sem halda því fram, að
jafnaðarstefnan geti aldrei náð
til landbúnaðarins. Rússnesk ai-
þýða keppir nú að því, að fram-
kvæma fimmára-áætlunina á fjór-
um árum, en gera má ráð fyrir að
það takist á mun skemri tíma.
Lítum nú á framtíðina og ger-
um ráð fyrir að þróunin haldi
áfram með sama hraða og ixú.
Raunar má telja víst að þróunin
verði mikiu örari, en það er betra
að láta veruleikan fara fram úr
áætluninni, en að láta borgarana
hælast um sviknar vonir.
Að 13 árum liðnum verður fram
leiðslan 28 sinnum meiri en nú,
og  eftir   18  ár  verður hún 100
sinnum   meiri. Þá verður hún 5
sinnum  meiri  en  öll framleiðsla
Bandaríkjanna, en nú sem stend-
ur er helmingurinn af allri iðn-
aðarframleiðslu heimsins í hönd-
um  Bandaríkjanna.   Eftir   13  ár'
verða vinnulaunin 4 til 5 sinnum
hærri en nú. Eftir 2 ár, í hæsta
lagi, verður hvergi unnið lengur
en 7 stundir á dag og vinnuvikan
hvergi lengri en f jórir dagar. 1938
mun ekki verða unnið lengur en
6 stundir á dag, en 5 stunda vinnu
dagurinn   mun   verða   kominn   í
framkvæmd   í   síðasta   lagi   árið
1943.    (Á   því   herrans   ári   er
samningur Islendinga við Dani út-
runninn. Ætli það kunni nú ekki
að   vera  fullsnemt,   að   ræða  af
kappi um' endurnýjun hans. Ver-
ið gæti að atburðirnir í Rússlandi
settu  eitthvert  strik í  reikning-
inn).   I   nánustu   framtíð  verður
alt atvinnuleysi horfið meði öllu.
Á næstu 15 árum mun jafnaðar-
skipulagið ná slíkum vexti í Rúss-
landi að engin þarf að vinna sér
til lífsviðurværis fyr en hann er
tvítugur   éða   eftir   að   hann  er
fimtugur.     Almenn     skólaskylda
mun   svara   til   mentaskóianáms
nú, svo að mentun allrar alþýðu
mun standa feti framar mentun
stúdenta í auðvaldslöndunum. Það
er því enginn vafi á því,  að ef
Rússland fær að halda friði, mun
núlifandi   kynslóð   verða   aðnjót-
andi    allra    yfirburða   jafnaðar-
stefnunnar.
Hvernig er þá astandið og
hvernig eru horfurnar í auðvalds-
löndunum? Alstaðar ríkir at-
vinnuleysi, neyð og hörmungar.
Almenn kreppa hefir skohið yfir
hið fyrirheitna land auðvaldsins,
Bandaríki Ameríku og þaðan
breiðist hún út yfir allan auð-
valdsheiminn eins og fellibylur.
Launin lækka, vinnudagurinn
lengist, skattarnir hækka, tollarn-
ir hækka, vinnuhraðinn. er auk-
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4