Tíminn - 29.06.1943, Blaðsíða 2

266
TÍMrVTV. þriðjmlagiim 29. júní 1943
67. l>lað
Þriðjudagur 29. júní
Verkeini kaup-
iéiaganna
Kaupfélögin hafa unnið stór-
virki í því að bæta verzlun
landsmanna. Þegar pau iaófu
starf sitt, lækkuðu þau erlendu
vörurnar oft um 30—-50% og
hækkuöu innlendu afurðirnar
að sama skapi. Þessi munur á
verði kaupíélaga og kaupmanna
er að miklu leyti horfinn nú.
Kaupmennirnir hafa neyðst til
að lækka verðlag sitt til sam-
ræmis við verðlag kaupfél. Gildi
kaupiélagsskaparins er þvi ýms-
um óljósari en áður. En áður-
greindur verðmunur myndi
koma fljótt í ljós, ef starfsemi
kaupfélaganna væri hnekkt á
einn eða annan hátt.
Annað mikilvægt verkefni
kaupfélaganna á verzlunarsvið-
inu hefir verið bætt vöruvönd-
un. Kaupfélögin hafa jafnan
haft forgöngu um allar umbæt-
ur á söluhæfni landbúnaðaraf-
urða. Þaö má nefna byggingu
frystihúsanna sem eitt gleggsta
dæmið i þeim efnum.
Þótt kaupfélögin hafi fyrst
og fremst starfað á verzlunar-
sviðinu, eiga þau ekki síður
verkefni á víðara vettvangi, þeg-
ar þeim hefir vaxið fiskur um
hrygg. Viða hafa félögin þá haf-
ist handa um ýmsa framleiðslu
til þess að bæta aðstöðu félags-
manna sinna. Glögg dæmi í
þeim efnum er sementsverk-
smiðja dönsku kaupfélaganna
og raflampaverksmiðja sænsku
kaupfélaganna. • Einokunar-
hringir höfðu tök á sölu þessara
vara í Danmörku og Svíþjóð, er
kaupfélögin hófust handa um
þessa starfrækslu. Á skömmum
tíma hafði vald þessara einok-
unarhringa verið brotið á bak
aftur og verð umræddra vara
stórlækkað.
íslenzku kaupfélögin hafa
unnið stórvirki á mörgum svið-
um. En þau eiga samt eftir að
færa út starfssvið sitt stórlega.
Þau þurfa ekki aðeins að halda
áfram að ná meiru af verzlun-
inni í sínar hendur, heldur
verða þau einnig að hefjast
handa á fleirum sviðum.
Kaupfélag Eyfirðinga hefir
verið stórvirkast íslenzkra kaup-
félaga. Starfssvið þess hefir
ekki náð til verzlunarinnar
einnar. Skipasmíðastöð þess er
gott dæmi þess, að kaupfélögin
geta og eiga að sinna fleiri verk-
efnum en verzluninni einni.
Kornyrkjutilraunir þess eru
annað dæmið. Tilraunir'þess um
framleiðslu nýs byggingarefni
eru þriðja dæmið. Þannig þurfa
kaupfélögin að vera vakandi
fyrir lausn hinna margvísleg-
ustu vandamála félagsmanna
sinna.
Samband íslenzkra sam-
vinnufélaga hefir nú hafist
handa um eitt nýtt, mikilvægt
verkefni. Það er flutningaskip
fyrir kaupfélögin. Þjóðin þarfn-
ast stórlega aukins flutninga-
skipastóls og fyrir kaupfélögin
er það þýðingarmikið að hafa
ráð á eigin skipum. Öllum sam-
vinnumönnum er gefinn kost-
ur á að styðja þetta málefni.
Þess ætti að mega að vænta, að
samvinnumenn sýndu nú ekki
minni áhuga en þegar Eim-
skipafélagið var stofnað á sín-
um tíma.
Á komandi árum þurfa kaup-
félögin að takast á hendur mörg
svipuð verkefni. Hér þarf hið
fyrsta að byggja fullkomna á-
burðarverksmiðju. í fljótu
bragði er ekki sjáanlegt, að
nema tveir aðilar geti haft þar
forustu, annaðhvort S. í. S. eða
ríkið. Kornmylla er annað svip-
að verkefni. Oft hefir verið á
það bent, að heimilin í sveitum
og þorpum hefðu ekki kost ó-
dýrra, hentugra húsgagna, er
gerðu þau vistlegri og hlýlegri.
Þar virðist eðlilegt verkefni fyr-
ir kaupfélögin. Þá hefir verið á
það minnst, að aðkomumenn í
Reykjavík hefðu ekki völ á ó-
dýrri, hentugri gistingu. Víða
annarsstaðar, t. d. Bretlandi,
reka kaupfélögin ódýra, hent-
uga veitinga- og gististaði.
Hermann Jénasson;
Stjórnmál komandi ára
Afleiðingar þeirra átaka eru
ófyrirsjáanlegar.
Ég geri mér engar tálvonir
um það, að þjóðin geri sér það
almennt ljóst, að hún á um
þetta tvennt að velja, án þess
að ganga áður í gegn um mikla
erfiðleika og margháttaða bar-
áttu.
Við skulum þá ræða um við-
horfið í dag og hvað við muni
taka. —
Það er staðreynd, að ekki
hefir verið unnt að mynda
stjórn með sósíalistum. Sósíal-
istar vita að óstjórnin 1942,
tvöföldun dýrtíðarinnar, veldur
á næstunni erfiðleikum og
stöðvun framleiðslunnar. Óvin-
sældir þessarra erfiðleika lenda
á þeirri stjórn, sem þá fer með
völd, þó að þeir sem tvöfölduðu
dýrtíðina 1942 eigi alla sökina.
— Kommúnistarnir í Sósíalista-
flokknum hafa ráðið því, að ekki
var unnt að mynda samtök til
þess að vinna gegn þessari þró-
un. Fyrir þá er ákjósanlegast:
Upplausn, veik stjórn, þing án
tiltrúar, veikt og sundurþykkt
þjóðfélag, ofkúguð framleiðsla,
fjölmennur kommúnistaflokkur.
Þegar framleiðslan stöðvast, er
aðstaða þeirra sterk, máttarvið-
ir mótstöðunnar fúnir og mót-
stöðuvaldið veikt. Þetta er jarð-
vegur fyrir byltingu. Starfsað-
ferðir sósíalista í vetur hafa
verið í samræmi við það, að
þesfum tilgangi yrði náð. Rót-
tæk umbótastjórn,. sem bætir
hag fólksins, raskar hins vegar
alveg byltingargrundvellinum.
Hins vegar er svo ráðandi vald
í Sjálfstæðisflokknum. Það- eru
fáir auðmenn og auðfélög, sem
aldrei hafa átt meira undir því
en nú að vernda stórauð sinn
og sérhagsmuni. Þessir menn
eiga málgögnin, sem flokkurinn
styðst við. Þessi málgögn ráða í
einu og öllu stefnu flokksins, og
hann því alveg ofurseldur valdi
þeirra. —
Síðan 1927, að þessir menn
misstu meirihlutafylgið í land-
Þannig mætti telja mörg fleiri
verkefni.
Það er sagt, að við lifum á
öld hraðans. Ný og ný verkefni
skapast stöðugt, er krefjast
skjótrar úrlausnar. Það fer
óðum í vöxt, að slíkum kröfum
sé beint til ríkisins. Kaupfélögin
hafa sannað, að mörg slíkra
verkefna verða bezt leist á
grundvelli samvinnunnar. Þess
vegna ríöur meira á því en
nokkuru sinni fyrr, að þau efli
starfsemi sína og auki fjöl-
breytni hennar, ef straumurinn
á ekki að leggjast í aðrar áttir.
Með starfi sínu í meira en
hálfa öld hafa kaupfélögin lagt
grundvöllinn að hinni hag-
kvæmustu, hollustu og réttsýn-,
ustu lausn mannfélagslegra
vandamála. Állir samvinnumenn
verða að sameinast um, að sá
grundvöllur glatist ekki og það
verður bezt gert með auknu og
víðtækara starfi. Þ. Þ.
inu — og hafa tapað miklu síð-
an — hafa þeir gert ítrekaðar
tilraunir til að kljúfa út úr öðr-
um flokkum þá, sem þeir hafa
talið standa éév næst í skoðun-
um, til þess að ná með þeim
meirihlutavaldi: Bændaflokk-
urinn 1934, Breiðfylking allra
íslendinga 1937, Samsteypan við
leifar Bændaflokksins 1942. —
En allt hefir þetta visnað upp.
— Og nú eru þeir farnir að hlú
að kommúnistum.
Ef reynt væri að stjórna með
þessu fólki eins og 1932—1934,
og eins og þeir vildu og leituð-
ust við að fá stefnt í þjóðstjórn-
inni 1939—’42, er það viss leið
til fullkominnar upplausnar.
Auðsöfnunin hefir ekki aukið
skilning þessarra manna, nema
síður sé. Þeir virðast alls engan
skilning hafa á þeim breyting-
um stórreksturs, auðskiptingar
og afnámi sérréttinda, er gera
þarf og fremstu menn nálægra
þjóða gera sér ljóst að gera
verður. Að stjórna með þessum
mönnum, svo sem þeir enn
hugsa og stefna, þýðir að and-
staðan magnast gegn slíku
stjórnarfari á stuttum tíma. Þá
er reynt að beita valdi, án þess
að réttláta stjórnmálastefnu sé
að verja, eða sérhagsmunum er
keyptur stundarfriður á kostn-
að þjóðirnar og heilbrgiðra
stjórnarhátta. Þetta er vegur-
inn til byltingarsinnaðrar upp-
lausnar. Samsteypustjórn af
þessu tagi réttir byltingar-
mönnum vopnin og að lokum
sigur upp í hendurnar. Engin
stjórn er byltingamönnum jafn
kærkomin.
Alveg eins verður niðurstaðan
þótt reynt sé að klambra upp
svona samstjórn um eitthvert
mál, sem er til þess fallið að
búa til um það mikið af ryki og
rykskýjum.
Þessi reykur fýkur fljótt á
burt fyrir stormi tímans, og
raunveruleikinn sjálfur verður
þá ljós.
Framsóknarflokkurinn hefir
einatt verið og er flokkur vinn-
andi framleiðenda og samvinnu-
manna. Hann hefir meginfylgi
sitt meðal bænda og annarra,
sem framleiðslustörf stunda.
Samvinnufélögin og Framsókn-
arflokkurinn hafa hvort um sig
og sumpart sameiginlega, byggt
upp eða stutt að því að byggja
upp hin mörgu og mikíu félags-
samtök bændanna í landinu.
Allir bændur eiga sameiginlegra
hagsmuna að^gæta og eiga að
geta átt samleið um mál sín.
Um það þarf ekki að ræða, svo
augljóst má það vera hverjum
skyni bornum manni.
Eðlilegast er, að þeir samein-
ist um samvinnustefnuna,stefnu
Framsóknarflokksins. í þá átt
hefir stefnt. Við verðum að
halda áfram ótrauðir að því
marki. —
En samleið með þeim eiga
jafnframt fiskimennirnir við
sjávarsíðuna. Það ólán hefir
hent, að pólitískum spákaup-
mönnum hefir heppnast, að
nokkru leyti, að reka fleyga á
milli framleiðenda við sjóinn
og hinna, sem stunda landbún-
að. Þetta hefir verið afrekað
með sífelldum rógi um það, hve
ólík væri hagsmunamál þessa
fólks. Eitt hið allra mikilvæg-
asta hlutverk Framsóknar-
flokksins er, að eyða þessum
klofningi og sameina vinnandi
framleiðendur til sjávar og
sveita innan Framsóknarflokks-
ins. En jafnframt verða bændur
og sjávarútvegsmenn að efla
félagssamtök sín með sam-
vinnufélögum, Búnaðarfélaginu
og Fiskifélaginu.
Sjávarútvegsmenn hafa ekki
stofnað samvinnufélög, samtök
og félagsskap sín á milli, jafn
almennt og bændúr. Þeir hafa
meir dregist inn í félagsskap
stóratvinnurekendanna og milli
liðanna, lítið tillit verið til
þeirra tekið og jafnan litlu ráð-
ið. Þeir hafa t. d. sjaldan eða
aldrei átt sérstaka fulltrúa, er
stæðu að samningum við er-
lendar þjóðir um fiskafurðirn-
ar eða fulltrúa í ráðandi nefnd-
um um þessi mál. Þetta er vegna
þess, að fiskimennirnir eru
tvístraðir, því að vitanlega væri
þeim ekkert auðveldara með því
mannvali, er stéttin á, en að
koma félagsmálum sínum og
stéttasamtökum þannig fyrir,
eins og landbændurnir hafa-
gert, að aðstaða þeirra væri
sterk.
Þessir menn eiga alveg sam-
leið í stjórnmálum með íslenzk-
um landbændum. Þeirra hagur
er eins og bændanna hagur að
selja framleiðsluna fyrir sann-
virði og kaupa fyrir sannvirði
það, sem þeir þurfa til þess að
framleiða. Þeim er nauðsyn eins
og bændum, að umbótastjórn
fari með völd í landinu, því að
hjá báðum er margt óunnið,
(vegir, símar, hafnir, bryggjur,
vitar o. m. fl.), sem verður ekki
unnið nema með aðstoð þings
og stjórnaT, en er þeim lífsnauð-
syn tii að greiða fyrir sjálfs-
bjargarviðleitni þeirra.
Fyrir hina sameiginlegu hags-
muni þessarra framleiðenda
beggja hefir Framsóknarflokk-
urinn unnið. Hann hefir enn
sem komið er ekki átt jafn al-
mennu fylgi að fagna meðal
sjávarútvegsmanna, af ástæð-
um sem að framan greinir. Fé-
lagsskap þeirra hefir verið
haldið tvístruðum af stórat-
vinnurekendum, og sjávarþorp-
in undirlögð af blöðum og á-
róðri auðmanna og milliliða.
Það leiðir af því, hvernig á-
sfatt er, að því fólki, sem vinnur
beint að framleiðslunni, er af
mörgum ástæðum eðlilegast að
hafa vingjarnlegt pólitískt sam-
starf við lýðræðissinnaða um-
bótamenn í verkamannastétt.
Þessi samvinna er þjóðfélagsleg
nauðsyn og er réttmæt vegna
þess, að hún er beggja hagur,
ef .rétt er á haldið. —
Utan þessarra samtafear, sem
hafa greinilega sameiginlegra
hagsmuna að gæta og ýmist
hafa eða ættu að hafa, ef skiln-
ingur væri ríkjandi, sameiginleg
sjónarmið, — standa svo stórat-
vinnurekendur og milliliðastétt-
in annars vegar, en byltinga-
sinnaðir menn hins vegar.
Hinir fyrrnefndu ráða Sjálf-
stæðisflokknum, hinir síðar-
nefndu Sósíalistaflokknum.
Þessir flokkar eru enn nógu
fjölmennir á Alþingi til þess að
koma í veg fyrir að mynduð sé
þingræðisstjórn, ef þeir fá ekki
í aðalatriðum að ráða stefnunni.
Framsóknarflokkurinn hefir
vaxið, en ekki nægilega ört, til
þess að mynda meirihluta með
umbótamönnum, sem óháðir
eru byltingamönnum og flokks-
valdi Sjálfstæðismanna, eftir
breytta kjördæmaskipun. —
Sjálfstæðisflokknum hefir tek-
izt, þótt hrörnandi sé, að halda
enn talsverðu fylgi bænda í
einstökum kjördæmum, þótt
víða sé hann nær þurrkaður út
í sveitum, og töluverðu fylgi
sjávarútvegsmanna heldur
flokkurinn ennþá, þótt þeir eigi
enga samleið með stóratvinnu-
rekendum og milliliðum, fremur
en bændur. Þetta hefir breyzt
seinni árin, en ekki nægilega
hratt.
En það mun bregða til ann-
ars tveggja á næstunni á þessu
landi. Ánnaðhvort tekst því
fólki, sem sameiginlega hags-
muni hefir og sameiginlegar
vinnuaðferðir virðir, en það eru
vinnandi framleiðendur í sveit
og við sjó, lýðræðissinnaðir
verkamenn og millistéttar-
menn, að mynda sterka fylk-
ingu um trausta umbótastjórn,
eða upplausnin og máttvana
ráðleysi, heldur áfram og
endar í hruni atvinnuleysisins,
sem að líkindum leiðir af sér
blóðug átök milli rauðu bylt-
ingaaflanna og hinna auðug-
ustu stór-atvinnurekenda og
milliliða.
Þau rök, sem liggja til þess,
er hér að framan er sagt, eru
næsta augljós. Með aukningu
dýrtíðarinnar hefir stórgróða-
rekstur tekið sína eigin gröf.
Þegar verðlag lækkar ber fi'am-
leiðslan sig ekki, stórgróðarekst-
ur stöðvast, hrunið er komið. —
Það verður að lækka kaupið,
segja stór-atvinnurekendur. Við
lækkum það ekki um eyri, segja
hin sterku byltingasinnuðu
verkamannafélög. Við heimtum
að fyrst sé gengið á auðinn, sem
óverðskuldað hefir fallið ykkur
í hendur. — Atvinnurekendur
þurfa nú ekki eins og eftir fyrra
stríð og eftir 1932 að halda á-
fram rekstrinum til að fá fram-
kvæmdastjóralaun af lánsfé frá
bönkum. Þeir eiga sjálfir fjár-
muni, sem fyrirsjáanlega verða
áð engu, ef rekstrinum er hald-
ið áfram með sama tilkostnaði.
— Hagur atvinnurekandans er
stöðvun. Nauðsyn verkamanna
áframhaldandi rekstur. Hér
hefst deila, sem er eins konar
borgarastyrjöld og tortýmt hefir
mörgum lýðræðisríkjum. Við
heyrum daglega ægilegar fréttir
um þessar borgarastyrjaldir frá
þjóðum, sem eiga í styrjöld út á
við. Hvað mun verða meðal
þjóðanna, er verðlag fellur og
kaup á að lækka?
Það er því að verða flestum
augljóst, að stórrekstrinum
verður ekki hægt að haga á
þann hátt, sem verið hefir. Það
verður að reka hann með tilliti
til hagsmuna heildarinnar, en
ekki gróðavonar örfárra manna,
sem stöðva hann, þegar þeir
telja sig tapa eða gróðavonir
ekki nógu öruggar,þótt það valdi
eymd og örbirgð þeirra er vinna.
Þessi varanlega styrjöld um
hagsmuni — fjármagnið' gegn
vinnunni, gerir þjóðfélögin lítt
starfhæf, veldur kreppum og j
fjárhagshruni. En að síðustu,-
eins og byltingamenn . reikna'^j
með, leiðir þessi styrjöld, er að
sverfur, til lokaátaka um það,
hvorir eiga að hafa alræði með
ofbeldi, auðmenn cða öreigar.
Dæmi þessi eru ekki vand-
jfundin fyrir styrjöld, og ekki
verða þessi vandamál minni að
henni lokinni.
Báði aðilar, auðmenn og ör-
eigar reyna að draga sem flesta
í flokk með sér til að hafa sig-
urvonir í lokaátökunum.
Ég geri ráð fyrir, að sumir
segi sem svo, að ráðið sé að
þjóðnýta stórreksturinn. — Það'
getum við Framsóknarmenn
ekki fallist á að sé bezta lausn-
in. Að vísu þarf á sumum svið-
um að bæta við þá þjóðnýtingu,
(Framh. á 4. síðu)
Ililmar Steffánsson, hankastjóri:
NkiiuaOarmálið
Óðum líður nú að þeirri stund,
að endanlega verði gengið frá
ævarandi, formlegum og fullum
skilnaði milli íslands og Dan-
merkur.
íslendingar hafa margsinnis
lýst yfir því, að ekki komi annað
til mála, en að notaður verði sá
réttur, er í sambandslagasamn-
ingnum frá 1918 felst, að full-
um skilnaði verði á komið milli
landanna jafn skjótt og samn-
ingurinn er útrunninn, eða ekki
síðar en árið 1944. Yfirlýsingar
þessar hafa komið fram í ýms-
um myndum, frá flokksþingum,
forustumönnum flokkanna á
Alþingi og loks í samþykktum
sjálfs Alþingis, og þá einum
rómi.
Með tilliti til þess, sem þegar
hefir komið fram um þetta efni,
væri vissulega full ástæða til að
líta svo á, að um það gæti
naumast orðið ágreiningur úr
þessu. Fyrir það er þó, því miður,
ekki að synja, og bera um það
vott nokkrar hjáróma raddir,
sem látið hafa til sín heyra nú
ekki alls fyrir löngu.
Vart hefir orðið þeirra skoð-
ana, að þrátt fyrir allar yfirlýs-
ingar og þrátt fyrir ákvæði
sjálfra sambandslaganna væri
tíminn ekki kominn enn til að
binda endir á skilnaðarmálið,
og eru einkum þær ástæður
færðar, að Danir séu hernumd-
ir og því ekki til viðræðu. En
aðrir spyrja, um hvað þarf að
ræða við Dani í þessu efni?
Danir vita vel, að réttur íslend-
inga er ótvíræður til þess að
slíta sambandinu og íslending-
ar hafa fyrir löngu ákveðið að
skilja og það vita Danir líka
vel. Eftir hverju er þá að bíða
og um hvað þarf svona nauð-
synlega að ræða? Því hefir verið
hreyft, að hér sé um smekksat-
riði að ræða, og það sé miklu
viðkunnanlegra að tala við Dan-
ina, áður en við skiljum og för-
um að búa einir.
Ég fyrir mitt leyti verð nú að
játa, að ég skil ekki þann smekk,
að finnast það eitthvað athuga-
vert, þó notaður sé samningsleg-
ur réttur jafn skjótt og fyrir
liggja fullar heimildir, án þess,
að um það hafi farið fram ein-
hverjar viðeigandi umræður áð-
ur, við hinn samningsaðilann,
sem í þessu tilfelli er alls ekki
til viðtals. Öll slík viðkvæmni á
enganveginn heima í svona
máli.
Ég held, að þessi umhyggja
fyrir þessum „viðkunnanleg-
heitum“ hljóti að vera sprottin
af einhvers konar minnimáttar-
kennd eða barnalegum mis-
skilningi. Hjú, sem sagt hefir
upp vistinni með nægum fyrir-
vara og er ákveðið í að fara á
næsta vinnuhjúaskildaga, fer að
sjálfsögðu þegar sá dagur er
kominn, óátalið af öllum, enda
þótt húsbændurnir séu ekki
heima brottfarardaginn, og
mundi enginn efast um, að það
væri í fyllsta samræmi við lög
og rétt.
Maður, sem lagt hefir inn í
banka eitt þúsund krónur á
viðtökuskírteini, með þeim skil-
málum, að það skuli útborgast
á ákveðnum degi, kemur að
sjálfsögðu í bankann á gjald-
daga og tekur sína peninga eins
og samningar standa til, ef hann
þarf á þeim að halda, án þess að
hafa við það nokkrar vífilengj-
ur, og án þess að nokkrar við-
ræður yrðu um það, og án þess
að brjóta nokkur lögmál um
smekk og „viðkunnanlegheit".
Einstaka menn tala um, að
skilnaðarmálið sé ekki hags-
munamál og þess vegna sé ekki
ástæða til að hrinda því í fram-
kvæmd fyrr en íslendingar séu
búnir að tryggja fjárhagslega
afkomu sína. Aðrir spyrja, hve-
nær hafa íslendingar verið bet-
ur efnalega stæðir en nú?
Hverjar eru þessar tryggingar,
sem setja þarf fyrir efnahag
landsmanna, áður en skilnað-
urinn er framkvæmdur? Er ekki
allt þess konar skraf meira og
minna vanhugsað eða sjúkt?
Sannar ekki fortíðin nægilega
vel, að því veikari böndum, sem
landið er bundið annarri þjóð,
því sterkari trygging er fyrir
efnalegri hagsæld þess.
Heyrst hefir á því ymprað, að
hinum Norðurlandaþjóðunum
mundi mislíka, ef íslendingar
notuðu rétt sinn í sambandslög-
unum til skilnaðar. Allt slíkt
skraf er með öllu ósannað, og í
rauninni afar ótrúlegt. Væri hér
hins vegar- um staðreyndir að
ræða, mundi það sízt verða þeim
til sæmdar, er frá liði.
Eitthvað hefir heyrzt á því
tæpt, að ef til vill mundi öðru
því stórveldi, sem hér hefir haft
aðsetur undanfarið, ekki vera
meira en svo um það, að til
skilnaðar komi. Engar sannanir
liggja heldur frammi hér, og
ekki einu sinni líkur, þvert á
móti. Hvar væri þá öll baráttan
og umhyggjan fyrir frelsi og
rétti hinna smáu? Hér getur
ekki verið um annað en firru að
ræða. Frá hinu stórveldinu
liggja fyrir skýlausar yfirlýsing-
ar um rétt vorn og viðurkenning
á sjáifstæði landsins eftir skiln-
aðinn.
Allt til þessa hefir öll þjóðin,
allir flokkar og Alþingi einum
rómi staðið saman um það, að
ísland skildi að fullu og öllu við
sambandsþjóðina, jafnskjótt" og
sambandslagasamningurinn er
útrunninn. Millilandasamning-
urinn frá 1918 er þá úr gildi.
Báðar þjóðirnar hafa þá fengið
óskoraðan rétt til að skilja í
fullum friði. Engum mun þýða
að sporna við því, að þessi rétt-
ur verði notaður. Engum flokki
mun haldast uppi að þakka sér
þennan rétt, eða helga sér á
nokkurn hátt þetta mál sér-
staklega. Enginn flokkur mun
skerast úr leik eða liggja á liði
sínu til að flýta fyrir lokaátök-
unum í lausn málsins. Engin
ríkisstjórn mun dirfast að leggja
ekki fram alla sína krafta til að
ýta undir lausn þess.
Þjóðin sjálf mun standa svo
að segja óskipt og bíður og
krefst þess, alveg skilyrðislaust,
að fulltrúar hennar á hinu háa
Alþingi gæti skyldu sinnar og
standi saman allir sem einn á
úrslitastundinni í þessu lang-
stærsta máli hennar um ókomn-
ar aldir, varðandi stjórn-
málalega, meninngarlega og
fjárhagslega velferð hennar.
Hilmar Stefánsson.