Tíminn - 11.03.1944, Blaðsíða 1

Tíminn - 11.03.1944, Blaðsíða 1
Aukablað TÍMIlVJy, laugardaginn 11. marz 1944 Aukablað Hæstiréttur hefir nýlega kveð- ið upp dómi í máli því, er dóms- málaráðherra, Einar Arnórsson, lét höfða gegn Jóni ívarssyni kaupfélagsstjóra á Hornafirði, snemma á síðasta ári og var dómsniðurstaðan 400 króna sekt auk málskostnaðar. Sökum þess hversu mál þetta vakti mikla athygli á sínum tíma, sérstak- lega vegna þeirrar meðferðar, er viðkomandi ráðherra taeitti í því, þykir rétt að fara nokkr- um orðum um helztu atriði þess og tildrög. Jón ívarsson valinn í Vioskiptaráð. Um miðjan janúar fyrra árs fór núverandi ríkisstjóm þess . á leit við Jón ívarsson, að hann tæki sæti í Viðskiptaráöi, er skipa átti samkvæmt lögum, er Alþingi hafði sett um þær mundir eftir tillögum ríkis- stjórnarinnar. Var eins og kunn- ugt er nokkur ágreiningur á Al- þingi um þá lagasetningu og gætti nokkurrar tortryggni gagnvart stjórninni út af mál- inu og væntanlegri framkvæmd laganna, einkum um skipun ráðsins. Munu þingflokkarnir hafa viljað fá þar fulltrúa fyrir sig, en stjórnin hins vegar vilj- að vera óbundin af þeim um mannaval. Varð sú niðurstaðan, sem stjórnin kaus, að hún fékk heimild til, að skipa ráðið eftir sinni vild og án flokkssjónar- miða. Þegar það réðist, að Jón ívars- son tækist á hendur að starfa í Viðskiptaráöi, var það tilskilið, að hann ^sleppti starfi því, er hann hafði á hendi fyrir K.f. Austur-Skaftfellinga, en það var framkvæmdastjórn þess. Sagði hann því upp stöðu sinni þar, og hvarf frá þeim störfum. Herferðin hefst. Hleypt af stórskota- byssunum. Jafnskjótt og kunnugt var um skipun Jóns ívarssonar í Við- skiptaráðið, lét framkvæmda- stj. Alþýðusambands íslands útbúa kæru á hendur honum eða hafði hana tilbúna í fórum sínum, og sendi hana sam- stundis að kalla til dómsmála- raonerra eða dómsmálaráðu- neytis. Var látið heita, að svo- kallaður formaður í verkalýðs- félagi á Hornafirði hefði kært yfir verðlagsbreytingum til fiækkunar hjá Kf. Austur- Skaftfellinga um áramótin, en hið sanna var, að hann hafði sent Alþýðusambandinu bréf um verðlag ýmissa vara og breytingar á því og óskað eftir að það yrði „tekið til athugun- ar", en á kæru er ekki minnst þar, og myndi það margur mæla, að í því orðalagi felist nokkuð takmarkað umboð til handa Al- þýðusambandinu eða fram- kvæmdastj. þess, og alveg vafa- laust er það, að margur er sá, sem myndi kunna litlar þakkir þeim, er beðinn væri um að at- huga tiltekið atriði, en gerði það á þann hátt, sem þarna var gert. Brigður skulu að vísu ekki á það bornar, að kærandinn hafi svo vel þekkt innrætið — Efialtesareðlið — og vitað hvað við átti bréfritarann, að þess vegna hafi ekki þurft skýrara umboð til þeirra hluta, sem hann tók sér fyrir hendur, þ. e. að koma af stað með hávaða og gauragangi þessu hégómamáli, með því að senda kröfu um rannsókn og sektir. Svo virðist, sem þetta frumhlaup hafi fall- ið í góðan jarðveg í höndum þessa ráðherra, sem leitað var til. Hann skipaði þegar í stað einn af fulltrúum sakadómar- . ans í Reykjavík til þess að halda rannsókn út af framkominni kæru Alþýðusambandsins. Var undir eins gefin út, honum til handa, svonefnd sérstök um- boðsskrá, af hálfu ráðherra þessa og honum heimilað „að setja rétt innan sérhvérs lög- sagnarumdæmis landsins og á sérhverjum þeim stað, þar sem yður (þ. e. honum) kann að þykja ástæða til .... og setja í gæzluvarðhald og hafa í haldi á hverjum þeim stað, er hent- ugastur kann að þykja, þá menn, sem virðist nauðsynlegt að hefta". ...;. „Svo skal og hverjum þeim, sem dvelst inn- an lögsagnarumdæmis þess, þar Fjöllín tóku jóðsótí Ágríp af sögu eins einkennilegasta málareksturs síðustu ára Hverjar eru orsakir hinnar furðulegu herferðar dómsmálaráðherra ? sem rannsókn er háldin, eða eigi fjær þeim stað en 3 mílur og þér finrilð ástæðu til að kalla fyrir yður .... vera skylt að koma fyrir dóm yðar (þ. e. hans)." Ekki skyldi valdið vanta til hvers er til þyrfti að taka í þessu ægilega brotamáli. Svona rétt til áherzlu og væntanlegrar viðvörunar var það síðan til- kynnt öllum landslýð í Ríkis- útvarpinu samstundis, vafa- laust samkv. sérstakri fyrirsögn dómsmálaráðuneytisins, að fyrirskipuð væri opinber rann- sókri á hendur J. ív., og senni- lega til þess að undirstrika þá hættu, sem af því gæti stafað, ef að þessi rannsókn frestaðist, var það um leið tilkynnt — einnig í Ríkisútvarpinu, að flug- vél yrði send með rannsóknar- dómarann aústur, þangað sem J. ív. átti heima, „þegar er veð- ur leyfir", eins og stóð í tilkynn- ingunni. Það hafði sem sé verið stormúr og dimmviðri, þegar tilkynningjn var samin. — Allt í einu mátti gefa upplýsingar í Ríkisútvarpinu um veðurfarið — þó munu vera til lög, sem banna birtingu veðurfregna. Annað hvort hefir ráðuneytið gleymt að þau voru til, eða þá litið svo á, að nauðsyn bryti lö.g þegar um svona stórmál væri að ræða! Það lagabrot væri svo smátt í samanburði við, það glæpsamlega (!) athæfi (!) sem taka átti nú fyrir, að ekki mætti horfa í slíkt smáræði, til þess að hafa hendítr í hári þessa hættulega manns! Þetta var eins og yfirvöldin væru dauðhrædd um, að kærði slyppi úr greipum sér og skyldi hon- um ekki verða kápan úr því klæðinu. Skothvellirnir Mjóðna! Það þykir oftast tíðindum sæta, þegar fyrirskipuð er op- inber rannsókn á einstaklinga eða stofnanir, og venjulega vekja slíkar rannsóknarfyrir- skipanir, af hálfu ákæruvalds- ins, meiri eða minni tor- tryggni gegn þeim, sem henni er beint að, enda er þetta til- valin aðferð til þess að valda þeim, sem fyrir verða, álits- hnekki meðal almennings, jafn- vel þótt farið væri af stað með nokkurri kurteisi gagnvart þeim, sem ákærður er, en hvort svo hafi verið af hálfu ákæru- valdsins, skal lagt á vald les-. endanna að dæma um. Slík framkoma ákæruvaldsins, eins og i þvi máli, er hér um ræðir, er eitt hið beittasta vopn, sem það hefir ráð á, til þess að hnekkja mannorði þess, sem fyrir verður og valda honum og skylduliði hans sem mestum sársauka. Það sljóvgar heldur ekki eggjarnar, þegar sá heldur á vopninu, sem milli 30 og 40 ár hefir gegnt helztu og ábyrgðar- mestu störfum, sem þjóðfélagið hefir ráð yfir eins og kennslu við háskóla, dómarastörfum í æðsta dómstóli landsins og ráð- herrastörfum. Því er betur, að sú aðferð sem hér var beitt, er með fádæmum í landi okkar eða einsdæmiv _ f byrjuninni mátti hugsa sér að nýir stjórn- arhættir væru að halda innreið sína í landið, í stjórn réttarfars- og dómsmála, og ef svo hefði verið, að slíkt hefði átt yfir alla að ganga, sem undir hramm á- kæruvaldsins kæmu, var að vísu yfir minna að kvarta og síður ástæða til undrunar á svona framferði. Síðan þetta var, er liðið meira en eitt ár, og ætti nýskipun sú að vera þegar farin að sýna sig, ef hún nokkur væri. En svo virðist, sem þessi ráðherra hafi ekki ætíð reynst jafn veiðibráð-' ur', því að ólíklegt er, að ekki hafi gefizt ýms tilefni. Aldrei síðan hefir dómsmálastjórnin, svo vitað sé, látið Ríkisútvarpið birta þióðinni, að fyrirskipuð væri opinber rannsókn á tiltek- inn mann eða stofnun. Það er alls annars eðlis, þó að sagt sé frá slíku sem fréttum í útvarpi, heldur en að birtar séu slíkar tilkynningar að fyrirmælum ráðherra eða ríkisstjórnar. Að- eins skal á það minnst, að um líkt leyti og ráðherrann hóf þetta mál, mun ríkisstjórninni hafa borizt kæra yfir því, að flutningataxtar með taifreiðum í einu héraði landsins hefði ver- ið hækkaðir eftir 18. des. 1942. Ef sömu aðferð -hefði verið fylgt, hlaut ráðherrann að fyr- irskipa opinberá rannsókn, til- kynna það í Ríkisútvarpinu, senda dómarann á staðinn í skyndingu, gefa út sérstaka um- boðsskrá o. s. frv. til þess að hefta þann ákærða, en ekki er vitað, að neitt af þessu hafi ver- ið gert, allt var látið niður falla og engum flutningatöxtum breytt aftur til lækkunar. Þótt aðeins þetta eina dæmi sé nefnt, er ótrúlegt að ekki hafi fleira gerzt af því tagi, sem stríddi gegn bókstaf laganna frá 19. des. og augl. sama dag um bann gegn verðhækkun. En annað- hvort er, að lögin hafa ekki ver- ið brotin, eða hlutaðeigandi ráðherra og aðrir hafa lokað augunum fyrir brotunum og með þvílýst velþóknun sinni á þeim. Lögin óframkvæm- anlegur óskapnaour. Aður en minnst er á dómsnið- urstöður í þessu máli, skal hér minnst á lög þau, er núv. rík isstjórn fékk samþykkt á Al- þingi og staðfest voru af ríkis- stjóra 19. des. fyrra árs, svo og ríkisstjóraaugl. sama dag um bann gegn verðhækkun. í lög- unum segir meðal annars svo: „Ríkisstjórnin getur á- kveðið með augl., að ekki megi frá útgáfudegi augl. og þar til nánar verður ákveðið .... ........ selja nokkra vöru í heildsölu eða smásölu, inn- lenda eða erlenda, með hærra verði en lægst var á henni á hverjum stað hinn 18. des. 1942. Samskonar bann við hækkun verðlags má og láta taka til farmgjalda og flutn- inga á landi, sjó og í lofti, viðgerða, smíða, saumaskap- ar, prentunar og annars sliks. Ef ágreiningur eða v'afi verð- ur við hvaða verðlag skuli miða, sker dómnefnd úr. Dómnefnd skal hafa eftírlit með öllu verðlagi, og hefir , hún bæði af sjálfsdáðum, og að fyrirlagi ráðuneytisins vald og skyldu til að ákveða há- marksverð á hverskonar vöru og verðmæti sem 1. málsgr. segir." Auglýsing sú, sem ráðgerð Var í lögunum, var síðan gefin út sama dag, sem bann gegn verð- hækkun og tók það til alls þess, sem þar var greint, þar á meðal til farmgjalds og flutninga á landi, lofti og á sjó o. s. fry. Þau atriði sem vert er að veita athygli í þessum lögum og augl. eru einkum þessi: 1. Bann við að selja vörur hærra verði en lægst var á hverjum stað hinn 18. des. 1942, svo og bann við hækkun á öðru því, er lögin greina, svo sem farmgjöldum og öðru. 2. Ákvörðun um að dómneínd í verðlagsmálum skeri úr á- greiningi, sem verða kunni um verðlag. 3. Dómnefnd er skyldug til þess að hafa eftirlit með öllu verðlagi, og fær vald og skyldu til þess að ákveða~ hámarks- verð á hverskonar vöru.og verð- mæti, sem greinir í 1. málsgr. laganna. Skal nú að nokkru athugað hversu með það var farið, sem lögin greina, af dómnefnd og ríkisstjórn, og er þá fyrst að nefna bannið við að selja#örur hærra verði en „lægst var á hverjum stað" tiltekinn dag. Þetta ákvæði munu allir hafa 1 verið samtaka um að hafa að engu, enda er hér um slíka reg- infirru að ræða, að furðu gegnir, að þeir fjórir menn, þar á meðal tveir lögfræðingar og þaulæfðir dómarar, sem ríkisstjórnina skipuðu þá, skyldu geta verið sammála og samtaka um að bera það fram, og enn þá meiri furðu vekur það, að 52 Alþing- ismenn skyldu einnig geta sleppt óskapnaöinum út úr þinginu við sex umræður. Hvernig átti t. d. hver verzlun að geta vitað, hvert lægsta verð- ið var á sérhverri vörur í þeim mörg hundruð verzlunum, sem eru í Reykjavík? Sennilega hef- ir sérhverri þeirra borið skylda til þess að láta athuga það, en nokkuð hefði það verið seinlegt verk. Enginn mátti t. d. selja pennaskaft né títuprjónabréf, saumnál eða vasaklút hærra verði en sú verzlun, sem lægst var verðið hjá. Eða hvað segja menn um verðið á vefnaðarvör- um og búsáhöldum? Ætli að ekki hefði verið erfitt að finna lægsta verðið, og svo hefði verð- ið getað breytzt meðan á athug- uriinni stóð. Ef taka átti ákvæði þetta alvarlega, hlaut afleiðing- in að verða sú, að flestar verzl- anir hefðu orðið að hætta að selja vörur, af ótta við það að aðrar verzlanir seldu lægra, óg þær væruþannig að brjóta lögin. Pljótlega opnuðust augu flestra fyrir því, að lög. þessi voru al- veg óframkvæmanleg, fyrst þeirra, sem fara áttu eftir þeim og lögin voru stíluð á, þ. e. verzl- unarstéttarinnar, en síðan allra sem kynntust þeim. herra þeirrar stjórnar, er litið hafði á þessa hluti eins og fyrr er greint. Framferði dómsmála- ráðherra í þessu ofsóknarmáli, rannsóknarfyrirskipun og máls- höfðun og endurtekning rann- sóknarinnar, er eins konar handaþvottur,sem minnir á aðra háttsetta persónu, er þvoði hendur sínar og sagði um leið: „Sýkn er ég," o. s. frv. Rétt máltæki segir, að sá valdi miklu, sem upphafinu valdi,og er óhætt að láta lesend- ur um að dæma í því, hver það hafi verið í þessu máli. Og víst er, að það er ófullkomin rann- sókn á brotum verðfestingar- laganna, sem aðeins er látin ná til gerða Jóns ívarssonar. Eftirtektarverður samanburour. Skal nú hér sett skýrsla um verðlag nokkurra vörutegunda hjá Kf. A.-Skaftfelinga í janúar 1944 og til samanburðar sýnt „hið auglýsta hámarksverð" dómnefndarinnar frá 23. des. 1942, sem ríkisstj. var einhuga um að ekki væri unnt að banna að selja fyrir: Verð Kf. Rúgmjöl .. A.-Skaftfellinga: .... lke. kr. 0.(54 Hveiti .... — 0,96 Hafragrjón Hrísgrjón . ----- — — 1,37 — 2,00 Strásykur Molasykur Smjörlíki . ..... — — 1,70 — 1,94 — 5,30 Kaffibætir Blautsápa ..... — — 6,80 — 3,40 Eitt rekur sig á annars horn. í bókun dómnefndar í verð- lagsmálum frá 23. des. 1942, sem vitnað er til í dómi hæsta- réttar 5. apríl síðastl., kemur það fram, að nefndin hefir fljótt rekið sig á erfiðleikana við framkvæmd þessa atriðis laganna, því að þá — aðeins 3 dögum eftir að lögin voru sett — er bókað svohljóðandi: » „Formaður skýrði frá því, að hann hefði átt tal við ríkisstjórnina um mismunandi verð á vörum og væri ríkis- stjórnin einhuga um, að þeg- ar um mismunandi verð væri að ræðá, væri ekki unnt að banna að selja vöruna á því verði, sem dómnefndin hefði ákveðið sem hámarksverð." Það er eftirtektarvert að rík- isstjórnin — höfundur verðfest- ingarlaganna — er orðin ein- huga um það, að ekki sé unnt að fara eftir lögunum, aðeins þrem- ur dögum eftir að þau eru sett og með því er í rauninni kippt grundvellinum undan verð- hækkunarbanninu, sem sett var með augl. ríkisstjórans. Og þrátt fyrir þetta er dómsmálaráð- herrann svo djarfur, að ekki sé sagt bíræfinn, að fyrirskipa opinbera rannsókn og siðar málshöfðun, vegna meintra brota á lögum þessum, en sem voru í rauninni aðeins það, að farið var eftir eða tekin til greina skýring sú, sem að rík- isstjórnin lýsti sig einhuga um þegar lögin voru þriggja daga gömul. Hvort halda menn nú að sá sé sekari, sem tekur skýringuna til greina og fer eftir henni, eða sá, sem skýringuna gefur? Ef að sá fyrrnefndi er sekur, .myndi þá ekki réttarmeðvitund allra skynbærra manna telja að hinn síðarnefndi sé það einnig? Það sem J. ív. gerir, er það að selja vörur fyrir auglýst hámarks- verð eða annað lægra verð og er dæmdur í sektir að loknum málarekstri, sem hafinn var og fyrirskipaður af einum ráð- Hið auglýsta hámarksverð að meðtöldum flutningskostnaði til hafna úti á landi 0,04 á kg. Rúgmjöl ....... 1 kg. kr. 0,90 ílveiti ......... — Hafragrjón .... — Hrísgrjón Strásykur Molasykur Smjörlíki Kaffibætir Blautsápa 1,00 1,41 2,32 1,74 1,99 5,40 6,80 4,36 sagt, að þar sem um utanfélags- mannaverzlun sé að ræða, verði eins mikið að líta á hana. Því til andsvara má benda á, að hún er mjög lítil hjá þessu félagi. T. d. kéyptu félagsmenn einir meira en 99% af kolunum, sem öll þessi rekistefna reis út af, en utanfélagsmenn rúmlega y2 af hundraði. Það er einnig ennfremur svo ákveðið í lögum um samvinnu- félög, að hagnaður af utanfé- lagsmannaverzlun skuli lagður í varasjóð að hverju ári loknu, og ef að félagi er slitið, á vara- sjóður, þegar lokið er fullum reikningsskilum, að geymast seinni tíma, og notast í þarfir nýs samskonar félagsskapar, ef stofnaður verður. Er því' svipað að segja um hagnað af utanfé- lagsmannaverzlun í samvinnu- félögum og um arð af félags- mannaverzlun. Sá fyrrnefndi er geymdur síðari tíma, en hinn útborgaður sem verðlækkun var- anna strax að árinu liðnip. Verðlagslögin, að því er tekur til hámarksverðs og hámarks á- lagningar, eru algerlega óþörf gagnvart samvinnufélögunum. Sannvirðið — hvort sem hærra er eða lægra en verðlagsyfir- völd ákveða — verður að gilda o'g hlýtur að gilda. Ef verðið væri sett of lágt, yrði hlutað- eigandi félag að jafna niður tapi á félagsmenn sína, en út- hlúta arði ef verðið er óþarf- lega hátt. Það stafar af skammsýni og of lítilli athugun á eðli málsins að hafa ekki samvinnufélögin undanþegin verðlagslögunum. Þótt menn kaupi í samvinnufé- lögum einhverjar vörur, ofan við sannvirði þeirra, er það al- veg sama eðlis, og þegar maður tQkur einhverja aura úr eigin vasa og leggur þá til geymslu á sérstakan stað, til þess að taka þá þaðan aftur jafngóða að ein- hverjum tíma liðnum, eða færir þá úr vasa sínum hægra megin og lætur þá í þann vinstri. í kaupmennskunni er græddur eyrir eign verzlunareigandans eins, er honum ber engin skylda að skila aftur • til viðskipta- mannsins. Samvizkan rumskar. Hlákaldur veriileikínu blasir við. Skýrsla þessi ber það með sér glögglega, að hvergi er farið \ipp fyrir hið auglýsta hámarksverð og á sumum vörunum er verðið miklu lægra. Verður það því að álítast undravert athæíi .af hálfu ákæruvaldsins, að taera þarna niður í leit að tarotum þessara laga. Hvernig sem öllu þessu er velt í huga sér, taer allt að sama brunni. Hér var um hé- gómamál eitt að ræða og yfir- skin, sem notað var til árása á einn einstakling og látið heita svo, að verið væri með því að halda lögum í heiðri,en að sams- konar „brot", ef brot skyldi kalla, voru látin óátalin af hálfu ákæruvaldsins, jafnvelvþó að kært væri. Öllu slíku virðist hafa verið undir stól stungið eða augunum lokað fyrir því, helzt af allra hálfu, bæði þeirra, sem laganna gættu, og hinna, sem þeim áttu að hlýða? Og þegar nú ennfremur er litið á það, að hér var um sam- vinnufélag að ræða, sem allur almenningur í hlutaðeigandi sýslu nýtur félagsmannsrétt- inda í, þ. e. fær útborgaðan þann hagnað, sem viðskiptin gefa að hverju ári liðnu, þá er það enn augljósara, hvílík firra og barnaskapur það var, að beita ákvæðum verðhækkunarbanns- laganna gagnvart því sérstak- lega eða verðlagi þess. Féiag þetta hefir á undanförnum ár- um' greitt félagsmönnum 9—10 af hundraði (auk þess, sem lagt hefir verið til sjóða) í á- góða af vöruúttekt, og ef reikn- að væri með sömu rekstraraf- komu 1943 og árin á undan, er verðlag í félaginu raunverulega 10% lægra en verðskrá sú bend- ir til, sem birt var hér að fram- an. Er þá verðlag allra varanna komið langt niður fyrir hið margumtalaða auglýsta há- marksverð. Menn geta að vísu Meira en mánuði — eða um 40 dögum — síðar en lögin voru sett, fer viðskiptamálaráðuneyt- ið að hugsa sig um, og birtir grejnargerð út af verðhækk- unarbanninu og er sagt þar, að ráðuneytið telji „hámarksverð það, sem auglýst hefir verið af dómnefnd í vetölagsmálum, vera það verð, sem heimilt er að setja á vörur". Það talar þar einnig um „tvennskonar verð, og hvorttveggja löglegt". Þar er ekki minnst á að taannað sé að selja nokkra vöru hærra verði, „en lægst var á hverjum stað 18. des. 1942" og er það í sam- ræmi við það, sem dómnefndin bókaði hjá sér og stjórnin var einhuga um. Seinna kemur fram í bréfi sama ráðuneytis, dags. 10. maí þessa árs, er lagt var í hendur rannsóknardómara, svohljóðandi: „Skilorð þess, að' hækka mætti vöru til hámarksverðs er sett hafði verið af dóm- nefnd í verðlagsmálum, telur ráðuneytið hafa verið það, að þrotnar væru allar eldri tairgð- ir með lægra verði". Hvaðan kemur ráðuneytinu heimild til þess að setja slíkt skilyrði? Er nokkurs staðar í lögum nokkurt ákvæði, sern veitir því þetta vald? Og ef svo væri, hvers vegna vitnar ráðu- neytið ekki í þau lög? Það er alveg vafaláust, að hver ein- asta verzlun á landinu hefir hingað til talið sér heimilt að ákveða sjálf, hvort og að hve miklu leyti, að hún seldi nýrri vörur fyrr en þær eldri, eða hvorttveggja samtímis, eða hvort hún seldi þær eldri fyrst. Og á því er ekki vafi, að bæði fyrr og síðar hefir þessu verið hagað eftir því, sem forráða- menn verzlunarinnar hafa talið hagkvæmast. Venjulegast mun þeirri reglu hafa verið fylgt, ef nýjar vörur hafa komið með öðru verði en þær, er fyrir voru, að jafna verðið, þ. e. lækka þær nýju og hækka þær eldri og selja þannig hvort tveggja með sama verði. Þetta telst að vísu

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.