Tíminn - 18.03.1944, Blaðsíða 1

Tíminn - 18.03.1944, Blaðsíða 1
RITSTJÓRI: ÞÓRARINN ÞÓRARINSSON. ÚTGEFANDI: FRAMSÓKNARPLOKKURINN. PRENTSMIÐJAN EDDA h.f. Símar 3948 og 3720. RITST JÓR ASKRIPSTOFUR: EDDUHÚSI, Lindargötu 9 A. Símar 2353 og 4373. AFGREIÐSLA, INNHEIMT, OG AUGLÝSINGASKr.r-riOFA: EDDUHUSI, Líndargötu 9A. Síml 2323. 38. árg. Reykjavík, laiigardaginn 18. marz 1944 29. blað r Avarp tíl ísl. þjóðarinnar Stjórnir landssambands ungra Framsóknarmanna, ungra Jafnaðarmanna, ungra Sósíalista og ungra Sjálfstæðismanna, stjórn Ungmennafélags íslands og stjórn Stúdentafélags Reykja- víkur hafa átt viðræður um sameiginlega afstöðu allra þessara aðila til lýðveldis og skilnaðarmálsins. Á sameiginlegum fundi fulltrúa fyrrgreindra félagssambanda og samtaka, er haldinn var í Reykjavík þann 16. marz, var ein- um.rómi samþykkt eftirfarandi álitsgerð og ávarp til íslenzkrar æsku og almennings í landinu: ^ „Fundurinn lýsir ánægju sinni yfir því, að Alþingi skuli ein- róma hafa samþykkt lýðveldisstjórnarskrá íslands og þingsálykt- un„um niðurfellingu dansk-íslenzka sambandslagasáttmálans. Fundurinn heitir á íslenzka æsku og alla þjóðina að fylkja liði við þjóðaratkvæðagreiðslu þá, er fram verður látin fara um bæði málin, og staðfesta einum rómi þá stefnu, er Alþingi hefir markað í þessum málum, og er í beinu framhaldi af baráttu og athöfnum þjóðarinnar í sjálfstæðismálum hennar. Sérstaklega heitir fundurinn á einstök félög og meðlimi greindra félagssamtaka að láta einskis ófreistað til þess að vinna sem bezt að undirbúningi þjóðaratkvæðagreiðslunnar og stuðla með hverju móti öðru að því, að fram komi sem sterkust heild þjóðarinnar og glæstur áhugi. Fuhdurinn lýsir yfir þeim vilja sínum, að saman megi fara sambandsslitin og stofnun lýðveldisins að atkvæðagreiðslunni lokinni, og að stofnun lýðveldisins megi verða með þeim hætti og með þeim blæ, er sé virðingu þjóðarinnar samboðinn. Ofangreind félagasamtök vilja ennfremur heita á alla með- limi sína, svo og allan almenning í landinu, að vinna að því, að stofnun hins nýja lýðveldis megi verða íslendingum til meiri giftu og auka þjóðlega einingu og farsæld landsmanna. Að lokum lætur fundurinn í ljós þá ósk sína, að allir lands- menn sameinist um varðveizlu þjóðlegra verðmæta um leið og fundurinn minnir á, að frelsi og sjálfstæði landsins eru grund- vallarskilyrði fyrir menningarlífi með þjóðinni." F. h. stjórnar S. U. F. Þórarinn Þórarinsson, form. F. h. stjórn- ar S. U. J. Friðfinnur Ólafsson, forseti. F. h. stjórnar S. U. S. Jóhann Hafstein, form. F. h. Stúdentafélags Reykjavíkur Eirík- ur Pálsson form. F. h. stjórnar U. M. F. I. Gísli Andrésson vara- forseti. F. h. stjórnar Æskulýðsfylkingarinnar Snorri Jónsson form. Nítján lög voru afgreídd frá seínasta Alþíngí Aðstod Islendínga við ameríska flugmenn Frásögn amerísku setuliðsstjórnarinnar Yfirlit um aðalefni iaganna Alþingi það, sem var frestað fyrir skömmu, afgreiddi alls 19 lög og 22 þingsályktunartillögur. Langmerkust þessara mála eru vitanlega þau, er snertu skilnaðinn við Dani og lýðveldisstofn- unina, enda var hlutverk þingsihs að þessu sinni að fást við þau fyrst og fremst. Öll önnur meiriháttar mál voru látin bíða þings þess, er síðar kemur saman á árinu. Mörg þeirra mála, er afgreidd voru, auk skilnaðartillögunnar og lýðveldisstjórnarskrárinnar, voru þó allmerkileg. Verður hér getið laganna, er samþykkt voru, en þingsályktananna verð- ur getið síðar. Stjórnskipunarlög um stjórn- jsjóði í þessu skyni. Skal þessu arskrá lýðveldisins íslands.' fé úthlujiað sem beinum styrkj- Þetta er aðalmál þingsins og um eða vaxtalausum lánum til hefir þess verið rækilega getið skipakaupa. Styrkur á skip má Ameríska setuliðsstjórnin hefir nýlega sent blöðunum skýrslu, þar sem lokið er lofs- orði á hjálp, sem íslendingar hafa veitt ameríska flughern- um. Er þess m. a. getið, að Tourtellot hershöfðingi, yf- irmaður flughers Banda- manna á íslandi, hafi látið þau orð falla, „að vissulega hefði verk okkar okkar orðið miklum mun erfiðara, ef ekki hefði verið þessi samvinna og hjálp frá íslendingum." f skýrslunni segir m. a.: í skjalasafni ameríska flug- hersins á íslandi eru geymdar frásagnir um fjögur meirihátt- ar björgunarafrek íslendinga og fjölmörg önnur eru í minnum höfð, enda þótt þau séu ekki skrásett. Þau sýna, að íslend- ingar vilja ekki einungis sam- vinnu heldur eru þeir fúsir til þess að hætta lífi sínu, ef þörf krefur. Amerísk orrustuflugvél, sem orðið hafði fyrir vélbilun nauð- lenti í grýttri fjallshlíð. Gaus upp eldur mikill í flugvélinni þegar i stað. Gamall íslenzkur fiskimaður kom þegar á vett- vang, tókst að opna flugmanna- klefann og ná flugmanninum út úr honum. Mátti ekki tæp- ara standa áður en kviknaði í benzínbirgðum flugvélarinnar. Flugmaðurinn, sem hét Daniel D. Champlain, brenndist all- mjög, en snarræði hins íslenzka fiskimanns barg lífi hans. Þetta var í maí 1942. Svo illa vill til, að ekki er vitað um nafn sjómannsins, er bjargaði Cham- plain liðsforingja úr brennandi flugvélinni. Champlain, sem síðar var hækkaður í tign var fluttur í flugvél til Walter Reed sjúkrahússins í Washington. Tímaritið „Reader's Digest" greinir frá því í janúar, hvern- ig tókst að græða brunasárin á andliti hans. Hann kvæntist ís- lenzkri stúlku, Áróru Björns- dóttur frá Reykjavík. Um það bil mánuði áður en Champlain var bjargað, veitti íslenzkur sjómaður, Tryggvi Gunnarsson að nafni, ameríska flughernum mikilvæga aðstoð. Hann var að veiðum í vík einni, er hann sá orrustuflugvél steyp- ast í sjóinn skammt þar frá. Hann merkti staðinn vandlega og þess vegna tókst amerísku björgunarskipi síðar að ná upp líki flugmannsins, John Patter- son liðsforingja, og flakinu af flugvélinni. í mánuðinum, sem leið björg- uðu tveir íslenzkir bændur, þeir Hans Jónsson og Ólafur Þórð- arson, flugmanninum Nick Stam liðsforingja,<gem særzt hafði, er hann lenti í fallhlíf í grýttri fjallshlíð. Hann hafði særzt á mjöðminni og gat ekki gengið og auk þess var hanh skólaus. Þeir höfðu hrokkið af honum, er hann varpaði sér út í fall- hlifinni. Hans Jónsson fór þeg- ar úr skónum og færði flug- manninn í þá. Síðan fluttu þeir Hans og Ólafur flugmanninn að bæ Hans. Þar var honum gefið sjóðheitt te og hlúð að honum eftir föngum þar til sjúkrabif- reið kom á vettvang. Það, hve þessir tveir íslenzku bændur brugðu svo skjótt við, girti fyrir það, að Stam liðsfor- ingi fengi taugaáfall, sem oft kemur fyrir við slík tækifæri. (Framh. a 4. síSu) hér í blaðinu. Lög um tilhögun atkvæða- greiðslu um þingsályktun um niðurfelling dansk - íslenzka sambandslagasamningsins frá 1918 og lýðveldisstjórnarskrá fs- lands. Samkvæmt þessum lög- um verður atkvæðagreiðslan 20.—23. maí næstk. og fer fram með svipuðum hætti og Alþing- iskosningar. Sú undanþága er þó veitt, að þeir, sem ekki geta komið á kjörstað, vegna sjúk- dóms, ellihrörnunar eða óhjá- kvæmilegra heimilisanna, mega greiða atkvæði heima. Lög um réttindi danskra rík- isborgara á íslandi. Samkvæmt þeim njóta danskir ríkisborgar- ar áfram þeirra réttinda hér á landi, er sambandslögin veita þeim, þar til sex mánuðum eftir að samningar um það mál geta hafizt milli íslands og Dan- merkur. Lög um gjafir til barnaspítala skuli dregnar frá gjaldskyldum tekjum gefenda við álagningu skatta til ríkis og bæjar eða sveitar. Er hér um að ræða samskonar undanþágu og gjafir til vinnuhælis berklasjúklinga njóta nú. Barnaspítali er mik- ilsvert og sérstætt nauðsynja- mál og verður þessi undanþága vonandi til að flýta fyrir fram- gangi þess. Lög um stuðning við nýbygg- ingu fiskiskipa. Eru þar fyrir- mæli um ráðstöfun á fé því, sem lagt verður úr fram- kvæmdasjóði til smíði fiskiskipa, en þegar hefir verið ráðstafað 5 miljónum kr. úr framkvæmda- aldrei vera meiri en 75 þús. kr. og lán ekki hærra en 100 þús. kr. Porgangsrétt hafa útgerðar- menn og sjómenn, er stundað hafa útgerð eða fiskveiðar sem aðalstörf, og bæjar- eða sveita- félög, er láta smíða skip til at- vinnuaukningar. Úthlutunina annast fimm manna nefnd, einn maður frá hverjum þingflgkki og einn maður tilnefndur af at- vinnúmálaráðherra og verður hann formaður nefndarinnar. Lög þessi voru undirbúin af milliþinganefndinni í sjávarút- vegsmálum. Lög um breytingu laga um skipun læknishéraða. Samkv. þeim eru stofnuð þrjú ný lækn- ishéruð: Suður-Snæfellsness- hérað, sem nær yfir Miklaholts- hrepp, Staðarsveit og Breiðu- vík, Borffeyrarhérað, sem nær yfir Bæjarhrepp, Óspakseyrar- hrepp og Staðarhrepp, og Sel- fosshérað, sem nær yfir Vill- ingaholtshrepp, Hraungerðis- hrepp, Gaulverjabæjarhrepp, Sandvíkurhrepp, Ölfushrepp, Selvogshrepp og Grafnings- hrepp. Þá eru Hróarstunguhér- að og Fljótsdalshérað lögð nið- ur, en búin til tvö ný héruð í þeirra stað, Bakkagerðishérað, er nær yfir Borgarfjarðarhrepp, og Egilsstaðahérað, er nær að öðru leyti yfir umdæmi tveggja fyrrnefndra héraða. Er ætlazt til, að læknisbústaðurinn verði á Egilsstöðum og verði þar jafn- framt reist sjúkrahús. Ætlazt er til, að tveir læknar gegni þessu héraði. Loks eru gerðar nokkr- ar nafnbreytingar á eldri lækn- ishéruðum. Lagabreyting þessi var flutt af ríkisstjórninni að tilhlutun landlæknis og fjallaði þá aðeins um breytingu læknis- héraðanna austanlands, en þingið bætti hinum nýju lækn- ishéruðum inn í frv. Lagði land- læknir þó gegn því, þar sem eigi væri ráðlegt að stofna fleiri læknishéruð meðan mörg nú- verandi héruð væru læknislaus. Lög um lendingarbætur í Breiðdalsvík. Samkvæmt þeim má ríkið veita allt að 50 þús. kr. til lendingarbóta í Breiðdals- vík, þegar fé er veitt til þess á f járlögum, og ennfremur má það ábyrgjast 50 þús. kr. lán í þessu skyni fyrir Breiðdalsvíkurhrepp. Eysteinn Jónsson flutti þetta mál inn í þingið. Hafnarlög fyrir Bolungavík. Samkvæmt þeim má ríkið veita til hafnargerðar í Bolungavík 720 þús. kr., þegar fé er veitt til þess á fjárlögum, og ábyrgjast 1080 þús. kr. fyrir hafnarsjóð Bolungavíkur í þessu skyni. Þingmaður Norður-ísfirðinga flutti' þetta mál. .. Lög u m lendingarbætur í Höfnum í Gullbringusýslu. Sam- kvæmt þeim má ríkið verja 250 þús. kr. til hafnarbóta i Höfn- um, þegar fé er veitt til þess í fjárlögum, og ábyrgjast jafn- hátt lán fyrir Hafnahrepp í þessu skyni. Guðmundur í. Guð- mundsson flutti þetta mál inn í þingið. í Hafnarlög fyrir Siglufjarðar- kaupstað. Samkvæmt þeim má (Framh. á 4. síðu). Pjársöfnun íil nauðstaddra barna Samband íslenzkra barna- kennara gengst fyrir, að íslenzk börn hefji fjársöfnun til styrkt- ar nauðstöddum börnum í ná- grannalöndunum. Hafa skóla- börn á Akureyri þegar hafið slíka söfnun undir forustu skólastjóra .og kennara og orð- ið vel ágengt. Forustumenn af hálfu Sambands íslenzkra barnakennara í þessu máli eru Ingimar Jóhannesson, Arn- grímur Kristjánsson og Jónas B. Jónsson. Segir svo í ávarpi því frá níu manna kennaranefnd: „Þetta starf íslenzkra skóla- barná, með drengilegri hjálp foreldra, kennara og annarra góðra vina, — verður allt í senn: þakkarfórn fyrir auðsýnda mildi forsjónarinnar á þessum neyð- artímum, — uppeldisstarf, er eykur þroska þátttakenda, hjálpsemi þeirra, fórnarlund og samúð, — kærleiksstarf, er græðir sár, seður hungur og kveikir að nýju trú og von í döprum hugum sorgmæddra og þjáðra barna. Skólabörn á. Akureyri undir forustu skólastjóra og kennara hafa þegar hafizt handa um fjársöfnun og orðið vel ágengt. Samband íslenzkra barnakenn- ara hefir nú kjörið nefnd manna til aðstoðar íslenzkum skóla- börnum við þessa hjálparstarf- semi. Safnað verður bæði fé og fatnaði. Söfnunin fer fram á þann hátt, að börnin sjálf leggja fram af spariskildingum sín- um, eftir því sem efni leyfa, og safna fé og fjármunum meðal frænda og vina. Einnig búa þau til ýmsa muni ýmist heima eða í skólanum, sem annaðhvort verða seldir eða renna í fata- söfnunina. Einnig verður tekið á móti lofoifFum um mánaðarlegan styrk til ákveðinna barna í Nor- egi. Þeim styrk er hægt að koma áleiðis strax fyrir væntanlega milligöngu sænskrar hjálpar- starfsemi. Er það gert með sam- (Framh. á 4. slðu) Vegleg gjöí tíl skóg- ræktar á Þiögvoilum Jón Guðmundsson, gestgjafi í Valhöll á Þingvöllum, hefir gef- ið Skógræktarfélagi íslands 300X)00 krónur til skógræktar og skreythigar á Þingvöllum. Af gjöf þessari skal mynda sjóð er beri nafnið „Minningar- sjóður Sigríðar Guðnadóttur, Jóns Guðmundssonar, Brúsa- stöðum og dóttur þeirra, Guð- bjargar Jónsdóttur." Vaxtatekj- um sjóðsins skal árlega varið til skógræktar og skreytingar á Þingvöllum. Sjóð þessum skal stjórnað af sérstakri sjóðsstjórn og skipa hana formaður Skóg- ræktarfélags íslands, formaður Þingvallanefndar og gefandi, að honum látnum skrifstofustjóri í dómsmálaráðuneytinu. Ennfremur hefir Jón Guð- mundsson ánafnað í erfðaskrá sinni sama sjóð öllum eignum sínum, að frádregnum nokkrum dánargjöfum. Samkeppni um lyð- veldísljóð og hátíða- merki Þjóðhátíðarnefnd lýðveldis- stofnunarinnar efnir til tvenns- konar samkeppni. Er heitið á skáld þjóðarinnar að yrkja örv- andi ljóð, er orðið gæti frelsis- söngur íslendinga, og eru boðin 5000 króna verðlaun fyrir ljóð, sem telst þeirra maklegt. Prest- ur er til 20. apríl. Jafnframt er heitið á drátt- listarmenn að gera hátíðarmerki og boðin 2000 króna verðlaun fyrir bezta uppdrátt. Frestur er til 1. apríl. Á víðavangi RÓGSKRIF VÍSIS UM SMJÖREKLUNA. „Vísir" hefir löngum verið samur við sig um illkvittni og róg í garð samvinnufélagsskap- arins og bændastéttarinnar, enda málgagn harðsvíruðustu heildsalanna í landinu. Hafa ís lenzkir samvinnumenn margs að minnast um vopnaburð þeirra, sem þessu blaði stýra. Nú í gær fitjar blaðið upp á nýju rógsefni í garð bænda og samvinnumanna, og að þessu sinni er smjöreklan höfð að yf- irskyni. Má segja,- að í frásögn blaðsins haldist fáfræði um framleiðsluhætti bænda í hend- ur við illgirnina. Er gefið ótví- rætt í skyn, að mjólkurbúin standi fyrir því að selja smjör á ólöglegan hátt fyrir yfirverð, . og sé „nóg af því á svörtum markaði." Á hinn bóginn fáist það aðeins „fyrir kunningsskap á lögfestu verði." Það þarf ekki orðum að því að eyða, hve svívirðilegar og til- hæfulausar getsakir eru hér hafðar í frammi. Þótt enginn hafi vænzt neins góðs í garð bænda og samvinnumanna úr þeirri átt, sem Vísir og umráða- menn hans eru, hefði þó mátt vænta, að hann teldi sér hent- ugast að tala sem fæst um smjörekluna, því að ein undirrót hehnar eru þær dýrtiðarráð- stafanir ríkisstjórnarinnar, að verð á smjöri skuli vera á þess- um verðbólgutímum svo lágt, að vart eða ekki borgi sig að fram- leiða smjör, þar sem á annað- borð er unnt að framleiða nokkrar aðrar afurðir til sölu. ORÐ OG ATHAFNIR STANGAST. Kommúnistablaðið ér nú ærið tungumjúkt, þegar það ræðir um samstarf bænda og verkamanna. Það lýsir hátíð- lega yfir þeirri skoðun sinni, að það sé þjóðarnauðsyn. Þó er enn ekki liðið ár síðan, að for- kólfar kommúnista hindruðu slíka samvinnu með því að setja algerlega óaðgengileg skilyrði af hálfú verkamanna. Hér, eins og venjulega, stang- ast orð og athafnir hjá kom- múnistum. SAMFYLKINGARBOÐIN. Á síðastl. sumri boðuðu kom- múnistar til mikillar samfylk- ingar vinnandi stéttanna. Bændum var boðin þátttaka. Þeir höfnuðu henni með kulda og fyrirlitningu, því að þeir vissu hver tilgangurinn var, þegar kommúnistar voru upp- hafsmennirnir. Þessi samfylking kommúnista hjaðnaði því eins og bóla og heyrist ekki nefnd lengur. Nú bjóða heildsalar og stórút- gerðarmenn bændum upp á ekki ólíka samfylkingu, „sam- fylking framleiðenda eða at^- vinnurekenda" mun hún eiga að heita. En þeir fá alveg sömu svörin og kommúnistarnir í fyrra. Bændur vilja hvorki samfylk- ingu við kommúnista eða stór- gróðamenn. Þeir vilja efla frjálslynd samtök umbóta- manna í landinu. Að því munu þeir markvisst stefna, þótt kommvpiistar og stórgróðamenn keppist við að bjóða þeim „sam- fylkingu". Þeir þekkja heilind- in, sem eru á bak við samfylk- ingarboð þessara aðila. KOMMÚNISTAR OG JARÐRÆKTARMÁLIN. Blað kommúnista ræðir um það í forustugrein síðastliðinn fimmtudag, að þörf sé mikilla umbóta hjá íslenzkum land- búnaði, og alveg sérstaklega verði að vinna að því, að öll heyöflun fari fram á véltæku landi. . Það er hér eins og venjulega, (Framh. á 4. síðu)

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.