Tíminn - 27.04.1944, Blaðsíða 1

Tíminn - 27.04.1944, Blaðsíða 1
RITSTJÓRI: ÞÓRARINN ÞÓRARINSSON. ÚTGEFANDI: FRAMSÓKNARFLOKKURINN. PRENTSMIÐJAN EDDA h.f. Símar 3948 og 3720. [ RITSTJÓRASKRIFSTOFUR ] > EDDUHÚSI Llndargötu 9A. S Síirar 2353 og 437C ' AFGREIÐSLA, INNHEIMT j > OG AUGLÝSINGASKI™:: 3FA: | i FTíDTJIIÚSI ".indargötu 9A. < 1 Síml 2323. ';___| 28. árg. Reykjavík, fiiimitiiclagiim 27. apríl 1944 44. blað Erlent yfirlit: Innrásín á megínlandið Einn er sá atburður, sem um langt skeið hefir verið umræðu- efni manna heimshornanna á milli, og hundruð miljóna hafa beðið með mestum spenningi, sumir með óþreyju og eftir- væntingu, aðrir með kvíða og jafnvel skelfingu, en flestir með eigi litlum hrolli og ugg, hvar í fylking, sem þeir annars standa. Þessi atburður er hin marglofaða innrás herja Banda- manna á meginland Evrópu. Við hana hafa undirokaðar þjóðir tengt vonir sínar um frelsi, við hana hafa stríðandi lýðræðis- þjóðir tengt vonir sínar um bráðar lyktir þeirrar eldhríðar, er þær hafa staðið í, og undan þunga hennar hafa nazistar og fasistar óttazt, að veldi sitt muni hrynja til grunna. Allir vita, að innrásarundir- búningurinn er mikill, enda langdrægur orðinn. Forustu- menn lýðræðisþjóðanna hafa ekki verið myrkir í máli um her- styrk sinn og stórar fyrirætl- anir, en við einni spurningu hafa engin svör gefizt: Hvenær verður innrásin gerð — hvar — hvernig? Og því lengri sem drátturinn hefir orðið, því áleitnari hefir önnur spurning orðið: Verður yfirleitt nokkur innrás gerð í bráðina? Þessu geta að vonum fáir svarað, og þeir, sem kynnu að geta það, gera það ekki af mjög svo eðlilegum ástæðum. Nú er komið vor í þeim lönd- um, sem einkum eru nefnd í sambandi við væntanlega inn- rás. Veðurskilyrði til innrásar munu því ekki batna frá því sem nú er, og verði hún gerð á þessu ári, er ekki aðeins líklegt held- ur ótrúlegt annað en að hún verði gerð mjög bráðlega. Ýmsar ákvarðanir, sem gerð- ar hafa verið í Englandi síðustu vikur, um samgöngur, póst- sendingar og fleira, sumar hverjar mjög óvenjulegar, benda líka ótvírætt til þess, að þar sé eitthvað það í bígerð, er mjög mikils sé um vert, að eigi vitn- ist til annarra landa. Áf þessu tagi er bann það, sem lagt hef- ir verið við ferðalögum manna milli Englands og annarra landa i þágu annarra aðila en herj- anna og mjög strangléga er framfylgt. Af sama toga er einnig eftirlit það, sem sett hefir verið á póst- og skeyta- sendingar erlendra sendisveita í Englandi og í rauninni er mjög hastarlegt brot á alþjóðalögum og venjum, og hefir enda sætt hörðum andmælum hlutlausra þjóða. Má glöggt af því marka, að nú þykir mikið við liggja, því að Englendingar hafa jafn- an flestum fremur virt helgi gerðra samninga og viðtekinna venja. Loks benda í sömu átt (Framh. á 4. síðu) Frumsýníng á ís- lenzku óperettunní Óperettan íslenzka, „í álög- um", var sýnd í fyrsta skipti í Iðnó í fyrrakvöld við húsfylli. Að leikslokum voru leikend- ur hylltir á sviðinu, og sömu- leiðis höfundarnir, Sigurður Þórðarson og Dagfinnur Svein- björnsson, leikstjórinn, Harald- ur Björnsson, og hljómsveitar- og söngstjórinn, dr. Victor von Urbantschitsch. Ágóði af sýningu óperettunn- ar rennur í byggingarsjóð fyrir- hugaðrar Tónlistarhallar. Landsneind lýðveldískosningaima og héraðsneindír vínna af kappí að und- írbúníngíþjóðaratkvæðagreíðslunnar Viðtal við Jens Hólmgeirsson Atkvæðagreiðsla um niðurfellingu dansk-íslenzka sam- bandslagasáttmálans og stofnun lýðveldis á íslandi, fer fram dagana 20.—23. maí. Er nú hafinn undirbúningur að þessari atkvæðagreiðslu, og er mjög nauðsynlegt, að hann gangi sem greiðlegast og þátttaka í atkvæðagreiðslunni verði sem allra mest. Þeir, sem ekki búast við að verða heima kjördagana, geta greitt atkvæði fyrirfram hjá hlut- aðeigandi yfirvaldf, eins og tíðkast við venjulegar þing- kosningar, og hófst slík utankjörfundaatkvæðagreiðsla á laugardaginn var. Ríður mjög á að þeir, sem svo er ástatt um, dragi ekki úr hömiu að greiða atkvæði, því að tíminn er naumur og póstsamgóngur strjálar. Tíminn hefur átt tal við Jens Hólmgeirsson — en hann hefir tekið sæti í landsnefnd lýðveld- iskosninganna í forföllum Hilm- ars Stefánssonar bankastjóra — og spurt hann um störf nefnd- arinnar og annað í sambandi við væntanlega þjóðaratkvæð^- greiðslu. — Landsnefnd lýðveldiskosn- inganna var sett á laggirnar, til þess að vinna að undirbúningi og greiða fyrir sem almennastri þátttöku í þjóðaratkvæða- greiðslunni um þingsályktun um niðurfelling dansk-íslenzka sambandslagasamningsins frá 1918 og lýðveldisstjórnarskrá íslands, mælti Jens. Sú at- kvæðagreiðsla á, eins og öllum er kunnugt, að fara fram dag- ana 20.—23. maí í vor, að báðum þeim dögum meðtöldum. Nefnd- in hefir í þessu skyni opnað skrifstofu í Alþingishúsinu, sem er opin alla virka daga á venju- legum skrifstofutíma. Er ætlazt til, að skrifstofan hafi samband við áhugamenn um land allt og annist um og greiði fyrir ýmsu því, sem snertu þátttöku í vænt- anlegri atkvæðagreíðslu. Eitt af fyrstu verkum nefnd- arinnar var að gera ráðstafanir til þess að skipaðar væru hér- aðsnefndir, ein eða tvær, í hverju kjördæmi á landinu. Við- ast hvar hafa bæjarstjórnir og sýslunefndir valið menn í hér- aðsnefndirnar, en þó hefir landsnefndin skipað menn í nokkrar þeirrar, í samráði við viðkomandi sýslumenn. Nú mun vera búið að skipa héraðsnefnd- ir í öllum kjördæmum landsins, og er þegar hafin samvinna milli þeirra og landsnefndarinnar um nauðsynlegan undirbúning að þátttöku í atkvæðagreiðslunni. — Hvað er héraðsnefndunum ætlað að starfa? — Aðallega að vinna að sem almennastri þátttöku í at- kvæðagreiðslunni, bæði á þann hátt að vekja, ef með þarf, á- huga almennings á málinu sjálfu, svo og með því, að greiða fyrir kjörsókninni á hverjum stað. Gert er ráð fyrir, að hér- aðsnefndirnar velji sér til að- stoðar undirnefndir, eina eða fleiri, í hverjum hreppi og kaup- stað. En starf þeirra mjög þýð- ingarmikið. í mörgum kjördæm- um er fjöldi kjósenda fjarver- andi, og getur því eigi neytt'at- kvæðisréttar á sínum kjörstað. Þetta fólk vill að sjálfsögðu nota atkvæðisrétt sinn á þann hátt að greiða atkvæði utan kjör- fundar, svo sem gert er við al- þingiskosningar. En vegna þess, hve stuttur tími er til stefnu og póstferðir strjálar, er hin mesta nauðsyn að greiða fyrir þessum þætti atkvæðagreiðslunnar. Það verður bezt gert með því, að hér- aðsnefndir og undirnefndir í kjördæmunum, athugi, hvaða fólk er þar fjarverandi, og sendi nöfn þess og dvalarheimilisfang til héraðsnefndafinnar í því kjördæmi, sem fólkið * dvelur í. Sumar nefndirnar eru þegar byrjaðar á þessu, og er það gleðilegur vottur þess, hve vel þær eru vakandi í starfi sínu. Þá hafa þessar nefndir öðru mjög þýðingarmiklu hlutverki að gegna, þar sem er að greiða Aðalfundur Mjólkurbús Flóamanna Mjólhurmao nið 1943 rúmlega 1 míijón kílógr. meira en árið áðnr Aðalfundur Mjólkurbús Flóa- manna var haldinn að Selfossi á laugardaginn var. Sátu hann að lögum mjólkur- búsins tveir fulltrúar úr hverj- um hreppi samlagssvæðis, auk mj ólkurbússtj óra, félagsstj órnar og nokkurra forustumanna í sveitum austanfjalls, þar á með- al Sveinbjörn Högnason, Jör- undur Brynjólfsson og Bjarni Bjarnason á Laugarvatni. Stefán Björnsson mjólkur- bússtjóri skýrði frá hag og rekstri mjólkurbúsins síðastlið- ið ár. Var velta þess meiri en nokkru sinni áður. Innvegin mjólk í búið árið 1943 nam alls 10.969.364 kg., og er það rúmlega einni miljón meira en árið 1942. Af þessu mjólkurmagni voru 6.690,350 kg. seld sem nýmjólk, og 251, 477 kg. rjóma voru seld á árinu. Af smjöri voru alls framleidd 56 smálestir, af osti 91 smálest og tæpar 373 smálestir af skyri. Útborgað verð fyrir hvert kg. mjólkur var rúmlega kr. 1.24y2, en af því borguðu bændur flutning mjólkurinnar til mjólkurbúsins. Verð það, sem bændur fá raunverulega fyrir mjólkurafurðir sínar, er því nokkru lægra. fyrir þátttöku þess fólks í at- kvæðagreiðslunni, er sakir sjúk- dóma, ellihrörnunar eða óhjá- kvæmilegra heimilisanna, getur ekki mætt á kjörstað, en eins og kunnugt er, heimila lögin þessu fólki að greiða atkvæði á heim- ilum sínum, í umsjá viðkom- andi hreppstjóra. Gera má einnig ráð fyrir að á fámennum og afskekktum sveitaheimilum, geti verið erfitt fyrir fólkið að sækja kjörfund, þótt heilbrigt sé, nema veitt sé nauðsynleg að- stoð við óhjákvæmileg heimilis- störf á meðan, og er ætlazt til, að undirnefndirnar í kjördæm- unum geri í því efni nauðSyn- legar ráðstafanir. Hugsun lands- nefndarinnar er sú, að í hverj- um einasta hreppi og kaupstað á landinu, séu starfandi fastar nefndir áhugamanna, er greiði fyrir þátttöku í atkvæðagreiðsl- unni, m. a. á þann hátt, sem að framan getur, eftir því sem þörf er fyrir á hverjum stað. — Hvað er að segja um til- högun atkvæðagreiðslunnar? — Atkvæðagreiðslan fér fram eftir gildandi alþingiskjörskrám, og hafa allir alþingiskjósendur atkvæðisrétt, samkvæmt þeim reglum, er um það gilda. Kjör- stjórnir_verða hinar sömu og við alþingiskosningar, og tilhögun kosninganna með líkum hætti, að öðru leyti en því, að kjördag- ar mega vera fjórir. Um atkvæðagreiðslu þeírra, sem verða fjarverandi á kjör- degi, gilda sömu reglur eftir því sem við á, og um atkvæða- greiðslu utan kjörfundar til al- þingiskosninga, að því viðbættu að slík utankjörfundaratkvæði skulu tekin til greina við taln- ingu, ef þau berast til yfirkjör- stjórnar fyrir gildistöku þings- ályktunarinnar og stjórnar- skrárinnar, enda hafi þá yfir- kjörstjórn sannfært sig um kosningarétt aðila. Loks er þess að geta, sem er algert nýmæli, að lögin um til- högun atkvæðagreiðslunnar, heimila að neytt sé atkvæðis- réttar í heimahúsum, ef s'érstak- ar ástæður eru fyrir hendi. Um það segir svo í 8. gr. laganna: „Þeim, er sakir sjúkdóms, elli- hrörnunar eða óhjákvæmilegra heimilisanna geta eigi sam- kvæmt drengskaparyfirlýsingu sinni og vottorði hreppstjóra í sveitum og oddvita yfirkjör- stjórnar í kaupstöðum eða full- trúa hans, farið af heimili sínu eða dvalarstað til atkvæða- greiðslu, mega greiða þar at- kvæði, enda fari sú atkvæða- greiðsla fram síðustu viku fyrir fyrsta kjördag eða í síðasta lagi á kj'rdegi. Um atkvæðagreiðslu fer samkvæmt 7. gr., svo sem við á. Oddvitar yfirkjörstjórna sjá um, að hver kjörstjórn fái nægi- lega mörg eintök af eyðublöðum undir yfirlýsingar þær, er hér getur". Hreppstjóri stjórnar at- kvæðagreiðslu og kemur at- kvæðabréfum til hlutaðeigandi kjörstjórnar." Samkvæmt því,- er hér segir, getur heimaatkvæðagreiðsla hafizt laugardaginn 13. maí n. k., og staðið y/ir þar til 23. s. m. í síðasta lagi. Framkvæmd henn- ar þarf að vera sú, að hrepp- stjóri, eða ef til vill fulltrúi hans, komi á heimilin og stjórni atkvæðagreiðslunni. — Hvernig er gerð kjörseðl- anna? Frh. á 4. síðu. Meístarí í hagfræðí Benjamín Eiríksson M. A. Sú fregn hefir borizt hingað, að Benjamín Eiríksson frá Hafnarfirði hafi um miðjan marz síðastliðinn lokið meist- araprófi (Master of Arts) í hag- fræði, með miklu lofi, við há- skóla Minnesota-fylkis í Minn- eapolis. Prófessor' Frederic B. Garver, einn af kunnustu hag- fræðingum Bandaríkjanna, var í prófnefnd, er Benjamín varði meistaraprófritgerð sína. Sagði hann, að vörn B. E. hefði verið sú bezta, sem hann hefði heyrt hjá nokkrum manni við fram- haldsnám, síðan hann byrjaði sjálfur að kenna fyrir fjölda mörgum árum. Benjamín hefir verið að fram- haldsnámi vestan hafs um þriggja ára skeið og var m. a. um skeið aðstoðarkennari við háskóla Washington-fylkis í Seattle, jafnframt námi sínu. Áður en hann fór til Vestur- heims, hafði hann numið hag- fræði í nokkur ár í Svíþjóð, Þýzkalandi og Rússlandi. — Nú býr hann sig undir að ljúka doktorsprófi í fræðigrein sinni, áður en hann snýr aftur heim. Merki lýðveldis- kosninganna Landsnefnd lýðveldiskosning- anna boðaði blaðamenn og stjórn Skógræktarfélags íslands á fund sinn í Alþmgishúsinu í gær. Skýrði formaður nefndar- innar frá því, að nefndin hefði látið gera sérstakt merki, sem ætlazt væri til, að menn bæru um það leyti, er atkvæðagreiðsl- an fer fram. Merki þetta er þrjú birkilauf á hvítum grunni. Verður það af- hent hverjum manni, er hann greiðir atkvæði. Jafnframt verða bifreiðar þær, er notaðar verða við kosningarnar, skreyttar þessu merki, ásamt íslenzkum fánum. Þá kvað formaður landsnefnd- ina hafa ákvarðað að gefa Skóg- ræktarfélagi íslands merkið, enda noti félagið það ekki fyrr en að afstaðinni atkvæðagreiðsl- unni í vor. Afhenti hann síðan þeim Hákoni Bjarnasyni skóg- ræktarstjóra og Valtý Stefáns- syni, formanni Skógræktarfé- lagsins, merkið, en þeir þökkuðu gjöfina. A víðavangi Þröngsýni. - Víðsýni. Á flokksþinginu var landbún- aðarráðherrann kosinn í mið- stjórn flokksins, en hafði ekki átt þar sæti áður. Einn vel met- inn bóndi vék úr aðalstjórninni, en er samt bæði með fyrstu varamönnum miðstjórnar og al- þingismaður, svo að hann á jafn- an sæti á miðstjórnarfundum. Kommúnistablaðið þykist vera að harma það, að þessi bóndi hafi ekki verið kosinn í mið- stjórnina og spinnur í því sam- bandi upp, að enginn bóndi eigi sæ^i í henni. En sannleikurinn er sá, að um einn þriðji hluti miðstjórnarinnar eru bændur og allmargir aðrir fastir starfsmenn bænda, svo sem t. d. kaupfélags- stjórar, búnaðarmálastjóri o. fl. Bændur voru í yfirgnæfandi meirihluta á flokksþinginu og gátu því ráðið þar öllu, er þeir vildu. En kommúnistar, sem allt vilja þrælbinda við stéttir og draga menn í dilka eftir þeim, geta ekki skilið frjálslyndi bænda, sem vilja vinna með öðr- ¦ um umbótamönnum landsins og trúa þeim fyrir störfum, þó að þeir séu ekki í stétt þeirra. Frjálslyndir og víðsýnir bænd- ur eru algerlega í andstöðu við það, að hver stétt reyni að troða tillitslaust skóinn niður af öðr- um stéttum, því að framför og vellíðan allra vinnustétta er þeim ljóst, að er til gæfu fyrir alla þjóðina. Hræðist eigið afkvæmi. Kommúnistblaðið rak í gær upp ramakvein yfir því, að flokksþing Framsóknarmanna samþykkti að við endurskoðun stjórnarskrárinnar kæmi til sér- stakrar athugunar: „að gefa for- seta vald til þess að skipa ríkis- stjórn með sérstöku valdi, ef ó- kleift hefir reynzt að mynda þingræðisstjórn, enda víki hún fyrir stjórn, er styðst við meiri- hluta Alþingis." Það voru ein- mitt kommúnistar, sem höfðu forgöngu þess, að ríkisstjóri skipaði núverandi ríkisstjórn og ætti það að vera nóg svar til, þeirra út af þessum bægslagangi Hitt þarf engan að undra, þó að „kommar" vilji ekki einmenn- ingskjördæmi og fækkun þing- manna. Þeir vilja auðvitað halda *• við því ófremdarástandi í kosn- ingaskipan og glundroða á Al- þingi, er nú ríkir, sem hlýtur að eyðileggja þingræðið áður en varir, ef ekki er bætt úr því bráðlega. Rétt stefnt. Verkamannablöðin segja frá því þessa dagana, að nýlega hafi Dagsbrún fest kaup á 30 hekt- urum lands austur í Biskups- tungum, í þeim tilgangi að koma þar upp hvíldarheimili fyrir verkamenn. Svipaðri hugmynd hefir oft verið hreyft hér í blað- inu. Það hefir verið ljóður á ráði verkalýðsfélaganna, hve starf- semi þeirra hefir oft verið nei- kvæð. Það hefir verið meira á- berandi, að heimta meira kaup og meiri þægindi af öðrum, held- ur en framkvæma umbæturnar sjálfir. Ekki er það óalgengt t. d., að þótt verkamaður hafi fengið með kaupskrúfum 100 kr. hækkun á kaupi sínu, að þá hafi hann ekkert hirt um það að nokkur hundruð krónur af kaupi hans færi samhliða til kaupmannsins í álagningu á vörur þær, er hann keypti. Og um leið væri hann máske að efla höfuðandstæðing sinn. Fjöldi verkamanna hefir ekk- ert hirt um að efla samvinnu- félagsskapinn, sem bæði í sókn og vörn hefir reynzt vopna bezt meðal verkamanna í nágranna- löndunum. Það er raunasaga, (Framh. w 4. síðu)

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.