Tíminn - 16.05.1944, Blaðsíða 1

Tíminn - 16.05.1944, Blaðsíða 1
RITSTJÓRI: ÞÓRARINN ÞÓRARINSSON. ÚTGEPANDI: FRAMSÓKNARPLOKKURINN. PRENTSMIÐJAN EDDA h.í. Símar 3948 og 3720, RITSTJÓRASKRIPSTOFOR: EODUEÚSI, Lindargötu 9 A. Sírr.ar 2353 og 4372 AFGREIÐSLA, INNHEIMT, OG AUGLÝSINGASKT:-:-_ OFA: FnDUliUSI, TJndargötu 9A. Siml 2323. 28. árg. Rcykjavík, þriðjudagimi 16. maí 1944 Erlent yfirlit; Hjálp veítt Rússum Fyrir nokkru síðan var birt í Bandaríkjunum skýrsla um þá beinu hjálp, sem Bandaríkin hefðu veitt Rússum í styrjöld- inni. Samkvæmt henni voru Bandaríkjamenn búnir að senda Rússum 1. marz síðastliðinn 8.800 flugvélar, 5200 skriðdreka og skriðdrekabana, 190 þús. stóra vöruflutningsbíla, 36 þús. smábíla (jeeps), 30 þús. önnur farartæki, 7 milj. hermanna- stígvéla, 275 þús. hersímatækja, 850 þús. mílna langan hersíma, mikið af járnbrautarvögnum og járnbrautarteinum, 1.450 þús. smál. af stáli, 420 þús. smál. af öðrum málmi, 200 þús. smál. af skotfærum-og sprengjuefni og 2.600 þús. smál. af allskonar matvörum. Samanlagt <¦ magn hergagna og vara, sem Banda- ríkjamenn höfðu sent Rússum, samkvæmt láns- og leigulögun- um, nam orðið þann 1. marz síðastl. 9.500 þús. smál. Þessi aðstoð, sem Bandaríkja- menn hafa veitt Rússum, hefir alltaf farið vaxandi og hefir vafalaust styrkt þá stórum í vetrarsókninni. í janúar' og febrúar í vetur námu þessir flutningar frá Bandaríkjunum til Rússlands 1.000 þús. smál., en sömu mánuði 1942 200 þús. smál. Fyrir nokkru skýrði og Chur- chill frá því í enska þinginu, að Bretar væru búnir að senda Rússum 6.700 flugvélar, 5000 skriðdreka, 4000 farartæki önn- ur, 2400 vélbyssuvagna og mikið af allskonar hergögnum öðrum og matvörum. Hann gat þess einnig, að þessi aðstoð við Rússa færi vaxandi. Vitanlega hefir þessi aðstoð Bandamanna verið Rússum ó- metanlegur styrkur. Mikilvæg- ara er þó, að loftárásir og sókn- arundirbúningur Bandamanna að vestan og við Miðjarðarhaf hafa dregið þýzk fluglið og her- lið af austurvígstöðvunum. Þjóð- verjar hafa ekki getað haft hema 25% af flugher sínum á austurvígstöðvunum lengi und- anfarið í stað meginhlutans áð- ur. Þeir hafa og haft þar ná- lægt helmingi minni herafla en í upphafi austursóknarinnar, því að ekki aðeins hefir herfylkjum þeirra fækkað þar, heldur hafa þeir orðið minni mannafla í hverju herfylki en áður. Það er nú viðurkennt, að Þjóð- verjar hafa að mestu haldið uppi skipulegu undanhaldi á austur- vígstöðvunum. Þeir hafa hætt vlð að halda fyrirhuguðum varnarlínum sínum til að spara mannaflann. Allt er miðað við að hafa sem mest lið að vestan til að mæta innrásinni. En vit- anlega hefðu Þjóðverjar þó hörfað hægara og skemmra, ef Rússar hefðu ekki fylgt þeim fast eftir. Fyrir Þjóðverja er nú erfitt að hörfa lengra úr þessu. r Þeir verða að halda Karpatafjöllum og stytztu varnarlínu þaðan til Dónárósa. Annars ná Rússar rúmensku oííulindunum, sem er á sléttunum sunnan Karpata- fjalla. Þá mega þeir eigi hörfa öllu lengra á víglínunni norðan Karpatafjalla til Eystrasalts. Margir telja, að vorsókn Rússa muni verða á sléttunum sunnan Karpatafjalla til að ná olíulind- (Framh. á 4. síðu) Semustu fréttir A Italíu heldur sókn Banda- manna áfram, en miðar þó hægt vegna öflugrar mótspyrnu Þjó»- verja. Bandamenn hafa tekið Castelforte. f Kína hófu Japanir stór- Bandamenn hindra ekki skílnaðínn Ný blaðaummæli Enska blaðið „The Scotsman", sem er áhrifamesta blað Skota og oft er jafnað við „The Tim- es", birtir 9. þ. m. grein um orð- sendingu Kristj áns konungs, þar sem farið er mjög hlýlegm orðum um afstöðu íslendinga. Biaðið segir m. a.: „Þótt konungur Danmerkur hafi látið í Ijós vanþóknun sína, er ekki líklegt að nokkur utan Danmerkur leggi stein í götu skilnaðarins. Af tilfinninga ástæðum er hægt að hafa samúð með af- stöðu konungsins til þeirrar á- kvörðunar, sem nú er í aðsigi, en þeir viðburðir, sem gerzt hafa í seinni tíð, hafa gert ís- lendinga ennþá ákveðnaði í kröfunni um fullkomið sjálf- stæði. Síðan 1918 hefir sam- bandið aðeins verið persónusam- band, byggt á hinum sameigih- lega þjóðhöfðingja. Stjórn Bandaríkjanna lýsti yfir því fyrir nokkru síffan, að hún myndi ekki hindra það á nokkurn hátt, að tengslin við Danmörku yrðu rofin, og að öll- um líkindum er afstaða brezku Istjórnarinnar hin sama." „Svenska Morgonbladet", sem er frjálslynt blað, hefur nýlega gert þessi mál að umtalsefni, það segir, að seinustu fregnir frá íslandi sýni glöggt, að ís- lendingar vilji halda áfram sam- bandinu við Norðurlönd. Síðan segir blaðið: „Okkur í Skandinavíu finnst það miður, að breytingin á sér stað á stríðstímum, en samt get- ur framkoma fslendinga talizt eðlileg. Öruggt er, að styrjöldin hefir ekki flýtt fyrir ákvörðun íslendinga. Þeir hefðu eigi að síður skilið við Dani 1944, eins og þeir ákváðu 1928." Flest blöð í Bretlandi hafa aðeins birt aðalefni boðskapar konungs og svar ríkisstjórnar og flokka,- án frekari umsagnar. RússneskU blöðin Pravdá og Izvestia birtu 11. þ. m. boðskap konungs og svar ríkissstjómar og flokka, samkvæmt skeyti frá London, án frekari umsagna. Flugvöllur í Vestm.eyfum Vestmannaeyingar hafa um skeið haft mikinn hug á því að gera flugvöll í Eyjunum, svo að þeir gætu orðið fastra flugsam- gangna aðnjótandi. Hefir þetta mál verið undirbúið hin síð- ustu misseri af ýmsum áhuga- sömum niönnum, meðal annars bæjarfulltrúa Framsóknar- manna, Sveini Guðmundssyni. Á bæjarstjórnarfundi snemma í þessum mánuði var ákveðið að bjóða verkið út, og var við það miðað, að 'verkinu yrði lokið í haust. Fé til flugvallargerðar- innar verður lagt úr bæjarsjóði, en auk þess er vænzt framlags frá ríkinu til þessarar sam- göngubótar. Gert er ráð fyrir, að'flugvöll- urinn verði krossbraut á.miðri eynni, hvor braut 400 metra löng og 35—40 rhetra breið. Nær vest- urendi brautarinnar í túnfótinn á Ofanleiti, en austurendinn að veginum, er liggur suður í Stór- höfða. Áætlað er að flytja þurfi til um 57 þúsund smálestir í flugvallarstæðinu. fellda sókn fyrir nokkrum vik- um síðan. Hefir þeim orðið svo mikið ágengt, " að kínverska stjórnin er talin hafa miklar' áhyggjur af framsókn þelrra. 51. blad' Hverníg rækir Viðskíptaráðíð störi sín? Hvcrsvegna voru íarm- gjöldín ekkí lækkuðJyrr? Skíptir gróðí Eimskípaiélagsias tugum milj. kr. síðastliðíð ár? Þau tíðindi, sem voru kunngerð síðastl. laugardag, að við- skiptaráð hefði ákveðið 45% farmgjaldalækkun hjá Eimskipa- félagi íslands, hljóta að hafa vakið mikla athygli. Engar þær breytingar hafa gerzt alveg nýlega, sem virðast réttlæta slíka lækkun. Það ástand, sem nú er, — lægri vátrygging, fleiri ferðir og meiri flutningar en áður, — hefir varað um langt skeið. Allt mælir þannig með því, að sé þessi lækkun réttlætanleg nú, þá hefði hún átt að vera komin miklu fyrr. Tilkynning viðskiptaráðsins um lækkunina, virðist líka bera með sér^ að það hafi ekki rankað við sér fyrr en kunnugt varð umí iffkomu. .Eimskipafélagsins á síðastl. ári. Morgunblaðið, sem er En^tskipafélagnu mjög handgengið, segir að orsök lækkunar- irinar sé „mjög mikill hagnaður Eimskipafélagsins á árinu" og munu þá flestir renna grun í, að eigi sé um smáa upphæð að ræða. '-' : -V .,?• 1-i'Jt 9; h 'l, Sú farmgjaldalækkun, sem hér um ræðir, nemur vafa- laust tugum miljóna króna á ári. Það hetfir því meira en lítið aukið dýrtíðina, ef farmgjöldin hafa verið of há sem þessu nemur um langt skeið, því að ofan á þau bætast svo hlutfalls- Iega hæi-ri tollar og meiri álágning. Er vafalaust óhætt að full- yrða, að aukning dýrtíðarinnar af þessum ástæðum nemi mörgum milj. kr. meira en lækkun sú, sem fengizt hefir með framlögum úr ríkissjóði. \ I tilkynningu frá viðskipta- ráði, sem blöðunum hefir verið send, segir svó: „Um síðustu áramót lækkaði Viðskiptaráðið flutningsgjöld í Ameríkusiglingum um 13% á öllum vörum öðrum en smjör- líkisolium, kornvörum, kaffi, sykri, fóðurbæti og áburði, og var það aðallega gert vegna pess, að vitað var að vátryggingar- gjöld höfðu lækkað, ferðir orðið tíðari og meira flutt til landsins en gert hafði verið ráð fyrir, en um áramótin voru þó að sjálf- sögðu ekki fyrir hendi endan- legar upplýsingar' um rekstur- inn og afkomuna á síðasta ári. Nú eru slíkar upplýsingar hins vegar fyrir hendi, og hefir með tilliti til þeirra þótt fært að lækka farmgjöld á öllum vörum um 45%, frá því sem nú ér." Eins og rakið er hér að fram- an, hlýtur þessi greinargerð við- skiptaráðs að vekja ýmsar at- hyglisyerðar spurningar. Hvers vegna tók viðskiptaráð þessa ákvörðun eigi fyrr? Hversvegna þurfti það að bíða eftir árs- reikningum Eimskipafélagsins? Gat það ekki fylgzt svo vel með, að það vissi hvernig málið stæði á hverjum tíma? Lét Eimskipa- félagið það ekki hafa stöðugar upplýsingar?- En eins og áður segir, eru allar þær ástæður, sem sagðar eru réttlæta lækk- unina,' búnar að haldast um langt skeið, eins og t. d. fleiri ferðir, meiri flutningur og lægri vátrygging en áður. Það virðist lika ófyrirgefan- legt af viðskiptamálaráðherra, sem var að basla við að halda dýrtíðinni niðri, að hafa ekki fullkomið yfirlit með þessum þætti dýrtíðarmálsins. Lang- réttast hefði verið að hafa farm- gjöldin eins lág og frekast var talið mögulegt og bæta þá Eim- (Framh. á 4. síðu) VEGAVircNirVERKFAIAIÐ Kommúnisf ar reyna að leyna aðaíkröfu sinni Fiirðnleg afstaða Sjálfstæðisflokksins Ráðamenn Alþýðusambandsins hafa reynt allt til þess að leyna þeirri aðalkröfu srnni, sem er höfuðorsök vegavinnuverkfalls- ins, að meðlimir verkalýðsfélag- annahafi forgangsrétt í vega- vinnu hvar sem er á landinu. Þeir vita, sem er, að þessi ofbeld- iskrafa þeirra á litlum vinsæld- um að fagna. Það er fyrst síðastl. sunnudag, sem Þjóðviljinn minnist á þessa aðalkröfu Alþýðusambandsins. Hann skýrir þó ranglega^frá henni og segir að hún hafi hljóð- að á þessa leið: „Meðlimir félaga innan Al- þýðusambands íslands skulu hafa forgangsrétt til þeirrar vinnu, er samningur þessi nær yfir og unnin er á félagssvæð- inu." Sannleikur málsins er sá, að Alþyðusambandið setti þessa kröfu þannig fram á frumstigi samningaviðræðnanna, en síð- ar breytti það henni og orðaði hana á þessa leið: „Meðlimir félaga innan Al- þýðusambandsins skulu hafa iorgangsrétt til þeirrar vinnu, sem samningur þessi nær yfir og vegagerð ríkisins lætur fram- kvæma." Hér er farið fram á skýlausan forgangsrátt, jafnt utan sem innan félagssvæðanna. Að slík- um afarkostum gat ríkisstjórn- in eigi gengið. Þess vegna tók- ust eigi samningar og kommún- istar efndu til hins ólöglega verkfalls. Jafnvel þótt Alþýðusamband- ið héldi við frumkröfuna, væri hún óaðgengileg fyrir ríkis- stjórnina. Þótt réttmætt sé, að verklýðsfélög í kaupstöðum og kauptúnum hafi forgangsrétt til vinnu á félagssvæðum sín- (Framh. á 4. slöu) Raiveitu komið upp í Ólafsvík Jónas Þorvaldsson, skóla- stjóri og oddviti í Ólafsvík, hefir verið á ferð hér í bæn- um. Hefir hann verið að vinna að því að fá lán vegna bygg- ingar rafveitu í Ólafsvík. Lán þetta hefir nú fengizt hjá Búnaðarbankanum gegn vænt- anlegri ábyrgð ríkisins Qg veði í mannvirkjum. Verður innánbæjarkerfið byggt 1 sumar, og verður það þannig byggt, að það verður fullnægj- andi, hvað styrkleika snertir, fyrir vatnsvirkjun, þegar hún kemur í framkvæmd. En fyrst um sinn verður 50 hestafla dieselmótor með riðstraumsrafal notaður sem aflgjafi. Er þetta bráðabirgðaráðstöfun þar til raforkumálin þar vestra verða leyst samkvæmt tillögum raf- orkumálanefndar, en sennilegt má telja, að tillögur og niður- stöður nefndarinnar verði þær, að kauptúnin á Snæfellsnesi á- samt sveitum þess, fái raforku frá Andakílsfossum, en fallvötn Snæfellsness verði síðarmeir og eftir þörfum virkjuð og tengd við aðalraforkukerfið sem und- irstöðvar. En hvað þessarar lausnar á málinu þarf lengi að bíða mun tíminn leiða í ljós. Ætlazt er til, að fyrrnefnd raf- veita í Ólafsvík geti tekið til starfa í haust. Eru húseigendur þegar farnir að láta leggja raf- lagnir i hús sín. Hefir Jónas Magnússon rafvirkjameistari í Reykjavík tekið það verk að sér. Ennþá er eigi ráðið, hver leggur sjálft innanbæjarkerfið, en Höskuldur Baldvinsson skrif- stofustjóri mun ráða mann til þess verks jafnframt þyí, sem hann hefir eftirlit með faglegri framkvæmd verksins. Er mikill og almennur áhugi á máli þessu 1 Ólafsvík, enda má hiklaust telja að framkvæmd þessa verks sé hið mesta spor til framfara og menningar, sem nokkurn tíma hefir verið stigið í sögu Ólafsvíkur. Hátíðahöld Norð- manna 17. maí Norðménn efna nú í ár til há- tíðahalda í Reykjavík á þjóðhá- tíðardegi sínum, 17. maí, með svipuðum hætti og síðastliðið ár. Hefir nefnd manna, er S. A. Priid ritstjóri, blaðafulltrúi Norðmanna hér, Einar M. Hopp liðsforingi, Ingolf Ingebrigtsen stýrimaður, Tomas Haarde verk- fræðingur, formaður Nord- mannslagets — félags Norð- manna hér — og P. E. Andresen, ritari þess, skipa, undirbúið há- tíðahöldin. Hátíðahöldunum verður í að- aldráttum hagað á þessa leið: Laust fyrir klukkan 8,30 safn- ast menn saman í kirkjugarð- inum í Fossvogi og kl. 8,30 legg- ur T. Haarde sveig á legstað norskra flugmanna og sjó- manna, sem þar hvíla. Að því (Framh. á 4. síöu) Á víðavangi FARI ÞAÐ f HOPPANDI! í Degi 4. þ. m. er I~ förustu- grein rætt um þær vonir and- stæðinga Framsóknarflokksins, að svo mikill ágreiningur væri innan flokksins, að hljótast myndu af fullkomfn friðslit á flokksþinginu. Segir Dagur m. a.: „Bæði Sjálfstæðismenn og kommúnistar óskuðu sárt eftir svona löguðum klofningi. Hina ímynduðu fylkingu til „hægri" kenndu Sjálfstæðismenn við Jónas Jónsson, en fylkinguna til „vinstri" við þá Hermann Jón- asson og Eystein Jónsson. Sjálfstæðismenn óskuðu, að „sjónarmið Jónasar", er þeir svo kölluðu, yrði í meiri hluta á flokksþinginu, og eftir þingið kemur það í ljós, að þeir eru stúrnir yfir því, að þetta hafi brugðizt og að J. J. sé ekki leng- ur í formannssæti í flokki sín- um. Einhvern tíma hefði það þótt saga til næsta bæjar, að íhaldið harmaði pblitískan ósig- ur J. J. En það voru ekki Sjálf- stæðismenn einir, sem ætluðu að fagna yfir sigri J. J., komm- únistar voru við sama hey- garðshornið, en af öðrum ástæð- um. Þeir hafa að undanförnu reynt að sverta J. J. með þyí að bendla hann við afturhaldsöflin í landinu, af því að hann hefir allra manna mest barizt á móti niðurrifsstefnu kommúnista. — Kommúnistar litu svq. á, ef hlutur J. J. yrði ofan á, þá yrði hægara fyrir þá að stimpla Framsóknarflokkinn sem aftur- haldsflokk." Dagur sýnir siðan fram á, hversu þessar vonir andstæð- inganna hafi hrunið til grunna á flókksþinginu. Stjórnmálayf- irlýsingin var samþykkt ein- róma, þar sem ákveðið er, að Framsóknarflokkurinn skyldi eins og hingað til vera frjálslyndur miðflokkur, sem er reiðubúinn til samstarfs við aðra flokka eða menn úr öðrum flokkum, er vilja vinna að alhliða umbótum á grund- velli lýðræðisins. Þetta er ekki ákvörðun neinnar fámennrar kliku í Reykjavík, eins og and- stæðingarnir vilja vera láta, heldur sameiginlegur vilji allt að 300 kjörinna fulltrúa Fram- sóknarfélaganna um allt land. Flokkurinn stendur óskiptur saman eins og áður og engin merki um klofning sjáanleg. Andstæðingarnir eru því alveg gáttaðir og muldra í vandræð- um sínum: Fari það í hopp- andi! SÉRRÉTTINDASTEFNA ÍHALDSINS. Dagblöðin í Reykjavík skýra frá því, að borgarstjórinn hafi nýlega lagt til á bæjarráðsfundi, að veita öllum þeim leyfi til kvikmyndareksturs, sem um það hafa beðið. Flestar beiðnirnar munu gamlar og er það alveg eftir höfði íhaldsins að veita þessi leyfi fyrst nú. Það hefir synjað um slík leyfi allan gróða- tíma stríðsins til þess að fáir máttarstólpar þess, eigendur Gamla Bíós og Nýja Bíós, gætu setið að gróðanum. Nú þegar þessi tími er að verða búinn og erfitt er að koma upp kvik- myndahúsum, .vefða fleirum veitt sýningarleyfi. Þarna er stjórnarstefnu íhaldsins vel lýst, einokun og sérréttlndi fyrir helztu forkólfa þess. REYNSLA VERKAMANNA í SVÍÞJÓÐ. Kommúnistablaðið segir, að Tíminn hafi farið illum orðum um verklýðsfélögin. Þetta er ósatt, eins og margt annað, sem umrætt blað segir. Hins vegar sagði Tíminn, að verklýðssam- tökin hefði orðið fyrir því ó- happi, að kommúnistiskir spell- virkjar hefðu komizt þar til valda og misnotuðu aðstöðu sína (Framh. á 4. síðu)

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.