Tíminn - 20.05.1944, Blaðsíða 1

Tíminn - 20.05.1944, Blaðsíða 1
Aukablað TÍMIXTV. laugardaginn 20. maí 1944 Aukablað Gunnlaugur Kristmundsson: Lýðveldið, birkilauíin þrjú og Íandgræðslusjóðurinn „Frjálst er í' fjallasal, fagurt í skógardal, heilnæmt er heiðloftið tæra; hátt yfir hamrakór himinninn blár og stór lyftist með ijóshvolfið skæra." Stgr. Th. Andi víðsýnis og frelsis vakir nú yfir landi og lýð og kallar þjóðina til starfa. Það á að greiða atkvæði um, hvort ísland skuli leysa úr kon- ungssambandi við Danmörku og hvort það skuli gert að fullvalda og sjálfstæðu lýðræðisríki. Landsnefnd, sem um þau mál fjallar, hefir séð, að pólitískt frelsi og sjálfstæði þjóðarinnar er ekki nóg, ef landið sjálft er blásin auðn og hrjóstrin ber. Því valdi þessi nefnd sér og öðr- um starfsmerki við kosningar, þrjú bjarkarlauf á hvítum grunni. — En að kosningunum loknum gefur hún merkið Skóg- ræktarfélagi íslands. Merkið er táknrænt hvatn- ingar- • og minningarmerki um sjálfstæði og lýðræði lands og þjóðar og gróanda 1 íslenzku þjóðlífi. — Það er meira: Það er kröfumerki um að gróður landsins sé varinn og landið klætt í birkihjúp frá sjávar- strönd til hvítra jökla, og er það ærið starf. Skógræktarfélag íslands hefir þegið merkið og þakkað gjöfina og ætlar að nota það, að kosn- ingum loknum, til fjáröflunar. Stjórn Skógræktarfélags ís- lands hefir ákveðið að safna fé og stofna sjóð, sem heita skal „Landgræðslusjóður Skógrækt- arfélags íslands." Sjóðinn á að nota til þess að vernda gróður íslands og græða upp auðnir þess. Bjarkarlaufin þrjú eru merki þessarar stefnu og starf- semi. Starfið er hafið af þjóð- rækni og einlægri ættjarðarást, við þessi einstæðu og áhrifaríku tímamót, þegar þjóðin verður frjáls og landið sjálfstætt full- valda ríki, eftir að hafa verið í tengslum við erlend riki og konunga í 680 löng og oft erfið ár. Skógræktarfélag íslands á- varpar allan landslýð og segir: „Komið grænum skógi að skrýða skriður berar, sendna strönd." (G. G.). Starf Skógræktarfélags ís- lands er fagurt og það má segja, að þeir aurar séu lagðir í guðs- kistu og helgaðir háleitu starfi, sem varið er til þess að efla samstarf og einhug í því að verja og klæða landið. Fjallaloft íslands er heilnæmt, og heiðríkjan oft tær og blá. Stundum skyggir þó í bakkann yfir landinu. Hríðarbyljir og fannkyngi getur býrgt fyrir út- sýnið, en furðu ratvísir hafa synir landsins reynzt, til sjós og lands, og svo mun enn þá verða, í þeim þrautum. Oft hafa eldfjöll íslands gosið með svo miklu ösku- og vikur- falli, að myrkt hefir verið um bjartan dag sem um dimmustu nætur. Við hríðarbylji og ösku- fall geta menn ekki ráðið; því verður að taka, sem að höndum ber frá þeim öflum, sem þar að standa. Tvenns konar myrkur hefir þó ógnað landi og þjóð. sem menn geta þokað frá lífgeislum sólarinnar. Reykjavík, höfuðstaður lands- ins, er að létta af sér reykjar- svælu og sótþrungnu og sýkla- fullu borgarlofti. Keitar upp- sprettur og fossaafl er notað til þeirra umbóta. Við sólarbirtu og heilnæmt loft eykst hreystin og lengist lífið. Notkun rafmagns bjargar lynggróðri og birki- kjárri frá öxi og eldi. f Vonandi tekst sem flestum byggðum landsins, við sjó og til sveita, að njóta jarðhitans og rafmagnsins, svó að bjart verði yfir býlum þar. Víða hefir hér á landi byrgt fyrir sólu og heiðskírt loft af sandfoki og moldroki, sem nefnt er u,gnistur". Þá eru bújarðir að blása upp, og gróðrarmold landsins að fjúka út í veður og vind, þá eru skógar að eyðast og tún að hverfa, þá er byggð að falla og björg að þverra. Við þetta geta menn ráðið. Þeir, sem völdu birkiblöðin þrjú fyrir kosningamerki, hafa ef til vill ætlað þjóðinni að greiða at- kvæði um, hvort föðurlandið ætti að verða örfoka land, eða skógi vaxið.milli fjalls og fjöru, svo sem það var á landnámstíð. í blámóðu framtíðarinnar sjáum vér ísland föðurland vort með grænum gróðri og hvítum jöklum, sjálfstætt og fullvalda lýðræðisriki. Vér sjáum mennt- að fólk og ræktað land. Vér sjá- um reisulegar byggðir og falleg- an fénað. Vér heyrum raddir náttúrunna-r óma í einveru og fjallakyrrð. Vér finnum angan gróðursins og ilm moldarinnar. Vér sjáum tign fjallanna og heiðbláma loftsins. Vér fyllumst lotningu, hefjum rödd vora og syngjum ljóð Stgr. Th.: „Hér andar guðs blær og hér er ég svo frjáls, í hæðir ég berst til ljóssins strauma, æ lengra, æ lengra að lindum himinbáls, unz leiðist ég í sólu fegri drauma." 13. maí 1944. Birkiból Samo'ongulcvsí Selvogsmanna Síðan vegur var lagður frá Hveragerði og niður undir Hraun í Ölfusi hafa Selvogs- menn notað vegslóða þann, sem þeir höfðu rutt yfir Sel- vogsheiði, sem bílveg heim í hérað sitt. Þó vegur þessi væri enganveginn góður, kom hann þó að miklum notum' og mátti teljast fær í þurrkatímum. En á síðastliðnu ári' tók hið ame- ríska setulið sér aðsetur i Sel- vogi og ók um þennan veik- byggða veg hinum stóru og þungu herbílum, með þeim af- leiðingum, að vegurinn tróðst allur út og varð ófær venjuleg- um bílum. í desember s. 1. yfir- ga'f svo setuliðið Selvog og skyldi héraðið eftir vegalaust. Setuliðsmenn komu hið bezta fram í Selvogi og voru bænd- um oft hjálplegir með flutning og aðra fyrirgreiðslu, en dvöl þeirra hafði þó þau óheillavæn- legu áhrif sem að framan getur. Hið ameríska setulið mun þó í engu ámælisvert út af þessum vegaspjöllum, því að fast sam- komulag * hafði verið gert við rikisstjórnina um hlutdeild hersins í viðhaldskostnaði vega á landinu í heild, án þess her- stjórnin skipti sér af einstökum vegum. Selvogsbúar hafa að mestu leyti lagtþennan veg sjálf- ir, og hvorki sparað við hann tíma eða fyrirhöfn eftir því sem þetta fámenna byggðarlag gat í té látið. En sú viðgerð, serri veg- urinn þarf nú til þess að hann verði aftur bílfær, er of mikil til þess að þeir geti lagt hana á sig bótalaust. Það er augljóst mál, að svo búið má ekki standa. Þessi vegur er hin eina lífæð héraðsins og henni verður að halda opinni. Ef íslenzka ríkis- stjórnin hefði ekki. gert alls- herjarsamning við herstjórnina í vegamálum, mundi ameríska herstjórnin óðar verða við þeirri sanngirniskröfu að gera veginn aftur eins ög hann var, en nú verður það að vera verk ríkisstjórnarinnar að rétta hér hlut Selvogsmanna. Þeir hafa tjáð sig fúsa til eins og áður, að vinna sjálfir að lagfæringu vegarins, gegn smávægilegum styrk, sem svarar spjöllum hinna utanaðkomandi áhrifa. Ríkisstjórnin hefir litið með skilningi á mál þetta og hefir það nú til athugunar, en óð- um líður á sumar og vænta Sel- vogsmenn, að fyrirgreiðsla stjórnarinnar geti komið hið allra fyrsta. Selvogsbúi. Einhver skemmtilegustu tíð- indi, sem mér hafa borizt, tel ég fregnina um, að Jón á Brúsa- stöðum hefði gefið mörg hundr- uð þúsund krónur til skógræktar og ánafnað henni mestu af dán- arfé sínu. Er það ábyggileg stærsta fúlgan, sem nokkur ís- lendingur hefir látið af hendi rakna til alþjóðarnytja og verð- ur því aldrei nógsamlega lofuð, og því fremur, sem skógræktin er undirstaða þess, að landbún- aður verði hér rekinn með álíka menningarsniði og í lóndunum, sem næst oss standa. Á ég þar við, að korn-, jarðepla- og kál- rækt verði aldrei reknar hér svo í lagi sé, fyrr en skjólskógar skýla ökrunum fyrir frosti og ofviðrum. En til að færa því stað, þarf ekki annað en benda á, að í Fljótshlíðinni, veðursælustu sveit landsins, urðu stórskemmd- ir á kornökrum síðustu sumur og það á því býlinu, .sem hefir mest tök á,að stunda kornrækt af fullri kunnáttu. Méx er að vísu ekki ókunnugt um, að raddir hafi heyrzt um, að það sé blábert kák að leggja áherzlu á, að nokkurum „hrísl- urh verði stungið á víð og dreif um góðsveiti r landsins", en samt hygg' ég að allur obbinn af bændum séu nú ásáttir um, að gömlu búnaðarhættirnir, með þrautbeit hrossa og sauðfjár, hafa þegar lifað sitt fegursta. í því efni má benda á, annars vegar að stóð hinna „klepptæku merakónga" eru að vaxa þeim yfir höfuð, svo að í sumum sveit- um er stofnað til lítt leysan- legra vandræða, en hins vegar, að fé í öðrum sveitum þrífst ekki sakir ónógrar sumarbeitar, þrátt fyrir það, að vetrarfóður þess er í mjög sæmilegu.lagi. Að hé.r sé ekki farið með neitt fleip- ur má ráða af því, að í sumum mæðiveikisveitunum hefir frá- lag fjár batnað að stórum mun og þvi fremur sem fénu hefir fækkað. Þá leggur það sig sjálft, að aukinn heyafli með aukinni ræktun mundi. tilfinnanlega rýra afrakstur sauðfjár, þangað til hver kindin æti upp aðra, eins og á tímabili átti sér stað í einni mestu góðsveit landsins. í þessu sambandi er vert að drepa á, að það virðist fyrir- munun næst, hve lítils afréttar- löndin eru metin. Til eru sveitir, þar sem hross eru látin éta upp alla afréttarhaga, svo að þeir eru eins og rökuð gæra á hausti, en skriðurogsandfok látið ganga á .kjarr og graslendi ár af ári, en í öðrum sveitum eru hrein- dýrahjarðir látnar naga allan gróður svo störum sér á. Þá er sumstaðar látið sér á engu standa, þótt foksandur fletti góðum gróðri viðstöðulaust af afréHum, þótt ekki þurfi nema meðalmanntak til að sporna við því,,ef samtök brysti ekki. Löggjafinn hefir þá líka fyrir löngu séð að við svo búið má eigi una og sett ákvæði um ítök býla og afrétta, en sá er galli á gjöf Njarðar, að hið upp- haflega frumvarp var rýrt svo í meðförunum, að lögin hafa ekki orðið að gagni. Það er því hendi næst að bæta þar um betur og veita hreppsnefndum o'g sýslu- nefndum óskorað vald til að taka þar í strenginn. En þar þarf meira til en fyrirmælin ein. Þeim verður að fylgja eftir og mun ekki af veita að Búnaðar- félagið ýti þar undir af fremsta megni og sendi lið sitt út um sveitir til hvatningar og leið- beiningar í samráði við sand- græðslustjóra og skógræktar- stjóra. í sambandi við þessi mál má ekki ganga fram hjá þvi, að þó nokkuð vottar fyrir því, að vest- urfararhugur sé að aukast meira en góðu hófi gegnir en nái hann að þróast, má búast við að með bættum samgöngum geti hann valdið stórum sköðum. Ráðið gegn því og aðstreyminu til kauptúnanna er vitanlega að bæta lífskjör sveitabænda og gera býlin sem þekkilegust, en að því mundi skógræktin styðja mest og bezt, því að ástin til átthaganna heldur bezt í fólkið, eins og dæmin sanna, fyr og síðar. í einu dagblaðinu var kvart- að undan því, hve tregir menn væru til að ánafna því opinbera fúlgur til nytjastarfa í heima- högum. Ef það er rétt, að ekki séu til fjársöfn einstaklinga, sem neinu nemi, annars staðar en í höfuðborginni, tekur sú brýning fyrst og fremst til Reykjavíkurbúa. En til þess eru góðar og gildar ástæður, því að það er almenn trú, rétt eða röng, að opinberu fé sé þar allt annað en vel stjórnað og því hika menn við að kasta eigum sínum í þá hít. í þá átt kann það að benda, að nýlega hefir verið tek- ið í lög, að fé, sem látið er rakna til vinnuhælis berklasjúkra, |skuli vera skattfrjálst, og hefir t árangurinn af því orðið merki- ^lega mikill, svo að líkur eru til, að það skarð verði fyllt innan stundar. Væri þá vel til fallið, [ ef áfram yrði haldið á þeirri braut, að skógræktinni yrði J gerð sömu skil, því að víst er um : það, að margir elska landið meirá'en fólkið, sem byggir það, eins og nú horfir. Er mér t. d. nær að halda, að mörgum mundi ekki hafa verið óijúfara að einhverju af ofgnótt þeirra hefði verið varið til að fjölga birkibólum á Mýrunum, en þar liggur slík-landbót prýðilega við með kjarri í hverju hölti að heita má. M. Tilkynning Skrifstofur, afgreiðsla og tóbaks- gerð vor verða lokaðar frá 10. til 24. jjúlí næstkomandi vegna suinarleyfa. Viðskiptamönnum vorum er hér með bent á að birgja sig nægilega upp í tseka tíð með vörur þær, sem tóbaks- einkasalan selur, svo þeir þurfi eijí'i síð verða fyrir óbægindum af lokun- inni. Tóbakseinkasala ríkisins. Vinlr Tímans Útvegið sem flestir ykkar einn áskrifanda að Timanum og lát- ið afgreiðsluna vita um það sem fyrst. F1 a u e 1 hárautt vínrautt millumblátt dökkbrúnt og svart. NÝKOMID II. Toft Skólavörðustíg 5. Sími 1035. GÆFAN fylgir trúlofunarhxingunum frá SIGURÞÓR, HAFNARSTR. 4. Sent mót póstkröfu. _ Sendið nákvæmt mál. Fylgizt með Allir, sem íylgjast vilja með almennum málum, verða að lesa Tímann. Gerist áskrifendur, séuð þið það ekki ennþá. Sími 2323. t»—•—«»ooooo»»»oo»»e< The World's News Seen Through THE CHRISTIAN SCIENCE MONITCm An lnternational Daily Nev/sþaper 'u Truthful—Constructivc—Unbiased—Fre* from Scnsatiotia)- iim — Editorials Are Timely anJ Instructivc and Its Daíly Fcatut-i.-:., Together with the Weekly Magazine Section, Make the Monitor an Ideal Newspaper for the Home. The Cíiristian Science Publishing Society One, Norway Street, Boston, Massachusetts Prie. $ 12.00 Yearly, or $1.00 a Month. S»rurcUy Issue, including Magazine Section, ^2.60 . Y« Introductory OfTer, 6 Issues 25 Cents. N«».- Bífreíðaeígendur Lanclsiiefiid — og Reykjavíkurnefncl Lýðveldiskosninj|aiuia, fara þess vin- samlegast á leit vio' > iiur. íio |»ér lánio bifreiðar yðar kjördagana til fyrir- greiðslu vio kosningarnar. Ef (»ií» viljið sinna þessu g'eri'ft' svo vel að tilkynna það kosningarskrif- stofunni í Hótel Heklu. IVorður dyr. — Sími 1453. S£ð verður fyrir auka benzín- skaminti vegna þessara nota. »"""J'~ O P A L Rœstiduft er fyrir Hokkru komið & ii.arkaðinn og hefir þegar nlotið hið mesta lofsorð, þvi vel er til þess vandað á allan hátt. Opal ræstiduft hefir la þá kosti, er ræstiduft þarf að hafa, — það hreinsar an þess að rispa, er mjög drj^gt, og er nothœft a allar tegondlr busahaida og cld- húsáhalda. rvotið O P Á L rœstiduft .~~—~*r~J SíúlUur vantar á Kleppsspítalann. — Lpplýs- ingar í síma 2319. Kosningaskrifstofa lýðveldiskosningantia Hótel Heklu er opin frsi kl. 9-22 daglega. Sími 1521. Ei rúða brotnar hjá yður, þurfið þér aðeins að hringja í sima 4160. Höfum rúouglcr af öllum gerð- um og menn til að annast ísetningu. VERZL. BRYNJA Sími 4160. MuniJ að greiða atkvæði nógu snemma við lýðveldiskosning- arnar, svo að atkvæðin komist á ákvörðunarstað í tæka tíð! VinniS ötullega tyrir Ttírtoun.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.