Tíminn - 07.07.1944, Blaðsíða 3

Tíminn - 07.07.1944, Blaðsíða 3
67. blað TÍMITVIV. föstndaginn 7. jnlí 1944 267 Prestastefnan Prestastefnunni lauk fyrra fimmtudag, eins og áður hefir verið skýrt frá í blaðinu. Síðasta fundardaginn fóru biskup og prestarnir til Bessastaða í boði forseta og var haldinn stuttur fundur í Bessastaðakirkju. Alls sóttu um 80 kennimenn presta- stefnuna, og er hún ein sú fjöl- mennasta, sem hér hefir verið haldin. Helzta málefni prestastefn- uniiar var kirkjan og lýðveldið, og var samþykkt um það svo- hljóðandi tillaga frá biskupi: „Prestastefnan fagnar af al- hug endurreisn hins íslenzka lýðveldis, þanrr17. júní 1944, og árnar þjóðinni allra heilla og blessunar í nUtíð og framtíð. Jafnframt lýsir prestastefnan yfir því, að hún telur að kristin trú, siðgæði og siðmenning séu þeir hornsteinar, er framtíðar- gæfa þegnanna og hins unga lýðveldis fyrst og fremst byggist á. — Að þessum mikilvæga þætti vill íslenzka kirkjan stuðla eftir mætti, nú sem fyrr, og er fús til heilbrigðs samstarfs við skóla landsins, félagsstofnanir og alla þá, er þessum málum unna og vilja gera þjóðina andlega frjálsa, siðferðilega sterka, og heila í trú á gæzku vors himn- eska föður og gildi hugsjóna Jesú Krists. Jafnframt væntir prestastefn- an þess, að forráðamenn hins unga lýðveldis skilji' nauðsyn þess og gildi, að efla trú og sið- gæði þjóðarinnar, andlegt víð- sýni hennar og frelsi, og styðji kirkjuna og bæti starfsskilyrði hennar svo, að hún verði enn betur megnug þess að leysa af hendi þau mikilvægu störf í þágu þjóðarinnar, lýðveldisins, sem hún af sjálfum Drottni er kölluð til að vinna," Af öðrum ályktunum presta- stefnunnar voru þessar helztar: Þriggja manna nefnd, biskupi, fulltrúa Prestafélags íslands og fulltrúa frá kirkjumálaráðherra verði falið að gera tillögur um skipulagningu þjóðkirkjunnar og hins kirkjulega starfs, Bessastaðakirkja verði endur- bætt og kirkjugarðurinn þar lagfærður. Húsakynni á prests- setrinu verði endurbætt. Kirkj- an fái einkarétt til útgáfu kirkjulegra bókmennta, sem telja megi hennar eign. Biskupi sé heimilt fyrir hönd íslenzku kirkjunnar, að gerast aðili í er- lendri kirkjusamvinnu til efl- ingar kristninnar eftir styrjöld- ina. Skipaður verði námstjóri í kristnum fræðum. samferðafólki framhjá Hrauni i Öxnadal. Þegar við komum í dal- inn tfóru tveir samferðamenn- irnir með nokkur kvæði eftir Jónas Hallgrímsson. Þeir komu að einu kvæði Jónasar, sem þeir töldu sig ekki vera vissa um að muna rétt. Báðir sögðu þeir sam- tímis: „Nei, við megum ekki eiga það á hættu að fara rangt með þetta kvæði og sízt í nálægð við þennan stað." Ég fullvissa ykkur um það tilheyrendur mín- ir, að þeir eru margir staðirnir í þessu landi, sem við, ekki sízt nú, höfum ástæðu til að nálgast með svipuðum tilfinningum, þar sem við ættum að taka ofan og drjúpa höfði í auðmýkt og þökk. Það er ekki aðeins við tóftar- brotin hjá Víðimýri eða við Hraun í Öxnadal — staðirnir eru sem betur fer svo margir, að of langt mál yrði að telja þá. Og auk þess er það nú svo að: Hver einn bær á sina sögu o. 's. frv. Þar er einnig svo margt að þakka. Ég lýk þessu máli mínu með þeirri ósk, að okkur íslending- um megi auðnast að hefja starf- ið — og starfa í hinu endur- reista lýðveldi með þetta í huga, — hvar sem við stöndum, hvort sem saga okkar verður skráð eða hún verður ein af þeim, sem engin mannleg hönd ritar. — Ég bið ykkur að staðfesta þá ósk með mér og minnast íslands með ferföldu húrrahrópi. Lifi alfrjálst ísland! Búandmenn FORSPJALLSORÐ: Verði býlið stœrra, stœrra, stóra þýfið fœrra, fcerra. Setjið markið hœrra, hcerra, heima verði kœrra, kœrra. Á klónni aldrei slakið, slakið, sliðru orð sé hrakið, hrakið. Stundin kemur vakið, vakið, völdin sjálfir takið, iakið. „Sérhver stétt á sína vini". Satt er það hjá Högnasyni* Við tökum þá, sem trausta hlyni, — trúum engu yfirskyni. Að aðrir geri ykkur ríka enginn bóndi skyldi flika. Bœndur eru ei komma klíka, en kunna að meta sína líka. Mörg er bitur búmannsraunin, blása munu þeir í kaunin. Seinna koma sigurlaunin; sonur erfir tún fyrir hraunin. Þeir hafa sceinn sótt og kannað sundurleitum störfum annað. Og bœndur hafa sýnt og sannað, hve samvinnan oss getur mannað. Enn er þor í sveitasonum, sálarþrek i mannraunonum. Ættlands bregða varla vonum í verki, samkvcemt afköstonum. Sögu hyrr frá alda arni yljar þó að veður harni. Það. er íslands þjóðarkjarni þar í hverju sveitabarni. Ennþá sama ber að brunni, bcendur festi það í minni, gefast sízt -úr múgmennskunni máttarstoðir landsbyggðinni. Bóndi, þjóðarstólpinn, stendur storm og ís á báðar hendur. Eldar brenndu yðar lendur, eyddust þó ei landsins strendur. Að vísu þjóðin ráðvillt reikar, raunsœi í málum skeikar. Enn á menning varnir veikar, er vaxa timans örðugleikar. Ýmist böl þó- okkar þvingi ¦ eða mótgangsbroddur styngi þá elur sveitin kraft og kyngi kennimörk á íslendingi. EFTIRMÁLSORÐ: Engin stétt vill fcera fórn fast eru málin setín. Þó má segja að þing og stjórn þráfalt jafni metin.. Guði þakka maður má, þó mis'jafnt ýmsum vegni. Bóndinn veit, að allt hann á undir sól og regni. Því er bóndans þrek og ró þrátt við störfin bundin. Þolinn rcektar mel og mó og mun síst grafa pundih. KRISTJÁN H. BREIÐDAL. * Samanber kvæði Kolbeins Hógna- sonar í Tímanum í fyrrayor. Fimmtngnr: Skafti Guðmundsson bóndi, Þúfnavöllum. Þann 14. maí s. 1. varð Skafti Guðmundsson bóndi á Þúfna- völlum í Hörgárdal fimmtugur. Hann er fæddur á Þúfnavöllum, sonur Guðmundar Guðmunds- sonar hfeppstjóra og Guðnýjar Loftsdóttur, sem enn eru á lífi, en háölduð. Börn þeirra eru mörg og er Barði þjóðskjala- vörður meðal þeirra. Skafti nam búfræði og reisti síðan bú að Þúfnavöllum. Hann kvæntist Sigrúnu Sigurðardótt- ur frá Leyningi í Eyjafirði og hafa þau eignast þrjú börn. Hann hefir gegnt mörgum trún- aðarstörfum fyrir sveit sína, verið hreppsnefndarmaður, for- maður búnaðarfélags hreppsins í mörg ár o. m. fl. Hann hefir verið ótrauður liðsmaður Fram- sóknarflokksins og samvinnu- stefnunnar. Búskapur hans er til fyrirmyndar. Hann hefir byggt vandað íbúðarhús á jörð sinni, bætt og aukið tún jarðar- innar mikið, enda jafnan búið góðu búi. Skafti er maður ágæt- lega greindur og gjörhugull, en hlédrægur um of. Hann nýtur almennra vinsælda, enda hinn mesti drengskaparmaður. Sjóorusta á Húnaflóa iyrir 700 árum Af sérstökum ástæðum fellur þátturinn um Knud Ras- mussen niður í blaðinu um hríð. í næstu blöðum verður í þessum dálkum blaðsins sagt frá einu stóru sjóorustunni, sem íslendingar hafa háð, Flóabardaga, en í síðasta mán- uði voru liðnar réttar sjö aldir frá henni. Á þessu sumri eru sjö aldir liðnar síðan þeir atburðir urðu, sem Sturlunga saga nefnir Flóabardaga. Er því ekki úr vegi að rifja þá upp stuttlega, þeim til fróðleiks og athugunar, sem ekki eru kunnugir Sturlungu. En Flóabardagi var sjóorusta, líklega sú eina við íslandsstrendur, sem kalla má því nafni. í orustu þessari voru samtals 35 skip og hátt á sjöunda hundrað manna. Munu þar hafa verið samankomin flest þau skip á Norðurlandi og Vestfjörðum, er fær voru til siglingar utan fjarða, en þó eigi haf- skip, enda var fátt af slíkum skipum eða engin í eigu íslendinga, þegar hér var komið sögu. Þarna áttust við Norðlendingar annars vegar, en Vestfirðingar hins vegar. Foringi Norðlendinga var Kolbeinn ungi Arnórsson, héraðshöfðingi Skagfirðinga, en fyrir Vestfirðingum var Þórður Sighvatsson, er nefndur var kakali. Þá var enn þjóðveldi á íslandi, en borgarastyrjöld sú, sem kennd er við Sturlunga, þegar búin að geisa nokkra tugi ára. Stjórnarhættir landsins höfðu þá um langt skeið verið að fær- ast í það horf, að fáir ættarhöfðingjar náðu í sínar hendur um- ráðum hinna fornu goðorða og fengu þannig aðstöðu til að craga saman heri stóra víðs vegar að og fara með hernaði um iandið í stærri stíl en fyrhafði verið mögulegt. En bændur voru til knúðir að standa upp frá búum sínum með heimamenn sína, hesta og vopnabUnað þann, er til var, og jafnvel höggva niður fénað sinn til viðurværis herflokkum, þegar höfðingjar þóttust þurfa að verja ríki sitt eða ríða á önnur héruð með hernaði. Ætt Sturlunga hafði um þessar mundir goldið mikið afhroð í mannvígum. Af fyrirmönnum hennar, þeim er til stórræða voru fallnir, var Þórður kakaii Sighvatsson einn eftir, og þótti enda eigi háskalaust að veita honum liðsemd vegna ríkis Kolbeins unga, er þá var mestur höfðingi í landinu. Þó studdu hann Sturl- ungar allir og frændur þeirra og margir aðrir á Vesturlandi svo sem þeir máttu. Hafði Sturlungaættin að vísu áður enganvegin borið gæfu til samþykkis, en eftir fall Sighvats Sturlusonar og Sturlu Sighvatssonar á Örlygsstöðum og dráp Snorra Sturlusonar í Reykholti þóttust þeir nú allir eiga sameiginlega harma að hefna, og þá fyrst og fremst á Kolbeini og bandamanni hans Gissuri Þorvaldssyni, en sá síðarnefndi hafði þá verið utanlands um hríð. Svo segir í Sturlungu „að Þórður lét búa öll hin stærri skip í Vestfjörðum, og þar til fékk hann manna, svo að þau voru öll alskipuð". Urðu skipin samtals 15. Getið er í sögunni flestra skip- anna, hvaðan þau voru, og hverjir þeim stýrðu. „Bárður á Söndum hafði það skip, er Rauðsíðan hét. Það var mest af öllum skipum Þórðar. Voru þar Arnfirðingar og Dýrfirðingar". Á einu skipi voru Barðstrendingar og fleiri úr Breiðafirði. Þá voru Dýrfirðingar á skipi því, er Trékyllir var kallað. Úr Önundarfirði voru tvö skip, og var annað þeirra „staðarferja" Ur Holti. Úr ísafjarðar- djúpi voru nokkur skip, og var eitt þeirra Ógnarbrandurinn. „Það \ar mikil skúta". Um sum skipin er þess getið, að þau voru tein- æringar (þ. e. 10 manna för). Einum þeirra „stýrði Sigurður vegg- lágur, norrænn maður". Er áður getið um Austmann þennan í íör með Þórði. „Þórður'kakali stýrði skútu einni mikilli. Þar voru á heimamenn hans og mannval, er honum þótti knálegast. Á hvert skip setti hann heimamenn sína, þá er hann trúði vel". Þórður kakali hélt flota sínum norður fyrir Horn og inn með Ströndum til Trékyllisvíkur. Voru veður óhagstæð, og varð að róa skipunum lengst af, að því er virðist, en stundum hömluðu veð- ur með öllu för þeirra. En á meðan flotinn lá í Trékyllisvík kom sendimaður til Þórðar með tíðindi af Norðurlandi. Hafði það spurzt að norðan, að Kolbeinn drægi lið saman til að ganga milli bols og höfuðs á Þórði og fylgismönnum hans. Ætti nokk- uð af liðinu að fara sjóleiðis til Vestfjarða, en sumt landveg. Talið er, að þeir Þórður hafi ekki lagt fullan trúnað á sögu þes'sa eða a. m. k. þótt ólíklegt, að um mikinn liðsafnað væri að ræða til vesturfarar. En þó hefir þessi saga sennilega orðið til þess, sem síðar reyndist mikilsvert, að þeir Þórður hlóðu öll skip sín grjóti, og gat það varla verið til annars ætlað en viðureignar á sjó, ef til kæmi. En ætlun Þórðar var sú fyrst og fremst að stefn'a skipunum til Eyjafjarðar, ganga þar á land og freista liðsafnaðar til viðbótar. Gerði hann sér góðar vonir um fylgi Ey- firðinga, því að Sighvatur faðir hans hafði lengi haft þar héraðs- stjórn og verið vinsæll af alþýðu manna, þótt siðar hefði hún orðið að ganga til hlýðni við Kolbein. Mun Þórður hafa svo til stofnað, að sameinuðu liði Vestfirðinga og Eyfirðinga yrði það- an haldið vestur til Skagafjarðar til fundar við Kolbein. En mjög fór þetta allt á annan veg. Er Þórður var búinn til brott- farar, gerði hann liði sínu kunna fyrirætlan sína. Minnti hann menn á frændalát og forna harma og bað þá nú vel duga, er stund hefndarinnar væri upp runnin. Þórður var vitur maður og kunni vel að haga orðum sínum, en skapið eigi lítið. Má geta nærri, að mörgum hafi þá ylnað fyrir brjósti. Var skipunum síð- an haldið austur á Húnaflóa. Var þá á hæg austangola og veður gott. Þetta var á Jónsmessukvöld 1244, ög bar þá Jónsmessuna upp á föstudag. Orustan á flóanum morguninn eftir var því 25. júní. Framhald. Samband ísl. samvinnufélaga. SAM.VINNUMENN! Dragið ekki að bruuatryggja innbú yffar. Biðjið kaupfélag- yðar að annast vátryggingu. IJtsohiverð á amerískum viutlliiiguni má ekki vera hærra en hér segir: Lucky Strike.................. 20 stk. pakkinn kr. 340 Old Gold..................... 20 — — — 340 Raleigh ...................... 20 — — — 340 Camel........................ 20 — — — 340 Pall Mall .................... 20 — — — 4.00 Utan Reykjavíkur og Hafnarfjarðar má útsöluverðið vera 5% hærra vegna flutningskostnaðar. Tóbakseínkasala ríkisíns f*é*+*IÞ*>\+>**<^4***>**t+*i**+*itWÍtW*^^ ¦"* Opai HatstMuft er fyrlr í.^kkru komiS á Uiarkaðlnn og hefir þegar iilotið liið mesta lofsoKð, þvi vel er til þess vandað & allau hátt. Opal rsestlduít heíir la þá kosti, er TORBttdufl þarf að liafa, — það hreinsar an þess að rispa, er máög drj^t, og er notiiœft á aliar tegandir búsáhalda og eld- húsihalda. Notiö O P A L rœstiduft **m*0»+'^iMm***>»k Vintúð ötullega fyrlr Timtmn* Bændur og aðrir landsmenn athugið Tek að mér íbúðar-, kirkju-, skóla-, samkomuhúsa- og hvers konar aðra málningarvinnu, hvar sem er á landinu. Talið við mig sem fyrst. — Sanngjörn viðskipti. Hringið í síma 4139, Reykjavík. . Ferðamenn og þeir, sem eru að leggja af stað í sumarleyfið — ATHUGIÐ Gístihús opnað í Reykj askóla við Hrútaijorð Veitingar frá kl. 8 f. h. — kl. 11,30 á kvöldin. Gist- ing. Vistleg eins og tveggja manna herbergi. Tekið á móti dvalargestum. Sundlaug til afnota. Sími um Borðeyri. F. h. Reykjaskóla. Guðm. Gíslason, skólastjóri. TÍMÍBÍIV er víðlesnasta auglýsinj£ablaSlð! 1 Eftí frá EKHjasölusamlagi Reykjavfkur. Rtybjavík. Sími 1249. v Simnefni: SláturfUag. Reykkús. - Frystlhús. IVUfursuðuverksmiðja. - Bjúgnagerð. Framleiðir og selur í heildsölu og smásölu: Niður- aoðiö Jejöt og fiskmeti, fjólbreytt úrval. Bjúgu og alls- konar áskurð á brauð, mest og bezt úrval á landinu. Hangikjöt, ávallt nýreykt, viðurkennt fyrir gœði. Froaið kjöt allskonar, fryst og geymt í vélfrystihÚ3Í, eftir fyllstu nútímakröfum. Verðskrár sendar eftir óskum, og pantanir afgreiddar um allt land.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.