Tíminn - 28.07.1944, Blaðsíða 1

Tíminn - 28.07.1944, Blaðsíða 1
BITSTJÓBI: ÞÓBARINN ÞÓBABINSSON. ÚTGEPFANDI: FRAMSÓKNARFLOKKUBINN. PBENTSMIÐJAN EDDA h.f. Símar 3948 og 3720. \ RITST JÓB ASKBIFSTOFUR: EDDUHÚSI, Lindargötu 9A. Símar 2353 oK 4373. AFGBEIÐSLA, INNHEIMTA OG AUGLÝSINGASKBIFSTOFA: EDDUHÚSI. Lindargötu 9A. Sími 2323. 28. árg. Reykjavík, föstudagiim 28. júlí 1944 73. !»Ia« Erlent yfirlit; Leppstjórnin í Póllandi Jafnhliða og frelsisunnandi menn hafa fagnað því, að rúss- neski herinn heldur nú uppi sigursælli sókn gegn Þjóðverj- um á austurvígstöðvunum og veldi nazismans virðist nálgast fall sitt, hefir það skapað nýjan óhug, að Rússar virðast ætla að setja á fót leppstjórn í Póllandi, líkt og Þjóðverjar hafa gert í Noregi, Slóvakíu og víðar, en hafa að engu hina löglegu stjórn Póllands í London, sem er viður- kennd af Bandamönnum og hef- ir alltaf verið það síðan stríðið hófst. Þykir mörgum að þessi framkoma Rússa spái illu um það, að takast muni að skapa réttlátan og varanlegan frið að stríðinu loknu. Það, sem einkum virðist valda því í seinni tíð, að Rússar vilja ekki viðurkenna pólsku stjórn- ina í London, er sú afstaða hennar, að hún vill ekki viður- kenna landamæri þau, sem Pól- l'andi voru sett af Ribbentrop og Molotoff haustið 1939. Hins vegar hefir stjórnin ekki talið sig því fráhverfa, að landamæri Póllands og Rússlands verði breytt frá því, sem þau voru fyr- ir stríð, en hún hefir þó jafnan gert tilkall til borganna Lwow og Vilna, er samkv. Ribbentrops- Molotoffssamningnum eiga að heyra undir Rússland. Lwöw og Vilna eru nær alpólskar borg- ir og virðist álíka óréttmætt að leggja þær undir Rússland og t. d. Leningrad undir Finnland. Rússar viðurkenndu pólsku stjórnina í London nokkru eftir að Þjóðverjar réðust inn í Rúss- land, en þegar þeir sáu, að hún myndi standa allfast á rétti Pól- verja, gerðust þeir henni frá- hverfir og íf fyrravor gripu þeir tækifærið til að rjúfa samband- ið við hana, þegar stjórnin kom klaufalega fram í sambandi við söguburð Þjóðverja um dráp pólsku liðsforingjanna. Nokkru siðar var sett á laggirnar pólsk „frelsisnefnd", í Moskvu og sér- stakur pólskur her undir stjórn Berlings hershöfðingja. Þessari frelsisnefnd veittu Rússar fulla viðurkenningu fyrir fáum dög- um síðan og hafa falið henni alla borgaralega stjórn í þeim héruðum Póllands, sem lutu Þýzkalandi samkvæmt Ribben- trops-Molotoffsamningnum 1939 Sjálfir hafa Rússar alla stjórn í þeim héruðum Póllands, sem þeir fengu samkvæmt samningi þessum. Rússar virðast ætla þessari nýju leppstjórn sinni í Póllandi, að staðfesta fyrir Pólverja hönd ákvæði Ribbentrops-Molotoffs- samningsins um landamæri Pól- lands og Rússlands, en í stað- inn eiga Pólverjar að fá Austur- Prússland og nokku'r þýzk héruð. Rússar virðast þannig ætla að ráðstafa nokkrum hluta Þýzka- lands, án samráðs við Banda- menn. Nýja pólska leppstjórnin reyn- ir mjög að hampa því, að pólska (Framh. á,4. slðu) SeinHstu fréttir Sókn Rússa er enn mjög hröð víða á allri víglínunni milli Kar- patafjalla og finnska flóans. Þeir hafa tekið Narva, Dvinsk, Bíalystok, Lublin og Joroslov, og eru komnir að Vistulufljóti á breiðu svæði. Þeir stefna nú úr þrem áttum til Varsjá, sem er mesta samgangnastöð Póllands . í Normandi geisa harðar or- ustur. Bandamenn hafa gert margar sóknartilraunir, en mót- staða Þjóðverja er mjög' hörð. Bandamenn hafa því aðeins unnið lítilsháttar á. Hækkar verðlag á iðnadarvörum? Lœtur Viðskíptaráðið undan Iðju og atvinnu- rekendum? Iðja, félag verksmiðju- fólks hér í bænum, hefir boðað verkfall frá 1. ágúst næstkomandi, ef eigi verð- ur þá búið að ganga að kröfum félagsins. Verkfall þaff myndi ná til allra at- vinnufyrirtækja, sem eru í Félagi ísl. iðnrekenda, en í því munu vera flest iðn- fyrirtæki bæjarins. Þá hef- ir félag verksmiðjufólks í Hafnarfirði boðað verkfall frá sama tíma og gert sömu kröf ur. Iðja hefir borið fram kröfur um stórhækkað kaup og fleiri fríðindi. Atvinnurekendur hafa enn ekki viljað fallast á þessar kröfur. Þó virðist svo, að vart standi á atvinnurekendum að ganga að þeim, enda myndi sumir þeirra telja sér hag í því, ef þeir fengju að verðleggja vör- ur sínar eftir sömu reglum og áður (þ\ e. leggja vissan hundr- aðshluta á innkaupsverð hrá- efnis og vinnulaun). En bæði viðskiptaráðherra og viðskipta- ráð hafa lýst yfir því, að eigi verði leyfð frekari verðhækkun þessara vara en orðin er, þótt nýjar kauphækkanir gangi frarrl. Meðan svo stendur, hafa at- vinnurekendur ekki viljað fall- ast á kaupkröfurnar. Eftir því, sem fregnast hefir, mun nú sótt fast á stjórnarvöldin um að leyfa verðhækkanir í hlutfalli við kauphækkanir þær, sem um semdist, og kemur sum sú við- leitni úr ólíklegustu áttum. Ef ráðherrann og viðskiptaxáðið létu undan, myndi það f)ýða nýja stórfellda hækkun vísitöl- unnar. ' Það er aðeins ósérlært verk- smiðjufólk, sem á í þessari deilu, en ekki sérlærðir verkamenn, járnsmiðir, prentarar o. fl., þeir hafa sérfélög og hafa sum þeirra sagt upp samningum. Viðtal við Pálma Loftsson framkvæmdasij.: Skípaútgerð ríkísins þarf að stórauka skipastól sínn AUar strandferðiruar þurfa að vera á einni hendi I öllum hinum afskekktari kauptúnum og byggðalögum, er það mjög tilfinnanlegt, hve strandsiglingarnar eru strjálar og óreglulegar. Hlýzt af þessu margvíslegur bagi fyrir fólkið og erf- iðleikar fyrir atvinnureksturinn á þessum stöðum. Hér er um mál að ræða, sem ekki aðeins varðar miklu fyrir þessa staði, heldur þjóðina alla, og því þarf að koma sem fyrst í öruggt og haganlegt horf. Tíminn hefir í tilefni af þessu snúið sér til Pálma Loftssonar framkvæmdastjóra Skipaútgerðar ríkisins, og rætt við hann um þessi mál. Umsögn Pálma fer hér á eftir: Starfsemí ráðníngar skrifstoiu landbún- aðaríns Ráðningarskrifstofa landbún- aðarins hætti störfum um síð- ustu helgi. Hún tók til starfa 3. maí síðastl. og veitti Metúsalem Stefánsson henni forstöðu. Alls bárust skrifstofunni um- sóknir frá 318 bændum. Flestar umsóknir voru úr Árnessýslu, 96, Gullbringu- og Kjósarsýslu 43, Rangárvallasýslu 38, Borgar- fjarðarsýslu 32 og Mýrasýslu 30. Umsóknir bárust úr öllurri sýsl- um, hema Norður-Þingeyj ar- sýslu og Suður-Múlasýslu. í umsóknunum var beðið um: 124 kaupamenn, þar af 7 árs- menn, 195 kaupakonur, þar af 7 til eins árs eða lengur, 77 ungl- inga yngri en 18 ára og 15 stúlk- ur einnig yngri en 18 ára.Einn ungling var .skrifstofan beðin að ráða til árs. Skrifstofan gat ekki frekar en undanfarin sumur fullnægt eft- irspurnum. Alls leituð ,til skrif- stofunnar um vinnu 64 karlar, 61 kona, 63 piltar, 19 stúlkur og svo 20 Færeyingar, sem komu hingað fyrir tilverknað skrif- stofunnar. Skrifstofan skrifaði Búnaðarfélagi Færeyinga og út- vegaði það hingað um 30 menn til sveitavinnu, en aðeins 20 gáfu sig fram við skrifstofuna. Alls réði skrifstofan til vinnu 45 kaupamenn, 55 kaupakonur, 46 pilta yngri en 18 ára og 13 stúlk- ur yngri en 18 ára. — Ég hygg, segir Pálmi, að varla verði annað sagt en að Skipaútgerðin hafi gert sitt ítr- asta tll að bæta úr flutninga- þörfinni, en við mikla örðugleika er að etja. Á siðastl. ári varð Súðin fyrir loftárás og stóð við- gerðin mikinn hluta ársins. Þetta gerði erfiðleikana enn meiri þá, því að ekki var hægt að fá nema óhentug og dýr skip til strandsiglinga í staðinn. Hallinn á strandferðunum var þvi mjög mikill. Á þessu ári hefir ríkis- stjórnin gefið fyrirmæli um, að eigi megi verja meira fé til strandferðanna en fjárlög heim- ila, en sú fjárveiting er of knöpp til þess að hægt sé að halda uppi jafnmiklum strandsigling- um og nauðsynlegt væri. Til þess að þurfa þó ekki að draga stór- lega úr strandsiglingunum, voru því farmgjöldin hækkuð á síð- astliðnum vetri, eins og kunnugt er. Síðan styrjöldin hófst, hafa innanlandsflutningarnir færst meira og meira til Skipaútgerð- arinnar, en hún hefir haft allt of lítinn eigin skipakost til að anna þeim. Ég veit satt að segja ekki hvernig farið hefði, ef við hefð- um ekki verið svo lánsamir að fá nýju Esju rétt fyrir stríðið. Án herinar hefðum við lent í fyllsta öngþveiti. Flutningarnir hjá Skipaútgerðinni á síðastl. ári námu 54 þús. smál. og um 20 þús. farþegar ferðuðust á veg- um útgerðarinnar. Þar eru þó ekki meðtaldir farþegar með Akranesbátnum, sem' Skipaút- gerðin haf;ði í förum. Árið 1938 námu flutningarnir hjá'Skipa- útgerðinni 11 þús. smál. og far- þegar, sem ferðuðust á vegum hennar, voru þá 9.551. Vöru- flutningarnir hafa því nær fimmfaldazt síðan fyrir stríð og fólksflutningarnir tvöfaldazt. Varaforsetaefni Það, sem stefna ber að í strandferðamálúm, er að ferð- irnar verði sem flestar og reglu- legastar. Það er ekki aðeins nauðsynlegt fyrir atvinnurekst- urinn út um land, að ferðirnar séu örar, heldur líka að þær séu svo realulegar, að hægt sé að vita nokkurnveginn upp á hár, hvenær skipin koma og fara og miða ýmsar ráðstafanir við það. Til þess að ná þessu marki álít ég tvennt sérstaklega nauðsyn- legt: Skipaútgerðin þarf að auka eigin skipakost stórlega, svo að hún þurfi ekki á óhentug- um og dýrum leiguskipum að halda. Þannig fengjust hent- ugust skip til strandferðanna og reksturinn yrði ódýrari. AHir strandflutningarnir þurfa að vera á einni hendi. JÞað skapar fullkominn glund- roða í þessum niálum og gerir hallarekstur óumflýjanlegan, ef sá aðili, sem á að annast flutninga til allra hafna landsins, þarf að keppa við aðra aðila um flutninga milli aðalhafnanna og verða þann- ig af meiri og minni flutning- um. Með því að hafa flutn- t inga á einni hendi, verður hægt að hafa þá skipuleg- asta og ódýrasta. Það má í þessu sambandi minna á, hvernig ástandið var fyrir stríðið, þegar bæði inn- lendir og útlendir aðilar kepptu við Skipaútgerðina. Þá komu oft tvö eða fleifi skip til sama staðarins sama daginn, og svo leið langur tími á milli, að ekkert skip kom. Öll þessi skip höfðu sama eða svipaða farm- taxta. Flutningarnir urðu því hvorki ha^anlegri eða ódýrari, þótt margir"* aðilar kepptu um þá, en afleiðingin var léleg af- (Framh. á 4. síSu) Skipunt bjargail Þetta er Truman, varaforsetaejni De- mokrata í Bandaríkjunum. Hann varð 60 ára gamall fyrir skömmu. Hann var upphaflega bóndi, varð síðan dómari og vann sér kafteinsnafnbót í Frakk- landi i seinustu heimsstyrjöld. Hann hefir verið öldungadeildarmaður fyrir Missouri síðan 1930. Síðan 1941 hefir hann veitt forstóðu Trumansnefnd- inni, sem hefir það markmið, að vinna að sem beztri skipulagningu vinnuafls, peninga og hráefna og hefir það starf gert hannbjóðfrœgan. Fjölsótt skemmtun r á Aliaskeiði Hin árlega miðsumarskemmt- un Ungmennafél. Hrunamanna- hreþps að Álfaskeiði, varhaldin síðastl. sunnudag. Þetta er venju lega ein fjölsóttasta útiskemmt- un á Suðurlandi, enda er sam- komustaðurinn mjög fagur og ákjósanlegur. Aðsóknin brást ekki heldur að þessu sinni, þvi að skemmtunina sóttu á annað þúsund manns. Samkoman hófst með guðs- þjónustu kl. 1,30 e. h. Sr. Svein- björn Sveinbjörnsson í Hruna prédikaði. Formaður Ungmennafélags- ins, Eyþór Einarsson, Gröf setti skemmtunina. Ræður fluttu dr. Ricriard Beck, Daníel Ágústín- usson, ritari U.M.F.Í., séra Jakob Jónsson og Vilhjálmur Þ. Gísla- so'n, skólastjóri. Hinn ágæti kór (Framh. á 4. siðu) A síðastliðnum vetri strönduðu þrír erlendir togarar á Fossfjóru i Skafta- jellssýslu. Skipaútgerð ríkisins tók að sér bjórgun þeirra og tókst að ná tveim þeirra út, öðrum eftir mikla vinnu og fyrirhófn, enda var hann bú- inn að grafa sig djúpt í sandinn, eíns og bezt sést á meðfylgjandi mynd. Sorglegt slys Það sorglega slys varð á barnaheimilinu- Suðurborg hér í bænum síðastl. þriðjudag, að .stúlkubarn á öðru ^ri varð undir leikfangaskáp og meiddist svo mikið, að það var örent, þegar að var komið. Umsjónarkonan hafði aðeins brugðið sér frá ör- skamma sÉUnd, þegar slysið varð, en fleiri börn á svipuðu reki voru í stofunni. Talsvert átak þurfti til að velta skápnum og er. því næsta erfitt að. vita, hvernig slysið hefir viljað til. Barnið, sem .dó, hét Ágústa Kolbrún, dóttir Guðbjargar Helgadóttur, Hringbraut 33. Á víðavangi CLAESSEN SNIÐGENGUR AÐALATRIÐIN. Forráðamenn Eimskipafélags íslands eru um þessar mundir að birta í blöðunum svar til viðskiptaráðs í tilefni af skýrslu þess um flutningsgjöldin. Svar þetta er mjög á Claessens vísu, aukaatriði eru gerð að aðalat- riðum og aðalatriðunum sleppt. Það er til dæmis næstum alveg sleppt að minnast á þá staðhæf- ingu viðskiptaráðs, að Eimskipa- félagið hafi neitað um að gefa því skýrslu eftir að það fór að græða á síðastl. ári og að það hafi á annan hátt reynt að standa gegn lækkun flutnings- gjaldanna eftir að því var orð- ið vel kunnugt um gróðann. Þetta voru þó aðalatriðin í skýrslu viðskiptaráðs. í stað bess að ræða um þau, er lopinn teygður um óviðkomandi atriði. Claessenskan kemur þá ekki síður fram, þegar vefið • er í svarinu að reyna að leyna hin- um mikla gróða félagsins á síð- astliðnu ári. Hann er nú ekki orðinn nerna 15 milj. kf., þótt reikningarnir syni 18 milj. og Mbl. sé búið að básúna það um allar jarðir. Það kom sem sagt upp eftir að búið var að ganga frá reikningunum, að flokkun- araðgerðir skipanna voru of lágt áætlaðar um 3 milj. kr.! Áður var þó búið að leggja fyrir ein- ar -10 miljónir kr. í svipuðu skyni, því að alls var raunveru- legur gróði um 25 milj. kr. Vafa- laust má þó telja, að enn eigi félagið eftir að finna upp ein- hverja nýja afskriftarliði og reikningarnir sýni að seinustu, að í raun og veru hafi félagið tapað á árinu, sem leið! 25 MILJ. KR. GRÓÐINN OG DÝRTÍÐIN. Þá er í svari Eimskipafélags- ins reynt að halda því fram, að gróði félagsins hafi nær eng- in áhrif haft á dýrtíðina. Þetta er einkum rökstutt með því, að visitalan hafi ekki lækkað neitt að ráði, þótt flutningsgjöldin hafi lækkað. Slík röksemd er vitanlega alveg út í hött, þvi að eins og allir vita', ej vísitalan enginn fullnaðarmælikvarði á dýrtíðina, enda ekki ætlað að sýna nema takmarkaðan þátt hennar, framfærslukostnaðinn. Hún sýnir t. d. ekki aukning á kostnaði framleiðslunnar, en mikið af gróða Eimskipafélags- ins er tekið af henni. Vegna hinna háu flutningsgjalda Eim- . skipafélagsins í fyrra voru t. d. búvélar um þriðjungi dýrari þá en í ár. Þannig hefir Eimskipa- -félagið á einum innflutningslið tekið hundruð þús. kr. af bænd- rim. Þá hefir það $kki síður grætt ríflega á áburðinum og fóðurvörunum. Enn harðara hafa þó hin háu flutningsgjöld bess komið við sjávarútveginn. Það getur líka hver og einn sagt sér það sjálfur, að 25 milj. kr. gróði Eimskipafélagslns hefir átt meira en lítinn þátt í dýr- tíðinni, þegar það er tekið til samanburðar, að andvirði allrar seldrar mjólkur og mjólkur- vara í Reykjavík og Hafnarfirði var nokkrum milj. kr. lægri á þessum sama tíma. KOMAST 13724 MENN f KAUPÞINGSSALINN? í svari Eimskipafélagsins er því haldið fram, að hluthafarnir í félaginu séu 13724. Þetta er að því leyti merkileg upplýsing, aö aðalfundir Eimskipafélagsins eru altaf haldnir í Kaupþings- salnum, sem rúmar í mesta lagi 100 manns. Það húsrúm hefir þó alltaf reynzt meira en nóg, því að venjulega hafa ekki fleiri en 40—50 menn sótt aðalfundina og oftast hefir þó komið frani meirihluti hlutabréfanna. Þessi háa hluthafatala, sém nefnd er í svari Eimskipafélagsins, hnekkir því ekki að neinu leyti (Framh. á 4. síðu)

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.