Tíminn - 12.12.1944, Blaðsíða 1

Tíminn - 12.12.1944, Blaðsíða 1
RITSTJÓRI: ÞÓRARDJN ÞÓRARINSSON. ÚTGEFPANDI: FRAMSÓKNARFLOKKORINN. PRENTSMIÐJAN EDDA hJ. Simar 3948 og 3720. RITSTJÓRASKRIFSTOFOR: EDD0HÚSI, Llndargötu 9A. Símar 2353 Og 4373. AFGRETÐSLA, INNHEIMTA OG AUGLÝSINGASKáiD?STOPA: EDDUHÚSI. Líndarg&tu 9A. Slmi 2323. 28. árg. Reykjavík, þriojudaginn 12. des. 1944 104. blað Nýársboðskapm-inn og eldhnsdagsræðans Fvrir ráðherradómimi var stetani fórnað og tekinn upp málflutníngur kommúnista Forseta Sþ. farígsíað um ósasníndí Mbl. ræðir hin sögu- legu orðaskipti hans ©g Ólafs Thors Morgunblaðið ver forustugrein sinni á sunnudaginn til þess að reyna að sanna, að forseti sam- einaðs þings hafi farið með ó- satt mál, er hann lýsti því yfir úr forsetastóli síðastl. miðviku- dag, að forsætisráðherra hefði gengið frá því samkomulagi, er! orðið hefði milli þeirra um i kynningu á ræðumönnum Sjálf- , stæðisflokksins í útvarpsumræð- ! unum nýloknu. Mbl. segir að orðaskiptum'! þessum hafi lokið svo: „Lauk svo þessum orðaskipt- um með því aff forseti Sþ. sagði: „Forsætisráðherrann er þá vik- j inn frá fyrri afstöðu sinni", I en forsætisráðherrann svaraði: j „Nei, alls ekki, mín afstaða er í óbreytt"." Mbl. breytir hér ummælum! forseta Ólafi Thors í hag, en! verður þó að viðurkenna að for- • seti hafi gefið til kynna, að ráð- herra hafi brugðist orðum sín- ', um. Síð?,n bætir blaðið við þess- ari smekklegu. athugasemd: „Vitanlega kemur engum til , hugar, að forsætisráðherrann hafi óskað eftir eða valdið því, / að forseti Sþ. lét þessa óþing- legú athugasemd fylgja, er hann tilkynnti ræðumennina." Hér er m. ö. o. sagt, að for- seti Sþ. hafi farið með ósatt mál úr forsetastóli, er hann lýsti yf- ir því, samkv. ummæium Mbl., að „forsætisráðherra hafi vikið frá fyrri afstöðu sinni". Áreiðanlega hver einasti þing- ' maður og þó sérstaklega þeir, sem þekkja báða þessa menn bezt, vita hins vegar, að forset- inn hafði hér satt að mæla, en ráðherrann ósatt. Og þeim er jafnframt ljóst, að hér hefir gerzt sá einstæði atburður, að' forseti hefir úr forsetastóli orðið að lýsa yfir, að ráðherra hafi brugðist orðum sínum við sig. Alls staðar annars staðar hefði slíkt þótt mikil og ill tíðindi. Hvað myndu t. d. Bretar ha,fa sagt,,ef slík orðaskipti hefði orð- ' ið milli forseta þingsins og for- sætisráðherra þar. Afstaða Breta til óorðheldni má m. a. marka á afstöðji þeirra til ítalska greifans Sforsa. Þeir vilja\engin skipti við hann eiga, því að hann hefir vikið frá fyrri afstöðu sinni og ekki haldið orð sín. En hin- um íslenzka Sforsa greifa er hossaö og hanrpað. Sá er af- stöðurnunur Breta og íslendinga til orðheldni og e. t. v. verður hann lika giftumunur þeirra i framtíðinni. Samkvæmt nýársboðskapnum annast Ólafur nú hlutverk Lúðvíks 16. Fátt getur betur lýst þeirri Stórfeldu Stefnubreytingu, ert meifk virði en færri krónur sem varð hjá Sjálfstæðisflokknum, þegar kommúnistar, °£ stærri. Þá myndu menn sjá, buðu Olafi Thors forsætisraðherrasætið, en samanburð-! aýrtíðinni, a>uka þeir og marg- ur á nýjársboðskap Ólafs, Sem var birtur í Mbl. 31. des. j falda verðmæti þess, sem þeir nú 1943 eða tæpum 10 mánuðum áður en stjórnin var mynd-!hafa eignaat, i stað Þess að tefla * *. , . , », ... , ,,,, * íþví í hættu eða jafnvel ónyta uð, og ræðu þeirn, sem hann flutti í eldhusumræðunum það með rénandi verðgiidi pen í byrjun seinustu vikú. Hversu kappsamlega og góðgjarnlega, sem leitað er eftir málsbótum fyrir þessari stórkostlegu stefnubreyt- ingu, þá verður ekki fundin á henni önnur skýring en si^, að forsætisráðherratignin, sem kommúnistar buðu Ólafi, hafi verið þar mestu ráðandi. Fyrir hana var stefnu Sjálfstæðisflokksins fórnað nú eins og endra- nær, þegar metnaður og hagnaðarvonir Thorsfjölskyld- unnar voru annarsvegar. Jólablað Ttmans Að þessu sinni mun, eins og endranær, fylgja Tímanum stórt og vandað jólablað. Var ætlunin, að það yrði tilbúið fyrir miðjan desembermánuð, svo að unnt væri að senda það út um land með skipum þeim, sem þá fara frá Reykjavík. , Þetta hefir þó ekki reynzt kleift, sökum annríkis í prent- smiðjunni, og mun jólablaðinu seinka um nokkra daga frá því, sem upphaflega var ákveðið.v I nýársboðskap sínum um seinustu áramót, lét Ólafur svo ummælt um fiskverðið: „Um hið háa verðlag á höfuð- útflutningsvöru okkar, skal það eitt sagt, að það mun ekki standa deginum lengur eftir að Bretar og aðrar þjóðir að nýju hefja fiskveiðar að ófriðarlok- um. Og þá mun verðfallið fyrr en varir verða svo mikið, að ó-, vístfer, hvort við fáum meira en Y5 eða jafnvel x/io hluta þess verðs, er við nú berum úr být- um". Ólafur ræðir síðan um, hvernig bregðast skuli við þess- um vanda. Hann minnist þá ekki á, að .„nýsköpunin" geti verið allra meina bót. Þvert á móti getur hann hennar að engu, heldur segir: „Til þess að lækka dýrtíðina er eitt og aðeins eitt ráð, það ér að stiga nú að einhverju leyti aftur á bak hina förnu leið. Verði það ekki gert, daga f slend- ingar uppi eins og nátttröll strax og aðrar þjóðir mega vera" að því að hugsa um að fram- leiða sjálfar þarfir sínar að nýju, beinlínis vegna þess að íslend- ingar búa. við langtum hærri framleiðslukostnað en aðrar þjóðir og geta því við engan keppt um sölu afurðanna á frjálsum heimsmarkaði." Hér dettur Ólafi vissulega ekki í hug að halda því fram, að við getum lækkað framleiðslukostn- að okkar til jafns við aðrar þjóð- ir með nýsköpun, og því „viti enginn, hvort kaupið þurfi að lækka", eins og hann sagði 'í eldhúsdagsumræðunum. Aðrar þjóðir fá sér vitanlega einnig ný tæki, svo að þar getum við því ekki staðið þeim betur að vígi. Eina úrræðið er því, eins og Ól- afur segir, að „stíga aftur é> bak", þ. e. að lækka kaupgiald og innanlandsverð í áttina til þess, sem áður var og er annars staðar. Ólafur ræðir þessu næst í ný-( ársboðskapnum, að erfiðasta torfæra niðurfærslunnar sé sn, að menn trúi því, að þeir græði á dýrtíðinni. Um þetta segir hann: „Það er alveg víst, að þetta myndi breytast, ef almenningur öðlaðist sanna og raunhæfa þekkingu á allri málefnaaðstöð- unni. Með því myndi homim skiljast, að mörgu og litlu krón- urnar eru a. m. k. mörgum ekk- inganna. Og það, sem skiptir mestu er, að þjóðin myndi þá gera sér grein fyrir þeim vand- ræðum,að ég ekki segi hörmung- unum, sem hennar bíða, ef hiín reynist allsendis ófús ^. að gera í tæka tíð hjá sér' þær lagfæringar, sem nauðsynlegar eru til þess að fslendingar geti að stríðslokum keppt við aðrar þjóðir, þ. e. a. s., að lækka allan framleiðslukostnað." Aðalræða Ólafs í eldhúsum- ræðunum var vissulega ekki í þeim anda að auka þá „sönnu og raunhæfu þekkingu á allri málefnaaðstöðunni", sem Ólaf- ur talar hér um. Ólafur sagði þá, „að enginn vissi, hvort kaupið þyrfti að lækká", og hann kall- aði þá stefnu stjórnarandstæð- inga, að'vilja færa niður dýrtíð- ina, þ. e. kaupið og verðlagið, „helstefnu", „sem myndi aðeins ryðja brautina fyrir fátækt og |atvinnuleysi'-'. Stefnu stjórnar- innanf þá, að halda við dýrtíð- inni og láta hana vaxa, kallaði hann stefnu hagsældar og vel- sældar! Ólafuf telur í nyársboðskapn- um, að þrátt fyrir góðan mál- efnaflutning, geti svo farið, að niðurfærslan mæti mótspyrnu. Um slík átök segir hann: „Sá kostur er þó á að hefja baráttuna nú þegar, að með því (Framhald á 8. siðu) I DA« birtist á 3. og 4. siðu ræða Eysteins Jónssonar við framh. 1. umr. um f járlögin 5. des. — Neðanmáls á 3. *síðu er grein um vestur-ís- lenzka hugvitsmanninn dr. Iljört íórðarson, eftir konu, sem starfar við eitt hel^ta dagblaðið í höfuð- stað Wiseonsin-ríkis. v Neðanmáls á 4. síðu er grein eftir vestur-íslenzku skáldkonuna Lauru föood- man Salverson um hungrið f hernumdu löndunum og þá siðferðilegu veiklun, sem það hefir í för með sér fyrir hina uppvaxandi kyn- slóð. Á 5. síðu hefst ný barna- saga eftir hinn víðkúnna rithöfund Jón Sveinsson í þýðingu Freysteins Gunn- * arssonar. Ríkisstjórnín er enn að ráð- gera að taka eyðslulán Er engin áhyrgðartilfinning' íil hjá' . * st jórnarflokkunum Það var naumast fyrr búið að loka fyrir útvarpsumræðurnar um fjáflögin, en Pétur Magnússon stumraði því upp í þinginu, að hæglega gæti farið svo, að afgreiða yrði fjárlögin með tekju- halla og taka ríkislán til að mæta útgjöldunum. Mun Pétri að vonum ekki hafa þótt slíkt úrræði svo glæsilegt, að hann vildi minnast á það í útvarpinu, enda varðist hann þar allra frétta um fjárlagaafgreiðsluna.. Pétur skýrði frá pessu við 2. umræðu fjárlaganna, er hófst strax og eldhúsumræðunum var lokið. Ekki vildi hann neitt frek- ar en/þá skýra frá þeim tekju- öflunum, er stjórnin hefði í huga. Hann kvað lántökuna geta réttlæzt með því, að það væri í þágu framtíðarinnar(!), að dýrtíðinni væri nú haldið í skefjum með framlögunum úr rikissjóði. Þá talaði Pétur um, að launa- lagahækkuninni yrði hagað þannig, að hún kæmi ekki til framkvæmda fyrr en seint á ár- inu 1945! Virðist það stefna stjórnarinnar að reyna að koma vandanum af eyðslustefnu sinni sem mest á eftirmenn sína, ým- ist með beinni skuldasöfnun eða frestun á greiðslum, þangað til síðar. Skuldasöfnun ríkissjóðs nú á hinum mestu veitutímum, væru vissulega einhver mestu fjár- málaafglöp, sem hægt væri að hugsa sér. Þjóðin yrði síðar að sligast undir þessum eyðslu- skuldum góðærisins, þegar tekj- ur ríkisins rýrnuðu og þörfin ykist fyrir framlög þess til verk- legra frafnkvæmda og atvinnu- veganna. Þótt Ólafi Thors og kommún- istum sé vel trúandi.lil sliks ábyrgðarleysis, verður því ekki trúað að óreyndu, að hinir á- byrgari menn stjórnarflokkanna fallist á þvílík fjármálaafglöp. Svo blind er þjónkun-beirra við Kveldúlfsvaldið og kommúnista vonandi ekki enn orðin. Utgáfufyrirtækí, sem hefir gef ið út bækur eítir 200 isl. hoí. > • Viðtal við Gunnar Einarsson prentsmiðjustjóra ísafoldarprentsmiðja var stofnuð 1877. Hún hefir að undan- förnu gefið «út 30—40 bækur árlega. AIls hefir fsafoldarprent- smiðja gefið út bækur eftir um 200 íslenzka höfunda og auk þess mikinn fjölda bóka eftir erlenda höfunda. Tíðindamaður blaðsins hefir hitt Gunnar Einarsson, forstjóra ísafoldarprentsmiðju, að máli og átt viðtal við hann um bókaútgáfu ísafoldarprent- smiðju. . — Hefir bókaútgáfustarfsemi ekki aukizt mikið seinustu árin hjá ísafoldarprentsmiðju? — Jú. í fyrstu var útgáfan lítil, þó hefir prentsmiðjan allt- af haft á hendi útgáfu sálma- bókarinnar. Fyrst með Bóka- verzlun Sigfúsar Eymundssonar, en síðar ein. Bókaútgáfán fór ekki að aukazt verulega fyrr en eftir 1930, síðan hefir hún aukizt jafnt og þétt. Að undanförnu hafa verið gefnar út árlega 30— 40 bækur, en i ár verða þær yfir 50. — Hvað er vinsælasta bókin, sem ísafoldarprentsmiðja hefir gefið »t? — Því er ef til vill dálítið örðugt að svara. Þó held ég að vinsælas.ta bókin, sem prent- smiðjan hefir gefið út, siðan ég tók við, 1929, megi tvímælalaust telja íslenzka þjóðhætti Jónasar fr4 Hrafnagili. Þeir eru löngu uppseldir, en verða endurprent- aðir mjög bráðlega. — Hvaða bók álítur þú, að hafi gert íslandi mest gagn út á Við, þeirra bóka, er prent- smiðjan hefir gefið út? — Það er bókin ísland í mynd- um. Sú bók hefir borið hróður landsins út um allan heim, hún sýnir hverjum þeim, er hana sér, að hér er annað eri is og kuldi. íslenzkir námsmenn, sem farið hafa til annara landa hafa venjulega beðið um þá bók í fyrsta bréfinu, sem þeir hafa skrifað heim. Bók þessi er nú irþpseld í þriðja sinn, en kemur út í fjórð'u útgáfu,nokkuð endur- bætt, strax upp úr nýárinu. ís- land í myndum hefir verið prentuð í fleiri eintökum en nokkur örinur bók, er ísafoldar- prentsmiðja hefir gefið út. — Hefir ísafoldarprentsmiðja í hyggju að auka útgáfu sína á kennslubókum? — Það eru í prentun nokkrar kennslubækur, sem nú eru upp- seldar, þar á meðal er: Ensku- Bókasýnin g-in Síðastl. sunnudag var opnuð fyrir almenning bóka- og prent- listarsýning í Hótel Heklu, í Reykjavík. Verður hún sennilega opin til jólá. — Sýning þessi er á margan hátt hin merkilegasta og vel þess verð, að henni sé gaumur gefinn. Hér mun vera unvað ræða hinafyrstu eiginlegu bókasýningu, sem haldin hefir verið hér á landi, og er því vel og myndarlega af stað farið. Að sýningunni standa 15 bókaút- gáfufyrirtæki og eitt bók- menntafélag. Það fyrsta, er athygli vekur, er-inn kemur í sýningarsalinn, eru veggjaskreytingar, mjög smekklega úr garði gerðar. Þar eru myndir af* íslenzkum rit- höfundum, og sýningarbásar hinna ýmsu útgáfufyrirtækja. Veglegastar eru sýningar ísa- foldarprentsmiðju óg Helgafells (ásamt Víkingsútgáfunni). í annari álmu salarins er merki- legt safn korta af ^slandi, frá ýmsum tímum. Þar er og til sýnis gömul handpressa. Þáð vekur athygli við skoðun sýning- arinnar, að ytra útlit bóka hefir breyzt mikið á seinustu árum, bæði er það, að íslendingar hafa (Framhald a 8. síðu) V námsbók frú Önnu Bjarnadótt- ur, en stfv enskunámsbók er að ná miklum vinsældum, Landa- fræði og dýrafræði eftir Bjarna Sæmundsson, Jarðfræði Guð- mundar Bárðarsonar og- Efna- fræði eftir Bjarna Jósefsson. Prentsmiðjan hefir í hyggju að auka enn meira útgáfu á skóla- bókum. íslendingar geta hér eft- ir varla verið þekktir fyrir að eiga • ekkr nauðsynlegustu kennslubækur á móðurmáli sínu. — Hverjar eru helztu bækur forlagsins í ár? — Úr byggðum Borgarfjarðar, eftir Kristleif Þorsteinsson, fræðaþulinn þjóðkunna á Stóra- Kroppi í Bofgarfirði. Sú bók hef- ir inni að halda margvíslegan þjóðlegan fróðleik. Heilsufræði húsmæðra eftir Kristínu Ólafs- dóttur lækni. Sú bók er uppseld, en verður endurprentuð mjög bráðlega. Þá má nefna: Spítala- líf eftir Harrpole, í þýðingu dr. Gunnlaugs Classen. Óður Bernadettu, eftir Franz Werfell. Byggð og saga eftir prófessor Ól- (Framhald á 8. siðu) Frá Nöregs- sðfnuninni Daglega berast nú hörmuleg tíðindi af frændþjóð vorri Norð- mönnum. Alsaklaust fólk, gam- almenni, konur, sem börn, heil- brigðir og sjúkir eru, eftir því, sem fregnir ríerma, hrakið frá heímilum sínum út í vetrarkuld- ann og rekið i hópum eftir ströndum landsins eða heiðum, klæðlítið, svangt og örmagna á meðan heimili þess eru brennd til ösku. Við, sem'lifum við góð kjör og sæmilegt öryggi, getum eðlilega ekki gert okkur fulla grein fyrir, hvað það fólk líður, sem svo grátt er leikið. Við viljum að sjálfsögðu reyna að rétta hjálparhönd að svo miklu leyti sem unnt er, enda hafa margir hér á íslandi sýnt vilja sinn í því efni. Nú, er jólahátíðin gengur i garð, færi vel á því, að viö minntumst frændþjóðarinnar, er hefir nú við svo harða kosti að búa, og við fórnum nokkru af því, serh við myndum annars nota til þess að gleðja okkur sjálf og okkar nánustu bg gæf- um til hjálpar hinu nauðstadda fólki. Með því. gætum við án efa glatt margan góðan vin. Noregssöfnunin gefur út kort, sem ætluð eru til þess að senda kunningjum og vinum, en jafn-. framt greiðir sá,er kortið kaupir, einhverja upphæð til Noregs- söfnunarinnar, á nafn þess, sem hann ætlar að gefa kortið, og verður því fé varið, svo fljótt sem verða má, til styrktar þeim, er nú verða að þola kúgun og hörmungar í Noregi. — Kortin eru seld í bókabúðum, hjá blöð- unum og skólunum í Reykjavík. Jafnframt yerða kortin send út um land allt, eftir því se^m tök verða á. Reykjavík, 6. des. 1944. Nor egssöf nunamef ndin. Guðl. Rósinkranz form. ** Harald Faaberg. Sigurður Sigurðsson.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.