Tíminn - 15.12.1944, Blaðsíða 1

Tíminn - 15.12.1944, Blaðsíða 1
RITSTJÓRI: ÞÓRARINN ÞÓRARINSSON ÚTGEFFANDI: FRAMSÓKN ARFLOKKURINN. PRENTSMIÐJAN EDDA h.f. Símar 3948 og 3720. RITST JÓRASKRIFSTOFTJR; EDDUHÚSI, Lindargötu 9A Símar 2353 Oe 4373. AFGREIÐSLA, INNHEIMTA OG AUGLÝSINGASKRIFSTOFA: EDDUHÚSI. Undargötu 9A. Slml 2323. 28. árg. Reykjavík, föstudagínn 15. des. 1944 105. blað Alít 5-mennmganna á stjórnarsam- vínnu Sjálfstæðism, og kommúnista Stjórnarlíðar læknisleysíiiu vílja víðhalda dreylbýlínu í Úr bréfmn Gísla Sveinssonar og Péturs Ottesen til kjósenda sinna Talsvert hefir verið um það rætt, hver væri afstaða hinna svo- kólluðu fimmmenninga í þingflokki Sjálfstæðismanna til ríkis- stjórnarinnar, en þeir hafa lýst því einu yfir opinberlega, að þeir styddu ekki stjórnina og væru óbundnir af stjórnarsamningun- um. Þar sem þeir hafa enga opinbera grein gert fyrir þessari af- stöðu sinni, hefir ýmsum sögusögnum verið haldið á loft, og það jafnvel komið fram í stjórnarblöðunum, að þeir væru stjórninni og stefnu hennar frekar hliðhollir en hitt. Tímanum hafa. nýlega borizt bréf, sem tveir þessara þingmanna, Gísli Sveinsson og Pétur Ottesen, hafa sent kjósendum sínum. Taka þau af ailan efa um þetta og þykir því rétt að birta úr þeim nokkra kafla, þar sem sérstaklega er, vikið að stjórninni og stefnu hennar. Margt fleira er þó athyglisvert í þessum bréfum, ekki sízt Gísla Sveinssonar, m. a. um samningana milli Framsóknarflokks- ins og Sjálfstæðisflokksins. Að þessu sinni verður þó aðeins birt það, sem beint snertir afstöðuna til ríkisstjórnarinnar. VILHELMINA HOLLANDSDROTTNING Bréf Gísla Sveinssonar, sem er dagsett 24. okt., hefst á allræki- legum inngangi um nauðsyn á samvinnu borgaralegra við- reisnarafla, en síðan er vikið að stjórnarsamvinnunni nýju. Gísli segir m. a.: „Það þarf vart að taka fram, að þetta stjórnarmyndunartil- tæki meirihluta þingflokks Sjálfstæðismanna, er hrein koll- steypa í stefnu og starfi flokks- ins, hvernig svo sem það kann að verða gyllt af hlutaðeig- endum í áróðri og blöðum. Gef- ur þetta einnig að líta i sjálfri starfs.skrá hinar nýju ríkis- stjórnar, því að þar er svo sem algerlega gengið inn á stefnu- skrár rauðu flokkanna og munu þeir þó ýta enn meira á en orð- in greina, enda þykjast þeir nú „ráða yfir" miljónum fjár (inn- stæðum landsmanna), um leið og tugi miljóna vantar í ríkis- sjóðinn vegnatfjárlaga-útgjalda, sem nú verður að afla með nýj- um sköttum — og þó er þar svo sem ekkert talið af þeirri ógnar- byrði, sem þau stórmálefni ýms krefja af opinberu fé og af einstáklingum, er stjórnin hefir nú bundizt fyrir að framkvæma. Öll þessi tekjuöflun er gersam- lega óundirbúin af stjórninni. Svo mikið lá á að komast sam- an, að aðstandendur hennar 'gáfu sér engan tíma til að á- kvarða einu sinni neitt um það, hvernig nýir stórskattar skyldu löeleiðast og leggjast á, blátt áfram vegna eðlilegs jafnaðar á fjárlögunum, sem þingið verð- ur nú að afgreiða, hvað þá fyrir annað. Og nú er komið fram á vetur. Það er að okkar dómi því mið- ur áreiðanlegt, 5-menninganna og fleiri, að menn mega vera við ýmsum ófarnaði búnir, vegna þessarar stjórnarmyndunar, sem ég tel að orðið hafi með undar- legum og nærri óskiljanlegum hætti, og á þetta allt eftir að draga örlagaríkan dilk á eftir sér, bæði fyrir flokkana og þjóð- ina í heild..... Ekki er að efa, að þetta stjórn- málahorf á eftir að koma þungt og hart niður á búandmönnum, enda munu þeirra hagsmunir verða látnir þoka fyrir bæjar- magninu og rauða bröltinu. Menn telja nú, að bændur sýni nokkurn drengskap í verðlags- kröfum, eins og efni standa til, en undir hinni nýju stjórn mun því væntanlega verða svarað með engri kauplækkun, held- ur einmitt kauphækkun á sum- um sviðum. Og í staðinn fyrir stjórnarsamstarf framleiðenda, sem átti að verða afleiðingin af búnaðarþingssamkomulaginu, er nú komin öndverð stjórn, illu heilli'V I bréfi Péturs Ottesen, sem er dagsett 1. nóv., segir svo um st j órnarsamningana: „Samningafnir um stjórnar- samvinnu milli þessara flokka tókust fyrir mikla eftirgangs- muni við kommúnista og Al- þýðuflokkinn, sem neyttu þess og settu Sjálfstæðisflokknum kostina, er skuldbinda flokkinn I til að koma fram áhugamálum j þessara flokka, hvað sem það kostar .... Það, sem réði þvi, að ég neit- 1 aði að samþykkja áðurgreinda samninga og beygja mig fyrir meirihluta samþykt Sjálfstæðis- flokksins, voru fyrst og fremst eftirgreindar ástæður: 1. Að meðan Kommúnistafl. er yfirlýstur byltingaflokkur, sem vinnur að fullkominni upp- lausn og siðan einræði þess flokks, tel ég það geti ekki sam- rýmst stefnu Sjálfstæðisflokks- ins að taka upp við hann nána samvinnu, sem veitir þessum flokki ómetanlegan stuðning og tækifæri til þess að koma ár sinni vel fyrir borð. 2. Ég tel hlut Sjálfstæðis- flokksins í ríkisstjórninni svo veikan, að ekki sé viðunandi, þar sem flokkurinn hefir aðeins 2 af 6 ráðherrum stjórnarinn- ar og það því fremur, þegar svo er ákveðið, að öll mikilvæg mál og nymæli skuli borin upp á ráð- herrafundum, en af því leiðir, að Kommúnistar og Alþýðufl. geta haft öll ráð á þeim fundum, ef þeir verða sammála. 3. Meiri hluti ríkisstjórnar- innar, Kommúnistar og Al- þýðufl., og blöð þeirra, hafa verið mjög óvinveitt bændum og landbúnaðinum á undan- förnum þingum. Ég tel því mikla hættu á, að hlutur sveitanna verði fyrir borð borinn, og þótt ráðherrar Sjálfstæðisfl. vilji vel, þá verði þeir ofurliði bornir um það er máli skiptir, eins og stjórnin og stuðningslið hennar er nú skipað. 4. Ég óttast ennfremur mjög að fjármálaráðherra verði bor- inn ráðum og fái við ekkert ráðið, þrátt fyrir einlægan vilja til að halda fjármálum okkar á réttum kili. Þessi ótti er byggð- ur á því, að í stuðningsfl. stjórnarinnar er sem kunnugt er aðal-eyðslumenn þingsins í yfir- gnæfandi meirihl. og geta með atkvæðamagni ráðið öllu innan stjórnarflokkanna um afgreiðslu fjárlaga og annara stórútgjalda. Það spáir heldur ekki góðu, að Sjálfstæðisfl. meirihlutinn varð að skuldbinda sig til að sam- þykkja ný launalög, þegar allt er á hápunkti dýrtíðarinnar, og sem kosta ríkið um 5 milj. kr. í auknum launagreiðslum og ennfremur atvinnuleysistrygg- Lærdómsríkar atkvæoagreifSslur við 2. nm- ræðu fjárlaganna Afstaða meginþorra stjórnarliðsins til fólksins í hinum dreifðu byggðum og sjávarþorpum hefir sjaldan komið betur í ljós en við atkvæðagreiðslu um tvær tillögur, sem Framsóknarmenn fluttu við 2. umr. fjárlaganna og báðar fjölluðu um að tryggja bætta aðstöðu til læknishjálpar, en skortur á læknum og erfiðar læknisvitjanir er nú eitt mesta áhyggjuefni fólks víða um land. Mynd þessi sýnir Vilhelmínu Hollandsdrottningu vera að afhenda heiðurs- merki. Drottningin, sem er 64 ára gömul, hefir nú dvalið i útlegð á fimmta ár. Hún hefir verið drottning Hollands síðan 1890 og nýtur mik- illa vinsœlda þegna sinna. Er þess m. a. vænst, að þessar vinsœldír hennar muni geta afstýrt því, að svipaðar róstur verði í Hollandi eftir styrjóldina og nú eru í Belgíu og Grikklandí ingar með meiru, löggjöf, sem ætlaði nokkru eftir fyrri heims- styrjöld að setja brezka heims- veldið á höfuðið, og svo fjárfrek reyndist hún, að hætta varð við hana þá um sinn. Tekjur rikis-r sjóðs fara sýnilega þverrandi á j næstu árum. Til þess að mæta þessu og stórauknum útgjöld- um, verður ekki komizt hjá að leggja á nýja skatta, sem áætl- að er að nemi allt að 60 milj. kr. Slík blóðtaka hlýtur að hafa íjmaður nefndarinnar er Haf- för með sér stöðvun eða tafir á j steinn Pétursson bóndi á Gunn- ýmsum nauðsynlegum fram- j steinsstöðum, en ritari Jón Sig- kvæmdum sýslu- og sveitarfé- urðsson bóndi á Reynistað. laga og einstaklinga. Aðrir Aefndarmenn eru stjórn- 5. Ég býst við að viðleitnin til arnefndarmenn Búnaðarfélags að þoka dýrtíðinni niður verði I íslands. lögð á hylluna, þvi kommúnistar , j sambandi við skipun nefnd- virðast skoða það sem fjandsam- arinnar ak:vað Búnaðarþing að Verðlaunartfgerðfc um landbúnaðarmál Svo sem kunnugt er, skipaði Búnaðarþing 1943 fimm manna milliþinganefnd til þess að vinna að rannsókn á framleiðslu land- búnaðarins og skilyrðum fyrir sölu landbúnaðarafurða. For- lega ráðstöfun ef dýrtíðarupp- bótin lækkar. í samræmi við þá skoðun fengu kommúnistar því framgengt að ríkisstjórnin beiti sér fyrir, að kaupgj ald skuli ekki lækka í 14 mánuði eða þar til í janúar 1946, hvað sem líður út- flutningsverði á framleiðsluvör- um okkar. 6. Loks virðist ástæða til að ætla, að með nýsköpun þeirri, sem svo mikið er rætt um í stefnuskrá stj órnarinnar sé til- gangur meirihluta hennar að koma á ríkisrekstri í ymsum fyrirtækjum, er hafi meðal ann- ars það hlutverk að halda uppi óeðlilega háu kaupgjaldi í land- inu-miðað við markaðsverð er- lendis, en ríkissjóður látinn bera hallann. Kommúnistar vita vel að þetta er fljótvirk aðferð til þess að lama einkaframtakið í landinu. Samningur þessi með þeim undirmálum, er honum fylgja, líkist um of í mínum augum eigin víxli, sem kommúnistar hafa fengið meirihluta Sjálf* stæðisflokksins til að ábyrgjast greiðslu á." Hér lýkur kaflanum úr bréfi Péturs. i Þetta álit reyndustu þing- manna Sjálfstæðisflokksins á stjórnarsamvinnunni mun vissu- lega meira í samræmi við skoð- anir hugsandi Sjálfstæðis- manna í landinu en þvættingur sá og skrum, sem daglega gefur að lesa um hana í Mbl. og öðrum málgögnum stjórnarsinna. efna til opinberrar .sam- keppni um tillögur með greinar- gerð um framtíðarskipun land- búnaðarins og heimilaði fé úr sjóði búnaðarfélagsins til verð- launaveitinga og greiðslu rit- launa fyrir beztu úrlausnir þessa verkefnis — og var milli- þínganefndinni falið að dæma væntanlegar samkeppnisrit- gerðir. Að útrunnum útboðsfresti höfðu nefndinni borist 27 sam- keppnisritgérðir, og hefir hún nú lagt úrskurð sinn á þær, þannig að veita ein II. verðlaun, tvenn III. verðlaun og greiða ritlaun, þ. e. að kaupa tvær ritgerðir búnaðarfélaginu til handa. Þegar opnuð voru dulmerkí þessara 5 keppenda, kom í ljós, að Guðmundur Jónsson kenn- ari (nú settur skólastjóri) á Hvanneyri hlaut II. verðlaun, kr. 2500.00. Guðmundur Jósa- fatsson bóndi í Austurhlíð í Ból- staðahlíöarhreppi og Ólafur Sig- urðsson bóndi á Hellulandi í Rípurhreppi hlutu III. verðlaun, kr. 1500.00 hvor. Ritlaun hlutu: Gísli Kristjánsson búfræði- kandidat í Kaupmannahöfn -^ frá Brautarhóli í Svarfaðardal — og Jón Sigurðsson bóndi i Yztafelli, kr. 1000,00 hvor. Ritgerðir þær, er enga viður- kenningu hlutu, eru í vörzlu Búnaðarfélags íslands, og geta höfundar þeirra kallað eftir þeim þar. Fyrri tillagan var flutt af Páli Zophoniassyni, Eysteini Jóns- syni og Páli Hermannssyni og fjallaði um að veita ríkisstjórn- inni heimild til „að verja allt að 50 þús. kr. til þess að greiða fyrir því, að læknar fáist til þeirra læknishéraða, sem erfið- ast er að fá lækna til að gegna." Tillaga þessi var felld með 24:22 atkv. Fjarstaddir voru 5 þingmenn (Gísli Guðm., Bernh. Stef.,- báðir vegna veikinda, Har- aldur Guðmundsson, Jónas Jóns- son og Ólafur Thors) og einn bingmaður (Brynjólfur Bjarna- <;on) greiddi ekki atkvæði. Þeir tuttugu og fjórir þing- menn, er þannig töldu þarflaust að reyna að bæta úr læknisleys- inu í dreifbýlinu, voru: Áki Ja- kobsson, Ásgeir Ásgeirsson, Bjarni Benediktsson, Einar Ol- geirsson, Emil Jónsson, Finnur Jónsson, Garðar Þorsteinsson, Gísli Jónsson, Guðmundur I. Guðmundsson, Jakob Möller, Jó- hann Jósefsson, Jón Pálmason, Kristinn Andrésson, Lárus Jó- hannesson, Magnús Jónsson, Pétur Magnússon, Sigfús Sigur- h.iartarson, Sigurður Guðnason, Sigurður E. Hlíðar, Sigurður Krist.iánsson, Stefán Jóhann Stefánsson, Steingrímur Aðal- steinsson, Þorsteinn Þorsteins- son og Þóroddur Guðmundsson. Sagan mun áreiðanlega verða minnug á nöfn þessara 24 dánu- manna, sem eru í þann veginn að afgreiða fjárlög upp á 140— 150 mili. kr., en telja sér þó ekki fært að veita 50 þús. kr. til að koma í veg fyrir, að fólk í stór- um héruðum búi við læknisleysi og lifi þess og heilsu sé þannig stofnað í hættu. Og kjósendurn- ir ættu áreiðanlega að minnast vel þessara nafna í næstu kosn- ingum. H'n tillagan, sem var flutt af Páli Zophoniassyni, Eysteini Jónssyni, Páli Hermannssyni og Ingvari Pálmasyni, fjallaði um að heimila ríkisstjórninni „að greiða læknisvitjanastyrki til þeirra læknishéraða, sem eru læknislaus þrjá mánuði af árinu eða lengur, og nemi þeir allt að læknislaunum þann tíma, sem héraðið er læknislaust." Þessi tillaga marðist i gegn með 23:19 atkvæðum. Þeir, sem nei sögðu, voru: Áki Jakobssoh, Bjarni Benediktsson, Einar Ol- geirsson, Emil Jónsson, Finnur Jónsson, Garðar Þorsteinsson, Guðmundur I. Guðmundsson, Jakob Möller, Jóhann Jósefsson, Lárus Jóhannesson, Magnús Jónsson, Ólafur Thors, Pétur Magnússon, Sigfús Sigurhjartar- son, Sigurður Guðnason, Sigurð- ur Kristjánsson, S^efán Jóhann Stefánsson, Steingrímur Aðal- steinsson og Þóroddur Guð- mundsson. Sex þingmenn, sem ekki átt- uðu sig á því, hvort þetta væri rétt eða rangt, og sátu hjá, voru: Brynjólfur Bjarnason, Eiríkur Einarsson, Gísli Jónsson, Jón Pálmason, Kristinn E. Andrésson og Þorsteinn Þorsteinsson. Það hefði áreiðanlega :þótt ótrúlega spáð, að til væru 19 menn á Alþingi, sem ekki gætu hugsað til þess, að dreifbýlisfólk- inu, sem er í læknislausu héraði, væri veitt þau hlunnindi, að læknislaunin væru notuð til að styrkja það til læknisvitj ana meðan héraðið er læknislaust, en vitanlega eru læknisvitjanir þá miklu dýrari og erfiðari en en ella. Þótt menn væru kannske fáanlegir til að trúa ýmsu mis- jöfnu um Alþingi, einkum eftir að hin nýja rikisstjórn konvtll valda, hefðu þeir samt ekki viljað trúa því, að slíkan smá- sálarskap og ósanngirní væri að finna þar. Nú hefir reynslan tekið af allan vafa um þetta og þjóðin hefir orðið nokkru fróðari um „ýinri mann" 19 þingfulltrúa sinna. Það tók ríkísstjórnina mánuð að skipa nýbyggíngaráðið / Kjartan Ólafsson og Haukur Melgason eiga ao' fá sæti í viðskiptaráðinu Ríkisstjórnin hefur nú loks lokið skipun nýbygg- ingaráðs. Er Jóhann Jósefs- son formaður þess, Einar Olgeirsson varaformaður, en aðrir nefndarmenn eru Steingrímur Steinþórsson og Erlendur Þprsteinsson. Lögin um nýbyggingaráð voru á sínum tíma drifin áfram af miklu kappi og stóð þá til að skipa ráðið strax. En um líkt leyti hófst mikill reipdráttur um formennskuna í ráðinu og var fátt annað rætt á ráðherrafund- um í mánaðartíma. Er það m. a. orsök þess, hve seint hefir gengið með tekjuöflunarfrv. stjórnar- innar. Loks náðist þó samkomulag um áðurgreinda skipun, en þó ekki fyrr en eftir að Sjálfstæðismenn höfðu fallizt á að kommúnistar og Alþýðuflokksmenn fengju fulltrúta í Viðskiptaráði. Munu kommúnistar ætla að tilnefna í viðskiptaráðið Hauk Helgason á ísafirði, en Alþýðuflokksmenn Kjartan Ólafsson í Hafnarfirði. Enn er óvist, hvort fjölgun verð- ur í Viðskiptaráði eða einhverj- um núv. viðskiptaráðsmönnum vikið burtu. Það er algert ranghermi, sem kemur fram í einu stjórnarblað- inu, að Framsóknarflokkurinn hafi tilnefnt Steingrím Stein- þórsson í nýbyggingaráð. Það var aldrei leitað til Framsóknar- flokksins um tilnefningu. Stein- grímur Steinþórsson mun hins vegar hafa talið sér skylt, þegar þess var óskað, að hann tæki sæti í ráðinu, að skorast ekki undan því. Þótt ekki sé hægt að búast við miklu af ný- byggingaráði, þar sem þvi er ekki annað ætlað en að áætla þörfina fyrir ný atvinnutæki, var samt sjálfsagt, að forsvars- maður landbúnaðarins skoraðist ekki undan að eiga sæti þar, eins og viðhorfi stjórnarsinna til landbúnaðarins er alm. háttað.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.