Tíminn - 02.11.1946, Blaðsíða 1

Tíminn - 02.11.1946, Blaðsíða 1
RrrsTJóRi: ÞÓRARINN ÞÓRARTNSSON ÚTGEPANDI: FRAMSÓKNARFLOKKTTRINN Símar 23SS og 4871 PRENTSMTÐJAN EDDA hj. RITSTJÓRASKRrFSTOFDR: . EDDUHÚSL Lindargötu • A Símar 2363 og 437* APGREIÐSLA, ENNHEIMTA 30. árg. TÍMINN, laugardaginn 2. nóv. 1946 201. blað Erlent yfirlit Tortryggnin milli stórveldanna Skapazt samtök óliáðra ríkja, sem reyna að miðla málum? Þing sameinuðu þjóðanna er nýlega sezt á rökstólana. Þetta er í þriðja sinn, sem það kemur saman. Stofnþingið var haldið í San Francisco vorið 1945, en fyrsta reglulega þingið var haldið í London síðastl. vetur. Árangur af störfum þess varð lítill. Það mun vafalaust ráða verulegu um álit manna á framtíð þessa nýja þjóðabandalags, hvernig þingstörfin verða að þessi sinni. Margt veldur því, að mönn- um finnst ástandið í heimsmál- unum engan veginn friðvænlegt um þessar mundir. Tortryggni er mikil milli tveggja voldug- ustu stórveldanna, Rússlands og Bandaríkjanna, og virðist síður en svo draga úr henni. Eins og oftast, þegar tveir deila, virðist mega finna sakir hjá báðum. Bandaríkjunum finnst t. d. tortryggilegt, hve mikið kapp Rússar leggja á að gera nágrannaþjóðir sínar háðar sér og telja að bak við það liggi sú fyrirætlun þeirra, að ná smám 'saman heimsyfirráðun- um í sínar hendur. Rússum finnst hins vegar tortryggilegt, að Bandaríkin vilja ein setja að leyndardóminum um atóm- sprengjuna, og óttast að þau ætli að notfæra sér hann til að tryggja sér heimsyfirráðin. Með- an bæði þessi stórveldi þykjast þann>g hvort um sig hafa á- stæöfu til að tortryggja hitt, auka þau varúðar- og varnar- ráðstafanir sínar og í kjölfar þess siglir aukin tortryggni og sundurlyndi. Ýmsir beir, sem fylgzt hafa með sambúð stórveldanna á stríðsárunum og nú eftir styrj- öldina, telja atomsprengjuna vera helzta sundrungarefnið og heimsfriðurinn myndi nú hvíla á örugga/a grundvelli, ef hún hefði ekki verið uppgötvuð. Hún hafi meira en nokkuð annað aukið á tortryggni Rússa. Þess vegna hefir líka Wallace, fyrr- um varaforseti Bandaríkjanna, lagt til, að leyndarmálið um atomsprengjuna verði opinber- að öllum ríkj'um sarheinuðu þjóðanna. Annars muni atom- sprengjan halda áfram að stuðla að auknu vígbúnaðarkapphlaupi og Rússar muni fyrr eða síðar finna hana upp. Hvorki Banda- ríkjunum né öðrum sé því vernd að leyndinni. Það bezta, sem verður því gert með atom- sprengjuna, segir Wallace, er að nota hana nú til að eyða tor- tryggninni og sýna að engin heimsdrottnunarstefna vaki fyrir Bandaríkjunum. Blöð beggja þessara stórþjóða eiga líka sinn þátt í tortryggn- inni. Rússnesku blöðin rang túlka mjög afstöðu Banda- manna í ágreiningsmálunum. ERLENDAR FRETTIR Miklar óeirðir eiga sér enn stað í Indlandi, einkum í Kal- kutta. Hefir oft komið til átaka milli uppþotsmanna og lögregl- unnar og talsvert mannfall orð- ið. Wavell varakonungur og Ghandhi eru nú á ferðalagi um Bengal-hérað, þar sem mestu óeirðirnar hafa orðið, til að kynnast ástandinu. . í Júgoslavíu hafa nýlega verið festar upp áskoranir, þar sem menn eru hvattir til að ganga í herinn. Hefir þetta vakið mikla athygli. Fimmtíu mál hafa nú verið lögð fyrir þing sameinuðu þjóð- anna. Meðal þeirra er fjárhags- áætlun þess. Útgjöld bandalags- ins á þessu ári eru áætluð 5 milj. sterlingspund. Amerísku blöðin, sem eru yfir- leitt eign auðhringa, leggja líka flest á verri veg. Oft gagnryna þau Rússa réttilega, en oft gera þau líka úlfaida úr mýflu-gu. T. d. hafa þau nýlega gert mikið veður út af því, að þýzkir sérfræðingar hafi verið fluttir til Rússlands, enda þótt vitanlegt sé, að hundruð þýzkra sérfræðinga vinna nú hjá Bandaríkjamönnum og Bretum, m. a. að hernaðarleg- um uppgötvunum. Vojftir margra um farsælt starf bandalags sameinuðu þjóðanna byggjast ekki sízt á því, a.ð innan ramma þess skap- izt nægilega sterk samtök óháðra þjóða, sem.miðli málum milli Rússlands og Bandaríkj- anna og gæti þess, að jafnvægið raskist ekki. Margir telja Breta líklega til að taka slíka forustu að sér og til stuðnings þeim muni koma þjóðir eins og Frakkar, ítalir, Hollendingar, Belgíumejjn, Svíar, Norðmenn Danir, samveldisþjóðir Breta, og ýms ríki Suður-Ameríku. Það hefir oft verið hlutverk Breta að annast slíkt málamiðlunar- starf og vafalaust óska þeir ekki, þótt þeir vinni gegn yfir- drottnun Russa, eftir algerum yfirráðum Bandaríkjanna. Þing sameinuðu þjóðanna, sem nú stendur yfir, kann að geta gefið nokkra vísbendingu um.hvort von sé á slíkum sam- tökum, en líklegt er þó, að þau eigi lengra í land. Gjaldeyrisskortur veldur nú þegar margvíslegum erfiðleikum I Vill þjóðin að haldið sé áfram á eyðslu- brautinni, eða breytt um stefnu? ,REYKJAVIK VORRA DAGA' Lítið dæmi um það, hvernig komið er í gjaldeyrismálum þjóðar- innar, má sjá í Morgunblaðinu í gær. Þar segir, að kvikmynda- húsin hafi orðið að láta sér lynda undanfarið að sýna „gamlar myndir eða myndir, sem myndu sendar út aftur ósýndar, ef betri myndir fengjust." Ástæðan er sú, að ekki hefir fengist gjaldeyrls- leyfi fyrir betri myndum. Þessi mynd er úr íslenzkri kvikmynd, er Óskar Gíslason ljósmyndari hefir gert ojf nefnir Reykjavík vorra daga." VerSur mynd þessi sýnd í Tjarn- arbíó um næstu manaðamót og siðar í nágrenni bæjarins og ef til vill víðar. Fjallar myndin um Reykjavík eins og hún er á sólbjörtum sumar- dögum, um hið daglega lif, barna og íullorðinna og náttúrufegurSina. Myndin er í eðlilegum litum og stendur sýning hennar yfir í 2 klst. ís- lenzku „stjörnurnar," sem leika f myndinni og sjást hér að ofan. eru sennilega fyrstu leikararnir, sem leika í islenzkri kvikmynd. Þau era Snjó- Iaug Sveinsdóttir (Péturssonar augnlæknis), og Xómas Tómasson úr Kefla- vik. Myndin hefst á því, að piltur og stúlka hittast inni á Hressingar- skála og verSa ásátt um aS skoSa Keykjavík í tilefni af 160 ára afmæll bæjarins. Myndatakan hefir teklst vel og eru viða fögur sviS í henni. Svalt og bjart — ritsafn Jakobs Thorarensen Kemur út í tilefni af sextugsafmæli skáldsins í fyrradag kom í bókabúðir hér í Reykjavík rltsafn Jakobs Thorarensen. Er það gefið út af Helgafelli í tilefni af sextugs- afmæli hans nú í ár. Nefnlst ritsafn þetta Svalt og bjart og er í tveimur bindum. Sjálfur gerir höfundurinn svolátandi greln fyrir útgáfunni í formálsorðum: Aöalfundur F.U. F. í Reykjavík Aðalfundur Félags ungra Framsóknarmanna í Reykjavík var haldinn síðastl. miðvikudag. Á fundinum gerði Guttormur Óskarsson formaður félagsins, grein fyrir starfsemi félagsins á liðnu ári. í stjórn félagsins voru kosnir, Friðgeir Sveinsson formaður, Stefán Jónsson, Guðni Þórðar- son, Andrés Kristjánsson og Steingrímur Þórisson. Guttorm- ur Óskarsson, sem verið hefir formaður félagsins baðst undan endurkosningu, vegna þess að hann er á förum úr Reykjavík. í fulltrúaráð hlutu kosningu, auk félagsstjórnar, sem á þar sæti samkvæmt félagslögum, þeir Vilhjálmur Árnason og Ól- afur Sverrisson. Fulltrúar á flokksþing voru kosnir þgir Friðgeir Sveinsson Andrés Kristjánsson, Guðni Þórðarson, Steingrímur Þórisson og Skúli Benediktsson. Á fundinum var rætt nokkuð um starf félagsins á komandi vetri, og gætti mikils áhuga fé- lagsmanna á starfi félagsins og þjóðmálum yfirleitt. Mun félag- ið í vetnr, eins og að undan- förnu halda uppi umræðufund- um um ýms þau mál, sem efst eru á ba^igi með þjóðinni. Nokkrir nýir félagsmenn gengu í félagið á aðalfundinum. „Rit þetta er saman sett úr" þeim tíu bókum, sem til þessa hafa komið frá minni hendi. Örfá kvæði hefi ég fellt úr, en bætt í þeirra stað nokkrum við, sem áðuj höfðu að vísu birzt í blöðum og tímaritum, en ýmist af gleymsku eða af öðrum á- stæðum ekki komið í bókum mínum, og er þeim skotið hér inn og í röð skipað nokkurn veginn eftir aldri sínum og svo þeirra kvæða, sem við hlið þeirra standa. Að öðru leyti eru kvæðin prentuð hér óbreytt að kalla fr£ fyrri birtingu, því þó að mér hafi við yfirlesturinn þótt sem ég mundi allvíða hafa öðru vísi að orði kveðið en fyrir 30—35 árum, þá hefi ég samt látið ógert að hringla með kvæðin, enda þess háttar upp- þyrlanir elnatt misjafnlega þegnjar af gamalkunningjum bundna máLsins, og kemur því allt þaj^ ungviði til dyranna eins og klætt var í upphafi. — Líku máli gegnir -um sög- urnar___" Hvort bindi þessa mikla rit- safns er um 450 blaðsíður að stærð. í byí fyrra eru kvæði úr sex ljóða?»0kum, er komið hafa út á tímabilinu 1914—1942. í því síðara eru sögur úr þrem smásagnasöfnum frá 1929—1939, og auk þess lausavísnasafnið Hraðkveðlingar og hugdettur, prentað, sem bókarauki. Langflestar bækur Jakobs Thorarensen eru uppseldar fyr- ir löngu <%g ófáanlegar með öllu. Mun þvi mörgum þessi útgáfa kærkomin, því að vlða á Jakob hugheila aðdáendur. Hinn kjarngóði skáldskapur hans er líka áreiðanlega hollur lestur, ekki sizt & þessum tlmum. Sala stofnlánadeild- arbréfanna í gær voru bréf stofnlána- deildar sjávarútvegsins seld fyr- ir 800 þús. kr. í Rcykjavik og Ilafnarfirði. AIls er búið að selja bréf á þessum stöðum fyrir 1.740 þús. kr. síðan salan hófst að nýju. Enn er ekki frétt um sölu úti á landl, en vafalaust er hún orðin nokkur. Á Akranesi voru t. d. seld bréf i gær fyrir 40 þús. kr. Fyrstu afleiðingar gjaldeyrisskortsins. Það má að sönnu finna marga bagalegra en að mönnum sé varnað að sjá góðar kvikmyndir, enda þótt þar sé um að ræða ekki óverulegan þátt i menn- ingarlífi þjóðarinnar. Ástæðan er ekki heldur sú, að vlð- skiptaráð vilji halda lélegum og siðlitlum kvikmyndum að al- menningi, heldur stafar þetta bl^tt áfram af því, að gjaldeyr- inn er þrotinn og þvl ekki leyfi fyrir betri myndum. Þetta þarf ekki heldur að koma almenningi neitt á óvart, þvi að gjaldeyrisskorturinn er þegar farinn að valda meiri ó- þægindum en þeim, að menn verði að horfa a lélegar kvik-f myndir. Það er orðið erfitt að fá karlmannsföt og yfirhafnir. Lyfjabúðirnar upplýsa, að þær hafi orðið að vísa frá mörgum Iyfseðlum vegna skorts á Iyfj- um, er stafar af því að synjað hefir verið um gjaldeyrisleyfi. Þá munu nýjar leyfisveitingar til kaupa á vélum vera svo til stöðvaðar. Aðbúnaður að ýmsum námsmönnum erlendis er svo kapítuli út af fyrir sig. Slíkar eru afleiðingarnar, sem blasa við, eftir tveggja ára ráðsmennsku þeirrar stjórnar, sem hafði hvorki meira né minna en 1200 milj. kr. af er- lendum gjaldeyri til ráðstöfun- ar. Hvers vegna er komið svona? Ef menn spyja, hvers vegna sé komið' i slíkt óefni, munu stjórnarsinnar segja, að gjald- eyrinn hafi farið til kaupa á nýsköpunarvörum. Þessu er því að svara, að aðeins 300 milj. kr. hafa farið til kaupa á slíkum vörum. Öllu hinu eða 900 milj. kr. hefir verið ráðstafað I hvers konar eyðslu. Ástæðan til þess- arar stórkostlegu fjársóunar er fyrst og fremst sú, að stjórnar- flokkarnir hafa lagt viðskipta- málin 1 hendur manns, sem hafði tvenns konar hagsmuni af þvl, að gjaldeyriseyðslan væri sem mest. Það aflaði ríkissjóði tolltekna, svo að hægt væri að halda uppi hinu mikla fjár- bruðli með ríkisfé, og það aflaði miljónagróða í vasa heildsal- anna, sem voru aðal áhrifa- mennirnir í flokki hans. Er ekki nóg komið? Nú er komið að því, að þjóðin verður að svara því, hvort hún vill láta slíka stjórnarhætti halda áfram. Pétur Magnússon hefir svarað því fyrir sína hönd og f lokks síns, að hann vill halda þessu fjárbruðli áfram. Við gét- um tekið gjaldeyrislán eins og Frakkar, segir hann. Vill þjóðin fallast á þetta úrræði hans, svo að heildsalarnir geti haldið áfram að safna miljónagróða á kostnað almennings? Það er alveg áreiðanlegt, hvert er svar þjóðarinnar við þessari spurningu. Fengi hún ráðið við þá stjórnarmyndun, sem nú stendur fj(rir dyrum, myndi hún taka ráðin af Pétri og þeim mönnum, sem aðhyllast stefnu hans. ÞJóðin mun áreiðanlega bíða eftir því með mikilli athygli, hvort fyrri stuðningsflokkar hans meta meira að fylgja þessum vilja hennar eða að þjóna áfrarn, hagsmunum heild- salanna til ógagns fyrir alla aðra, eins og gert hefir verið tvö undanfarin ár. SæluMs við Snæ- fellsjökul Ferðafélag íslands hefir í sumar latið byggja nýtt sæluhús á Snæfellsnesi, og er það nú um það bil fullgert. Húsið stendur fyrir neðan jökulröndina sunnan við jökul- inn og er í 800 m. hæð. Húsið er að miklu leyti grafið inn í hól vegna hættu á stórviðrum. — Húsið er úr timbri, þiljað I hólf og gólf, en járnklætt og með Járnþaki. í húsinu, sem er 6 metra langt og 3,50 m. breitt, eru inn- réttuð tvö herbergi. í framher- berginu er eldunarpláss með eldavél og geymsla fyrir farang- inu eru átti rúmstæði. Þá eru svefnloft yfir báðum endum. Samtals munu um tuttugu manns geta sofið I skálanum. f honum eru borð og stólar og önnur nauðsynlegustu ájiöld. Stjórnarmynd- unarmálið Tilkynniiig frá forseta fslands Blaðinu barst í gær svohljóð- andi tilkynning frá skrifstofu forseta: Forseti fslands kvaddi for- mann Sjálfstæðisflokksins, Ólaf Thors forsætisráðherra, til fundar við sig föstudaginn 1. nóv. árdegis, til viðræðna um störf tólf manna nefndarinnar. Að loknum viðræðunum fól forseti forsætisráðherra, að flytja tólf manna ncfndinni þau boð, að hann teldi qpskilegt, að nefndin reyndi að Ijúka störf- um fyrir föstudag 8. nóv. Aðalfundur Framsókn arf élags Rangæinga Aðalfundur Framsóknarfélags Rangæinga var haldinn i sam- komuhúsinu í Fljótshlíð síðastl. laugardag. Fundurinn var vel sóttur. Fráfarandi stjórn var endurkosin og var henni falið að tilnefna fulltrúa á flokks- þingið, þar sem því varð ekki komið vlð á fundinum. Á fundinum flutti Helgi Jón- asson læknir ítarlegt erindi um sftj órnmá.laástandið. Eftir fundinn var haldin skemmtisamkoma og sóttu hana yfir 300 manns. Þar fluttu ræð- ur séra Sveinbjörn Högnason og Steingrímur Steinþórsson bún- aðarmálastjóri. Þá var sýnd kvikmynd og síðan dansað til kL 3 um nóttina. Skemmtunin fór mjög vel fram. Sjö héruð læknislaus Sjö læknishéruð eru nú læknislaus, og eru sum þeirra búin að vera það nokkurri tíma. Eru það«fimm læknishéruð á Vestfjörðum, Flateyjarhérað, Þingeyjarhérað, Ögurhérað, Hesteyrarhérað og Árneshérað á ströndum. Hin eru á Aust- fjörðum, Bakkagerðishérað í Borgarfirði og DJúpavogshérað. Það segir sig sjálft, hve lækn- isleysið er fólki þessara héraða bagalegt og hættulegt.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.