Tíminn - 28.01.1947, Blaðsíða 1

Tíminn - 28.01.1947, Blaðsíða 1
5 RITSTJÓRI: ÞÖRARÍNN ÞÓRARINSSON ÚTGEFANDI: FRAMSÓKlíARFLOKKURINN S&nar 2353 og 4373 PRENTSMIÐJAN EDDA h.f. RITST JÓRASKRIFSTOFUR: EDDUHÚ3I. Lindargötu 9 A Símar 2353 og 4373 AFGREIÐSLA, INNHEIMTA OG AUGLÝSINGASKRIFSTOFA: EDDUHÚSI, Lindargötu 9 A Simi 2323 31. árg. Reykjavík, þriðjudaginn 28. janúar 1947 18. blað Nefndarálit hagfræöinganna staðfestir gagnrýni Framsóknarflokksins á stjórn- arstefnu síðustu ára Kosningar í verka- lýðsfélögunum Um seinustu helgi fóru fram kosningar í nokkrum verkalýðs- félögum hér í bænum. í verkamannafélaginu Dags- brún fóru fram kosningar á laugardag og sunnudag, en kosningaúrslit voru ekki kunn- gerð fyrr en á fundi félagsins í gærkvöldi. Atkvæði greiddu nú 1562, eða um 200 færri en í fyrra. A-listi, listi kommúnista, fékk 1104 at- kvæði (1307 í fyrra), B-listi, listi Alþýðuflokksins, fékk ' 374 atkvæði (364 í fyrra). Rúm- lega 70 seðlar voru auðir nú, en um 90 í fyrra. í Sjómannafélagi Reykjavík- ur var talið um helgina í stjórnarkosningum, sem staðið hafa yfir þar að undanförnu. Af um 1500 menn, sem i félaginu eru greiddu rúmlega ^400 at- kvæði. Stjórn félagsins, með Sigurjóni Ólafssyni í formanns- sæti var endurkosin með yfir- gnæfandi meirihluta atkvæða. Stjórnin er öll skipuð Alþýðu- flokksmönnum. í vörubifreiðastjórafélaginu Þrótti var Ásgrímur Gíslasoh kostan formaður með 66 at- kvæðum, en Einar Ögmundsson, fyrrv. formaður félagsins, fékk 60 atkvæði. Ásgrímur e'r Al- þýðuflokksmaður, en Einar sósí- alisti. Sósíalfstar hafa ekki tap- að stjórnarkosningu í Þrótti um langt skeið. Á aðalfundi Málarasveinafé- lags Reykjavíkur var Hannes Kr. Hannesson kosinn formað- ur. Hann er Alþýðuflokksmaður. 50 félagsmenn eru í félaginu. Sjómannaverkfall í Vestmannaeyjum Verkfall sjómanna og vél- stjóra skall á í Vestmannaeyj- um á sunnudag, eftir að sam- komulagstilraunir þessara aðila og Útvegsbændafélags Vest- mannaeyja höfðu farið út um þúfur. Sjómenn kröfðust upphaflega 750 króna grunntryggingar á (Framhald á 4. síðu) Þriggja manna saknað Þriggja manna var saknað hér í Reykjavík nú eftir helgina. Einn þeirra var Bjarni Árnason frá ^olungavík, skipverji á vél- rikipinu Hafborg. Fór hann vest- an af Hringbraut á föstudags- kvöldið ætlaði um borð í skip sitt, er lá viö Löngulinu, utan á öðrum skipum. Síðan hefir ekki til Bjarna spurzt, og er mjög hætt við, að hann hafi dottið niður á milli skipanna og drukknað. . » Þá hvarf og á sunnudags- kvöldið maður með son sinn þriggja ára. Var hann mjög ölvaður, er hann fór að heiman með barnið. í gær hafði lóg- reglan spurnir af því, að hann hafði komið á bifreiðastöð með barnið.og látið aka sé að til- teknum íbúðarbragga hér inn- an við bæinn. Síðdegis í gær kpmu þeir feðgar heim heilu og tiöldnu. Öllum erlenda gjaldeyrinum hefir veríð eytt, útvegurinn er rek- inn með tapi, „nýsköpunin" er stöðvuð vegna fjárskorts og skipulagsleysis Um seinustu helgi kom út í bókarformi álit hagfræðinganefndarinnar, sem starfaði í haust á vegum tólfmannanefndarinnar. í nefndinni voru fjórir hagfræðingar, einn tilnefndur af hverj- um þingflokki og voru það þéir Gylfi Þ. Gíslason, Jónas Haralz, Klemens Tryggvason og Ólafur Björnssdto. Verkefni nefndarinnar var að athuga „ástand og horfur í gjaldeyrismálum, ástand og horfur í fjárfestingarmálum, ástand og horfur í markaðsmálum atvinnuveganna, afkomu þeirra og samkeppnishæfni". Jafnframt skyldu þeir benda á „markmið, sem stefna bæri að" til Jausnar á þessum málura. Nefndarmenn skyldu vera óbundnir af þeim flokkum, sem tilnefndu þá, og taka þeir skýrt fram í formála fyrir álitinu, að þeir hafi starfað á þann veg. Það er skemmst að segja af niðurstöðum hagfræðinganefndarinnar um ástand og horfur í áðurnefndum málum, þær staðfesta í Öllum aðalatriðum gagnrýni þá á stjórnarstefnu undan- farinna ára, sem Framsóknarflokkurinn hefir haldið uppi. Niðurstöður hagfræðinganna sýna, að afleiðingar þessarar stjórnarstefnu eru þegar orðnar miklu alvarlegri en menn gera sér almennt ljóst. Þær sýna, að gjaldeyrismálin eru komin í fýllsta óefni, undirstöðuatvinnuvegirnir eru rekn- ir með tapi, og „nýsköpunarfrámkvæmdirnar'" stöðvaðar að mestu leyti. Framtíðarhorfurnar eru þó enn geigvænlegri, ef ekki verður tafarlaust breytt um og tekin upp sú stefna, sem Framsókn- arflokkurinn hefir beitt sér fyrir, að veita dýrtíðinni viðnám og koma markvissari skipun á fjár- festinguna og notkun vinnuaflsins. • Álit hagfræðinganefndarinn- ar skiptist í tvo aðalþætti. Fyrrihlutinn fjallar um ástand og horfur, en síðari hlutinn nm ráðstafanir, sem nauðsynlegt sé að gera. Verður hér á eftir eink- um rakinn fyrrihluti álitsins. Öllum erlenda gjald- e.yrimuti eytt. Hagfræðihgarnir ræða fyrst um ástandið í gjaldeyrismálun- um. Þeir segja, að inneign bank- anna erlendis hafi numið 289.1 milj. kr. í októberlok 1946. Frá þessari upphæð beri að 'draga ábyrgðir vegna vörukaupa, er nemi 76!l milj. kr. Nettóinn- eign bankanna hafi því verið 213 milj. kr. Eftir að hafa rak- ið þetta nánar, segjs, þeir: „ÁsÉandið í gjaldeyrismálum þjóðarinnar og útlitið fram- undan er þá í stuttu máli þetta: Af nettóinneign bankanna er- lendis í lok október 1946, sem nam 213 milj. kr., er þegar búið að ráðstafa endanlega 149 milj. kr. til nýsköpunarframkvæmda. Hafa verið gefin út gjaideyris- og innflutningsleyfi fyrir þeirri upphæð mestallri, þar eð Ný- byggingarráð var 1. október sl. búið að gefa út leyfi fyrir 295 milj. af þeim 300 milj. kr., sem lagðar voru til hliðar til kaupa á nýbyggingarvörum. Þær 63,6 milj. kr., sem nú eru afgangs til greiðslu á öðru en nýbygg- iiigarvönnn, verða að líkindum komnar niður í 27 milj. kr. um áramótin, og með sama áfram- haldi vei'ður öll inneignin utan nýbyggingarreiknings gengin til þurrðar áður en liðnir eru 2—3 mánuðir af næsta ári. Gjald- eyrisstaðan er nú orðin slík, að gjaldeyri skortir til að uppfylla gildandi lagaákvæði um, að viss- ar upphæðir skuli lagðar til hliðar til kaupa á nýsköpunar- vöru'm." Þau lagaákvæði, sem hér er minnst á, mæla svo fyrir, að leggja skuli 15% af verðmæti útflutningsins á nýbyggingar- reikning. Samkvæmt því á ný- byggingareikningur enn ó- fengnar ca. 84 milj. kr. af út- flutningi áranna 1945 og 1946. Fjármálaráðherra mun hafa óskað eftir, að 73 milj. kr. í leyfum, sem Viðskiptaráð hefir veitt, skuli koma til frádráttar nýbyggingareikningi. Þótt þetta næði fram að ganga, yrðu samt 11 milj. kr. ógreiddar, sem kæmu til frádráttar þeim 27 m'iij. kr., sem „verður óráðstafað a«i ára- mótin, ef áætlun nefndarinnar um gjaldeyristekjur- og gjöld tvo síðustu mánuði ársins reyn- ist rétt.í' Raunverulega yrði því óráðstafaður gjaldeywr um ára- mótin ekki nema einar 16 milj. kr. Má nú bæta því við, að kom- ið er á daginn, að þessari áætl- un hagfræðinganna hefir skakkað að því leyti, að inn- eignin um áramótin varð enn minni, og í dag er enginn gjald- eyrir til, sem ekki hefir verið ráðstafað, Þessar niðurstöður hagfræð- inganna um ástandið í gjaldeyr- ismálunum, staðfestu fullkom- lega þá frásögn Tímans, að ríkisstjórnin hafi eytt öllum hinum mikla gjaldeyri, sem hún hefir fengið til ráðstöfunar, eða rösklega 1200 milj. kr. Sú mikla upphæð hefir farið í súginn á einum tveimur árum. Þegar stjórnin skilar af sér, mun eng- um eyri af þessum mikla gjald- eyri vera óráðstafað. Orsakir gjaldeyris- eyðslunnar. Athugun hagfræðinganna staðfestir einnig þá frásögn Tímans, að mestum hluta gjald- eyrisins hefir verið eytt til ann- ars en kaupa á nýsköpunarvör- um. Segir svo um þetta í áliti hagf ræðinganna: „Það er mjög athyglisvert, að af 469 miljs kr. gjaldeyrissölu tíu fyrstu mánuði ársins fdru ekki nema 108,5 milj. kr. til greiðslu á nýbyggingarvörum. Má gera ráð fyrir því, að sala bankanna á gjaldeyri til annars en kaupa á nýbyggingarvörum verði um 450 milj. kr. ,i þessu ári, en hún nam 385 milj. kr. árið 1945." í áliti hagfræðinganna eru raktar nokkrar helztu ástæð- urnar, sem þeir telja höfuð or- sakir hinnar miklu gjaldeyris- eyðslu. Þeir telja kaupgetuna of mikla og hljótist af því ó- eðlilegur innflutningur. Þá telja þeir, að viðleitnin til fjárflótta sé mjög mikil, því að menn telji öruggast að koma skatt- sviknu í'é úr landi. Fjárflóttann telja þeir einkum framkvæmd- an með þeim hætti, að erlendum umboðslaunum sé ekki skilað og hærra söluverð sé fært á sölu- reikninga en rétt er. Vafalaust eru báðar þessar ástæður réttar, en vitanlega hefðu þær ekki komið eins að sök, ef úthlutun gjaldeyrisleyfa hefði verið með skynsamlegri og réttlátari hætti og gjaldeyriseftirlitið traustara. Hagfræðingarnir benda t d. á, að engin hætta sé á fjárflótta í sambandi við verzlun kaupfé- laganna. Þá er það líka vitan- legt, að kaupgetan, sem hefir aukið gjaldeyriseyðsluna, er ekki að ráði hjá bændum og verka- mönnunum, heldur fyrst og fremst hjáhinum nýríka brask- aralýð, sem verðbólgan hefir skapað. Hin hóflausa og glæpsamlega gjaldeyriseyðsla stafar. því fyrst og fremst af því, að flokkar þeir, sem ráðið hafa stjórn landsins undanfarin ár, hafa látið kaupsýslu- og braskara- lýðinn fara sínu fram, bæði í gjaldeyrismálum og á öðrum sviðum. Hann hefir fengið að I ráða, og afleiðingarnar eru eft- ir þvi. „Ekkert skipulag á fíárfestingunni." Þegar hagfræðingarnir hafa lokið greinargerð sinni um gjaldeyrismálin, víkja þeir næst að fjárfestingunni. Þeir kom- ast þar strax að þeirri niður- stöðu, að hinar svokölluðu ný- sköpunarframkvæmdir (þ. e. framkvæmdir í þágu atvinnu- veganna) séu að stöðvast, og „því lengur, sem núverandi á- stand ríkir, því meiri brögð múni þó verða að þessu, og er alger stöðvun yfirvofandi í þessum framkvæmdum." í framhaldi álitsins segir síð- an um þessi mál: „Orsakir þessa ástands, sem þannig hefir skapazt, má í stuttu máli segja, að séu þær helztar, að ekkert skipulag hefir verið á fjárfestingu og engar hömlur á neyzlu. Á sama tíma Hagfræbinganefn.din Gylfi Þ. Gíslason Klemens Tryggvason og hrinda hefir átt í fram- kvæmd nýsköpuninni, hafa ríki, sveitarfélög og ýmsar op- inberar stofnanir efnt til gífur- legra framkvæmda, sem sumar hafa staðið í nánu sambandi við hina eiginlegu nýsköpun en aðrar ekki..... Einstaklingar hafa einnig stofnað til fjárfest- ingar í miklu stórkostlegri mæli en nokkru sinni fyrr, og^er þar fyrst og fremst um að ræða í- búðabyggingar og þá langmest í Reykjavík. . .1 . Allar þessar framkvæmdir hafa- dregið fjár- magnið til sín, og hinar eigin- legu nýsköpunarframkvæmdir orðið afskiptar. Afleiðingar þessarar gífurlegu fjárfestingar hafa orðið hamslaust kapphlaup um vinnuafl og efni, stöðugar kaupgjaldshækkanir upp fyvir lágmarkstaxta verkalýðsfélag- anna, sérstaklega í vissum grein um, keðjuverzlun með bygging- arvörur og hröð eyðsla hinna erlendu innstæðna. Samfara þessari geysilegu þenslu má telja, að all mikil afkastarýrn- un hafi átt sér stað, einmitt vegna ofþenslunnar. Þessi mikla þens^a, sem fyrst og fremst hefir átt sér stað í Reykjavík, og þær kaupgjalds- hækkanir, sem af henni hafa leitt, hafa sogað fólk og fjár- magn til Reykjavikur í stórúm stíl. Þetta fólk hefir um leið horfið frá sjávarútvegi og land- búnaði, flest fyrir fullt og allt. Jónas Haralz Olafur Björnsson Þessir atvinnuvegir geta ekki tekið þátt í kapphlaupinu um vinnuaflið, nema að takmörk- uðu leyti, og geta þar að auki ekki boðið þau þægindi, sem til eru annars staðar. Á sama tíma og átt hefir að framkvæma stórfellda uppbyggingu sjávar- útvegsins, hefir fólkið dregizt frá þessum atvinnuvegi með meiri hraða en nokkru sinni fyrr." Þessar handahófs fram- kvæmdir, sem fæstar eru í sam- bandi við nýbyggingu atvinnu- lífsins, hafa m. a; leitt til þess, að ríkisskuldabréf seljast ekki. Hagfræðingarnir telja „að svo að segja sé loku skotið fyrir sölu ríkisskuldabréfa og skulda- bréfa með ríkisábyrgð, þar eð bankarnir hafa ekki getað tekið við þeim og þau hafi ekki getað keppt við eftirspurn einstakl- inga og stofnana vegna vaxta- hækkunar." Fjár til nýsköpun- ar er því ekki hægt að afla með þessum hætti. Nýsköpunin hefir orð- iti að „rýma sess". Þegar hagfræðingarnir hafá þannig lýst ástandinu í fjár- festingarmálunum, verður niíJ- urstaða þeira á þessa leið: „Ef íhugað er, hver sé líkleg- ust þróun þessara mála á næst- unni, ef engar sérstakar ráð- (Framhald a 4. slðu)

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.