Tíminn - 25.02.1947, Blaðsíða 1

Tíminn - 25.02.1947, Blaðsíða 1
RITSTJÓRI: ,5 ÞÖRARINN ÞÓRARINSSON \ ÚTGEFANDI: PRAMSÓKNARFLOKKURINN \ Símar 2S53 og 4373 ! PRENTSMIÐJAN EDDA h.f. \ l RITSTJÓRASKRrPSTOFUR: | EDDUHÚ3I. Lindargötu 9 A > Sfmar 2353 og 4373 AFGREIÐSLA, INNHEIMTA J> OQ AUGLÝSINGASKRIFSTOFA: ) EDDUHÚSI, Llndargötu 9JV Síml 2328 ¦31. árg. Reykjavík, þriðjudaginn 25. febr. 1947 38. blað ERLENT YFIRLIT. Brezka stjómin og Indverjar Seinasta yfirlýsing Attlees hefir vakið mikla ánœgju í Indlandi. Fáir atburðir hafa vakið meiri athygli um langt skeið en sú yfiriýsing, sem Attlee forsætisráðherra gaf í fyrri viku, að Bret- ar myndu láta að i'ullu og öllu af' stjórn sinni í Indlandi í lok júiímánaðar 1948, hvort sem lnciverjar væru þá orðnir sammála um stjórnarskipun síiia eða ekki. Brezka stjórnin hefir sýnt glögglega með þéssari yfirlýsingu sinni, að henni er full aivara að vinna að sjálfstæði hinna undirokuðu þjóða í heiminum og vill ganga þar á undan með gott fordæmi. Af andstæðingum Breta er þvi haldið fram, að þeir veiti ekkl Indverjum sjálfstæði af góðum hvótum, heldur hafi sjálfstæðis- hreyfing Indverja neytt þá til uppgjafar. Þetta er fullkominn rrtisskilningur. Indverjar eru enn svo ósammála innbyrðis, að Bretum hefði verið það hægur leikur að nota sér þetta sundur- l^ndi til að halda áfram yfir- raðum sínum I landinu. Sterkar likur benda einnig tii þess, að Bretar hefðu notfært sér þetta, ef Ihaldsmenn hefðu unnið þingkosningarnar 1 Bretlandi 1945. Kemur hér næsta glöggt fram, að utanríklsmálastefna brezku, vérkamannastjórnar- innar er allt önnur og miklu frjálslyndari en utanríkismála- stefna brezka íhaldsins. Það er höfuðvilla að halda því fram, að utanríkismálastefna Breta sé hin sama, hvort rieldur í- haldsmenn éða verkamenn fari þar með völd. Ástæðan til þess, að brezka stjórnin gefur þessa yfirlýs- ingu, er bersýnilega sú, að ýmsir áhrifamiklir flokkar í Indlandi hafi tafið fyrir samn- ERLENDAR FRETTIR Hernaðaryfirvöldin á her- námssvæði Breta og Banda- ríkjamanna í Þýzkalandi hafa hafizt handa gegn leynistarf- semi nazista og látið fanga helztu forvígismenn þeirra. Þau fengu vitneskju um leynisam- tökin strax á síðastl. sumri, en hafa frestað handtökunum þangað til nú, til þess að geta aflað sér sem beztra upplý/inga. Þýzkur réttur hefir dæmt von Papen í 8 ára 'hegningarvinnu og gert eigur hans upptækar. í Bretlandi hafa nú allar verk- smiðjur, sem var lokað á dög- unum, byrjað starfsemi sína aftur. Kuldarnir haldast þó enn og eru horfur enn taldar alvar- Jegar. ¦A Hoover, fyrrum Bandaríkja- forseti, hefir verið á ferð um Austurríki og Þýzkaland til að kyrina sér rnatvælaástandið, og segir hann, að það sé hryllilegt. ingu hinnar nýju stjórnarskrár, í trausti þess, að yfirráð Breta héldust áfram, ef ekki næðist samkomulag um stjórnárskrána. Þessir flokkar óttast, að Kon- gressflokkurinn, sem þeir Gandhi og Nehru stjórna, verði einráður í Indlandi eftir að þjóðin hefir fengið fullt sjálf- stæði og muni ^era ýmsarrót- tækar breytingar. í þessum hópi eru allir hinir íhaldssamari menn landsins og svo furstarnir. Til viðbótar kemur svo flokkur Múhameðstrúarmanna, er berst fyrir skiptingu Indlands, og vill því af tvennu illu heldur yfirráð Breta en Kongress- flokksins. Þetta sundurlyndi Indverja hefðu Bretar tvímæla- laust getað notfært sér áfram til áframhaldandi yfirráða í Indlandi, ef þeir hefðu kært sig um það. í stað þess gefur Att- lee yfirlýsingu sína til að köma í veg fyrir ósamkomulag um nýju stjórnarskrána, er byggist á framangreindum forsendum. Er því tæplega hægt að hugsa sér öllu drengilegri framkomu en hjá Bretum í þessu máli Meðal Indverja,. sem barizt hafa fyrir sjálfstæði landsins, héfir yfirlýsing Attlees vakið mikinn fögnuð. Nehru forsætis- ráðherra hefir lýst yfir þakklæti «ínu og jafnframt skorað á þjóð- ina að sameinast vel um samn- ingu hinnar nýju stjórnarskrár, svo að Indverjar verði undir það búnir að taka völdin I sínar hendur á miðju næsta ári. Það er miklu viðar en í Ind- landi, sem brezka stjórnin sýnir í verki, að henni er það alvara að vinna að .auknu frelsi hinna undirokuðu þjóða og gefa gott fordæmi í þeim efnum. Hún bauðst til þess að fyrra bragði og ótilkvödd, að hefja samninga við Egipta um breytingu á brezk- eglpzka sáttmálanum, sem gilti til 1956. Samningar Breta og Egipta hafa ekki heldur strand- að á því, að Bretar hafi ekki viljað viðurkenna rétt Egipta, heldur á hinu, að Egiptar krefj- ast yfirráða í Sudan, en Bretar vilja láta Sudanbúa sjálfa ráða framtíðarstjórn lands síns. Þá eru Bretar í þann veginn að veita Burma fullt sjálfstæði. Þeir hafa einnig í undirbúningi að veita Ceylonbúum sjálfstæði jog að auka sjálfstjórn hinna frumstæðu þjóðflokka, er byggja Malayaskagann. Fyrir milli- göngu þeirra hefir indonesiska lýðveldið komizt á fót. Þeir eru ýmsir, sem telja sjálf- stæðið, sem brezka verkamanna- stjórnin er að veita nýlendu- þjóðunum, tákn um endalok brezka heimsveldisins. Aðrir telja hins vegar, að þetta muni treysta forustu Breta í heims- málunum, því að það muni vinna þeim vináttu hinna minnimáttar þjóða og hún muni reynast þeim varanlegra vega- nesti en fallvölt yfirráð, sein bygg^ast. á vopnavaldi. Til marks um það séu samskipti Breta og Búa, sem brezku konungshjónin eru nú að heimsækja, lærdóms- rík. Og það er víst, að fylgi önn- ur stórveldi fordæmi Breta, þarf enginn að kvíða nýrri heimsstyrjöld á komandi árum. / SKERINU UT AF HELGUVIK Fundið nýtt hitaveitu svæöi í ná- grenni Hafnarfjarðar og Rvíkur. Heitu vatni dælt upp úr borholu á túninu á lllioi á Alftanesi. Hlið á Álftanesi var fyrir nokkrum áratugum frægt dtvegs- setur, og þar bjuggu lengi einhverjir harðskeyttustu útvegs- bændurnir við Faxaflóa. Á seinni árum hefir verið hljóðara um höfuðból hinna gömlu sægarpa. Nú kann þó svo að fara, að at- hygli manna beinist aftur aö þessum stað, þótt af öðrum ástæð- um sé en fyrrum. Síðastliðinn laugardag kom nefnilega mikið af heitu vatni upp ur borholu, sem þar hefir verið gerð, og lík- indi eru til, að þarna sé enn meira af enn heitara vatni. Hiti og vatnsmagn hefir þó eigi verið mælt enn. Mynd þessi er tekin í skerinu út af Helguvík hjá Hliði á Álftanési. Eins og segir í greininni um jarffhitann á niiöi, kemur skerið nú orðið aðeins úr sjó um stórstraumsfjöru, og var myndin tekiri, þegar svo stóð á sjó. Skerið er gróið þara og þörungum, en af þvi miðju leggur upp gufu mikla f rá heita vatninu. Þetta heita vatn þarna í skerinu leiddi hug manna að því, að víðar myndi jarðhiti á þessum slóðum. — Söngkór íslendinga í Höfn liðinn undir lok Á stríðsárunum var starfandi meðal íslendinga í Kaup- mannahöfn söngfélag, sem átti miklum, vinsældum að fagna í hópi landanna þar og hlýjaði Danir skipa nefnd til að hugleiða hand- ritamálið 40 danskir lýðháskólastjórar sendu nýlega dönsku stjórninni tilmæli um að ' skila íslenzku þeim "oft um hjartaMeturaar^' handritunum, sem geymd eru í Var Axel Arnf jörð söngstjórinn, I Danmörku, aftur heim til ís- og lagði hann mikla rækt við lands- E* Þetta ein aí mörg" starf sitt og náði enda, eftir at- um röddum sama eðlis, er heyrst vikum, ágætum árangri. snfa l panmórku um þetta mál Munu lesendur Timans ef til aSiA undanfornu. Telja skóla- vill minnast myndar af þessum ftJórarnir réttdega að handrit- íslendingakór í Höfn, er blrtist in séu bezt komin á íslandi • hér í blaðinu sumarið 1945. I J°a»ska s«ornln nefir nu sklP" ' Haustið 1945 lagðist félagið i aS .nefnd manna< ,f gera skal dá, enda hafði margt af söng- g um nandntamálið. fólkinu farið heim til íslands þá um sumarið. Þó var reynt að blása lífi i söngfélagið að-'-nýju. En það hefir ekki tekizt, og var það leyst upp i janúarmánuði slð- astliðnum. — Er löndum i Höfn mikil eftirsjá að kór sínum. Arangur mikillar fyrirhafnar. Boranir þær, sem gerðar hafa verið á Hliði á Álftanesi, voru hafnar sumarið 1943. Hefir ver- ið unnið að þeim siðan, eftir þvi sem ástæður hafa leyft. Munu þessar rannsóknir þegar hafa kostað yfir 140 þúsund krónur. Á laugardaginn var fór Jón Ein- arsson, forstjóri Orku, sem fyrir nokkru hefir yfirtekið hitarann- sóknirnar, út að Hliði og lét dæla lofti níður í borholuna, sem mun vera hátt á fjórða hundrað metra "djúp. Hafði áð- ur verið settur þar upp turn og pípum verið rennt um 80 metra niður í hana. Kom innan stund- ar upp gusa mikil af brennheitu vatni. Þegar á þessu hafði gengið urri stund, fóru Jón og aðstoðarmenn hans heim að Hliði og drukku þar kaffi í mak- indum, en létu dæluna vera í gangi á meðan. Hélt vatnið á- fram að streyma upp úr- hol- unni meðan þeir voru inni og allt þar til dælan var stöðvúð. Athyglin beinist að jarðhit- anum á Hliði. Sigurður Jónasson forstjóri festi kaup á jörðinni Hliði árið 1943. Lét hann hefja þar vatns- boranir þegar samsumars. Var notaður til þessa fjögurra þumlunga bor, sem fenginn var að láni hjá Reykjavikurbæ. Um 230 metra út frá túninu á Hliði, út af svonefndri Helgu- vík, er heitt vatn í skeri, sem nú orðið kemur ekki upp úr sjó, Skákmótið, sem Skáksamband íslands hefir efnt til með þeim Yanofsky og Wade hóist í sam- komusal Mjólkurstöðvarinnar í fyrradag. Var þá tefld fyrsta umferð mótsins. Leikar fóru þannig, að Ásmundur Ásgeirs- son vann Eggert Qilfer/ Baldur Möller gerði jafntefli við Guð- mund S. Guðmundsson. En bið- skák varð milli þeirra D. A. Yanofskys og Wade og milli þeirra Guðmundar Ágústssonar og Árna Snævars. Fjölda margir áhorfendur voru viðstaddir eða nokkuð á fjórða hundrað. Önnur úmferð mótsins fór fram í gærkvöldi. Þá tefldu saman: YanofskV við Ásmund Ásgeirsson, Wade við Árna Snæ- var, Guðmundur S. Guðmunds- son við Guðmund Ágústsson og Eggert Gilfer við Baldur Möller. Þeir, sem taldir eru á undan, höfðu hvítt. — Þegar blaðið fór í prentun í gærkvöldi, voru enn ekki kunn nein úrslit, en þess má þó geta, að Wade var þá i mjög harðri sókn gegn Árna Snævar. Biðskákir veröa tefldar 1 kvöld. Laxá hefir hindrað samgöngur um Aðaldal í þrjár vikur Flæðir yfir hrauuið og' þjóðveginn skammt frá Knútsstöðum. Laxá í Þingeyjarsýslu hefir stíflazt af klakahröngii við Knúts- staði í Aðaldal, hlaupið úr farvegi siaum og flætt yfir hraunið og þjóðveginn, svo að hann er nú algerlega ófær bifreiðum. Tíðindamaður Tímans átti i gær tal við Karl Kristjánsson oddvita 1 Húsavík. Hann sagði, að Laxá hefði hindrað ferðir um Aðaldalsbraut að meira eða minna leyti síðustu þrjár vik- urnar. Hafa klakastíflur mynd- azt í Laxá norðan við Knúts- staði, svo að áin hefir náð að hlaupa úr farveginum og flæða yfir Aðaldalshraun og þjóðveg- inn á talsverðum kafla. Hverfur hún síðan í hraunið, sem víða er mjög sprungið og glufótt. Þetta hefir verið til mikilla óþæginda fyrir héraðsbúa. Nú er vegurinn með öltu ófær á þessum slóðum vegna árennslis Laxár. Gangandi menn og menn með hesta komast þó leiðar sinnar með þvi að taka á sig stóran krók og fara að nokkru leyti á ísum. Það hefir alloft komið fyrir að undanförnu, þegar frost hafa gengið, að Laxá hafi hlaupið úr farvegi sinum á þessum slóðum og torveldað samgöngur. En aldrei hefir þetta verið í svo stórum stíl né jafn langvinnt og nú. Töluverð fönn er nú nyrðra og vetrarríki allmikið. I»»«ttt«t«m«:míatöm«ömm«tt«« Tugir bila.ftu.ttir inn í heimildarleysi jvilkiö af i jögurra manna bifreiðum hefir komið tU lands- ins undanfarnar vikur, og er þó von á fleiri. Nýlega fékk eitt fyrirtækja þeirra, sem flytja inn bifreið- ar, mjög stóra bílasendingu. En þegar til á Ui að taka, hafði það ekki innfiutnings- og gjaldeyr- isleyfi fyrir nema nokkrum hluta þessara bifreiða. Munu bifreiðar þær, sem fiuttar voru inn í heimildarleysi, hafa skipt, mörgum tugum. Enn er ekki útkljáð, hvað við þessar bifreiðar verður gért. Beynir nú &, hve viðskiptaráð treystir sér til að taka inn- flutningsmálin traustum tökum, þvi að allir hljóta að sjá, hvílíki fordæmi er gefið, ef einu sinni er f arið inn á þá braut að leyf a sölu varnings, sem fluttur er inn í leyfisleysi. t«m«»»«m«i nema um stórstraumsfjöru nokkrum sinnum á ári. Dr. Trausti Einarsson og Helgi Sigurðsson, nú hitaveitustjóri, og fleiri höfðu mælt þar 80—85 stiga heitt vatn, sem kom upp úr augum og sprungum á sker- inu, og virtist margt benda til þess, að þarna væri enn heitara vatn, þar eð sjór gjálpár alltaf við og við yfir hitasvæðið, svo að erfitt var að mæla hitann laákvæmlega. Þótti sérfræðing- um þessi mikli hiti á þessum stað benda til þess, að jarðhiti myndi einnig vera undir.túninu á Hliði. Boranirnar hef jast. Samkvæmt ráði dr. Trausta Einarssonar var byrjað að bora eftir jarðhíta utarlega í túninu á Hliði, 6g kom það fljótt á dag- inn, að hiti var í jörðinni. Bor- unin gekk aftur á móti illa, þar eð spennan á rafstraumnum frá Sogsstöðinni var mjög lág á þessum árum. Enduðu þessar tilraunir að lokum með því, að borinn brotnaði, þegar búið var að bora hátt á fjórða hundrað róetra niður i jörðina. Ekkert vatn hafði þá komið upp, en hitinn mældist-um 80 stig niðri í holunni. Hafði hitinn aukizt um 42 stig við síðustu hundraS metrana, nokkurn veginn jafnt og þétt. Virtist allt benda til þess, að naðzt hefði yfir hundr- . að stiga hiti, ef unnt hefði ver- ið að bora álíka djúpt og gert var með slíkum borum á Reykj- um í Mosfellssveit, um 600 metra. Ráð sænska verkfræðingsins. Árið 1945 kom þingað til lands á vegum hlutafélagsins Orku sænskur verkfræðingur, Sven Petterson að nafni, frá hinU heimskunna borfélagi, Svenska Diamantbergborrnings A/B. — Hann taldi, að þarna hlyti að vera heitt vatn, og íagði þau ráð til, að reynt yrði aö dæla því upp. Árið 1946 voru fengin tæki frá sænska félaginu, sem Hafn- arfjarðarbær hafði keypt til nota I Krýsuvík, en lánaði til tilraunanna á Hliði. Var hafizt handa á laugardaginn um að I dæla upp vatninu, og gaf til- raunin góða raun, sem þegar hefir verið lýst, og má líklegt telja, ef dæma má eftir árangri þessarar fyrstu tilraunar, að þarna megi dæla upp miklu heitu vatni, þótt það flæði ekki upp af sjálfu sér. j - i Hitasvæði, sem getur haft mikla þýðingu. Þetta nýja- hitasvæði, sem þarna virðist fundið, getur haft mikla þýðingu, ef vatnsniagn og hitamagn reynist þar nægjan- lega mikið. Mestu máll skiptir, að ekkert hitasvæði hér á landi (að sundlaugunum í Reykjavík undanskildum) liggur jafn vel við þéttbýli eins og þetta hita- svæði þarna í túninu á Hliði og á ströndinni vestur af þvi. Það- an eru aðeins rúmlega fimm kílómetrar til Hafnarfjarðar og rúmlega tólf kilómetrar til Reykjavíkur.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.