Tíminn - 03.04.1947, Blaðsíða 1

Tíminn - 03.04.1947, Blaðsíða 1
BITSTJÓRI: ÞÓRARINN ÞÓRARINSSON ÚTGEFANDI: FRAMSÓKNARFLOKKURINN Símar 2353 og 4373 PRENTSMIÐJAN EDDA h.f. 31. árg. niTST JÓRASKRIFSTOFUB: EDDUHÚHI. Lindargötu 9 A Símar 2353 og 4373 AFGREIÐSLA, INNHEIMTA OG AUGLÝSINGASKRIFSTOFA: EDDUHÚSI, Lindargöw 9A Síml 2323 Reykjavík, fimmtuclaginii 3. apríl 1947 65. blaö ERLENT YFIRLIT: Skaöabótagreiöslur Þjóðverja Eitt erfiðasta deilumál Moskvufundarins Á fundi utanríkismálaráðherranna í Moskvu hafa orðið einna mestar deilur um skaðabótagreiðslur liær, sem Þjóðverjum er ætlað að inna af hendi. Rússar hafa krafizt mjög hárra greiðslna og munu þær kröfur hafa komið hinum stórveldunum allmikið á óvart eftir það, sem á undan var gengið. I Versalasamningnum var gert ráð fyrir, að Þjóðverjar endur- greiddu sigurvegurunum allt það tjón, sem þeir hefðu valdið þeim í styrjöldinni. Þetta reynd- ist þeim um megn, en þó urðu vanskil þeirra ekki alvarlegasta afleiðingin. Ætlast var til að Þjdðverjar greiddu skaðabæt- urnar með andvirði útflutnings- varanna og því var þeim leyft að hafa mjög öflugan og vax- andi iðnað. Þessi mikli iðnaður gerði þeim kleift að vígbúast Landsþ ingskosningar í Danmörku Síðastl. þriðjudeg fóru fram landsþingskosningar í nokkr- um hluta Danmerkur, þ. e. í Kaupmannahöfn, á4 Fjóni og Norður-Jótlandi. Kosn- ingarnar urðu mikill sigur fyrir vfcistri flokkinn (bænda- flokkinn) sem nú fer með stjórn landsins. Úrslit kosninganna urðu þau, að jafnaðarmenn fengu 304 þús. atkvæði og 862 kjörmenn, radi- k'alir 43 þús. og 116 kjörmenn, ihaldsmenn 103 þúsund og 288 kjörmenn, vinstri menn 175 þúsund og 534 kjörmenn, réttarsambandið 18 þúsund og 28 kjörmenn, kommúnistar 72 þús. og 176 kjörmenn og Dansk Samling 9 þús. og 6 kjör- menn. Kjörmennirnir kjósa landsþingsmennina. Miðað við síðustu landsþings- kosningar, sem fóru fram fyrir striðið, hafa vinstri menn bætt við sig 103 kjörmönnum, komm- únistar 109, og jafnaðarmenn 24 og réttarsambandið 24. Hins vegar hafa íhaldsmenn tapað 78 og radikalir 68. Kosningar þessar voru háðar undir þeim kringumstæðum, að prentaraverkfall hefir verið í Kaupmannahöfn síðan í febrú- arlok, en þó komu út blöð jafn- aðarmanna og kommúnista. Þessir flokkar nutu því sérstak- lega hliðhollrar aðstöðu og not- uðu hana óspart til áróðurs gegn ríkisstjórninni. Þegar þessa er gytt, verða kosningaúrslitin enn hagstæðari vinstri mönnum. Fylgi kommúnista reyndist minna nú en í þjóðþingskosn- ingivjum 1945. Hins vegar hafa jafnaðarmenn unnið mjög á. Þess ber að gæta, að í lands- þingskosningunum er kosninga- aldurinn bundinn við 35 ár. Hraunstraumarnir velta nihur Hekiu Mest". snJóar [}\ár i Þmgeyjarsyslu ERLENDAR FRETTIR Georg Grikkjakonungur lézt í fyrradag. Var banamein hans heilablóðfall: Páll prins, bróðir Geongs, hefir þegar tekið við konuíigdómi. Don Juan, sp^nski ríkiserfing- ihn, hefir þegar lýst sig and- vígan tillögum Francos um end- urreisn konungdómsins. Á Madagaskar hefir hafizt uppreisn gegn nýlendustjórn Frakka. Frakkar telja sig hafa ráð uppreisnarmanna i hendi sér. Brezka þingið hefir samþykkt frv. stjórnarinnar um almenna herskyldu allra ungra manna annarra en þeirra, sem vinna í kolanámum. miklu fyrr en ella eftir að naz- istar komust til valda. Það var ætlun sigurvegar- anna nú að læra'af þéssum ó- heppilegu afleiðingum Versala- samninganna. Skaðabótamálið var fyrst tekið á dagskrá á Krímarfundinum 1943 og var ákveðið að láta Þjóðverja greiða sem mestar skaðabætur. Jafn- framt var ákveðið að takmarka þýzka iðnaðinn svo mikið, að Þjóðverjar gætu ekki hafið nýja styrjöld. Af þessari ákvörðun hlaut að leiða, að þýzki út- flutningurinn yrði svo smávax- inn, að. Þjóðverjar gætu ekki greitt verulegar skaðabætur af andvirði hans. Á Potsdamfundinum 1945 voru þessi mál rædd nokkuð nán- ara. Þar var þó ekki gengið frá því, hversu miklar skaðabæturn ar skyldu vera, né hvort .eitt- hvað skyldi greitt af þeim með andvirði þýzka útflutningsins. Það síðara var heldur ekki hægt að ákveða, þar sem ekki var ákveðið, hve mikinn iðnað skyldi leyfa Þjóðverjum. Hins vegar var ákveðið á Potsdam- fundinum, að skaðabæturnar skyldi fyrst og fremst greiðast þannig, að vélar og verksmiðjur skyldu fluttar frá Þýzkalandi til þeirra landa, sem Þjóðverjar hefðu leikið harðast! Einnig skyldi miklum hluta þýzka skipa flotans skipt milli Bandamanna og allar þýzkar eignir utan Þýzkalands gerðar upptækar. Verksmiðjum skyldi skipt þann- ig, að Rússar og Pólverjar fengju þær, sem væru fluttar af rússneska hernámshlutanum, en hinir sigurvegararnir skyldu skipta á milli sín verksmiðjun- um, er væru fluttar af öðrum hernámssvæðum. Skipastólnum skyldi skipt þannig, að Rússar og Pólverjar féngu y3 hlutann, en hinar þjóðirnar skiptu af- ganginum á milli sin. Erlend- um eignum Þjóðverja skyldi skipt þannig, að hver sigurveg- aranna hreppti það, sem væri í landi hans, ef það færi ekki fram úr þeirri heildarupphæð, sem honum væri alls ætluð af skaðabótunum. Þýzkar eignir í bandalagslöndum Þjóðverja og hlutlausu löndunum skyldu falla Bandamönnum í skaut. Eins og sjá má á þessu var skaðabótagreiðslunum fyrst og fremst ætlað það form, að verksmiðjur og eignir yrðu tekn ar af Þjóðverjum, svo að þeim yrði ógerlegt að koma upp her- gagnaiðnaði aftur, og verðmæti þau, sem væru af þeim tekin, yrðu notuð til að flýta fyrir endurreisninni í þeim löndum, er þeir léku verst. Fljótlega eftir Potsdamfund- inn var sett upp sérstök skaða- bótanefnd í Bryssel, er skyldi annast umsjón með skráningu þýzkra eigna erlendis og skipt- ingu á vélum og verksmiðjum, er væru fluttar frá hernáms- svæðum Bandamanna. Fyrsta verk þessarar nefndar var að ákveða, hvernig skaðabæturnar skyldu skiptast milli sigurveg- aranna innbyrðis. Rússar og Pólverjar voru hér ekki með, þar sem þeim var ætlað að taka sinn hluta af rússneska her- námssvæðinu. Á vegum þessara nefnda er nú búið að skipta þýzka skipastólnum og einum 30—40 verksmiðjum, auk fjölda (Framhald á i. siöu) Þessi mynd sýnir glögglega hraunflóðið, sem hefir runnið og rennur niður hlíðar Heklu. Sýnist það svart á myndinni, en gamla hraunið, sem það rennur yfir, sýnist grátt vegna snjóa. Um brúnir fjallsins lykur gos- mökkurinn. — Myndin er tekin úr lofti og sér á væng flugvélarinnar í horni myndarinnar. (Ljósm.: Guðni Þórðarson). 120 -130 jarðir verða fyrir skemmdum vegna gossins Bjarni Ásgeirsson landbúnaðarráðherra og Steingrímur Stein- Þórsson búnaðarmálastjóri hafa að undanförnu setið fundi með bændum í Fljótshlíð og Eyjáfjallasveit, eins og sagt hefir verið frá áður hér í blaðinu, til þess að ræðá vandræði þau, sem nú steðja að þessum byggðarlögum vegna öskufallsins. Mánudaginn 31. marz fór landbúnaðarárráðherra ásamt. búnaðarmálastjóra austur á gossvæðin í Rangárvallasýslu til að athuga ástæður í þeim sveit- um og sveitahlutum, sem ösku- fallið hafði gert mestan usla. Þann dag var haldinn fundur i Múlakosti í Fljótshlið með 20— 30 bændum úr innhluta Fljóts- hlíðar. Daginn eftir var farið austur undir Eyiafjöll, og haldnir þar tveir fundir með bændum, fyrst i Vestur-Eyja- fjallahreppi og sátu þann fund 40—50 bændur úr sveitinni, og síðar í Austur-Eyjafjallahreppi með hreppsnefndinni þar og stjórn búnaðarfélags sveitar- innar. Á öllum þessum fundum voru einnig þingmenn sýslunnar, þeir Helgi Jónsson læknir á Stórólfshvoli og Ingólfur Jóns- son, kaupfélagsstjóri á Hellu og sýslumaður Rangæinga, Björn Björnsson. "Umræður á fundunum sner- ust um þau vandamál er byggð- um þessum höfðu skapazt vegna Heklugossins og eyðileggingar af völdum þess á gróðurlöndum o& hverra úrræða skyldi helzt leita til að firra byggðina fjár- felli og eyðileggingu. Skemmdir á 120—130 býlum. Eftir því sem næst varð kom- izt hafa um 120—130 býli í Fljótshlíð, undir Eyjp,fjöllum og á Rangárvöllum orðið fyrir méiri og minni spjöllum á túnum og beitilöndum. Flest eru þessi býli undir Eyjafjöllum, Þar hafa öll tún sveitarinnar orðið fyrir öskufalli, sem við fljótlega at- hugun virðist nema frá 1 og upp í tveggja þumlunga vikurlagi á sléttum túnum, en þó allmis- jafnt á hinum einstöku svæðum. Mest var askan þó á fcinum svo- kölluðu Merkurbæjum. Á útjörð bar minna á ösku, vegna Ipess að hún hafði blásið nokkuð af þúfnakollum ofan í lautir. í Fljótshlíð gætti ekki öskufalls að ráði fyrr en kom inn á Hlið- arendábæina og virtist ösku- fallið þar svipað því sem var víðast undir Eyjafjöllum. Þegar kom í Innhlíðina, var öskulagið þykkra og á Múlakoti mældist það að meðaltali 2—3 þuml. á sléttri jörð. Eftir.því sem innar kom í hlíðina þykknaði lagið og var t. d. um 4 þuml. að iafnaði, er kom inn að Barkarstöðum að sögn sj ónarvotta. Meginhluti öskunnar er grófgerður vikur. Má ekki flytja fé úr Fljótshlíð vegna garnaveiki. Flestir bændur höfðu mikinn áhuga á því að biarga fénaði sínum frá felli eða niðurskurði í vor, ef kleift reyndist. Þó var það ýmsra bænda mál á innstu bæjum í Fljótshlíð, að lítil eða engin tök væru á því að komast hiá niðurskurði á sauðfé á nokkrum bæj'um þar, vegna eyðUeggingar á högum og af- réttum, einkum vegna þess, að Fliótshlíðin er talin sýkt af garnaveiki og því ekki heimilt að flytja fé þaðan í aðrar sveitir, en landþrengsli eru þar ærin fyrir. Reynt mun þó að ráða fram úr þessum vandkvæðum eftir því sem tök eru á. Bjargráðanefndir skipaðar. Eftir að athugun þessi hafði fram farið, ákvað ríkisstiórnin að skipa nefnd innan héraðsins til aðstoðar bændum í þessum sveitum >ið að koma fénaði í fóður og hagagöngu í héraðinu og afla fóðurbætis, til þess að unnt yrði að koma fram sem mestu af búpeningi. í nefnd þessari eru þeir Björn Biörnsson sýslumaður Rangæ- inga, sr. Sveinþjörn Högnason, prófastur á Breiðabólstað og Guðmundur Erlendsson hrepp- stióri á Núpi. Aðstoðarmenn nefndarinnar verða þeir Sæ- mundur Friðriksson fram- kvæmdastióri sauðfjárveiki- varnanna og Gunnlaugur Krist- mundsson fyrrv. sandgræðslu- stjóri. Ætlazt er til, að nefnd þessi starfi í samráði við odd- vita viðkomandi sveita. Þá hefir ríkisstjórnin falið þeim Steingrími Steinþórssyni búnaðármálastióra, &qít G. Zoéga vegamálastióra og Pálma Einarssyni landnámsstióra að rannsaka, á hvern hátt muni tiltækilegast að koma í veg fyrir frekari spjöll á löndum þeim, sem lent hafa undir öskufallinu, og hvaða leiðir væru líklegastar að flýta fyrir endurræktun. Munu þeir síðan leggja tillögur sínar fyrir ríkisstjórnina. Hætta á meira tjóni. Þegar alþingi kemur saman eftir páskana, verður rætt þar, á hvaða grundvelli þeim verður rétt hjálparhöhd, sem harðast verða úti af völdum gossins. Má í því sambandi benda á, að næsta óliklegt er, að gosunum linni strax, og auk þess er á- reiðanlegt, að aska sú, sem þeg- ar er fallin mun berast miklu víðar en enn er orðið, þegar eitthvað verulega hvessir. Er því ærið líklegt, að sunnlenzkú byggðirnar eigi eftir að bíða þyngri búsifjar af völdum Heklu en enn er orðið. Féð krafsar eins og í snjó. Þeir Biarni Ásgeirsson sögðu, að í gær hefði verið svo mikið öskufall milli Markarfljóts og Rangár, að ekki hafi sézt nema örfá metra framundan bílnum. Fylltust vit manna af sandi og ösku, ef bifreiðin var opnuð. Sauðfé, sem þeir sáu á beit í Landeyiunum, krafsaði eins og þegar sniór liggur á iörðu. Miklir snjóar og harðindi hafa verið um allt Norðaust- urland frá því um nýár að heita má, og haldast enn. Tíðindamaður blaðsins átti í gær tal við Karl Kristjánsson í Húsavík. í gær var hríðarveður á Húsa- vík og má heita að snjóaö hafi þar alltaf öðru hvoru frá þvi um nýár og muna menn ekki. jafn snjóþungan yetur í 15—20 ár. Bændur koma með mjólk sina á sleðum til kaupstaðarins. Allir vegir hafa um langan tíma verið ófærir bifreiðum. Ekki hefir verið gerð tilraun til að ryðia vegina með snjóýtum, þar sem það myndi litið stoða, vegna hinnar tíðu sniókomu. Snjó- ýtur hafa stöku 'sinnum verið notaðar til að komast á milli og gengið full erfiðlega. Brottflutningur hers- ins hefst 8. apríl Sendif*»iltrúi Bandarikjanna hefir með bréfi til utanríkis- ráðherra dags. 1. apríl, tilkynnt utanríki.^áðherra, að vegna þess að herflutningaskipi hlekktist á í hafi og af öðrum ófyrirsjáanlegum atvikum, hafi reynzt óframkvæmanlegt að ljúka brottflutningi Banda- '. ríkjaljers héðan frá landinu fyrir 5. apríl, svo sem um hafði verið samið, þar sem ekki sé 'öruggt að herflutningaskip það, sem kemur í stað þess er hlekkt- ist á, komi hingað til lands fyrr | en þann 8. apríl. Ríkisstiórn íslands hefir tekið 'gildar ástæður þær, sem færðar j hafa verið fyrir drættinum, en þó tilskilið, að brottflutningur i hersins hefjist strax við komu skipsins, enda sé þá ráðgert að j það verði ekki síðar en 8. apríl. Ennfremur hefir orðið sam- komulag um, að hermennirnir j fari eigi út fyrir takmörk Keflavíkurflugvallariij.s þar til þeir verða fluttir á brott, svo ;sem áður hefir verið tilkynnt. Dönsku prófessorarnir Niels Nielsen og Noe Nygaard komnir Enn er ekki ákveðið hvenær þeir leggja upp í rannsóknarleiðangur til Heklu Heklugosið vekur mikla athygli víða um heim. Margir erlendir vísindamenn munu hafa hug á að koma hingað, og erlend blöð eru þegar farin að senda Ijingað fréttaritara til að fylgjast með gosinu. í gær komu hingað með leiguflugvél Flugfélags fslands frá Kaupmannahöfn, dönsku prófessorarnir Niels Nielsen og Noe Nygaard og einn danskur blaðamaður. — Tíðindamaður blaðsins hitti dönsku vísindamennina á heimili Pálma Hannessonar í gær, skömmu eftir að þeir komu hingað til lands. — Voru þeir þá ekki búnir að ákveða neitt um það, hvernig þeir ætla að haga rann- sóknum sinum. Heklugosið dregur að sér at- hygli fleiri þjóða en okkar ts- lendinga, þó að okkur sé málið skyldast. Víða um heim er meö athygli fylgzt með gosihu, þvl Heklugos er tvjmælalaust merk- ur heimsviðburður. Erlend blöö og fréttastofnanir hafa þegar rætt mikið um gosið, þó sumar fregnirnar séu ekki nákvæmar, eins og sú, sem brezka útvarpið flutti á dögunum, þar sem sagt var að hraunflóðið ógnaði Reykjavík. Það munu þó einkum vera vís- indamenn á Norðurlöndum, er veita þessu gosi sérstaka athygli, enda- ísland hið eina þessara landa, sem eldfiöll hefir. í gær komu hingað til Reykjavíkur tveir kunnir danskir vísinda- menn, sem báðir eru góðkunnir hér á landi. Eru það þeir Niels Nielsen prófessor og Noe Ny- gaard prófessor. Komu þeir hingað_ með leiguflugvél flug- félags íslands frá Kaupmanna- höfn, og dvelja þeir a heimili Pálma Hannessonar. Þá kom með sömu ferð einn danskur blaðamaður^ Kjærgaard að nafni, frá Sosial Demokraten í Kaupmannahöfn. Þá er einnig von á formanni sænska Jarð- fræðingafélStfsins og sænskum blaðamanni frá Svenska Dag- bladet, sem Heidström heitir. Tíðindamður blaðsins hitti dönsku prófessorana á heimili (Framhalá & 4. slðu)

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.