Tíminn - 12.04.1947, Blaðsíða 1

Tíminn - 12.04.1947, Blaðsíða 1
RITSTJÓRI: ÞÓRARINN ÞÓRARINSSON ÚTGEPANDI: PRAMSÓKNARPLOKKURINN Síinar 2353 og 4373 PRENTSMIÐJAN EDDA hS. RITSTJÓR ASKRD7STOFDR: EDDTJHÚSI. Llndargötu 9 A Símar 2353 og 4373 AFGREIÐSLA, INNHEIMTA OG AUGLÝSINGASKREFSTOFA: EDDTJHÚSI, Llndargötu 9 A Sími 2323 31. árg. Reykjavík, laugardaginn 12. apríl 1947 69. bla» Frá iimræðum á Alþingi: Hin nýju fjáröflunarlög skerða einkum óhófseyðsiu Vísitöluhækkun, scm leiðir af nýjju tollunum, verðwr borguð niour. Umræðurnar um tekjuöflunarfrumvörp stjórnarinnar, sem fóru fram á Alþingi í fyrradag, voru á ýmsan hátt hinar at- hyglisverðustu.'Verða hér á eftir rakin nokkur þau atriði, sem mest var deilt um. Má vel marka af þeim, hve misheppnaðar ádeilur sósíalista hafa verið og þá ekki sízt vegna fortíðar þeirra í Tþessum efnum. „Arás á lífskjör alþýðunnar". Ræðumenn sósíalista héldu því fram, að skattaálögurnar, sem fælust í frumvörpunum, 9 væri „árás á lífskjör alþýðunn- - ar" og rýrðu þau stórkostlega. Þeim var sýnt fram á, að út- reikningar sýndu, að verðhækk- anir þær, sem hlytust af þess- um nýju alögum, myndu hækka dýrtíðarvísitöluna um 6 stig og myndi sú vísitöluhækkun verða greidd niður með framlagi úr rlkássjóði. Þessar nýju álögur myndu því ekki skerða neitt þau lífskjör, sem ætlazt væri til að dýr.tíðarvísitalan tryggði laun- þegum. Hins veg?.r myndu þessar álögur leggjast allþungt á ýmsa eyðslu, sem talin væri það ónauðsynleg, að vísitöluút- reikningjirinn næði ekki til hennar. Þar væri fyrst og fremst að ræða um eyðslu, sem hinar efnameiri stéttir veittu sér. Sannleikurinn væri því sá, að þessar skattaálögur skerða ekki neitt þau lífskjör, sem dýrtíðarvísitalan á að tryggja launþegum, og sósíalistar hefðu talið viðunandi hingjað til. Allt glamur þeirra um „áras á lífs- kjör alþi'ðunnar" væri því blað- ur út .í loftið. Hins vegar væri hér þrengt að eyðslu hinna Stofn.end.ur H. /. P„ sem á lífi eru ann en að hækka tollana. Þeim var bent á, að þeir hefðu ekki munað eftir því að skattleggja heildsalagróðann, þegar þeir áttu sæti í ríkisstjórninni. Aldrei hefði þó gróði heildsala og ann- arra stórgróðamanna verið meiri en á þeim tíma. Sósíalistum var einnig bent á, að það væri ekki nýtt að heyra þá bera fram slíkar kröfur. Þeir hefðu meira að segja talað um að „skera heildsalana niður við trog" um það leyti, sem þeir fóru í ríkisstjórnina. Efndirnar hefðu orðið minni en engar. Það yrði því ekki tekið hátíð- lega, þótt þeir þættust fylgjandi slíkum tillögum nú, því að fáir hefðu meiri æfingu í því að 'svíkja þær. Afsökun Sigfúsar. Sigfús Sigurhjartarson reyndi að afsaka þessa frammistöðu sósíalista með því, að ríkið hafi ekki þurft á meiri tekjuöflun að halda í stjórnartíð þeirra og því hafi mátt lofa heildsölunum að græða. Honum var bent á, að þetta væri meira en rangt. Ríkið hefði vissulega haft þörf fyrir meíri tekjur, því að bæði það og ýmsar rikisstofnanir hefðu safnað skuldum á þessum efnameiri og ættú sósíalistar' tíma. Þá' hefði það líka verið sízt að telja það varhugavert. æskilegt, að ríkið hefði átt ein- hverja sjóði eftir hin miklu Fölsun vísitölunnar. veltiár. í stað slíkra sjóða væri Þá tóku sósíalistar að hampa það nú að sligast undir nýjum því, að dýrtíðarvísitalan væri skuldum, en margir gróðabrall- fölsuð. Þeim var bent á, að þeir aranna vissu ekki aura sinna hefðu ekki neitt ymprað á því tal. Þessi væri afleiðingin af máli, heldur þvert á móíi talið stjórnarþátttöku sósíalista. vísitöluútreikninginn í bezta lagi meðan þeir tóku þátt í Veltuskatturinn. ríkisstjórninni. Þessar fullyrð- þa var sósíalistum bent á, ingar af hálfu þeirra yrðu því að þeir gætu ekki talað digur- tæpast teknar alvarlega nú. barkalega gegn tollahækkun- um. Meðan þeir sátu í ríkis- Sósíalistar og heildsalagróðinn'. stjórninni, þurfti einu sinni áð Þá héldu sósíalistar því fram, ana aukinna tekna. Voru þá að réttara hefði verið að leggja kannske hækkaðar álögur á aukna skatta á heildsalagróð- stórgróðamönnum? Ó-nei. Þá ------------------------------;---------------- var lagður á veltuskatturinn illræmdi, sem var raunar ekki annað en neyzlutollur af verstu tegund. T. d. urðu félagsmenn Kron einu að greiða 140 þús. kr. í veltuskatt á einu ári. Vafa- laust hefði þessi óþokkalega Þetta eru þeir tveir af stofnendum Hins íslenzka prentarafélags, sem enn eru á Iífi. Það eru þeir Friðfinnur Guðjónsson og Jón Árnason. ERLENDAR FRÉTTIR Gríska stjórnin hefir hafið allsherjarsókn gegn skærulið- unum og teflir fram um 60 þús. f jaröfiunarleið verið 7arin"eínu manna her, en her skæruliða er sinni. enn> ef sosialistar hefðu talinn 20-30 þús. manna. verið f ríkisstjórninni. Stjórnin telur, að sókn hennar hafi þegar borið verulegan ár- Hagfræðingaálitið. angur- i Hagfræðingaálitið svokallaða Á Moskvufundinum hefir und- var talsvert dregið inn í tillög- anfarið verið rætt mest um urnar, og vildu ýmsir láta svo landamæri Þýzkalands. Bretar heita, að fjáröflunartillögur og Bandaríkjamenn vilja ekki stjórnarinnar væru byggðar á láta Pólverja fá eins mikið af því. Gylfi Þ. Gíslason sagði, að -þýzku landi og fyrirhugað var á þetta væri ekki nema hálfur Potsdamfundinum. Frakkar' sannleikur. Þeir hefðu ekki heimta Rínarlönd aðskilin frá |hugsað sér slíka fjáröflun, nema Þýzkalandi og að Ruhrhéraðið' i samhengi við margháttaðar verði sett undir alþjóðastjórn. ráðstafanir aðrar, og þeir hefðu Wallace, fyrrv. varaforseti Jafnan lagt áherzlu á, að ekki Bandaríkja er á ferð í Evrópu. I yrðu lagðar byrðar á almenn- Húsmæðraskólarnir okkar eru of fáir Viðtal viíS ungfrú Þórnýju Friðriksdóttur, forstöoukonu á Hallormsstað. Ungfrú Þórný Friðriksdóttir, forstöðukona húsmæðraskólans á Hallormsstað, er nýlega komin til landsins eftir átta mánaða ferðalag um Norðurlönd, þar sem hún kynffti sér fyrirkomulag og starfrækslu húsmæðraskóla og vefnaðarskóla. Tíðindamaður blaðsins hitti Þórnýju að máli i gær, áður en hún fór af stað austur með Esju, og spurði hana frétta úr ferðinni. Ungfrú Þórný fór fyrst til Dan- þeirra allra væri með svipuðum merkuf héðan og hafði þar hætti, þó mynztrin væru vitan- nokkra viðdvöl. Heimsótti hún lega mismunandi. Annars sagði þar nokkra skóla, bæði almenna hún að ástandið hjá vefnaðar- húsmæðraskóla og sérstaklega' skólum í Finnlandi, Noregi og vefnaðarskóla, en vefnaður er j Danmörku væri ákaflega erf- sérgrein hennar. Dönsku hús- itt, sökum þess hve þeir fá lít- mæðraskólarnir eru góðir og er ið efni til starfsemi sinnar. í erfitt að gera upp á milli ein- öllum þessum löndum er þeim stakra húsmæðraskóla á Norð- látinn í té viss skammtur af urlöndum, þó skipulagi þeirra í efni til að vinna úr, sem er mjög Finnlandi og hér sé nokkuð frá- J brugðið því sem það er í hinum ; löndunum. í Danmórku, Noregi og Sví- þjóð er mikið af sérskólum kvenna einkaskólar, en ríkið rekur skólana hér á landi og í Finnlandi. Erfitt er að segja, hvort skipulagið er hentugra. En skólakerfið í heild verður áreið- anlefa miklu betur skipulagt, þegar skólarnir eru allir á einni hendi. Hins vegar telja margir, að samkeppnin, sem skapast milli skólanna, þegar þeir eru í einstaklingseign, sé nauðsynleg, og geri það að verkum, að skól- arnir verði yfirleitt betri. Þó að Þórný færi utan aðal- lega til að kynnast nýjungum i vefnaði og handavinnu, en það er sérgrein hennar eins og áður er sagt, lagðl hún sig einnig fram um að kynnast fyrirkomu- lagi og rekstri almennra hús- mæðraskóla og kvennaskóla. Hvað vefnaðinn snerti kvað hún erfitt að gera upp á milli Norðurlandaþjóðanna. Vefnaður Hálfrar aidar afmæli Hins ísi prentarafélags Viðtal vid Frilifinn Guðjjónsson prentara, einn af stof ncndunum. Hið íslenzka prentarafélag minnist í dag hálfrar aldar af- mælis síns. Það var stofnað í Reykjavík 4. apríl 1897, og voru stofnendurnir tólf prentarar úr Reykjavíkurprentsmiðjunum tveimur, sem þá voru, fsafoldarprentsmiðju og Félagsprent- smiðjunni. Það er því eití elzta stéttarfélagið á landi hér og hefir jafnan verið meðal þeirra allra traustustu. ^, Aðalforgöngumaður félags- lengi helzti forsvarsmaður þess. stofnunarinnar var Þorvarður Á þessum árum voru ekki nema Þorvarðsson, er Var 1. formað- tvær prentsmiðjur í Reykjavík, ur þess og síðan mjög lengi í ísafoldarprentsmiðja, sem Björn stjórn þess. En aðrir stofnend- Jónsson átti, og Félagsprent- ur voru Aðalbjörn Stef ánsson,' smiðj an, sem var eign hlutafé- Benedikt Pálsson, Bergþór Berg- j lags. En aðaleigandinn mun þórsson, Davíð Heilmann, Einarjhafa verið Halldór Þórðarson Kristinn Auðunsson, Friðfinnur bókbindari. Félagsprentsmiðjan Guðjónsson, Guðjón Einarsson, var til húsa í hornhúsinu milli Hafliði Bjarnason, Jón Árnason, Laugavegarins og Skólavörðu- Stefán Magnússon og Þórður stígsins, ísafoldarprentsmiðja Hann hefir í viðtali við enska blaðamenn lýst sig andvígan tillögum Trumans um lánveit- ingu til Grikkja og Tyrkja. Hann sagði, að stefna Breta í Ind- landi, Burma og Egiptalandi ætti að vera öðrum stórveldum til fyrirmyndar. ing, nema áður væri búið að tryggja, að þeir, sem væru bet- ur stæðir, bæru fullkomlega sinn skerf. Það hefði stjórnin ekki gert ennþá, en gerði hún það, væri ekki nema gott um tillögur hennar að segja. (Framhald á 4. siðu) Sý ^ning frístunda- málara Þessa dagana stendur yfir málverkasýning félags íslenzkra frístundamálara. Sýningarskál- inn er fulliir af myndum eftir 30 menn, sem ekki telja sig list- málara, en hafa nú látið sýnis- horn af heimilisiðnaði sínum koma fyrir almenningsaugu. Um þessa sýningu verður nánar rætt síðar hér í blaðinu, en ástæða er til að minna fólk á þessa sýningu, því að hún er skemmtileg og fjölbreytt, og margt er þar fallegra mynda. Það er því bæði fróðlegt og skemmtilegt að koma í sýning- arskálann þessa dagana. Þórný Friðriksdottir. naumur og hrekkur hvergi nærri til alls \>ess vefnaðar, sem leysa þarf af hendi. í Finnlandi hafa stúlkurnar ull og heima- ræktaðan hör með sér að heim- an, sem þær spinna sjálfar og vinna og vefa síðan úr þræðin- um. Hafa þær þannig bætt að nokkru upp þann skort á efni, sem ríkir við skólana í Finn- landi, en þar er ástandið verra en nokkurs staðar annars stað- ar á Norðurlöndum. Fræðslu kvenna er annars mjög vel fyrir komið í Finn- landi og einna bezt á Norður- löndum. Hvergi er betra skipu- lag á kvennaskólamálum en þar og húsmæðranám stúlkna er mjög algengt. Þrátt fyrir fátækt og slæma afkomu þar nú, eru kvennaskólarnir vel sóttir. í Finnlandi er líka mjög vandað til fræðslu húsmæðrakennara. Kvennaskólakennararnir verða að sækja skóla þar í fjögur ár, en í Svíþjóð er slíkur skóli ekki nema tvö ár. Eins og áður er sagt, stendur efnisskorturinn vefnaðinum (Framhald á 4. síðu) Sigurðsson. Aðeins tveir af stofnendunum, Friðfinnur Guð- jónsson og Jón Árnason, eru á lífi, en báðir hættir prentara- störfum fyrir fáeinum árum eftir langt og mikið ævistarf. Auk Þorvarðs voru í fyrstu stjórninni þeir Friðfinnur og Þórður Sigurðsson. Markmið félagsins er lýst í annari grein stofnlaganna: „Að efla og styrkja samheldni meðal prentara á íslandi; að koma í veg fyrir að réttur vor sé fyrir borð borinn af prentsmiðj ueigendum; að styðja að öllu því, er til framfara horfir í iðn vorri, og, að svo miklu leyti sem hægt er, tryggja velmegun vora í fram- tíðinni". Var það hugmynd stofnend- anna, að félagið næði til allra prentara á landinu, en ekki náð- ist það mark að fullu fyrr en um árið 1930. Núverandi stjórn H. í. P. skipa: Formaður Stefán Ögmunds- son. Ritari Árni Guðlaugsson. Gjaldkeri Meyvant Ó. Hallgríms- son. 1. meðstj. Pétur Stefáns- son. 2. meðstj. Gestur Pálsson. Skrafað.við Friðfinn Guðjónsson. Tíðindamaður Tímans átti í gær tal við Friðfinn Guðjóns- son, sem er annar þeirra tveggja stofnenda, sem enn er á lífi. Hann var mjög lengi i stjórn félagsins, átti þátt í stofnun þriggja nýrra prentsmiðja og vann að prentiðn í fimm ára- tugi. Hann lærði prentiðn á Ak- ureyri, en fór síðan til Kaup- mannahafnar og ¦ fullkomnaði síg þar í starfinu. Að þvi búnu kom hann til Seyðisfjarðar með prentsmiðju Austra í þann mund, er Skapti Jósefsson tók við ritstjórn hans.. Síðan fór hann svo í ísafoldarprent- smiðju, er Torfi prentari Þor- grímsson lézt. Þaðan fór hann bó ef tir skamma hríð með prent rniðju til ísafjarðar um það bil, sem Skúlamálimstóðu sem -hæst og prentaði þar blað Lárusar H. Bjarnasonar, Gretti, en hvarf baðan aftur í ísafoldarprent' smiðju. 1904 stofnaði hann, á' samt fleiri prenturum prent smiðjuna Gutenberg, þar sem hann vann alla tíð síðan, unz hann hætti prentarastörfum nú fyrir fáum árum, sjötugur að aldri. Má af þessu ráða, að Friðfinnur er góður fulltrúi prentarastéttarinnar til að rabba við á hálfrar aldar af- mæli félags þeirra. — Eins og þú veizt, sagði Friðfinnur, var félagið stofnað 4. apríl 1897, og fyrsti formað- ur þess og aðalforgöngumaður félagsstofnunarinnar var Þor- varður Þorvarðsson, er síðan var niðri í Austurstræti. Prentar- arnir i bænum voru innan við tuttugu, en ekki voru stofn- endur félagsins þó nema tólf. Sumir kusu heldur að standa «tan við, enda var slík félags- stofnun þá talsverð nýlunda, þótt trésmiðir væru að vísu búnir að mynda stéttarsamtök fyrir skómmu. Svo hafa kann- ske einhverjir haft beyg af. prentsmiðjueigendunum, sem fremur munu hafa litið á þetta uppátæki óhýru auga, þótt ekk- ert gerðu þeir til þess að bregða fyrir okkur fæti, sem þeir höfðu ekki heldur aðstöðu til að gera. 75 krónur á mánuði. Markmið félagsins var auðvit- að, að prentarar styddu hver annan eins og kostur væri á — fá launin hækkuð og aðbúnað- inn bættan, sem sagt: kjörin' yfirleitt. — Hvað var kaup prentara hátt, þegar þíð stofnuðu fé- lagið? (Framhald á 4. síðu) Víðar vatns//óð en í Englandi FlóðinJ Englandi hafa nú um skeið verið á hvers manns vör- um, enda valdið gífurlegu tjóni, Þessi mynd er þó ekki þaðan, heldur frá smábænum Hersted- vester utan við Kaupmannahöfn. Vatnið hefir flætt þar um göt- urnar og inn í húsin. Á mynd- inni sést, er verið er að bjarga starfsmeyjunum út úr keramik- verksmiðju, sem fyllzt hefir af vatni.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.