Tíminn - 26.04.1947, Blaðsíða 1

Tíminn - 26.04.1947, Blaðsíða 1
RITSTJÓRI: ÞÓRARINN ÞÓRARINSSON } ÚTGEPANDI: FRAMSÓKNARPLOKKURINN | Símar 2353 ogr 4373 í PRENTSMIÐJAN EDDA h.f. 31. árg. Reykjavík, laugardaginn 26. apríl 1947 riITSTJÓR ASKRIFSTOFDR: EDDUHÚSI. Lindargötu 9 A siinar 2353 og 4373 AFGREIÐSLA, INNHEIMTA > \ OG AUGLÝSINGASKRIFSTOFA: ) | EDDUHÚSI, Lindargötu 9A { J Simi 2323 \ < ._.., .. {____........._______________< I 78. blaö ERLENT YFIRLIT: Truman ræöir verölagsmálin Hagnaður iðnfyrirfækja í Bandaríkj- unum var miklu meiri 1946 en 1945. Truman forseti flutti ræðu á blaðamannafundi í New York 21. þ. m., þar sem hann ræddi einkum um fjárhagsmál Banda- ríkjanna. Einkum ræddi hann þó um verðlagsmálin. Kæða hans hefir vakið miklar umræður í Bandarikjunum og þykír þvi rétt að rekja hér nokkur atriði hennar. Norbau.stu.rgLgarn.Lr í Heklu Átökin milli einræðisins og lýðræðisins munu ráðast að miklu leyti eftir því, sagði Tru- man, hvort fjárhagskerfi Bandaríkjanna, sem byggt er á einstaklingsframtaki og frjálsri samkeppni, . reynist hlutvSrki sínu vaxið. Við getum ekki hald- ið okkar skipulagi fram, nema það sýni sig i verki, að það eigi það skilið. Ef við getum sýnt, aö það leiði til mestrar hag- sældar og öryggis, erum við viss- ir með, að málstaður okkar sigr- ar. Komi það gagnstæða í ljós, munu áhrif okkar og álit dvína að sama skapi. Eins og er, getum við bent á staðreyndir, sem eru okkur hag- stæðar. Iðnaðarframleiðslan er nú 71% meiri og landbúnaðar- framl/r*3slan 32% meiri en 1929, en þá var hún mest fyrir stríð. Þjóðartekjurnar eru nú helm- ingi meiri en þá og meðaltekjur einstaklinga hafa aukizt um nær fimmtung. Þrátt fyrir i»ess- ar staðreyndir, getum við þó ekki sagt, að fjármálahiminn okkar sé alveg heiður. Það er þungur skýflóki í lofti, þar sem verðhækkanirnar eru. Síðan 1945 hafa húsgögn hækkað um 25% og fæði um 36%. Haldi slíkar hækkanir áfram er vissu- lega ekki von á góðu. Ýmsir halda því fram, að það geri ekki til, þótt verðlagið sé hátt, meðan vörurnar seljast. Þetta er rangt. Háa verðlagið bitnar harðjega á þeim, sem eru á föstum launum (t. d. opin- berum starfsmönnum) og öldr- uðu fólki, er lifir á sparifé sínu. Fjölmargir eru nú að eyða því sparifé, sem þeir söfnuðu á stríðsárunum, en þegar það þrýtur, mun vörusala dragast saman. Reynslan sýnir, að hátt verð- lag leiðir jafnan til einnar og sömu niðurstöðu. Eftirspurnin og salan minnkar, framleiðslan dregst saman, atvinnuleysi kem- ur til sögunnar, vöruverðið fell- ur, gróði iðjuhölda hverfur og fyrirtæki verða gjaldþrota. Við reyndum þetta eftir síðustu styrjöld og aftur 1929. Þetta má ekki endurtaka sig nú. Við verðum að læra af reynslunni og við vitum hver lækningin er. Það er að lækka verðlagið í tíma. Þá mun eftir- spurnin haldast og markaður- inn verða nægur fyrir f-ram- leiðsluna. Það mun ekki aðeins verða neytendunum til hags, heldur einnig yeita atvinnurek- endunum öruggastan gróða, þegar til lengdar lætur. Iðnaðarfyrirtækin höfðu 33% meiri hagnað 1946 en 1945. !Fyrsta ársfjórðung þessa árs varð hagnaðurinn enn meiri. Þessar tölur sýna, að möguleik- ERLENDAR FRÉTTIR Fundi utanríkismálaráðherr- anna í Moskvu lauk á fimmtu- daginn, án þess að nokkuð sam- komulag næðist. Næsti fundur þeirra verður haldinn í London í haust. Brauðskammtur verður minnkaður í Frakklandi og er aðalorsökin sú, að voruppskeran bregst vegna kuldanna í vetur. arnir til verðlækkunar eru miklir. Eins og nú er komið, eru verð- lagsákvarðanirnar í höndum einkafyrirtækja. Á stríðsárun- um hafði ríkisstjórnin verðlags- valdið í sínum höndum. Vorið 1946 lagði ég eindregið til, að þeirri skipan yrði haldið áfram, unz jafnvægi hefði skapazt milli framboðs og eftirspurnar. Sam- tök manna, sem sáu sér hagnað í því að brjóta verðlagseftirlitið niður, fengu þessu afstyrt með þeirri forsendu, að frjáls og óheft samkeppni væri öruggasta leiðin til verðlækkunar. Sú verðlækkun hefir þó enn ekki komið til sögunnar, þegar nokkrum undantekningum * er sleppt, heldur hefir verðlagið þvert á móti hækkað. Verkalýðssamtökin hafa einn- ig mikil völd í þessum málum, en yfirleitt hefir þeim verið mjög hófsamlega beitt. Hins vegar má búast við vaxandi kröfum frá verkamönnum, ef verðlagið heldur stöðugt át'ram að hækka og rýrir þannig líis- kjör þeirra. Fátt myndi veröa meiri trygging fyrir vinnufriði og auðvelda betur samninga verkamanna og atvinnurekenda en alhliða verðlækkun. Þannig eru það öll rök, sem mæla með þvi, að atvinnurekendur láti ekki bíða lengur eftir henni. Ég viðurkenni, sagði forsetinn, að þeir, sem spá kreppu og'. hruni í Bandaríkiunum hafa ýmislegt til síns máls. Ég trúi I því hins vegar, að auðvelt sé að koma í veg fyrir slíkt, ef þeir | aðilar, sem hér ráða mestu og þá einkum iðnaðarfyrirtækin, I gera skyldu sína. Framtíð Bandaríkjanna er undir því komin, að þessir aðilar bregðist ekki því trausti, sem þeim er sýnt. Alveg sérstaklega treysti ég blöðunum, sagði forsetinn að lokum, til að skýra þessi mál fyrir þjóðinni og gera henni ljóst, hvað hér er í húfi. Forseti íslands verður viðstaddur útför Kristjáns konungs Forseti íslands, herra Sveinn Björnsson, verður viðstaddur útför hans hátignar, Kristjáns X. Danakonungs, sem fram fer 30. þ. m. í fylgd með honum verður Agnar Kl. Jónsson skrif- stofustjóri. íslenzkir svifflugmenn sýna dugnao og áræbi Héldu flugum sínum á loí'ti klukkustundum saman í ofviorinu. í þessari viku hafa fimm svifflugmenn verið á lofti í meir en fiBim klst. hver, á svæðinu norður af Vífilfelli, og einn þeirra meiy en 14 klst. Myndin er af norðausturöxlinni, sem nú er hætt að gjósa. Á miðri mynd- inni er stóri gígurinn, sem mest gaus fyrstu dagana. Hann — og þrír aðrir gígir — þarna á öxlinni, eru nú það mikið kulnaðir, að snjór er á milli þeirra. — Tveir gígir, sem um getur í greininni, eru að gjósa báðir í senn. Þeir gusu um 3000 metra hárri gossúlu. Eldarnir í loga enn Heklu glatt Frásögn Guomundar Einarssonar frá MifSdal. Einn þeirra manna, sem hvað bezt hefir fylgzt með gangi Heklu- gossins frá byrjun, er Guðmundur Einarsson frá Miðdal. Hann hefir farið f jórum sinnum austur að Heklu og dvalið þar tvo þrjá daga í hvert sinn. Hitti tíðindamaður Tímans hann á dögunum og fer hér á eftir spjall þeirra um Heklu og Heklugosið. — Sem sagt, mælti Guðmund- i 17. apríl flaug ég^ enn um- ur, ég hefi farið 4 sinnum að | hverfis Heklu með Agnari Ko- eldstöðvunum fljúgandi, í bíleða j foed-Hansen í ágætu veðri. Þá fótgangandi. Þegar gosinu tók j gaus ekki nema úr tveimur gíg- Bifreið veltur 46 mtr. En'bifreiðarstjórann sakar ekki. í fyrramorgun bar það til tíð- inda, að bifreiö rann út af veg- inum í Kömbum, austan Hellis- heiðar, og valt niður hlíðina, 46 metra. Tveir menn voru í henni. Komst annar út, en hinn hrap- aði með henni niður stórgrýttar brekkurnar, en sakaði þó ekki. Þykir það mikil mildi. Bifreið þessi var frá Urriða- fossi I Árnessýslu, og var hún á leið til Reykjavíkur, er þetta bar til. að slota, gafst gott tækifæri til þess að athuga verksummerki. Lék mér þá meðal annars mikill hugur á að skoða gígsprungu þá, sem opnaðist í suðvesturöxl fjallsins á pálmasunnudag, að mér ásjáandi. Voru það býsn mikil, er, gjáin opnaðist. Ólæti stóðu í klukkustund, og gaus þar upp mikið af grjóti, hraunieðju og loftkénndum gosefnum. Föstudaginn langa, á sjötta degi gossins, tókst okkur að komast mjög nálægt þessum eldstöðvum og athuga, hvað þar hafði gerzt. — Suðvest- uröxlin er klofin niður í miðj- ar hlíðar. Er Öxlin eitt gín- verið 1100 stig. Rann flaumur- miðjar hlíðar. Er öxlin eitt gín- andi'gap og svo virðist sem allt hraunrennsli úr öðrum gígum Heklu hafi minnkað, þegar þessi myndaðist, enda er hann neðst- ur allra Heklugíga. Hraunið, sem þarna fær framrás ,er mun heitara en annars staðar. Við gígopið var liturinn svo skær, að ég gæti trúað, að hitinn hafi verið 1100 stig. Rann flaumur- inn niður hliðina í hörðum straumi. Þessi eldgjá er rétt við ofanverða Löngufönn, norðvest- an við Höskuldsbj alla. Ég geri ráð fyrir, að gjáin sé nær 300 metra löng, nokkuð hlykkjótt og afardjúp. Ofanvert við gjánai horni Höskuldsbjalla, er gígur fagurlagaður, keilumyndaður. Hann gaus ákaflega um bæna- dagana. Síðan hefi ég athugað þessi og önnur hraunrennsli úr flug- vél. Ég hefi flogið þrisvar um- hverfis Heklu í góðu skyggni, meðal annars laugardaginn fyr- ir páska. Þá voru gígirnir i aust- uröxl Heklu að gefast upp, með- al annars stærsti gígurinn í norðausturöxlinni. Blasti þetta ginnungagap við okkur með heljarmikla hamra á þrjá vegu. Hraunstraumur sá, er rann það- an niður með Rauð'kembingum og fram að Mundafelli, var þá mestur allra hraunstraumanna. í botni gígsins vall og sauð hraunleðjan. um í stað 6—7 áður. Mest bar á gíghum í hátoppi fjallsins, en hann hefir frá upphafi gosið miklum grjótgosum. Gígur þessi gaus nú 3—4 kílómetra háum gosum, og var grjótflug ferlegt annað veifið. Kom gosið með 3— 7 mínútna fresti, og gátum við flogið mjög nærri gígnum milli Þriðiudaginn 22. apríl var HaUgrímur Jónsson aðstoðar- umferðastjóri á Reykjavíkur- flugvellinum snemm.a á fótum. Kl. 6.27 svífur hann af stað í Sclrweiser-svifflugu, sem hafin er á loft á Sandskeiðinu af vél- flugunni Stearman og sleppt í 3000 m. hæð 4 mínútum síðar, hið næsta Vífilfelli. Veður var hagstætt, hæg norðaustan átt, en herti vind er á dag leið upp í 5—6 vindstig, en síðan lygndi mikið áður en hann lenti, en þá var komið kvöld, kl. að kalla 9, en þá hafði hann verið á lofti í 14 klst. 25 mínútur. Hallgrímur er ungur maður, innan við tví- tugt, og er þetta mikil þolraun. Sama dag luku tveir menn aðrir því afreki að vera meir en 5 klst. á lofti í svifflugu á Ipess- um sömu slóðum, þeir Jón Júlí^ usson vélvirkjanemi, Eiríksgötu 35 og Sigurður H. Ólafsson verzl- unarmaður, Laugaveg 30 A. Voru 'í>eir í svifflugu, sem nefnist Pratride. Jón i 6 klst. 3 min., en Sigurður í 6 klst. 13 mín. En þá er ekki síður sögulegt afrek þeirra Matthíasar Matt- híassonar rafvirkja, Traðarkots- sundi 6 og Guðmundar Bjarna- sonar járnsmíðanema, Baldurs- götu 17. Þeir voru hvor á eftir til uppsölu hjá Matthíasi. Þá höfðu þeir orð á því, Matt- hias og Guðmundur, hvað erfið var förin aftan í Stearmanflug- vélinni af Reykjavíkurflugvell- inum. Varð þá oft að nota loft- bremsur og leggja á stýri til hins ítrasta, sakir veðurhæðar- innar. Til s'tóð að Hallgrímur Jóns- son ,',færi upp" á mánudag. Og þann dag fór Magnús Guð- brandsson á Stearman-vélflug- unni, sem notuð er til að hefja svifflugurnar á loft, úr Reykja- vík og upp á Sandskeið. En ekkert gat þá orðið úr svifflugi sakir veðurofsa, ekki unnt að ráða við svifflugurnar á jörð- inni. Enda mun Stearman hafa verið eina reykvíska flugvélin sem hreyfði sig þennan dag. En yegna þess er svona greini- lega frg. þessu skýrt, hér, að þjálfun í svifflugi hlýtur að vera góður undirbúningsskóli undir vélflug, og einhvern tíma hlýtur það að taka fyrir hina ungu menn, sem utan fara til flugnáms, að venjast íslenzk- um veður- og landlagsskilyrðum, svo ólík sem þau hljóta að vera aðstöðunni við ýmsa erlenda flugskóla. En eftirminnilegt hlýtur það öðrum dregnir í svifflugu af að vera fyrir þá, sem það upp- flugvellinum í Reykjavík upp að lifa, að^ríða priki", eins og nú- Vífilfelli sunnudagsmorguninn verandi flugmálaráðherra svo 20. apríí. En þá hagaði veðri hnyttilega auðkenndi svifflugið þannig, að á var hvöss norðaust- fyrir nokkrum árum, klukku- anátt, um 7 vindstig. Var síðári stundum saman uppi yfir fjöll- isvifflugunni sleppt lausri í ná- um við hin fjölbreytilegustu grenni Vífilfells kl. 15.38. Bjart- 1 viðri var til kl. 19, en síðustu veðurskilyrði. lotanna. Var auðsætt, að þessi tvo tímana skulIu a snjóhryðj gígur er ákaflega djúpur. Tel ég — —*• ~i-*¦*-.- ~i,*^n* hann nálægt 100 metra í þver- mál. Hinn gígurinn, sá hinn fagur- myndaði, gaus reglulega á þriggja mínútna fresti. Gosin úr honum voru um 3000 metra há. Hann er ekki ýkjasfcór um- máls, á að gizka 20 metrar, en afardjúpur. Milli goslirinanna heyrðist í honum hvæs mikið og þungar drunur djúpt. í jörðu. Við athuguðum svo hina miklu gjá í suðvesturhorninu. Var vindstaða heppileg, svo að öll ummerki sáust ágætlega. Var hraunrennsli mikið úr neðri enda gjárinnar og flaut það fram í hlíðina í gusum. Minnti þessi mikla sprunga átakaialega á opið og sollið sár. Upp úr gjánni gaus mikil brennisteuns- fýla, svo vart var líft þar yfir að vera, nema stutta stund í einu. (Framhald á 4. síöuP Þórður Þorgeirsson vann víðavangs- hlaupið Víðavangshlaupið fór fraœt á sumardaginn fyrsta eins og •venjulega. Var það glímufé'iag- ið Ármann, sem bar sigu: r út býtum að þessu sinni, og Y ilaut 9 stig. Fyrsti maður að n íarki varð Þórður Þorgeirsson K.R. Alls tóku 21 maður þátt í h laup- inu, af 24 sem skráðir vc xu til leiks. Veður var vont og nokk- ur snjókoma, en keppnir t sjálf hörð og skemmtileg. ur með stuttu milibili, sem venjulega stóðu-yfir í 5—7 mín- útur. Varð þá að sveigja frá fjallgarðinum, en við það tap- aðist jafnan nokkur hæð. Guðmundur kvaðst lengst af hafa svifið í 600—700 m. hæð, en komst þó í ca. 1600 m. hæð. Matthías fór hærra, allt upp í 2300 m. hæð. Að jafnaði héldu þeir sig í næsta nágrenni Víf- ilfells, en komust þó lengst upp undir Hveradali og norður fyrir Lyklafell. Aðeins var um vinduppstreymi að ræða. En vegna \>ess hve veð- urhæðin var mikil, náði vind- uppstreymið* sem orsakaðist af fjallgerðinum umhverfis Vífil- fell alit norður undir Lyklafell. Hiti var lítið eitt neöan við frostmark. Hátíðahöld Sumar- gjafar voru fjölsótt Hátíðahöld barnavinafélags- ins Sumargjafar fóru fram í Reykjavík á sumardaginn fyrsta eins og gert hafði verið ráð fyr- ir, þrátt fyrir dumbungsveður og snjókomu. Skrúðganga barnanna var mjög fjölmenn og lauk henni á Austurvelli, þar sem Gunnar Thoroddsen borgarstjóri flutti ræðu. Síðar um daginn voru haldn- ar skemmtanir í flestum sam- komuhúsum bæjarins á vegum Sakir veðurhæðarinnar var |Sumargjafar og voru þær ágæt- erfitt að stjórna svifflugunum,' lega sóttar. Mun láta nærri, að einkum rétt áður en hryðjurn- 17500 manns hafi sótt skemmtan- ar skullu á. Ekki fann Guð-; irnar. Blöð og merki dagsins mundur til loftveiki, en hinn; voru seld á götunum allan dag- mikli skakstur leiddi tvívegis inn og gekk salan vel. Önnur hinna tveggja svifflugfna, er notaðar voru, þegar afrekin þau voru unnin, er segir frá hér aS ofan.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.