Tíminn - 30.10.1947, Blaðsíða 1

Tíminn - 30.10.1947, Blaðsíða 1
RXTSTJÓRI: j ÞÓBABINN ÞÓBAMNSSON ' ÚTGBPANDI: PRAMSÓKNARPLOKKURINN Sfmar 3388 ost 4S7S PRBNTSMIÐJAN EDDA hX < BXTOTJC XDDTJHÚBI, XJndaiittn • A Símar AFOBBBaSLt, OO AUGLÝBDfGASKRrPSTOPA: BDDOHÚBE, IiadMfðta • A 31. árg. TfMINN, fimmtudaginn 30. okt. 1947 Kommúnistar biöu stðr- kostlegan kosninga- ósigur í Danmörku Vinstrimenn og jafnaðarmenn unnu mikið á Kosningar til þjóðþingsins danska fóru fram á þriðjudaginn var. Úrslitin urðu þau, að vinstri menn og jafnaðarmenn unnu mikið á, en kommúnistar og íhaldsmenn stórtöpuðu og- radikalir misstu eitt þingsæti. Búizt hafði verið við, að kosningarnar færu á þessa leið, en þó varð ósigur kommúnista miklu meiri en við var búizt. Þeir töpuðu helmingnum af þingsætum sínum og nær helmingnum af atkvæðamagninu. Sést á þessum urslitum, eins og kom fram í bæjarstjórnarkosningunum í Noregi á dögunum, að fylgið hrynur nú af kommúnistum á Norðurlöndum. Annars staðar í Evrdpu virðist sókn þeirra líka stöðvuð, eins og sést á bæjarstjórnarkosningunum í Frakklandi og í Rómaborg, en þegar sókn þeirra er einu sinni stöðvuð, kemur fylgishrunið fljótt til sögunnar. Það sýna kosningaúrslitin á Norðurlöndum bezt. Kosningaúrslitin. Úrslitin í dönsku kosningunum urðu annars þessi (til saman- burðar eru kosningaúrslitin 1945): Jafnaðarmenn fengu 834.035 atkvæði og 57 þingsæti. Hafa þeir bætt við sig 162.280 atkvæð- um og 9 þingsætum. Vinstri flolckurinn (bænda- flokkurinn) fékk 575.017 atkv. og 49 þingsæti. Flokkurinn bætti við sig 95.875 atkvæðum og 11 þingsætum. Flokkurinn fékk nú í fyrsta sinn þingmann kosinn í Kaupmannahöf n. íhaldsflokkurinn fékk 264.146 atkvæði og 17 þingmenn kosna. Flokkurinn tapaði 109.542 atkv. og 9 þingsætum. Meðal þeirra þingmanna flokksins, sem féllu, var Ole Björn Kraft, formaður flokksins. Radikali flokkurinn fékk 144.033 atkvæði og 10 þingmenn Flokkurinn- tapaði 22.940 at- kvæðum og einu þingsæti. Kommúnistar fengu 141.047 atkvæði og 9 þingmenn. Þeir töpuðu 114.189 atkvæðum og 9 þingsætum. Retsforbundet fékk 94.475 at- kvæði og 6 þingmenn. Flokkur- inn bætti við sig 56.018 atkv. og 3 þingsætum. Dansk Samling, fékk 24.715 at- kvæði og engan þingmann. Flokkurinn tapið 39.041 atkvæði og 4 þingsætum. Christmas Möller, sem var áð- ur formaður íhaldsflokksins, en er andstæður f lokknum í Suður- Slésvíkurmálinu og bauð sig því ERLENDAR FRETTIR Franska þingið kom saman til fundar í fyrradag. Ramadier lét það vera fyrsta verk sitt að biðja um traustsyfirlýsingu til stjórnarinnar, en hafnaði bæði kröfu de Gaulle um þingrof og tilboði kommúrjíista um sam- starf við jafnaðarmenn. Hann kvað jafnaðarmenn vilja sam- starf við frjálslynda miðflokka um baráttu gegn de Gaulle og kommúnistum. Atkvæðagreiðsla um traustsyfirlýsinguna fer fram í dag. f Khasmirfylkinu í Indlandi er nú háð borgarastyrjöld. íbú- arnir þar eru Múhameðstrúar og vilja sameinast Pakistan, en furstinn er Hindúi og vill sam- einingu við Hindustan. Lands- menn hafa nú gert uppreisn gegn furstanum, en hann hefir fengið her frá Hindustan sér til hjálpar. Stjórn Hindústan segir, að herinn eigi þó aðeins að koma á friði, en atkvæða- greiðsla eigi síðan að skera úr um það, hvoru rlkinu Kashmir tilheyri i framtíðinni. fram utanflokka í Suður-Jót- landi, fékk 3.602 atkvæði og náði ekki kosningu. Þýzki minnihlut- inn þar hafði í kjöri lista, sem fékk 7.611 atkvæði og fékk eng- an mann kjörinn. Kosningaþátttakan varð nú nokkru minni en 1945. I Rætt um úrslitin. I Þegar hefir verið rætt margt um kosningaúrslitin í Dan- I mörku, bæði þar og erlendis. Það, \ sem vekur lang mesta athygli, er hið gífurlega hrun kommún- ista. Það þykir nú sýnt, að kommúnistar séu þar úr sög- unni sem nokkur áhrifaflokkur. Jafnaðarmenn hafa nú unnið aftur það fylgi, sem þeir misstu til kommúnista 1945, en eru þó ekki enn orðnir eins öflugir og þeir voru fyrir stríðið. Vinstri flokkurinn vann veru- lega á i kosningunum 1945 og hefir þessi fylgisaukning flokks- ins haldið enn áfram nú. Veldur þar að nokkru leyti afstaða flokksins í Suður-Slésvíkurmál- inu, en þó fyrst og fremst stjórnarforusta hans á undan- förnum árum, en hún hefir lík- að vel á ýmsan hátt. Suður-Slésvíkurmálið var eitt helzta deilumál kosninganna, en það virðist ekki hafa haft nein veruleg áhrif á úrslitin. Jafnað- armenn hafa t. d. unnið fylgi frá kommúnistum, þótt þessir flokkar hefðu þar samstöðu, og vinstri menn hafa unnið fylgi frá íhaldsmönnum, þrátt fyrir sameiginlega afstöðu til Suður- Slésvíkurmálsins. Sérstök athygli er vakin á því, að styrkleikahlutföllin milli sósíalistisku flokkanna annars vegar og borgaralegu flokkanna hins vegar hafa sama og ekk- ert breytzt í kosningunum. Hvað tekur við? Mikið er rætt um það, hvernig stjórn Danmerkur verður háttað eftir kosningarnar. Ráðherrar vinstri flokksins létu það í veðri vaka í kosningabaráttunni, að ynni flokkurinn verulega á, myndi stjórnin sitja áfram, nema hún fengi vantraust frá hinu nýkjörna þingi. Það mun sennilega fara eftir afstöðu hennar til Suður-Slésvíkur- málsins, hvaða afstöðu radikalir munu taka til vantrauststillögu, en þeir hafa það enn sem fyrr í hendi sinni, hvort borgaraleg stjórn eða vinstri stjórn er í landinu. í kosningunum lögðu radikalir og íhaldsmenn áherzlu á það, að mynda ætti samstjórn allra annara f lokka en kommún- ista. Jafnaðarmenn héldu því hins vegar fram, að ekkert gagn væri að samstjórn, ef hún væri málefnalega sundurþykk. Þeir (Framhald á 4. aiðu) 199. Iilað Vilja Ungverjar hefja stórviöskipti við islendinga SMIÐINU ER LOKIÐ Þarna er vcrið að reka smiðshöggið á eldavél hjá Rafha. 10 ára starfsferill: Raftækjaverksmiðjan hefir framleitt 25 þúsund tæki Verð og gæði sambærileg við beztu tegundir erlendar Raftækjaverksmiðjan í Hafnarfirði á um þessar mundir tíu ára starfsafmæli. Á þessum áratug, sem hun hefir verið starf- rækt hefir hún áunnið sér traust og tiltrú landsmanna, og mun það allra dómur, að hún framleiði raftæki, sem standi fyllilcga jafnfætis beztu gerðum erlendum. Var blaðamönnum boðið að skoða verksmiðjuna í gær, ásamt ýmsum fleiri aðilum. Raftækjaverksmiðjan var stofnuð 29. október 1936. Var þá jafnframt hafinn undirbúning- ur að byggingu verksmiðjuhúss og kaupum á vélum, er til rekstursins þurfti. Naut verk- smiðjustjórnin þar stuðnings og ráðlegginga Berg-Hansen verkfræðings í raftækjaverk- smiðjunum í Portgrum í Noregi, er einnig lét henni í té teikn- ingar að vélum og verkfærum. Réttu ári síðar voru fyrstu raf- tæki verksmiðjunnar send á markaðinn. Voru það rafmagns- eldavélar, og hittist svo á, að fáum vikum áður hafði raf- magni frá Sogsvirkjuninni verið hleypt 1 bæjarhverfi Reykjavíkur í fyrsta skipti. — Þetta voru fyrstu raftækin, sem smíðuð voru á íslandi. Nú eftir tíu ára rekstur, hefir verksmiðjan framleitt nær 25 þúsund rafmagnstæki. En þar á meðal 8700 heimiliseldavélar, 6200 þilofnar, 6300 rafmagns- ofnar aðrir, 600 tæki önnur til húsahitunar og 300 þvotta- pottar, auk stórra eldavéla, bökunarofna og fleira og alls konar annarra tækja. Alls hafa nær fjórar milj. króna verið greiddar í vinnu- laun. 46 menn vinna nú 1 verk- smiðjunni. Verð á þriggja hellna elda- vél með bökunarofni var nú í október 880 krónur. Það, sem er mest um vert, er þó það, að framleiðsluvörur Ungverzkur erindreki leitar hófanna nm kaun á lurossum, húðum, gærum og fleiri vörum Að und&nförnu hefir ungversk viðskiptancfnd verið á ferðinni í Englandi og nú síðast á Norðurlöndum. Einn meðlimur þessarar nefndar, Ferenc Székely verkfræðingur, fulltrúi í því ráðuneyti Ungverjalands, er fer með mál þungaiðnaðarins, kom hingað með Drottningunni síðast. verksmiðjunnar hafa reynzt með ágætum, svo að fyllilega jafnast á við beztu tæki erlend. Er það gleðilegur vitn- isburður um færni íslendinga á sviði iðnaðarins. Raftækjaverksmiðjan er eign hlutafélags. Er ríkissjóður stærsti hluthafinn — á tæpan | þriðjung hluta fjárins ,— en hitt er eign einstaklinga. Fyrstu stjórn verksmiðjunnar skipuðu Emil Jónsson, núver- andi viðskiptamálaráðherra, Bjarni Snæbjörnsson læknir, Ásgeir Stefánsson forstjóri, og Guðm. Kr. Guðmundsson skrifstofustjóri. Eru þeir enn allir i stjórn félagsins, nema Ásgeir Stefánsson. í hans stað er nú í stjórninni Guðmundur Árnason skrifstofustj. — Fram- kvæmdastjóri er Axel Krist- jánsson verkfræðingur. Verksmiðjustjórnin hetir hug á að auka framleiðsluna og gera hana fjölbreyttari á næstu misserum. Meðal annars er ætlunin að hefja framleiðslu á kæliskápum. Orðuveitingar Forseti íslands sæmdi í gær séra Sigurbjörn Á Gíslason stórriddarakrossi Fálkaorðunn- ar og Flosa Sigurðsson trésmið riddarakrossi Fálkaorðunnar. Báðir þessir menn hafa verið í stjórn elli- og hjúkrunar- heimilisins Grund frá stofnun þess. Séra Sigurbjörn varð ridd- ari Fálkaorðunnar 1930. Til fyrirmyodar Einn mesti örðugleikinn við blaðaútgáfu hér i Rcykjavík er að koma blöðunum með góffum skilum til kaupendanna, Erfitt er að fá börn til þess aff bera út blöðin, og þan reynast misjafnlega. — Hefir Timinn fengið mjög að kenna á þessum örðugleikum. Ein- staka börn hafa þó reynzt prýðilega. Einu drengur, 9 ára gamaU, skarar þó fram úr. Hann ber í allstórt hvcrfi til tæplega 100 kaupenda. Úr hverlfinu kemur aldrei kvörtun um vanskil oe hver mánaðarlok kemur dreng- urinn meS borgun fra hverjum einasta kaupanda. Börn sem reynast svona við fyrsta verkið, sem þeim er falið', eru líkleg til að verða Hðtæk- ir menn sfSar á lífsleiðinnL V. 1 *^>^^mn^>m ^*>iimitf>**>^**^**^^*t£Þ>0p*0*4íálM!*m Tíðindamaður Tímans hefir hitt áð máli Ferenc Székely og innt hann eftir viðskiptahorfum milli Ungverjalands og íslands í framtíðinni, en hann hefir und- anfarna daga verið að kynna sér möguleika a því að koma á viðskiptasambandi milli land- anna. Þessi lönd hafa engin við- skipti átt sín á milli síðan styrj- öldinni lauk. Viðskiptahorfur. Erindi mitt hingað, sagði Székely, er að kynna mér, hvort um möguleika væri að ræða á viðskiptum milli íslands og Ung- verjalands. Ég hefi rætt við all- matga aðila hér og komizt að raun um, að íslendingar geta selt Ungverjum ýmislegt, sem þá vanhagar nú mjög um. Til þessa hefir aldrei verið athugað eftir styrjöldina, hvort viðskipta- grundvöllur væri fyrir hendi milli landanna, en eftir þá kynningu, sem ég hefi nú fengið af málum hér, tel ég, að sá grundvöllur sé vissulega fyrir hendi. Kynning milli landanna er mjög lítil og Ungverjar hafa mjög takmarkaða vitneskju um ísland. Mér var ákveðið ráðlagt að hafa með mér nóg af hlýjum fatnaði, því að hér myndi vera ákaflega kalt. Ég varð því ekki litið undrandi, er ég kom hingað og komst að raun um, að ég get nú síðast í októbermánuði farið út að kvöldlagi án yfirhafnar, og að hér er heitara en var i Eng- landi, þ^gar ég dvaldi þar fyrir nokkrum ;vikum. Að öðru leyti hefi ég orðið undrandi yfir þeim myndarbrag, sem hér er á öllum hlutum, og er ekki í neinum vaf a j um, að íslendingar hafa á boð- j stólum framleiðsluvörur, sem að gæðum til eru fullkomlega sam- keppnisfærar við framleiðslu- annara þjóða. Það, sem Ungverjar . vilja kaupa. Ungverjar hafa mjög mikinn leðuriðnað. Sá iðnaður hefir náð sér furðanlega á strik eftir styrjöldina, en okkur vantar tilfinnanlega hráefni, til þess að sá iðnaður geti haldið áfram að blómgast. íslendingar hafa til- tölulega mjög mikið af húðum og skinnum, sem okkur vanhag- ar um. Efast ég ekki um, að Ung- verjar.. myndu fúslega vilja kauþa hér alls konar stórgripa- húðir, auk sauðargæra, sem hér fellur mikið til af árlega. Eftir styrjöldin hefir verið tekinn upp sá háttur i Ungverja- landi að skipta öllum stórjörð- unum í smájarðir og skipu- leggja íahdbúnaðinn á þeim grundvelli. Á styrjaldarárunum misstu Ungverjar alla sína stór- gripaeign í hendur Þjóðverja, svo hross til akuryrkju eru alls ekki til, nema I mjög smáum stíl. Rekstur smábúanna krefst mikið meiri hrossanotkunar við jarðyrkjuna en áður, og þurfum við im .að kaupa inn I landið mjög mikið af: þeim. M. a. þurf- um við að vera búnir að flytja inn að minnsta kosti 4000 hross fyrir næstu marzlok. íslenzku hestarnir myndu vera hentugir til jarðyrkjustarfa 1 Ungverjalandi, og mun verða athugað á næstunni með mögu- leika á hroásasölu héðan til Ungverjalands. Á þessu stigi málsins er ekki mögulegt að segja frekar um það mál, en ég tel þó mikla möguleika í þessu sambandi. Hvað snertir íslenzkar fiskaf- urðir, þá eru þær lítið þekktar í Ungverjalandi, og Ungverjar hafa ekki neytt mikils af þeim fisktegundum, sem hér eru al- gengastar. íslenzka sildin er ekki mikið þekkt þar I landi heldur. Sú síld, er Ungverjar hafa aðallega neytt, er smásíld, meðhöndluð a allt annan veg en hér tíðkast. Ungverjar þekkja því lítið til íslenzkra sjávaraf- urða. Hins vegar er vafalítið að vinna mætti íslenzkum sjávar- afurðum markað þar í landi, ekki sízt, þar sem útlit þeirra og gæði virðast nú eiga fyrir sér að breytast mikið til hins betra með nýjum vinnsluaðferðum á öll- um sviðum. Það, sem Ungverjar geta selt. Ég geri ráð fyrir, að hag- kvæmasti viðskiptagrundvöllur- inn, milli landanna til að byrja með, yrði eins konar vöruskipta- verzlun. Með því væri unnt af beggja hálfu að komast hjá greiðslum i gjaldeyri, sem bæði þessi lönd eiga erfitt með að afla sér. Það, sem Ungverjar geta nú afgreitt svo að segja þegar i stað, eru ýmsar málmiðnaðar- vörum, svo sem vélar til vinnu við hafnir, þar á meðal kranar af öllum stærðum, rafmagnsvör- ur, þar á meðal ýmsir mótorar, spennulínur og allt til símalagn- inga, og simatæki, sem nú eru framleidd 1 Ungverjalandi af fullkomnustu gerð. Þá mikið af alls konar góðum og þekktum vinum, sem fyrir, styrjöldina voru heimsfræg fyrir gæði, sum- ar tegundir að minnsta kosti. Ennfremur hefir Ungverjaland upp á mjög mikið af fleiri iðnað- arvörum að bjóða; Iðnaðurinn í landinu er í æ ríkara mæli að ná sinni fyrri framleiðsluhæfni. Að öllu samanlögðu finnst mér um mikla möguleika að ræða á viðskiptum milli þessara tveggja landa. Ungverjaland eftlr styrjöldina. Það er óhætt að segja, að at- vinnuvegir landsins hafi náð sér alveg furðanlega eftir eyðilegg- ingu styrjaldarinnar, og mun á- standið í þeim efnum vefa einna bezt í Ungverjalandi af öllum löndum Mið-Evrópu. Ungverjar eru duglegir og gömul menning- arþj óð. íslendingar og UngverJ - ar munu báðir eiga það sam- merkt að eiga báðir forna tungu og sögu. Þjóðverjar eyðilösðu á síðustu vikum stríðsins állar helztu brýrnar & Dóná, án þess þó að það væri þeim nokkur hernað- arleg nauðsyn, heldur að^eins til að þjóna innræti sínu í garð ungverja. Sem dæmi um það, hversu endurbyggingarstarfið hefir gengið má t. d. geta þess, að fyrir styrjöldina var það tal- ið sæmilegt, ef hægt var að ljúka byggingu stórbrúar yfir fljótið á 4 til 5 árum. Nú hafa þegar verið byggðar þrjár brýr. Sú fyrsta var byggð á hálfu ári og hinar á svipuðum tíma og heita má að þjóðin hafi sýnt hlut- f allslega svipaða atorku við end- urreisnarstarfið I atvinnugrein- unum. Verksmiðjúr landsins hafa verið byggðar upp á ný og (Framhald á 4. itíSu)

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.