Tíminn - 22.11.1949, Blaðsíða 3

Tíminn - 22.11.1949, Blaðsíða 3
250. blað TÍMINN, þriðjudaginn 22. nóveniber 1949 NOTIÐ MÁL I STAÐ VOGAR Það getur oft verið ákaf- lega þægilegt við matar- og brauðgerð að þurfa ekki að vera að burðast með vog, sem sumar hverjar eru mjög ó- þægiiegar í notkun og erfitt að hreinsa, en geta í þess stað brugðið fyrir sig að mæla í bollum eða decilítramáli, matskeiðum og teskeiðum. Þetta er í flestum tilfellum mesti tíma- og erfiöissparn- aður, og því sjálfsagt að nota ef hægt er. En til þess að geta það, er nauðsynlegt að vita, hvaða hlutföll ríkja á milli þeirra mæliseininga, sem upp eru gefnar, og sem venju- lega er þungi gefinn upp i grömmum, og þess rúmmáls, sem nota á. — Eins eru oft notaðar ýmsar undarlegar mælieiningar, sem enginn botnar upp eða niður í, eink- um í erlendum bókum og blöð um. T. d. kannast flestir við mælieiningu, sem „cup" nefn- ist — á góðri íslenzku „bolli" — og einkum er notuð í amer- iskum forskriftum. Flestir þeir, sem ætla að nota þess- ar forskriftir, og ekki eru svo heppnir að eiga sérstaklega þar til gert mál, verða að leggja árar í bát og láta for- skriftina sigla sinn eigin sjó, vegna þess, að þeir hafa ekki hugmynd um, hvaða bolla- stærð er átt við, hvort það eru bara venjulegir kaffiboll- ar, sem þó eru til í ýmsum mismunandi stærðum, eða hvort það er tebolli, sem átt ¦er við, eða einhver alveg splunkuný bollastærð, sem enginn hefir enn heyrt nefnda á nafn á okkar ágæta Fróni. Annars samsvarar amerískur „cup'" 2,3 dl„ þar sem aitur á móti sá sænski er nokkru minni. Hér á eftir fylgir svo skrá yfir þau hlutföll, sem ríkja á milli þunga og rúmmáls nokkurra algcAjra matarteg- i.nda o. fl. Rúmmál Þungi 1 dl. bygggrjön 70 gr. 1 — hveiti 40 - 1 — flórsykur 50 - 1 — hafragrj. (þvegin)35 - 1 — kartöflumjöl 65 - 1 — mannagrjón 70 - 1 — strásykur 80 - 1 — sagógrjón 80 - 1 — baunir (gular) 100 - 1 dl. hrísgrjón 80 - 1 — rifinn ostur 40 - 1 dl. = 3—4 matskeiðar. 1 matskeið = 3 teskeiðar. 1 matskeið kakó 10 gr. 1 — hveiti 10 — 1 — hafragrjón 7 — 1 — kartöflumjöl 15 — 1 — sykur 15 — 1 — salt 15 — 4 eggjahvítur ca. 1 dl. 6 eggjarauður ca. 1 dl. Nokkrar þyngdareiningar gefnar up í grömmum: 1 kvint (kv.) = 5 gr. 1 lóð = 15 gr. 1 ounce (oz.) = 28,3 gr. 1 pound (lbs.) = 16 oz. = 453 gr. Alltaf þegar taiað er um mál, hvort sem er í bollum, decilitrum, skeiðum eða öðru, er átt við sléttfull mál. B. H. UTAN UR HEIMI Mikið er jórtrað. Útflutt tyggigúmmí frá Banda- ríkjunum árið 1948 var 5,500,000 kg., segja amerískar verzlunar- skýrslur, og bendir það til að neyzla þessarar vöru í heiminum sé nú fjórum sinnum meiri en fyr- ir stríð. Mest virðist vera japlað 1 heitum löndum. Nærri 30% af þessu vörumagni fór til Pilipps- eyjamanna. En þeir hafa heldur ekki haft kjaftana kyrra í frönsku Marokko, þvi að þar voru not- -uð 332.500 kg. Bannað að hafa festar- hringi við heræfingar. Svo illa tókst til við heræfing- ar við Hilleröd á Sjálandi nýlega, að einn af hermonnum, sem var að hlaupa meðfram girðingu festi trúlofunarhringinn á vír og skadd- aði fingurinn. Liðsforinginn skip- aði þá svo fyrir, að engir mættu íramar hafa trúlofunarhring á hendi við æfingar. 10 metra í loft upp. Það var líka enskur hafnar- verkamaður, Gilbert Britton að nafni, sem festi giftingarhringinn í krana, sem hann vann við 24. ágúst í sumar, og var kominn 10 metra í loft upp þegar stjórnandi kranans tók eftir þvf, fingurinn var þá illa farinn og hringurinn skældur og varð að saga hann af fingrinum. Það er svo að sjá af þessu, scm i íingurgull geti verið ærið við- sjárverð. I Biblían til á 1084 tungumálum. Biblíufélagið brezka hefir á síð- ; asta starfsári látið þýða biblíuna á sex tungumál, sem hún var ekki j til á áður, hefir þvi alls gefið | bibh'una út á 784 tungumálum. j Biblíufélög í öðrum löndum hafa ' svo á sínum vegum útgáfur á 300 I málum öðrum, svo að biblían er þá til á 1084 málum. Svo er brezka biblíufélagið að bæta útgáfu á 43 tungum við og nýjatestamentið hef ir nú þegar verið þýtt á 6 þeirra. SÉRSTAKT tækifæri fyrir bókamenn. 50 fyrstu árg. Búnaðarritsins og 30 fyrstu árg. Freys til sölu. Tilboð merkt „50 og 30" send ist afgreiðslu Tímans fyrir 15. desember. Lítið notað fjórraddað orgel (Liudholm). til sölu. Upplýsingar í smia 2502. Athugasemd frá Landsútgáfuflfli Herra ritstjóri. Hvorki Landsútgáfan né Jón Leifs hafa tekið á móti neinni greiðslu fyrir kvik- myndunarrétt á Fjalla-Ey- vindi, enda samningar ekki gerðir. Til þess að taka af all- an vafa, leyfum vér oss að senda yður hérmeð bréf frá sendifulltrúa íslands í París. Af bréfinu er augljóst, að ekki var enn fyrirliggjandi kvik- myndunarhandrit verksins staðfest af ríkisstofnun kvik- myndunarfélaganna (Union Générale Cinématograyhi- que), sem þarf að samþykkja kvikmyndanir þar í landi. Skortur á slíku samþykki er eínasta orsökin fyrir því, að samningaumleitanir hafa strandað í bili, enda höfðu hvorki Landsútgáfan né Jón Leifs slitið samningatilraun- um þeim, er getur í bréfinu. Eftirtekt skal vakin á því, að í samningsdrögum þessum er ekki talað um hundraðshluta af sýningatekjum, heldum tekjum upptökufélaganna, sem eru venjulega um 40% af sýningartekjunum. — Tæpur þriðjungur af þeim tekjum í 5 smálöndum var ætlaður Landsútgáfunni fyrstu tvö árin, en síðar helmingur. Bréf sendiráðs fslands til Landsútgáfunnar, dags. 18. okt., fer hér á eftir: Samkvæmt ósk tónskálds- ins Jóns Leifs skýri ég yður hér með frá því, að í vifitali, sem hann átti við 2 forstjóra franska filmfélagsins „Je vois tout", M. de Roubaix og M. Aulois, að viðstöddum M. Pierre Ducrocq og undirrit- uðum, hinn 15. þ. m-, varð það að samkomulagi milli for stjóranna tveggja og Jóns Leifs, að reynt skyldi verða að fá alla aðila til að gera samninga um að filma Fjalla Eyvind Jóhanns Sigurjóns- sonar og skyldu skilyröi vera sem hér segir: 1. Fyrir öll réttindi til bess að gera filmu eftir skáldverk- inu, þar með talin réttindin til að sýna filmuna í öllum löndum og á öllum tungum greiðast 500.000 frankar fyrir fram, og síðan 30% af tekj- um filmtökufélagsins í Finn- landi, Svíþjóð, Noregi, Dan- mörku og á íslandi fyrstu 2 árin, sem filman er sýnd í þessum löndum, en að þeim tíma liðnum 50% af tekjun- um frá sömu löndum. 2. Jcn Leifs skal semja músikina við filmuna, og búa hana í hendur þeirra manna, sem síðar aðhæfa hana íilm- unni. Jón Leifs skal koma til Frakklands og stjórna leik og upptöku tónanna og skal filmtökufélagið greíða honum ferðakostnað og hæfilegan dvalarkostnað í Frakklandi meðan á því stendur. Auk þess skal greiða honum 50.000 franka fyrir verk hans, auk þeirra tekna, sem hann og forlag hans hafa, samkvæmt lögum, fyrir músikina aí sýn- ingum filmunnar. 3. Samningur þessi feltur úr gildi ef félagið Union Ge- neral Cinématographique (U. G. C.) ekki hefir fallizt á til- lögu félagsins ,,Je vois tout' um ákveðið filmtökuhandrit áður en 1 ár er liðið frá und- irskrift samningsins. 4. Samningurinn felluv úr gildi ef ekki er býrjað að taka filmuna áður en 2 ár eru lið- NÝ SKÁLDSAGA: KA Vilhjálmur S. Vilhjálms- son: Kvika. Skáldsaga. — Stærð: 180 bls., 16x24 sm. Verð: kr. 30.00 éb. Helga- fell. Þetta er þriðja bindið í sögu Vilhjálms S. Vilhjálms- sonar úr þorpinu. Fjórða og síðasta bindið er ókomið út og verkið verður því ekki dæmt í heild. En mér finnst, að höfundi hafi heldur í'at- ast tökin i þessu hefti. Aöalverkefni höfundar virð ist vera það, að lýsa félags- legri þróun í smáþorpi á ís- landi frá því að fyrst fréttist til verkalýðshreyfingarinnar fyrir síðustu aldamót. Sel- stöðuverzlunin danska er ein völd í þorpinu þegar sagan hefst. í oðru bindi, Króköldu, rís upp kaupfélag, og Knút- ur gamli Knapp gengur í sjó- inn og týnir sér. Það er ekki dregin upp í sögunni nein mynd af þeirri baráttu, sem samvinnuhreyfingin háöi um allt land við gamlar og grón- ar selstöðuverzlanir. Þarna kom af sjálfu sér sú þróun, sem kostaði ævilanga bar- áttu heillar kynslóðar í hinni réttu og sönnu íslandssögu. í þessu þriðja bindi er verkamannafélagið að rísi úr dái og hafa áhrif á sveitar- stjórnarmál. Sigurður Þórar- insson hefir komið kaupfé- lagi og verkamannafélagi á stofn og vill nota þessi tæki til að hefna sin og tekst það að nokkru. Um verkamanna- félagið verður hann svo skeytingarlítill, notar for- mennsku sina þar til að aftra því, að fundur sé haldinn í meira en tvö ár, en þá boSa félagar hans í stjórninni til fundar. Það er óséð, hvað höfundi verður úr því efni, sem hann hefir nú á höndum- Segja má, að Sigurður Þórarinsson hafi haldið áfram í rökréttu in frá undirskrift samnings- ins- Skal þá félagið „Landsút- gáfan" eignast tiiiia 500.000 franka, sem greiöast skulu fyrir réttindi fyrir verkið eft ir að samningar eru undirrit- aðir. Helmingur þeirrar upp- hæðar skal greiðast „Lands- útgáfunni" þegar samningar eru undirskrifaðir. Það skal tekið fram, að for- stjórar „Je vois tout" og Jön Leifs hinsvegar töldu sig ó- bundna af þessu munnlega samkomulagi. Var hér aðeins um að ræða tilraun til að komast að niðurstöðu um, hvað hugsanlegt væri aC fall ast á af beggja hálfu. Tóku forstjórarnir það skýrt fram. aö þeir gætu ekkert ákveðið' í þessu máli án þess að bera sig saman við þá íslendinga, sem ætluðu að leggja fram fé til upptöku filmunnar, og eins tók Jón Leifs það skýrt fram, að hann gæti ekki skuldbundið sig til að fallasl á nein ákveðin skilyrði án þess að hafa áður ráð'fært sig við stjórn „Landsútgáf- unnar", sem að sjálfsögÖ! hefði síðasta orðið um rétt inn til upptöku og sýningav filmunnar. Kristján Albertson. framhaldi af því, sem á und-' an var komið. Hann fyrirleit fólkið strax í byrjun og ætl- aði sér að stjórna samtökurc þess og nota þau til að hefne sín. Hitt er undarlegt, að þeir sömu menn, sem rísa gegn honum í verkamannafélag- inu, gera enga tilraun til að knýja sína skoðun fram til sigurs í kaupfélaginu, þó að þeir séu þar. Hvers vegna bera þeir ekki fram á kaup- félagsfundi tillögu um aC leggja minna til sjóða en rtt- hluta arði? Allir hafa þó til- lögurétt í kaupfélögum, og ekki er lagt til sjóðanna fyn en eftir á umfram lögbundið lágmark. Og ákaflega hfspið er það, að segja sögu af því að kaupfélagið hafi ekki ár- um saman sent reikning til Þórbergs gamla á Hólnum. sem skuldaði því tugi þús- unda á þeim tímum, seix verkamannskaup var 24 aur- ar á klukkustund. Hann hafðí ekki einu sinni fengið ára- mótareikning. Hvernig vai bókhaldið hjá Sigurði oe hvernig var endurskoðunin? Þróun verzlunarmálann& verður enn óskiljanlegri, þee ar þeim upplýsingum er bætt við, að verðlag var engu hag- stæðara hjá kaupfélaginu en Knapp gamia. Hvergi á ís- landi munu vera dæmi til þess fyrr né síðar, að fólfc hafi í skjótri svipan færl skipti sín frá þeirri verziun, sem það var vant að skipta við, án þess að það fengi hag stæðari kjór annarsstaðar. Þeir, sem kynna sér verzl- unarsöguna um og fyrir alda mótin, munu flestir undrast, hvilik verðlækkun varð á margri útlendri vöru, þegat áhrifa kaupfélaganna fór ac gæta. Vestur í fjörðum varð helzta nauðsynjavara allt af því tvöfalt ódýrari hjá litlu. og veiku pöntunarfélagi en kaupmannaverzlunum a síð- asta áratugnum fyrir alda- mótin. Og verzlunarárferði gjörbreyttist frá því fyrii. 1890 og fram yfir aldamótin, ef miðað er við hlutfali út- lendrar vöru og innlendrai framleiðsiu eða vinnulauna Slíkum staðreyndum má ekk. ganga framhjá. En nú bíðum við eftir loka- bindi þessarar sögu og þac verður vitanlega það, sem sker úr um gildi verksins £, heild. H. Kr. la H.s. Dronnins Alexandrine fer til Færeyja og Kaup- mannahafnar t dag kl. 6 siðc ^ (Farþbgar lcomi Utn borti l'.i. 5). TiiKynnirgf / m vöru' kcmi sem : rsi Skipaaígrei«} .ia Jes Ziemser. Erlendur O. Pétursson

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.