Tíminn - 25.03.1952, Blaðsíða 4

Tíminn - 25.03.1952, Blaðsíða 4
TIMINN, þrzð.iudaginii 25. marz 1952. 70. blað. Séra Þórarinn Þór: Kirkjubyggingar o Orðið er frjálst randarkirkja Eg hefi nýlega lesið tvær greinar sitt úr hvorri áttinni, ;>em þó vöktu hjá mér hugs- un um eitt og sama málefnið. Önnur greinin skýrði frá skrif uói dansks prests í blað í jiieimalandi hans um aumlegt astand íslenzku kirkjunnar. Hin er ágæt grein eftir séra Helga Sveinsson í Hveragerði l KirkjuriMnu og heitir „Eng- i'.lsvík.'' Fyrri greinin um hinn 'íanska prest, sem finnur hvöt h$£ sér til að afflytja islenzka Idrkju er hryggileg, og þó eft- j :ir öðru i skoðunum margra ;narma með þeirri þjóð á okk- ir og í framkomu þeirra í okk ,ir garo. Þessi prestur aug- ! ýsti í víðlesnu blaði allt það, j ;sem hann þóttist geta fundið j að og rangfærði annað á húin aerfilegasta hátt. Þó er því ekki að neita, að í a.m.k. einu öilliti hafði hann ekki með '¦ ollu rangt fyrir sér. Þegar liann talar um kirkjuhúsin lijálf fer ekki hjá því, að vér( íeyðumst til að viðurkenna, að þar stöndum við höllum I :c'æti gagnvart honum og öðr- ;.m þeim, sem leita að ágöll- i.im til að smjatta á heima' :fyrir og út á við. Kirkjubygg- j angarnar okkar eru margar hinar hörmulegustu og sums ] otaðar alls ekki viðunandi, og það gagnar ekkert, þó að við afsökum okkur með fátækt og því, að Danir hafi rúið íirkjuna inn að skinni fyrr á óidum, því menn, sem á ann- að borð finna gleði í því að afflytja náungann, taka ekk- ert slíkt til greina. Þeir leika raér að því sem þeir sjá, án þess að spyrja hvers vegna það sé svo. Og því verður ekki neit að, að hinn danski prestur hlýtur að hafa séð þó nokkr- ar lélegar kirkjubyggingar ef hann hefir ferðast eitthvað út á landsbyggðina. Það sjá aíiir, sem þangað koma. — Við eigum að vísu nokkrar á- gætar kirkjubyggingar. í Reykjavík t.d. er ekkert at- hugavert við þær kirkjur, sem þar eru. Þær eru að vísu of fáar enn, en það er önnur saga. Viða annars staðar, þar sem stórir söfnuðir eru, hafa ris'ð upp fagrar kirkjur, eins og t.d. á Akureyri. Margar eldri kirkjur eru líka þokka- ieg hús eins og t.d. Húsavík- urkirkja og fleiri. í sveitum eru líka til þokkalegar kirkj- ur, en mjög víða, alltof viða, er þeim ábótavant í ýmsu og sumar gersamlega óhæfar tU guðsþjónustuhalds. Við íslend ingar eigum engar kirkjur byggðar af snilld og list, sem standa um aldir, eins og aðr- ar þjóðir. Ef til vill er þó eitt- hvað að breytast í þeim efn- um með hinum nýju stein- steyptu kirkjum, sem reistar hafa verið á nokkrum stöðum, en eru þð enn alltof fáar. Ég hygg t. d., að Hallgrímskirkja i Reykjavík verði mikil lista- smíði. En það er víðar fólk en í Reykjavík, víðar kristn- ir söfnuðir, sem enga von geta gert sér um mikla list eða f ag- urfræðilegt nostur í þeim kirkjubyggmgum, sem þeir vonast til að geta reist ein- hvern tíma í framtíðinni. — Enda er það ekkert aðalatriði. Látlaus kirkja gegnir sínu meginhlutverki jafnvel og feg urstu dómkirkjur með turn- um, sem gnæfa við himin. Listaverkin mega gjarnan lítil líkindi til þess, að þessar vera í kaupstöðunum og gegna ' kirkjur rísi af grunni í ná- þar hinu tvíþætta hlutverki, að vera guðshús kristins safn- aðar og menningarvottur ó- bornum kynslóðum. Auðvitað væri ekkert nema gott um inni framtíð, að óbreyttum aðstæðum. Ríkiskirkjur eru nú orðnar mjög fáar í landinu, enda gott því þær eru í mörgum tilfell- það að segja, að listasmíði um í hróplegri andstöðu við væri einnig í kirkjum út um safnaðarkirkjurnar, sem flest landsbyggðina, en fjárhagur-j um er vel við haldið, eða eftir inn mun tæpast leyfa neitt því, sem föng eru á. í ná- óhóf, og þrá fólksins stendur grannasöfnuðum okkar hér, í fyrst og frémst til þess að fá Garpsdal og í Platey, eru safn látlausar, hæfilega stórar, aðarkirkjur og báðum vel við kirkjur til guðsþjónustuhalds Margir söfnuðir eiga þegar góðar kirkjur og sæmilegar, en þeir eru líka ákaflega marg ir, sem eiga iélegar kirkjur, og kirkjur, sem eru verri en engar. Það er mikið verkefni fyrir höndum, að reisa kirkjur fyr- ir alla söfnuði landsins, kirkj - ur, sem eru til sóma en ekki vansa, sem bera vott um gró- andi kristnilíf með þjóðinni og gefa ekkert tækifæri af- flytjendum til að svívirða okkur. í Staðarprestakalli á Reykja nesi eru þrjár kirkjur, allt rík iskirkjur. Ein þeirra, Gufu- dalskirkja, er fremur fallegt hús, en ekki nógu vel við hald- ið, enda bláfátæk, svo tekj haldið. Er Flateyjarkirkja raunar ein fegursta smákirkja að innan, sem ég hefi komið í. En hið ytra, er aftur á móti ekki sömu sögu að segja. Stíll- inn er sama gamla kassalagið og turninn lágkúrulegur og Ijótur og engan veginn í réttu hlutfalli við húsið sjálft. En þeir mega þó vel við una í Flatey, því inni er bjart, hreint, hlýtt og fagurt. Er sú kirkja til hins mesta sóma að innan, að mínu viti. Rétt stefna í þessum mál- um hygg ég vera þá, sem far- in hefir verið hingað til, að söfnuðirnirtaki sjálfir að sér kirkjurnar. En eins og nú er háttað, eru á því hin mestu vandkvæði, a.m.k. í Staðar- prestakalli. Fátækur söfnuð- tekið urnar hrökkva hvergi nærri iur getur varla til að gera við það sem þörf að sér ónýt hús og þótt hann er á að lagfæra. Hún liggur j geröi þaö, og vildi reisa ný í því undir skemmdum, og verð , staðinn, mundi kostnaðurinn j ur miklu fyrr ónýt en ef fé'verða ofviða. Það er óvinn- væri fyrir hendi til að halda andi vegur fyrir bændur, að henni sæmilega við. Hinarlleggja mikið fé i byggingu tvær kirkjurnar eru næstum ] heHlar kirkju. VHjinn til að ónýtar, báðar mjög gömul'fóma eins miklu og fjárhag- hús, Reykhólakirkja, nær-eitt urinn leyfir> er Þó-til u-mkiv hundrað ára. Byggingarlag þeirra er líka leiöinlegt, að hjá flestum. Einn bóndi hér, minntist á það við mig, að mér finnst. Þetta gamla kassa hann mundi glaður gefa á lag á mörgum kirkjum ætti að hverfa að mestu og í stað- inn að koma meiri f jölbreytni í byggingarlagið. Það ætti að vera hægt með lítið meiri til- kostnaði. Ef kassalaga turn- myndin á þessum gömlu kirkj um væri tekinn burt, líkjast þær einna mest gömlum hjöll um í hrörnandi sjávarpláss- um. Þetta er þó ekki aðalat- riði. Ef annað væri í lagi, mundi vera hægt að sætta sig við byggingarlagið. En því fer fjarri að svo sé i Staðar- prestakalli og vísast víðar. Staðarkirkja er nú svo illa farin, að þar er ekki viðlit að hverju hausti eitt lamb til kirkjunnar þangaö til hún væri fullgerð. Ef hver og einn legði þannig af mörkum eftir efnum og ástæðum, mundi að vísu muna mikið um það, en þó hvergi nærri duga tU. Á mörgum árum mundi að vísu safnast lagleg fjárhæð, en all- ir vita, hversu dýrt er að byggja á þessum tímum og þegar nauðsynin er jafn knýj andi og hér, er of langt að bíða í tvo til þrjá áratugi eft- ir kirkju. Að ríkið reisi kirkj- urnar eins og því ber, þar sem það er eigandinn, hygg ég, að minna verði úr, enda heppi- Hér er kominn Refur bóndi og mun hafa yfir nýjar stökur, sem hann hefir gert: Ég fór einn fótgangandi yfir Fróðárheiði í yndislegu veðri og hafði þá eigi farið þá leið gang andi í 20 ár. Gisti á næsta bæ við heiðina í Staðarsveit, sem heitir Kálfárvellir. Um leið og ég fór þaðan datt mér þessi staka í hug: Kálfárvöllum fer ég frá, fékk þar góðan beina. Gestrisninnar geta má — gott er að hitta Steina. En bóndinn þar heitir Þor- steinn. Þegar ég var kominn upp í heiðarbrekkuna, kvað ég: Hér er indælt útsýnið, — allt þó hylji mjóll og svell. Axlarhyrna á aðra hlið, en á hina Mælifell. Þegar komið er upp á brún Fróð árheiðar Staðarsveitarmegin, heita þar hnúkar Rjúpnaborgir. Er þaðan hið fegursta útsýni og sjást þaðan bæði Breiðafjörður og Faxaflói. Hjá Rjúpnaborgum kvað ég: Fögur gnæfa fjöllin há földuð hreinum, hvítum snjá. Rjúpnaborgum Refur hjá, rjúpur engar fékk að sjá. Frá Rjúpnaborgum og vestur áo sæluhúsi var lausamjöll ofan á hjarninu og því kvað ég: Þetta mjúka mjallar lín mér er nautn að feta. Fenni ekki í förin mín fylgt þeim aðrir geta. Vestarlega á heiðinni sá ég refa för og þvi kvað ég: Lítið grey með loðinn feld löppum niður grefur. Hér hefir einhver að ég held annar farið refur. í Ólafsvík var mér tekið opn- um örmum og átti ég þar sem víðar vinum að mæta, enda eru Olafsvíkurbúar sízt eftirbátar annarra Snæfellinga í gestrisni og greiðasemi. Ég kom þar á skemmtisamkomu eina, er fór mjög vel fram. Á aðgöngumið- ana voru ritaðir málshættir, og hlaut ég málsháttinn: „Oft má satt kyrrt liggja", sem varð til- efni eftirfarandi stöku: Sannleikanum sómi ber, sannleikann vér getum virt. Sagt þó oft af sumum er satt að megi liggja kyrrt. í Ólafsvík gisti ég hjá mág- konu minni og var því ekki í kot vísað og gat ekki liðið betur. Við mann hennar, sem varð að í fara á fætur á nóttunni til að J beita línu, kvað ég: i Vinnur mikið vinur sá vex af slíku þreyta. Klukkan fjögur fer hann á fætur til að beita. Ég gekk seint til hvílu þær nætur, sem ég dvaldi í Ólafsvík, enda hafði ég um margt að ræða við kunningjana. í tilefni af því er eftirfarandi staka: Blund ég festi seint, en sætt sjónum þreyttum loka. Refs er líka rúmið „bætt" með rauðum — hitapoka. Heimför mín gekk eftir óskum og "hafði ég þá samfylgd yfir Fróðárheiði. Á heimleiðinni varð þessi staka til á heiðinni: Oft er hérna unaðsbjart uppi í fjallasalnum. Þó er eflaust ærið hart inni í Fróðárdalnum. Vinum mínum á Snæfellsnesi þakka ég ágæta viðtöku og enda þetta vísnarabb með eftirfar- andi stöku: Ef að vill mig þreyta þjá, þungu lífs í vési. Gott er að vera vinum hjá vestur á Snæfellsnesi. í guðs friði". Kveðskap Refs bónda er lokið. Starkaður. messa, enda því hætt fyrir | legast eins °g é.g tók fram nér nokkru. prédikanir fluttar í bæinn. í Reykhólakirkju er að vísu messað enn, en við af- leit skilyrði. Húsið er fúið, gisið og missigið. Viðgerð á því kemur ekki tU greina, hún yrði allt of kostnaðarsöm og kirkjan gersamlega félaus, og fé 'úr ríkissjóði vísast ófáan- legt. Á Reykhólum verður því að koma ný kirkja, því áður en langt um líður, dregur að því, einnig þar, að hætta verð ur að messa í þeirri gömlu. — Ný sóknarskipti munu líka sennilega komast á í Reyk- hólasveit innan skamms, þannig, að Staðarkirkja verð ur lögð niöur, en ný sókn mynduð í innri hluta sveitar- innar og þarf því að reisa kirkju þar. — í Staðarpresta- kalli á Reykjanesi er því á- Standið í þessum málum þann ig nú, "að tvær ónýtar ríkis- kikjur eru þar og vantar því tilfinnanlega tvær nýjar kirkj ur. Þetta ástand er mikið á- hyggjuefni, því við hér sjáum að ofan, að söfnuðirnir eigi sínar kirkjur sjálfir. Það gefur að skilja, að sam komustaðir, sem mönnum líð- ur óþægilega í vegna kulda, slaga og stybbu af olíuofnum, eru ekki til þess fallnir að laða fólk að sér. Óvistlegar kirkj- ur, sem jafnframt geta ver- ið skaðlegar heilsu manna, vegna dragsúgs í köldum veðr um á vetrum, eru því til þess að veikja kristið safnaðarlíf. Fólk veigrar sér við að koma til messu í slík húsakynni, og þó veröur að teija það fagran vott um hug fólksins, hvað það, þrátt fyrir allt, sækir hinar óvistlegu kirkjur, en endalaust getur það ekki gengið, því alltaf hrakar kirkj unum jafnt og þétt og eldra fólk og lasburða má þar ekki koma, heilsunnar vegna. — Þannig er ástandið- í Stað- arprestakalli á Rey'kjanesi. Annars staðar eru mér ekki kunnar ástæður til hlýtar, en ÍFrarnhald á 6, siðu) SKÓGRÆKT RÍKISINS : TiBkynning um verð og söBu trjápBantna vorið 1952 SKÓGARPLÖNTUR : Birki 3/0 .................. pr. 1000 stk. kr. 600,00 Skógarfura 2/0 og 2/1...... — — — — 500,00 Sitkagreni 2/2 ............ — — — — 1.500,00 Rauðgreni 2/2............ — — — — 1.500,00 . GARÐPLÖNTUR: Birki 2/2, 30 cm. og stærri.......... pr. stk. kr. 6,00 Reynir I. fl., 60—80 cm............. — — — 10,00 Reynir II. fl., 40—60 cm............. — _ — 6,00 Reynir III. fl., 25—40 cm........... — — — 4,00 Alaskaösp I. fl., stýfð.............. — — — 15,00 Alaskaösp II. fl., stýfð.............. — — — 10,00 Þingvíðir 2/0 ...................... — — — 5,00 Gulvíðir 2/0...................... — — — 3,00 Sitkagreni 2/2 .......,............. — — — 5,00 Sib. lerki 2/1...................... — — — 5,00 Rauðgreni 2/2 .................... — — — 4,00 Skógarfura 2/2 .................... — — — 1,00 Skriflegar pantanjr sendist fyrir 20. apríl, Skógrækt ríkisins, Borgartúni 7, eða einhverjum skógarvarðanna: Daníel Kristjánssyni, Hreðavatni, Borg., Sigurði Jónas- syni, Laugabrekku, Skag., ísleifi Sumarliðasyni, Vögl- um, S.-Þing., Guttormi Pálssyni, Hallormsstað, Garðari Jónssyni, Tumastöðum, Rang. Skógræktarfélögin taka einnig við pöntunum á trjá- plöntum og sjá flest um dreifingu þeirra tíl einstakl- inga á félágssvæðum sínum. Pantanir sem berast eftir 20. apríl verða ekki teknar #1 greina.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.