Tíminn - 05.04.1957, Blaðsíða 5

Tíminn - 05.04.1957, Blaðsíða 5
TÍMINN, föstudaginn 5. aprfl 1957. Þjoðleikhús'ið: — Doktor Knock Gamanieikur eftir Jules Roinains Leikstjóri: Indriði Waage Sízt skyldi því neitað, að það sé mikil raun að vera snauður. En þeir menn, sém af heiðarleik sinna listrænum efnum, hafa löngum tal- ið það svívirðing síns krafts að hokra um of að skildingum ekki síður en Þorgeir Hávarðsson leit á kvennafar forðum. Hið sama lög- mál gildir um menningarstofmm sem þjóðleikhús. Mér eru vel ljós- ar þær röksemdir, sem forráða- menn Þjóöleikhússins hafa fært fyrir fjárhagslegu tjóni af sýning- um nokkurra leikrita í vetur, en þó að kassinn kunni að vera meira en hálftómur, má aldrei slaka á Mónni um kröfur til listræns gild- is þeirra verka, sem sýnd eru. Sú kurteisi er að vísu óheiðarleg að líta mildum augum á það, þótt lít- ilsmegandi leikfélög taki úrkasts- bókmenntir til sýninga, en þó er fátækum áhugamannáfélögum meiri vorkunn í þeim efnum, þótt þau sníði sér nokkuð stakk eftir vexti. En það verða aldrei gerðar of háar kröfur til Þjóðleikhússins hvorki um meðferð né leikritaval. Við höfum nú í vetur fengið á fjalir Þjóðleikhússins tvö allgóð gamanleikrit, en að því er tekur til hinna alvarlegri viðfangsefna minn ist ég vart slíkrar ördeyðu í sögu WIÍ^M^WmMMmWm legu skopi. Síðasti þáttur er að mörgu leyti beztur. Og grálega leikur höfundurinn mannlega.skyn semi, þegar gamli læknirinn, full- trúi heiðvirðleiks og raunsæis, tek ur aS óttast um heilsufar sitt. Kannske bryddir þar á nokkurri ádeilu á það miskunnarlausa, sí- brjálaða áróðursöskur, sem aldrei hljóðnar í eyrum nútímamanna. Doktor Knock er mikill áróðurs- maður, sölumaður par exellance. Við könnumst við þessa pilta, sem af evangelisku sótthitabrjálæði troða hugsjónum, ímynduðum og raunverulegum, upp á fólk. Það í-íkir víða sorglega fátækleg virð- ing fyrir heiðarlegu raunsæi. Ég held stundum, að við börn tuttug- ustu aldarinnar gætum jafnvel lært af þeim mönnum, sem uppi voru á síðari hluta þeirrar nítjándu. Mað- ur með sjálfstæða, heiðarlega skoð un er afskaplega háleitt fyrirbæri. Kannske það fallegasta á þessari fallegu jörð okkar. Það er hálf- gert slátrarastarf að reka áróður. Ibsen sagði í Kongsemnerne, að það væri stór synd að drepa fagra hugsun, en dæmalaust er lítil virð- ing borin fyrir skoðunum einstakl ingsins í áróðri nútímans. Um meðferð Þjóðleikhússins á WmSs * WFÍp% t i l^æfiTíœT-S'íT LJStl m er Anna GutSmundsdóttir og Rúrík Haraldsson i hlutverkum sínum. stofnunarinnar. Það er hvorki sprottið af jrætni né illvilja, þegar ég segi nú, að mér finnst, að ann- ars hefði verið meiri þörf á svið þess en að sýna Doktor Knock. Eins og ég af heilum hug óska þess, að Þjóðleikhúsið sigli brátt úr þeim öldudal, sem það virðist hafa í dvalið í vetur, hefði ég frem ur óskað eftir frumsýningu á leik- riti, er hefði meira bókmennta- gildi en velnefndur doktor. En skin og skúrir skiptast jafnan á. Vonandi er sólskin og listræn heið ríkja framundan í leikritavali ÞjóSleikhússins. Doktor Knoek er franskur gam- anleikur. Fyrir minn smekk ó- merkilegur. Verkið er ofhlaðið skrípagangi. Fyrsti þáttur hlýtur einhvern veginn lélegasta meðferð í sýningunni, og frá höfundarins hendi er hin siendurtekna læknis- skoðun í öðrum þætti gersneydd kómík. Að vísu kann það að vera dágott hlátursefni, hvort stutt er ofar eða neðar á kvið sjúklings eða klipið fast eða laust í mjaðmir og lær aldraðra kvenna, en svoddan tiltektir eru jafn víðsfjarri list- rænu giidi eins og eyðimörkin 'grónum akri. Vaíalaust er tilgang- ur höfundar þessa verks ekki ann- ar en sá, aö vekja hlátur. Og þótt ég vilji sízt agnúast við þau heil- brigðu og ánægjulegu líffæravið- brögð, sem hlátur er, geri ég mik- inn mun þess, hvort mönnum er komið tii þess aö hlæja með því að pota í magann á einhverjum „delí- kventi" uppi á sviði eða færa hann úr buxunum, eða hvort skellt er upp úr af góðri kímni og hnytti- leikriti þessu á frumsýningunni í fyrrakvöld er ekki nema gott eitt að segja. Indriði Waage hefir sett leikinn á svið. Vel virðist mér hon um hafa tekizt að kalla fram á- hrif ferðalagsins í fyrsta þætti. Ljósbrigði skýjafarsins voru mæta eðlileg, og honum hefir vel tekizt að kalla fram hreyfingu í kyrr- stæða hluti. Svo mikla alúð virðist mér leikstjórinn hafa lagt við þessi ytri áhrif, sem auðvitað eru veigamikil, að leikur vill hverfa fyrir þeim, og því verða heildar- áhrifin ekki sterk af fyrsta þætt- inum. LeikhraSi er góður og jafn. Rúrik Haraldsson leikur Knock, þennan óprútna og samvizku- Bessi Bjarnason og Rúrílc Haralds- sem bumbusalagarinn og dr. Knock. lausa sölumann læknislistarinnar. Rúrik hefur áður gert svipuðu hlutverki mjög góð skil, og minnir doktor þessi um margt á hinn á- gæta leikhússtjóra Feilan í Silfur túngli. Hin hrjúfa og sterka rödd Rúriks hæfir vel hlutverkinu, mað urinn er glæsilegur og sannfærð- ur um köllun sína. Beztum leik fannst mér hann ná í síðasta þætti er hann túlkaði hina kolbrjáluðu hugsjón doktorsins. Lárus Pálsson leikur gamlan lækni, dr. Parpalaid. Þetta er fulltrúi heilbrigðra manna í þessu leikriti, og þó fer svo að lokum, að hann efast um heilbrigði sína. Lárus leikur doktor þennan af hófstilling og nærfærni. Lárusi lætur öðrum betur að túlka smá- glettni, og fyrsta þátt ber hann uppi. Mjög góður er Indriði Waage í litlu hlutverki bílstjórans. Ind- riði hefur oít lyft smáum hlut- verkum í æðra veldi og svo fer enn hér, þótt fátt sé honum lagt í munn á sviðinu. Frú Parpalad leikur Arndís Björnsdóttir og kemur í hennar hlut að túlka þessa sérfrönsku gamansemi, sem göngur til náð- húss eru. Merkilegt, hvað franskir hafa gaman af klósetthómor. Arn- dís fer vel með hlutverkið. — Skemmtilegust fannst mér hún í aðstoð sinni við smábrellur bónda síns í viðskiptum hans við Knock. Mousquet lyfsala leikur Baldvin Halldórsson. Skemmtilegur leikur, og stórlega broslegur er hann í lokaþættinum, er það virðist vofa yfir honúm, að Parpalaid setjist aftur að í gamla læknishéraðinu. Klemenz Jónsson leikur Bern- ard barnakennara. Hann hefur mjög gott gerfi og leikur hans er ágætur. Hinn bezti sem ég hef séð til hans. Gormæltur skal þessi karl vera og hæfir vel. Bumbuslagara leikur Bessi Bjarnason mjög vel. Svipbrigði hans er sérstaklega eftirtektar- verð. Sjúklinga leika þeir Flosi Ólafsson og Ólafur Jónsson og gera báðir vel. Hóflega skrípigera þeir þessi hlutverk, og það er yfir leitt lofsvert hjá leikstjóra Indriða Waage, hve lítt hann ýkir skrípa- ganginn. Lítið hlutverk hefur Helgi Skúla ÞRIÐJUDAGINN 12. febrúar 1957 gerðist sá skringilegi atburður, að nokkrir framtakssamir herrar í höfuðstað íslands kvöddu mennta- málaráð á sinn fund, auk þess menntamálaráðherra — minna mátti ekki viðhafa. Erindið var, að hinir virðulegu embættismenn skildu, fyrir hönd! Listasafns ríkisins, veita móttöku r málverki eftir franskan fýr, Au- guste Herbin að nafni. Tilgangur' hinna frómu garpa var (að þeirra, sögn) að koma vorum illa stöddu listamönnum í „beina snertingu við heimslistina". Þá hefir það verið gert. „Fjallið tók jóðsótt og fæddist mús". Nei, ekki mús að þessu sinni, heldur lús. Ómerkilegri ó- skapnað hefir enginn íslendingur látið frá sér fara og er þá mikið sagt. GUNNLAUGUR Þórðarson hafði orð fyrir görpunum og kvað hann höfund „listaverksins" „meistara hafinn yfir alla gagnrýni". Þessi „spaklegu" orð Gunnlaugs, minntu mig á útvarpserindi, sem Jón Þór- arinsson hafði þá nýlega flutt um Béla Bartók. J. Þ. fræddi okkur nefnilega um að Bartók væri „ó- umdeilanlegur". Miklir menn er- um við, Hrólfur minn! Séra Bjarni kenndi mér nú raun ar undir fermingu, að guð einn væri „óumdeilanlegur" og „hafinn yfir alla gagnrýni". Hér eftir er víst bezt að taka ekki mark á hon- um séra Bjarna. Vafalaust er það sannmæli hjá G. Þ., að Málverkasafn ríkisins á ekki margt til að státa af og senni- lega er það vesælasta ríkislistasafn í heimi. Ekki er það þó að öllu leyti sök íslenzkra listamanna, held ur miklu fremur sök þeirra, er völdu fyrir safnið. Þ-ó skal Matt- hías Þórðarson þar undantekinn. NÚ ER f KRINGLU Þjóðminja- safnsins yfirstandandi sýning á verkum Eggerts Guðmundssonar. Sýningin ber glögglega með sér á- gæta leikni, auðugt hugarflug og mikla starfsgleði, en fjarri fer því, að Eggert sé „hafinn yfir alla gagnrýni". í Morgunblaðinu síðastl. sunnu- dag „nöldrar" Valtýr Pétursson nokkuð um sýningu Eggerts. „Fin- leika" og „nostursama vinnu'^tel- ur V. P. fjötur um fót hans. Margt er í mannheiminum furðu legt! Maður, sem telur sig lista- niann, veit ekki, að þrotlaus þjálf- un í fínleika og þrotlaus nostur- semi í vinnubrögðum ásamt gagn- rýni á sjálfum séi- og glöggskyggni á fortíð og samtíð, er undirstaða allrar góðrar listar, hverrar teg- undar sem hún er. Sú eru sögunn- ar rök og sannást bezt á hátindum tímanna, svo sem gamla Grikk-- landi og Barokktímabilinu. V. P. segir: Eggert Guðmunds- son er ekki í flokki þeirra lista- manna, sem skapað hafa myndlist, sem hæst ber meðal þjóöarinnar, og erfitt er að finna verkum hans- stað í þeirri þróun, er orðið Iiefir á undanförnum árum í myndlist hérlendis og erlendis. Þeir, sem fylgzt hafa rneð rit- smíðum V. P. í Morgunblaðinu, þekkja mat hans á myndlist. Mæli- kvarði hans er sá hinn sami og hinna fyrrnefndu, gjöfulu garpa. Þeirra braut liggur f jarrj slóö Egg- erts. Myndir hans eru gersamleg andstæða við skyniskroppna múg-' mennskuna. Eggert lætur ekki aðra hugsa fyrir sig, hann er fær um'' það sjálfur. Þess vegna tóksí eng- um tízkuhröppum að flssníö hann inn í þokubakka þjóðlyganna. i ÞEGAR BJÖRN TH. forðum lét. ljós sinna fræða skína gegn um útvarpið, ræddi hann stundum við listamenn, auðvitað þá, sem vortt á sömu öldulengd og hann. sjálfur. ;Einn þeirra var nýkominn fivi Pa- rís, mig minnir að það hafi verið í V. P. Samtalið var nokkuð kátlegt, það laut að nýjustu tízku í íranskri list, rétt eins og skraddari spyr um nýjustu breytingar hjá Dior. Frakkar hafa að mestu stjémaS tízkusveiflum heimsins um langt árabil og tízkuverzlunin hefir fært þeim margan pening í pyngju, en óneitanlega nokkuð á kostnað franskrar menningar. MÉR ERU að nokkru kunnar und- anfarnar Olympíu-Iistsýhingar. Hvernig skyldi standa á því, að þegar Frakkar taka þátt í þess hátt ar alþjóðasýningum, skuli þeir ekki sýna sína nafntoguðu tizku- list? (Mér er sagt, að sama máli gegni um þátttöku þeirra í Feneyj- arsýningunni). Svarið er ofur einfalt: Engum er sú staðreynd kunnari en Pin- mitt Frökkum, að list og tízka er tvennt, af tvenns konar toga, ger- samlega gagnstæðum. Tízkan er augnabliksins fyrir- bæri og þjónar því. En „listin er löng, lífið skammt", svo sem Go- ethe sagði, og þetta er sjónarmið allra raunverulegra listamanna á öllum tímum. Ásgeir Bjarnþórsson. kki útlit fyrir greiðsluafgang hjá ríkissjóði síSasta ár ' Fjármálaráðliera svarar fyrirspurn á Al- þingi um rekstrarafkomu rikissjóðs Þóra Borg, Helgi Skúlason og Kristbjörg Kjold í síðasta þætti. Eysteinn Jónsson fjármálaráð- herra svaraði í fyrrad. á Alþingi fyrirspurn um afkomu ríkissjóðs ' son og skilar vel, og sama er að segja um Kristbjörgu Kjeld og Sigríði Þorvaldsdóttur. Svartklæddan sjúkling leikur ! Anna Guðmundsdóttir mjög vel. ! Hlutverkið er ekki stórt, en hún ] ávaxtar trúlega sitt pund og svip ! brigði hennar og látæði er vel við j hæfi hinnar hjárænulegu konu. Bláklæddan hefðarsjúkling leikur Regína Þórðardóttir sömuleiðis vel og Þóra Borg fer meS lítið ! hlutverk frú Remy. Leiktjöld Lárusar Ingólfssonar i eru góð. Bezt finnst mér í 1. þætti. ! Akurreinarnar og landslagið er rnjög eðlilegt. Sýningin er vel unnin af hálfu leikara og leikstjóra. S.S. árið 1956. Utan dagskrár í sam einuðu þingi í fyrrad. bar Magnús Jónsson fram fyrirspurn um það hvort von væri á yfirliti um af- komuna. FjármálaráSherra sagöi að unnið væri að því að geia bráða? birgSa uppgjör fyrir árið 1958 og yrSi því verki væntanlega lokið áSur en þingi lýkur. Sagðist ráð herra mundu gefa Alþingi uppiýs ingar um það, þegar yfiriitið lægi fyrir. Eysteinn Jónsson sagSi enn- fremur aS þegar væri augljóst að greiðsluafgangur yrSi enginn slíto- ur, aS til mála kæmi að nokkuð yrði til ráSstöfunar af greiðslu afgangi. ÞaS væri augljóst af þeim upplýsingum, sem þegar liggja fyrir um greiSslur úr og í ríkis sjóð. Fjármálaráðherra sagðist að Iokum lcggja áherzlu á að' hægt yrSi aS gefa Alþingi yfirlit um af- komu ríkissjóSs, áSur en þingj Iýkur. ',

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.