Tíminn - 10.10.1958, Blaðsíða 7

Tíminn - 10.10.1958, Blaðsíða 7
TÍflH«-N, föstudaginn 10. október 1958. Sextugur í dag: Guðmundur Gíslason Hagalín, rithöfundur Ávíða Guðmundur Gíslason Hagalín, rithöfundur, er sex tugur í dag. Hann býr nú að Silfvrtúni F 5 í Garðahreppi. Hagalín er löngu á bekk setetur meðal snjöllustu og afkastamestu rithöfunda þjóðarinnar fyrr og síðar, og eftir hann liggur mikill fjöidi bóka, ijóð, smásögur, skáldsögur, ævisögur og rit- gerðir. Er þó langt frá, að það sé allt ævrstarf Guð- mutidar til þessa dags. Gutfmtflidur er fæddur 10. októ- foer 189« á Lrökinhömrum í Vestur- ísafjjat'Sarsýslu, sonur Oísla bónda og sfcipstjóra Kristjánssonar og konu hans Guðnýjar Guðmunds- dóttur Sagalín, bónda á Mýrum í DýratírSi. Bru að honum merkar kjarna«etiÉir vestfirzkar. Gu*m««dur stundaði fyrst nám í ungMngaskólanum á Núpi í Dýra- firði ehm vetur en síðan hjá séra Bö'ðvari Bjarnasyni á Rafnseyri tvo veiur. Tók gagnfræðapróf í Reykiavik vorið 1917 og hélt á- fram aéttii í Menntaskólanum en hætti Jivi í 5. foekk og gerðist blaðan»a*ur um tíma 1918 og bankasbavfsmaður 1919. Eftir það fluttist hann austur til Seyðisfjarð ar og var þar ritstjóri blaðs í þrjú ár, fór síðan til Noregs, ferðaðisi þar um viö fyrirlestrahald en korn heim 1927 og hvarf aftur að blaða- mennsku skamma hríð. Hann flutt ist næat t'ú ísafjarðar og var þar lengi bðkavörður og athafnamik- ill í félags- og atvmnulífi. Hann var ritsrrjéri Nýrra kvöldvakna um skeið sg síðar Skutuls á ísafirði. Hann var bæjarfuMttrúi á ísafirði, átti. sseti í bæjarráði, formaður tveggja skólanefnda og hafnar- nefndar. Einnig var hann um tíma formaffur stjórnar Kaupfélags ís- firðinga, togarafélagsins Vals og gegndl ýmsum öðrum trúnaðar- störfum í bæjarfélaginu. Hann átti og sæti í stjórn Alþýðusambands. íslands. Fyrsta bók Guðmundar var Blindsker 1921, næsta Strandbúar 1923 og fyrsta skáldsaga hans Vestatt af Fjörðum kom út 1924, Veður öll válynd 1925, Brennu- menn 1927, Guð og lukkan 1939 og { Kristrun í Hamravík og himnafað-j irinn 1933, en hana telja ýmsir beztu skaldsögu Guðmtvndar. Einn af postttlunum og fleiri sögur kom út 1934. Fyrri hluti virkra daga, ævisögu Sæmundar Sæmurids sonar, skipstjóra, kom út 1936 og síðari hlutinn 1938. Með þeirri bók gerðist Hagalín brautryðjandi á sviði ævisagnaritunar hér á landi, og þar koma fram ýmsir beztu rit- höfundarhæfileikar Guðmundar. Skáldsagan Sturla í Vogum kom einnig út í tveim bindum það ár. Vakti hún mikla athygli og olli umtali og deilum, er lengi stóðu. Árið 1939 kom svo saga Eldeyjar- H.ialta i tveim bindum, og var hún rituð mj'ög í sama stil og Virkir dagar og er afbrogðsgott verk. Hér skulu ekki nefnd öll eða tímasett rit Hagalíns, enda er það löng skrá, og hin síðari mönnum í fersku minni. Nefna má þó smá- sagna-safnið Förunauta, skáldsög- urnar: BKtt lætur veröldin og Kon- unginn i Kálfsskinni, nokkrar ævi- sögur, ritgerðasafn, fjögur bindi sjálfsævisögu hans og nú síðast skáldsöguna Sól á náttmálum, er kom <út í fyrra og þótti afbragðs- gott sMLdverk. Er þó margt ótalið, t. d. sægur greina í blöð og tímarit fyrr og síðar og nokkrar bækur. Gnðmundur Hagalín er enn í fúllu fjöri og mun vonandi því margt ókomið frá hans hendi. Harm hefir notið mikilla og sívax- andi vinsælda þjóðarinnar. Tím- inn óskar Hagalín til hamingju með afmælið og þakkar mikinn bókmenntaskerf og góðan, svo og allt það, er hann hefir fyrir blaðið ritað fyrr og síðar. Þóroddur Guðmundsson, rithöí- svo djörfum og traustum þér takast mundi, að tefla við Ægi á jökulsundi og glíma við römmustu galdra- norn. Og eins er þór tiltækur gangvarinn góði, sem glitrar í runni og ómar af Ijóði. Á kostum skal farið um láð og loft. M kveður við bergmál í bláum fjöllum, og bjarma stafar af skýjahöllum á færleikinn mjallhvíta fagurt og oft. Já, þannig var för þín á fimmtíu árum um fannkrýndu löndin, á rjúkandi bárum, um blikandi vcraldir, draum- héruð dökk. og cnn muníu stefna að strangara vegi til starfsins' og lífsins á framtíðar- degi, sem helgar þér æ meiri heiður og þökk. Hcfir ekki sumt það, sem var að vikið, þegar rætzt? hér undur frá Sandi, sem hefir verið nákunnur Hagalín langt árabii, ritar um hann afmælisgrein þá, sem hér fer á eftir. Guðmundur Hagalín gæti frá cngum stað verið nema Vestfjörð- um. Svo mjög er hann mótaður ¦ál náttúrufari þessa héraðs. Útlit hans og fas minnir á múlana, sem ganga fram í Arnarfjörð. Hann er svipmikill og hnarreistur í líkingu \ið þá, höfuðið eins og hoggvið sé úr bergi þeirra. En þetta er að- eins brynja, vörn eða skjól við- kvæmum sálargróðri, svo sem fjöllin vestur frá eru blómum dal- anna þar hlífiskildir gegn hreggi og hríð. Því að Hagalín er enginn stein- gervingur eða nátltröll. Hann er eimmgis maður, og meira að segja manneskjulegri ílestum, sem cg hef kynnzt, jafnt í styrk sínum og næmleika, hörku og mildi, samúð cg sjálfsvitund. Andstæðurnar í fari hans eru svo ríkar. Og þær hafa gert hann að einum skemmti logasta manni, sem ég hef kynnzt. Aldrei hef ég þekkt annan eins hrók alls fagnaðar í vinahópi. Með íáum hefir mér þótt svo ánægju- lcgt að starfa, engum treyst betur, þegar í nauðirnar rak. Og hvenær getur ekki rekið í nauðir fyrir rit- höfundi, sem hefir allan heiminn upp á móti sér og málefnum þeim, sem hann berst fyrir? Nálega ára- tug höfum við Hagalín starfað saman í félagsskap rithöfunda, oft báðir í stjórn, stundum ósammála, jafnvel reiðir hvor öðrum. Arekstrarriir hafa þó aðeins skerpt vináttu okkar og aukið gagnkvæmt traust, enda hef ég adrei kynnzt öðru en drengskap &f hálfu Guðmundar í þeim né öðrum skiptum. Eiga rithöfundar honum mikið að þakka íyrir störf hans í þeirra þágu. í stærri þakkarskuld stendur þó öll þjóðin við Hagalín sextugan. | Ritstörf hans eru bæði mikil og merk og harla fjölþætt. Enginn núlifandi rithöfundur vor er af- kastameiri en hann. Bækur hans : eru sjaldgæf fróðleiksnáma um j íilenzkt þjóðlíf á þessari öld. Lista ' tökum nær hann á fleiri sviðum en líklega nokkur annar. Þessi fjskimaður úr Amarfirði hefir lagt stund á skáldsagna- og smásagna- ;gerð, ævisagnaritun, ritgerðasmíð cg fyrirlestrahald, allt með-ágæt- um árangri, en auk þess samið leikrit og ort fjóð. Hér skulu verk hans eigi talin tipp, né heldur dæmd. Af skáldsögum Hagalíns nmh Kristrún í Hamravík einna frægust, þó að Blítt lætur veröldiu sé enn þá betur gerð. Mörgum finnst Tófuskinnið listrænust smá sagna Hagalíns, enda nýtur fyndni hans og innsæi sín óvíða jafnvel. Þó er Móðir barnanna ríkari af samúð og snertir lesandann því dýpra. Samt hefir Guðmundur unnið sinn stærsta bókmenntasig- ur með Virkum dögum, ævisögu sægarpsins Sæmundar Sæmunds- sonar, sem var brautryðjandaverk og leiddi fjölda manns inn á sama veg. Fyrirferðarmesta verk Haga- lins af þessu tagi er sjálfsævisaga hans, gagnauðug af þjóðlífs- og mannlýsingum. Eru komin út af hcnni fjögur bindi. Ónefnd er þó cnn sú bók, er mér þykir þörfust rita hans og skrifuð af mestu fjöri, er, hún heitir Gróður og sandfok, hárhvöss ádeila um þjóðfélagsmál. í stormum síns tíma ætla ég, að Hagalín kunni bezt við sig. Þar er hann svo nátengdur lífinu og berst sem Ijón gegn hvers konar ólrelsi og kúgun, hvar sem þaú cru á ferð. Hann er eldheitur bind iodispostuli, umbótagjarn á hverju sviði og frömuður allrar fræðslu, ho.fir líka fórnað miklu starfi sem bókavörður og leiðtogi bókasafna. Sæg ritgerða hefir og Hagalín skrifað um bækur og bókmennta- sögu. Hvergi á hann þó betur heima en í ræðustól. Sem prestur cða jafnvel heiðingjatrúboði hefði hann sómt sér vel, helzt í konungs' þiónuslu, og um leið tilvalið hirð- skáld. Víkingseðlið er líka rikt í Haga- hn. Það sést hvergi betur en þar, scm hann lýsir sjómennsku. Þær lýsingar þykja mér skemmtileg- astar alls, sem hann hefir skrifað. í tilefni af sjólífslýsingum Haga- hns og siglingum hans á Sónarsjó i Boðnaiieiði, þegar freyðir um stcfni og söx, setti ég saman vísur um hann fyrir tíu árum. Af því að þær hafa hvergi áður birzt, læt ég þær fljóta hér með: Eg veit þú ert hetja og1 hugprúður garpur, til harðræða dugandi, þolinn og snarpur. Við stýrið á nökkva norðan við Horn Hagalín er etigum manni líkur. Alltaf er hann að koma einhverj- um á óvart: á förnum vegi, í ræðu og riti, heima hjá sér, þegar hann svarar í símann. Hann er að vísu alltaf samur við sig eins og Vest- fjarðafjöllin, en aldrei eins frá degi til dags. Að því leyti minnir hann á brimið, sem ólmast við hina klettóttu norðvesturströnd, storminn, sem þýtur þar um og kembir öldurnar. Röddin ber blæ af hvoru tveggja, eins og hún hafi þjálfazt við að yfirgnæfa brim- hljóð og öldugný. Þess vegna ger ir Hagalín vini sína ógjarnan leiða á sér eins og vér, sem meiri hvers dagsmenn erum. Minnugur á allt, sem hann einu sinni hefir heyrt, varpar hann á það ljósi kímnigáfu sinnar og gæðir það fersku, glitr- andi lífi. Hann á sér hugmynda- heim svo víðan, að fádæmum sæt- ir. Fjarri fer því, að ég vilji gera úr Hagalín neinn dýrling eða cngil. Varla kynni hann vel við sig meðal þeirra; óskaði sér lík- lega heldur félagsskapar sjósókn- ara vestur á Fjörðum við fiski- róðra eða í hákarlalegum, manna, sem hörkufrostin og hrannalaugar hömruðu i skapið dýran móð, eins og Jakob Thorarensen kvað, þc að brotlegir kunni að vera við einhver ströng siðaboðorð, en reynast vel, þegar í raunirnar rek ur. Sjálfur er Hagalín þannig gcrður, að hann má ekkert aumt sjá. Hagalín átti áður Kristínu Jóns dóttur, alþingismanns að Hvanná, njikla glæsikonu. Síðari kona hans er Unnur Aradóttir, Þórðarsonar, kaupmanns í Reykjavík. Ælla ég eigi ofmælt, að hún sé ljós á veg- um og lampi fóta hans. Þóroddur Guðmundsson frá Sandi. Tónlistarskóli Rang- æinga settur Frá frétta|itara Tímans á Hvolsvelli. Veðrátta hér í Rangárvallasýslu hefir verið einmuna góð ttndan- farið. Hingað til hefir ekki komið írostnótt, en í fyrrinótt gránaði i fjöll. Gamlir menn segja þetta dæmalaust. Víðast hvar er búið að taka upp garðmat og er spretta ágæt. | Næst komandi fimmtudag verð- ur Tónlistarskóli Rangæinga sett- ur i þriðja sinn. Skólast.ióri verð- ur sá sami og hin fyrri ár, Guð- mundur Gilsson á Selfossi. Að- sókn hefir verið góð, en í fyrra j voru um fjörutíu nemendur í I skólanum. P.E. Ræðan sem ekki fékk inni í Mbl. Morgunblaðið birti fyri r • j nokkru framsöguræðu þá, sem ; Ólafur Thors flutti á stúdenta- < fundinum um daginn. Hins vegar hefir blaðið ekki birt síðfíri ræðu \ Ólafs, svarræðu hans til dr. Gunn - laugs Þórðarsonar. Er þaff Jiaria furðulegt, þar sem blaðið lifefi; verig með nöldur út ai því, að umræðunum skyldi ekki vera út- varpað. Virtist því eðlilegt, ;<r5 Mbl. bætti úr skákinni og k;jemí vísdómsorðum Ólafs öl'.uiri á framfæri við þjóðina. Það heflr' hins vegar ekki orðið, og verðvtr ekki af því dregin önnur, álj;kt- un en sú, að ræfan hafi ekki ien^ > ið inni í Mbl. Þykir rétt að koma tii iiðs viÆ Olaf og létta að nokkru ritbanrii Mbl. af honum með því að bir'ta örfá gullkorn úr seinni ræðvi hans, enda varla sæmandi ¦ að ' halda siíku hjálpræði fyrir þjö'ð- inni. ¦ . ,; . „Með öllum pískum" Að sjálfsögðu var þessi síðart ræða Ólafs orðfögur og hvert or'ff yfirvegað og meitlað. Á einura stað fórust honum orð á þess-^ leið: „Þó ég vildi slá með öllutw pískunt í enda Gunnlaugs ÞórðaT sonar, svo hann mætti hraff-a fðr sinni til franta, þá kemsi; hanii aldrei með tærnar þar sem Haris Andersen hefir hælana, hvorki í þekkingu né frama í þessu ntáli. landhelgismálinu". Það fer varla á milli mála, að meiri hofmennsku er ekki hægí að beita í ræðu en þelía. „Margt lært" Á öðrum stað lét Ólafur héási-' gullkorn falla: „Eg hefi margt af Hans Ander sen lært, eins C(g dr. Gunnlaugur Þórðarson, þó að ég hafi aldrex ætlað mér af. taka doktorsgréðji út á þann fróðleik". Þarna nær snilli Ólafs há- marki, einkum í því að forðaisí dylgjur og slúðursögur, setn 'slík ur maður lætur sér að sjálfsögðu ekki sæma. „Tólf mílna pappírs- landhelgi" Sjálfstæðismenn vilja vera. mik ill flokkur allra stétta og heldur því mjög á loft að hann beri hag allra fyrir brjósti og vinni öllúrii þjóðnytjamálum gagn. Smeðju- leigur fagurgali um þetta er 1áP inn breiða yfir merg málstns, að Sjálfstæðisflokkurinn er '•úunair aðeins harðsnúinn sévhagsmuna- klíka, sem hugsar affeitts nra „hagsmuni okkar", eins og Olaf- ur glopraði út úr sér fyr»r sí'ð- ustu kosningar, en með næg'Ji fjármagni 'íi! óprúttins áróðui 5 nær hann fylgi töluvert út fytir mörk klíkunnar. En við og við hendir þau slys á klíkuheimilinu, að sannir og sak lausir íhaldsmenn fletta glitbreif? rinni af kjarnanum og sýna hijÍa raunverulegti stefnu og viðhorí flokksins með því að tala bláti áfram frá hjartanu. Einn þessa) a manna er sá, sem ritar um út- varpsefni í Morgunblaðið. S. 1. sumar kallaði hann raf- væðingu dreifbílisins fásinnu og fráleitt að leiða rafmagn á hverii „útkjálka" landsins. Þar kom fram hið sanna viðhorf íhatdsiiis til þess höfuífmáls dreifbýlisins, og neyddist Bjarni til að. afneits pólitík útvarpsgagnrýnandans. S.l. þriðjudag henti svo annað slys ltjá hinum hreinskilna út- varpsgagniýiia;,da, og kom þar fram rétt viðhorf flokksforystuna ar til annars höfuðmáls þjóðar- innar. Þar segir: „Daglega herast fregnir ftá Landhelgisgæxlimni um fiskveið- ar brezkra togara innan 12 míln.t „pappírs"-Iandiielgi þeirrar, «r fékk gildi 1. sept. þ.á." Barnið sagöi um keisaran«: „Hann er bei". Hið sama hefir þessi hreinskilni íhaldsmaðtu- sagt um flokksforystu sína í þe&s um málum. Þannig er þá viðhorf ið þegar kemur að hjörtum og Framhald á 8. siðu.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.