Tíminn - 26.11.1958, Blaðsíða 7

Tíminn - 26.11.1958, Blaðsíða 7
Tí MIN N, miðvikudaginn 26. nóvember 1958. Sameinuðu þjóð'irnar og Mat- yælastofnunin (FAO) hafa l'agt áherzlu á að gera þyrfti sem niest af hinum miklu landflæm- aim jarðarinnar, sem nú eru ekki hagnýtanleg nothæf til fram- leíðslu, t.d. sandauðnir. Margs konar og tímafrekqr vísindalegar trannsóknir þurfa að fara fram, áður en hin réttu ráð kunna að •finnast til þess að breyta þess- um landflæmum í arðgæft land eða a.m.k. að hindra eyðing lands, sem nú er nytjað. Þótt engin ein þeirra þjóða, sem slík vandamál varða, kunni að geta gert sér vonir um að leysa það, njóta þær sameiginlega ár- angurs af vísindalegri starfsemi í hverju landanna um sig. UNESCO greiðir fyrir þessum rannsókn- um, kynnir niðurstöður þeirra og leiðbeinir um, hvernig, þær ver'ði hagnýttar. Fimm s.l. ár hefir UNESCO veitt fjárhagslegan stuðning til rannsóknarstofnana, er vinna að því að gera slík sandsvæði arð- gæf, og í framtíðinni er ráðgert ðð stuðningi við þessar rannsóknir verði haldið áfram. Rannsóknir á sandauðnum hafa verið taldar nieðal þeirra verkefna, sem bú- a.st megi við, að UNESCO styðji verulega á næstu árum. Að því er kjarnorkurannsóknir varðar, þá átti UNESCO þátt í því, að nokkur lönd komu árið 1952 á fót Evrópustofnun fyrir kjarnorkurannsóknir. Hefir stofn- un þessi nú efnt til rannsóknar- stöðvar í Genf, þar sem vísinda- menn hvaðanæva úr Evrópu eiga að geta síarfað saman að rann- sóknum á kjarnorku til friðsam- 'jegra nota. UNESCO heldur uppi skrifstof- nm til þess að greiða fyrir sam- starfi á svi'ði vísinda: í Montevid- eo í Uruguay fyrir Suður-Ameríku ríkin, í Kairó, fyrir löndin fyrir botni Miðjarðarhafs, í Nýju Delhi Síðari hluti UNESCO stofnun fyrir Suður-Asíu, og í Djakarta fyrir Suðaui'Utr-Asíu. Þessar skrifstofur hvetja til vís indalegra rannsókna, aðstoða við endurbætur á vísindálegri kennslu, hjálpa vísindamönnum til þess að fylgjast með því, sem er að gerast á vísindasviði þeirra i öðrum heimshlutum, skipuleggja fyrirlestraferðir, heimsóknir sér- i': æðinga og gangast fyrir nám- skeiðum um ýmis sérfræðileg efni. Hefir UNESCO átt samstarf \ið og noj-ið aðstoðar fjölmargra sam tnka og stofnana á sviði hugvís- inda og stuðlað að því. að mynd- að var árið 1949 „International Council for Philosophy and Hum- anistic Studies". í grundvallarreglum UNESCO segir, að tilgangur stofnunarinn- ar sé að stuðla að friði og öryggi með þVí að efla samstarf þjóða með fræðslu-, vísinda- og menn- ingarstarfsemi til þess að auka al- menna virðingu fyrir réttlæti, lög um og mannréttindum og grund vallarrétti manna til frelsis, sem staðfestur er í sáttmála Samein- uðu þjóðanna fyrir allar þjóðir heims, án tillits til kynþáttar, kyns, tungu eða trúarbragða. Eigi eru þessi grundvallarsjón- armið þó alls staðar í heiðri höfð. UNESCO segir, að nú orðið sé í i'áum löndum farið með konur eins og ánauðuga menn eða vinnu- dýr. Hins vegar séu þau lönd enn ýmsu helztu listaverkum, heims- Birgir Thorlaeius: Menningarmála- einuðu þjóðanna c;gi mörg, sem tryggi konum sama réit og sömu tækifæri til mennta og starfa og körlum. Þó sé það staðreynd, að síðan S.imeinuðu þjóðirnar og sérstofn- anir þeirra fóru að láta mál þes'si til sín taka og hafa áhrif á ríkis- stjórnir hinna ýmsu landa, hafi tala þeirra ríkja, þar sem konum ei tryggður kosningréttur, aukizt úi 36 í 72. Af hverjum 100 ólæsum og ó- skrifandi í heiminum cru 70—80 konur. Kvenréttindi sigla í kjöl- far menntunarinnar. UNESCO hefir á 12 ára starfsferli sinum unnið að umbótum á þessu sviði með hjálp alþjóðakennslumáia- stofnunarinnar í Genf og alþjóða vinnumálaslofnunarinnar. Hefir UNESCO kynnt sér þátítöku kvenna : sveitarstjórnar- og lands- málum, og eru áhrif þeirra i efna- hags- og menningarmálum sögð greinilega vaxandi. í Evrópu og Bandaríkjum Ara- eríku hafa konur rétt tilMivers konar menntunar, en í æðri skól- um eru þær samt í miklum minni hluta, naumast yfir 35%. Þetta telur UNESCO benda til, hve ríki, sem telja sig mjög langt a veg komin, geti enn tekið miklum framförum í þessum efnum. Stefna UNESCO er ekki ein- ungis' að hindra, að konur séu beittar misrétti og tryggja þeim i að lögum jafnan rétt og körlum, heldur einnig að hvetja þær tií að notfæra sér þessi réttindi. ^- Js^Jfr^*^' 1.+**^ #**^\ >*&W W 00 j0 m ^^^ Wwífw tsiZZ^'l Hér birtum við nokkuð óvenjulega mynd frá aðalst.v. j . ojmemuðu þiooanna í New i o. K. Myndin er tekin opp eftir hinu 39:haiða:;hösi"og sýnir m. a. þrjá gluggahreinsunarmenn að verki. Eru þeir í flokki sjö manna, sem allan ársins hring,yinna,að því, að pússa hinar blágrænu rúður í hinum 5400 gluggum byggingarinnar. — Ýmsar konur á ráðstefnunni í Delhi deildu á stjórnendur UN- ESCO fyrir, hve seint sæktist um hagsmunamál kvenna, t.d. mennt- un þeirra, og töldu að þeim mál- um væri of lítill gaumur gefinn í starfs- og fjárhagsáætlun stofn- unarinnar fyrir árin 1957 og 1958. UNESCO hefir látið til sín taka misrétti það, sem menn búa sums staðar við sakir litarháttar, og með margvíslcgri upplýsingastarf semi aukið skilning á því, að öll- um beri sami réttur, án tillits til litarháttar, og eins og ég gat um ; áðan gekk Suður-Afríka úr UN- ESCO í árslok 1956 vegna þessara afskipta. UNESCO hefir lagt mikla á- herzlu á og náð miklum árangri í þeirri viðleitni að koma á skipt- um prentaðs máls milli safna og vísindastofnana. í fyrstu var stofn að til skiptisambanda milli nokk- urra bókasafna. En árið 1955 var tdla safnanna orðin yfir 10 þús- und, og nú annast um 100 mið- stöðvar skipti á ritum vísindalegs efnis frá 3500 stofnunum. ; Gjaldeyrisvandræði voru víða mikil eftir stríðið og eru enn, og bækur og kennslutæki ekki alls staðar talin til brýnna nauðsynja. UNESCO hefir látlaust unnið að því með alþjóðlegum samningum >.að ryðja úr vegi margvíslegum hindrunum, sem eru á andlegum samskiptum þjóða. Einn slíkur samningur kom til framkvæmda árið 1952 og lækk- aði eða felldi niður milli aðildar- ríkja aðflutningsgjöld af ýmis konar prentuðu máli, listaverkum, safngripum, kennslutækjum, vís- lindalegum áhöldum og tækjum, áhöldum handa blindu fólki, o.fl. llafa allmörg ríki þegar gerzt að- ilar að samningi þessum. Er nú í athugun, hvort ísland skuli gerast aðili að samningum þessum, hvað sem líður þátttöku í UNESCO. Þá er þess að geta, að UNESCO hefir frá öndverðu hvatt mjög til eflingar bókasafna, bæði staðbund inna og farandbókasafna. í sam- slarfi við stjórn Indlands kom UNESCO á fót fyrirmyndarbóka- safni í Delhi árið 1950, og síðar á tveimur öðrum stöðum, — í Afr- íku og Suður-Ameríku. Er skipu- lag þessara safna rómað, einkum safnsins í Delhi. Þá hefir UNESCO komið I alþjóðlegum sanjtökum meðal safna, og unnið að því að almenn- ii:gur notfæri sér söfn meira en áður. UNESCO hefir efnt til sýn- inga á eftirmyndum af fornum og nýjum málverkum og sent um þorp og borgir í meira en 60 löndum. Hafa verið gefnar út í sórstökum bindum myndir af ýmsum helztu listaverkum heims- ins. ¦ i Þá hefir UNESCO átt þátt í út- gáfu þýðinga á bókum, sem venju- legir bókaútgefeni'dur kynnu að hika við að láta þýða og gefa út vegna örðugleika á að fá þýðend- ui og takmarkaðra sölumöguleika. Snemma á árinu 1956 eða átta árum eftir að starf þetta váí haíið, 'höfðu fyrir atbeina UN- ESCO komið út þýðingar á ensku, arabisku, spænsku, frakknesku og persnesku á ritverkum frá 25 löndum. Að því er leikhúsmál varðar var myndað „Internalional Theatre Institution" árið 1948 til þess að koma, á alþjóðlegu samstarfi í leik húsmálum. Gefur það út tímaritið ,,World Theatre", sem komið hef- ir út í sjö ár og fjallar um leik- listarmál víðs vegar um heim. Hliðstæðri stofnun, á sviði hljómlistar, („International Music Council") var komið á fót árið 1949 með það fyrir augum að kynna hljómlist, aðstoða við út- gá£u tónfræðilegra rita og örva eldri sem yngri til hljómlislar- iökana. UNESCO hefir látið gera nýj- an alþjóðlegan sáttmála um höl- uiidarrétt (Universal Copyright Convention), en sum ríki haf'a v'erið aðilar að einum slíkum samningi, önnur að öðrum, oa nokkur staðið utan við alla slíka samninga. í júnímánuði 1956 höfðu 19 þjóðir fullgilt þennan nýja samning og væntir stofnun- in, að sem flestar þjóðir gerist aðilar að honum. Samningurinn gekk í gildi 16. september 1955. ísland gerðist aðili að hon- um árið 1956. Tekjur UNESCO eru framlög frá aðildarríkjum, og eru fxamlng iii ákveðin af aðalráðstefnu hverii sinni fyrir næsta fjárhagstímabi'L með tilliti til útgjaldaáætlunar- innar. Koma megintekjur stofn-- unarinnar frá stórveldunum. I^in: vegar njóta öll löndin, stór o., smá, sama atkvæðisréttar, — ha'fá, hvert um sig eitt atkvæSi, hvort sem þau greiða háa eða lága fjár hæð til UNESCO. í umræðunum um gildandi fjái'- hagsáætlun vöruðu ýmis ríki S:vo: sem Bretland, Bandaríkin, Kan- ada o. fl. við að hækka áætlun-' ina, en tillaga hafði komið fram um það. UNESCO hefði þegar roörg járn í eldinum og yæri hyggilegt að fara gætilega. Fulltrúi Ráðstjórnarríkjanna lýsti yfir því, að hann væri óvið? búinn að taka þátt í atkyæða- greiðslu um tillöguna. Indland og Brasilía beittu sér fast fyrir hækk uninni og er augljóst, að hin van- ræktu milljónalönd vilja. njótá sem mestrar aðstoðar frá UN- ESCO, fjárhagslegrar og annars konar, enda eiga þau ærin verk- efni óleyst. '.. Ég hef hér að framan drepið, h.uslega á helztu viðfangsefni UNESCO á tímabilinu 1946—1956 og er þar að miklti leyti þrædd skýrsla sú, er ég gaf ríkisstjörri-' inni um IX. aðalþing UNESCO í': Delhi. Fjárhagsáætlun stofnunar- innar fyrir árin 1957—1958, etr samþykkt var í Delhi, var tæp- lega 24 milljónir dollara og í frum varpi að fjárhagsáætlun fyrii næstu tvö ár, 1959 og 1960 eru heildarútgjöldin áætluð liðlega 25 milljónir dollara. Hver aðalráðstefna ákveður framlög aðildarríkjanna með til- Iiti til útgjaldaáætlunarinnar.Mið-: að við gjöldin eins og þaa voru ákveðin í Delhi, hefði h.utur ís^ Iands orðið 0,04% af rúmtega ,23 millj. dollara, eða rúmir 9 þús: und dollarar fyrir bæði árin. Auk" þess greiðir hvert land við inn- göngu 1200 dollara í stðfnsjóð, sem er eign aðildarríkis •>!•; fæst' endurgreilt, ef horfið er í'r sanii tckunum. Hvert land kostar þar'. að auki þátttöku fulltrúa sinna } aðalráðstefnum. Um kos' nað við aðrar ráðstefnur fer eftir átyik- um liverju sinni. Til þess að gefa hugmýnó' um. hvernig fjármunum UNFS 0 v>. skipt milli hinna ýmsn siarfs- greina, ætla ég að nefn;i Kér að-. eins s'tærstu gjaldaflokkan;: i 'ji.Ifl-. andi fjárhagsáætlun: I. Almennur kostnaður: ! dollarar. 1) Aðalráðstefnan ...... ^r,0.694 2) Framkvæmdaráðið . . '64.482 615.176 II. Framkvæmdir og fyrirgreiðsla: 1) Kennslumál .... •í.0'2.753 - 2) Aukning barnafræðsii. í S.- og Mið-Amen'k (þjálfun kennara) «i' 1.895 3) Ná'ttúruvísindi .. 1 1 61.680 4) Vísindalegar fannsó ¦ ii'i- á sandauðnum ^86.632 . 5) Þjóðfélagsvísindi \-.8t.937. 6) Menningarmál '.. 2.263.380. 7) Austræn og vestræn menningarverðmæti, gagnkvæm kynning H39.209 : 8) Upplýsingastarfsemi -0.117- 9) Skiptiferðir o.fl. !.184.366' 10) Almennar ályktanir ":16.78S- 11) Útgáfuslarfsemi o.i'l. J.íöl.105 ' 17.032357 III. Ahn. framkvstjórn ,iH6.797' IV. Ýmislegt ........ hl 4.808: V. Óráðstafað ........ 69.717' 23.849.355' És ætla ekki að i'ar; i lib '¦!.;-.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.