Tíminn - 10.03.1959, Blaðsíða 4

4
T í MIN N, þrigjuÆsginn 10, Miarz 1950
Útgefandl: FRAMSÓKNARFLOKKURINN
Ritstjóri: Þórarinn Þórarinsson.
Skrifstofur í Edduhúsinu við Lindargðtu
Símar: 18 300, 18 301, 18 302, 18 303, 18304.
(skrifstofur, ritstjórnin og blaðameim)
Auglýsingasími 19 523. - Afgreiðslan 12323
Prentsm. Edda bf. Sími eftir kl. 18: 13948
Úrræði Sjálfstæðisflokksins
koma í dagsljósið
SATT að segja munu
ekkí margir hafa búizt við
nýjum úrræðum í efnahags
máium af hálfu ríkisstjórn
ar Alþýðuflokksins. Úrræði
í þeim málum hafa yfirleitt
ekki komið' úr þeirri átt. —
Hins vegar munu ýmsir
hafa vænzt þess, að sá stjórn
arflokkurinn, sem mestu ræð
ur, Sjálfstæðisflokkurinn,
myndi hafa sitthvaö í poka-
horiiinu af spánýjum og
snjölluni úrræðum, þegar
hann þyrfti til að taka, Að
vísu hafði flokkurinn ekki
gert mikið að því að hampa
þeim meðan hann var í
stjórnarandstöðu. Hins veg-
ar hafði hann gagnrýnt all-
ar efnahagsráðstafanir fyrrv.
rikLsstjórnar af slíkum hof-
móði, aö ýmsir freistuðust til
að halda, að flokkurinn byggi
yfir einhverjum snilliráðum,
sem hann myndi grípa til,
þegar honum gæfist kostur á
að láta ljós sitt skína.
Nú er flokkurinn búinn að
vera stjómarflokkur í þrjá
mánuði og hefur því haft
allgott ráörúm til þess aö
sýna þau úrræði, sem hann
hefðí fram að færa. Hver er
þá nifíurstaðan af þessum
reynslutíma?
ÞVÍ skal vissulega ekki
neitafí, að rikisstjórnin hef-
ur sifcihvað aðhafzt í efna-
hagsmálum á þessum tíma.
Hún hefur aukið niöur-
greiðslur á verðlagi um nær
100 millj. kr. á ári. Þetta er
hins vegar ekki neitt nýtt úr
ræði. Þá hefur stjórnin auk-
ið uppbætur á útflutnings-
vörur um enn hærri upphæð.
Það var ekki heldur neitt
nýtt úrræði. Stjórnin á það
svo eftir, sem ekki skiptir
minnstu í sambandi við slík
úrreeði, en það er aö afla
fjár til að mæta auknum út
gjöidum, er af þeim leiða. —
Hún hefur staðið ráðalaus
frammi fyi'ir þeim og virð-
ist nú helzÆ hugsa til þess að
slá þessu á frest fram yfir
kosningar.
Víssulega bendir þetta ekki
til þess, að Sjálfstæðisflokk
urinn hafi búið yfir einhverj
um nýjum undraráðum, eins
og ýrasir freistuðust til að
halda af skrifurn hans með-
an hann var í stjórnarand-
stöða.
Þá hefur svo stjórnin sett
löggjöf um að ógilda aö
mestu kauphækkunina, er
Sjálfstæðisflokkurinn þakk-
aði sér mest fyrir að hafa
knúið fram á síðastl. sumri.
Ekki veröur það talið neitt
fyrirmyndarúrræði að knýja
fram kauphækkun, sem jafn
harðan er svo tekin aftur af
sömu aðilum og knúðu hana
fram.
SAGAN af úrræðum ríkis
stjórnarinnar er hins vegar
enn ekki fullsögð. Viðskipta-
málaráðherra gerði grein fyr
ir nýjasta úrræði hennar á
Alþingi í seinustu viku. í
stuttu máli hljóðaði boðskap
ur hans um þetta nýja úr-
ræði á þessa leið: Auka verð
ur innflutning á hágjaldavör
um — sem eru aðallega lúx-
usvörur, — verulega frá því
sem var á seinasta ári. Af
því leiðir, þar sem meiri gj ald
eyri verður varið til ráðstöf-
unar nú en þá, að. draga verö
ur úr innflutningi ýmissa
nauösynjavara frá því, sem
var á árinu, sem leiö.
Rökin fyrir þessu eru eink
um þau, að ÚtflutningssjóÖ-
ur fái ekki nægar tekjur,
nema innflutningur lúxus-
vara sé aukinn.
Vart getur farið hjá því,
að menn sjái ekki hvert ör-
þrifaráð hér er um að ræða.
Lúxusvöruinnflutningur verð
ur aukinn til tekjuöflunar
fyrir ríkissjóð, þótt af því
geti leitt skort á nauðsynleg-
ustu vörum. Fátt sýnir minni
viðleitni til raúnhæfra að-
gerða heldur en þegar farið
er inn á slíka braut.
Það er algerlega ósatt, að
fyrrv. ríkisstjórn hafi farið
inn á þessa braut. Öll við-
leitni hennar beindist að því
gagnstæöa, t.d. efnahagslög-
in á síðastl. vori. Þetta upp-
lýsti líka viðskiptamálaráð-
herra í þeim umræðum, sem
urðu um þessi mál á Alþingi.
Hann skýrði frá því, að inn-
flutningur hátollavara hefði
orðið mun minni á seinasta
,ári en ráðgert hafði verið í
áætlun innflutningsnefndar.
Orsökin var sú, að ríkisstjórn
in Iét nauösynjavörur sitja í
fyrirrúmi.
ÞAU úrræði rikisstjórn-
arinnar, sem þegar er kunn
ugt um og hér hafa verið
rakin, eru vissulega ekki mik
il auglýsing um það, að Sjálf
stæðisflokkurinn hafi haft
eitthvað nýtt og snjallt til
málanna að leggja, þegar
hann gerðist stjórnarflokkur
að nýju. En á hann þá kann-
ske ekki einhver leyniráö enn
í pokahorninu? Geymir hann
sér ekki einhver ráö fram yfir
kjördæmabreytingu og kosn-
ingar? En þótt svo sé, er
samt e.kki hyggil. að dæma
hann fyrst og fremst af þeim
ráðum eða ráðaleysi, sem
hann sýnir fyrir kosningar?
Halda menn kannske, að það
sé eitthvað betra, sem hann
þorir ekki að sýna fyrr en
eftir þær?
Jafnvel Ólafur Thors var
svo hreinskilinn í áramóta-
greininni sinni í vetur, að
lýsa yfir því, að aðalúrræði
Sjálfstæðisfl. sem hann skil-
greindi þó ekki nánara,
myndi fylgja svo mikil kjara
skerðing, að flokkurinn setti
það ekki á oddinn að svo
stöddu, þ.e. ekki fyrir kosn-
ingar.
Um Alþýðuflokkinn þarf
einskis að spyrja í þessu sam
bandi. Eins og réttilega var
tekið fram í Stúdentablað-
inu, er það fjósameistarinn
sem ábyrgöina ber i stjórnar
fjósinu.
ERLENT YFIRLIT:
Kynþáttadeilurnar í Nya
Nýlendustjórn Breta talin betri en yfirrátS hvítra heimamanBa
SEINUSTU DAGANA hefir at-
hygli manna víðs vegar um hcim
beinzt að landi einu í Afríku, Ny-
asalandi, sem áður hefir að litlu
verið getið í fréttum. Ástæðan er
sú, að þar hefir komið til blóðugra
átaka milii blökkumanna, sem
landið byggja, og hinna fáu hvítu
manna, sem þar fara með stjórn.
Þótt búið sé að gripa til harðra
ráðstafana í því augnamiði að
kveða uppreisn blökkumanna nið-
ui*, fer fjarri að búizt sé við því,
að þessi átök séu úr sögunni.
■Fram til seinustu ára hefir ríkt
mjög friðsamleg sambúð milji
hvítra manna og blökkumanna i
Nyasalandi, enda hefir fátt hvítra
manna sezt að í landinu. Hvítir
menn eru nú taldir um 8 þús., en
íbúar landsins eru alls um 3 millj.
Nyasaland hefir verið brezkt
verndarsvæði síðan 1891, er ættar-
höfðingjar landsins gengu sjálfvilj
ugir undir brezk yfirráð. Meðan
landið heyrði beint undir brezka
nýlendustjórn, var sambúðin yfir-
leitt góð milíi Breta og blökku-
manna. Þetta breyttist hins' vegar
eftir 1953, þegar ákveðið var að
Nyasaland yrði sameinað Suður-
Rhodesm og Norður-Rhodesíu.
Verður vikið að því síðar.
NYASALAND er fremiu- lítið
land eða 49 þús. fermílur og er
landbúnaður aðalatvinnuvegiu
þess. Til samanburðar má geta
þess, að Suður-Rhodesía er 150
þús. fermílur og Norður-Rhodesía
290 þús. fermílur. Þó er fólksfjöld
sm mr ■
SIR ROY WELLENSKY
inn ekki nema 2,5 millj. í Suður-
Rhodesíu og 2,3 millj. í Norður-
Rhodesíu. Nyasaland er því fólks-
flest þessara landa. Frá hendi nátt
úrunnar er hað líka fátækast
þeirra, því að námuauðæfi eru
mikil í Rhodesíiuium báðum.
Nafn sitt dregur Nyasaland af
stóru vatni, sem er í landinu og
er aðalbyggðin meðfram því. Mikil
hluti landsins er hálendur. Nátt-
úrufegurð er mjög rómuð í Nyj-
asalandi og loftslag þar fremur
heilnæmt, þótt landið liggi nálægt
miðbaugnum. Því hefir verið spáð,
?ð Nyasaland muni verða mikið
i'erðamannaland í framtíðinni.
Ættflokkarnir, sem landið byggja,
lifa enn frumstæðu lífi og halda
fast við gamla siði. Þó hefir dreg-
ið þar mikið úr ýmis konar hindur
vitnatrú á síðari árum og kristn-
um trúboðum orðið vel ágengt þar.
Það er ekki sízt fyrir atbeina
þeirra, að landsmenn hafa orðið
fyrir nokkrum evrópiskum menn-
ingaráhrifum.
EINS OG ÁÐUR segir var kom-
ið á sambandsríki Suður-Rhodesíu,
Norður-Rhodesíu og Nyasalands
árið 1953, er gengur undir nafn-
inu Bandalag Mið-Afríku. Þetta
nýja rí'ki hefii- víðtæka heima-
stjórn, en nýtur þó enn yí'irstjórn-
ar Breta, er áður réðu þessum ný-
lendum. Ætlunin er sú, að það
öðlist fulit sjálfstæði eftir nokk-
urn reynslutíma.
Þetta kort af Afríku birtísf nýlega í
Newsweek. örvarnar benda á þá
staSi I álfunni, þar sem róstur hafa
verlS að undanförnu, en eirvkum hafa
þær átt sér stað i Nýasatandi og
Rhodesíu.
Frá efnahagslegu sjónarnuði átti
þessi sameining að vera ávinning-
ur fyrir Nyasalancl, þar sem það
er fátækast og fjölbyggðast þess-
ára ianda. íbúar Nyasalands litu
hins vegar á þetta mál frá öðru
sjónarmiði. í Rhodesíu eru hvítir
menn tiltölulega miklu fjölmenn-
ari en í Nyasalandi eða um 210
þús. 1 Suður-Rhodesíu og 70 þús.
í Norður-Rhodesíu. í Rhodesíum
hafa hvítir menn náð námum og
jarðeignum undir yfirráð sín og
kjör hlökumanna eru þar litlu
betri en þau eru í Suður-Afríku.
íbúar Nyasalands óttast því mjög,
að sameiningin við Rhodesíu
muni fylgja verulegur réttinda-
missir. Frá.sjónarmiði þeirra væri
sameiningin við Tanganyika, sem
liggur næst fyrir sunnan, miklu
eðlilegri, en Tanganyika heyrir
undir eftirlit Sameinuðu þjóðanna
og þar er ofríki hvítra manna
miklu minna en í Rhodesíu.
MEÐAL forustumanna Nyasa-
Iands vakti það og mikla óánægju
á sínum tíma, að ákvörðunin um
að sameina iandið Norður- og
Suður-Rhodesíu, var tekin án þess
að það væri borið nokkuð undir
þá. Fyrir Bretum vakti með þess-
ari sameiningu að koma í veg fyr-
ir, að Súður-Rhodesía sameinaðist
Suður-Afríku, en fyrir því var
nokkur áhugi þar. Ef svo færi nú,
að Nyasaland gengi úr Bandalagi
Mið-Afríku, 'gaeti það ieitt til þess,
að það yrði oían á, að Suður-’
Iihodesia — eg jafr.vel Norður-
Iíhodesía einr>.'g •— sameinaðist
Suður-Afríku, a. m, -k. ef hvitir
menn i þessura iíöndum fcngjti að
ráða.
Bæði Suður-RRodesía og Norður-
Rhodesía tirða þannig til sem sér-
stæðar heildiri að Cecil Rhodes’,
l.inn frægi bi'Czki landyinninga-
maður, kom þessum löndum undir
yfirráð brezká Suður-Afríkufélags-
ins með því aS semja við ættar-
höfðingjana, er löndir. hyggöu. Fé-
lagið fór svo með stjórn landanna
fram til 3923, et þau.gengu beint
undir brezku krúnuna. Síðan hefir
Suður-Rhodesia haft víðtæka
heimastjórn, en Norður-líhodesía
hefir verið brezk nýlenda eins og
Nyasaland.
TILGANGUR BRETA með því
að búa til sambandsTÍki úr þessurn
þremur löndum, hefir verið sá, að
j köma þarna a i'ót öflugu, sjálf-
slæðu ríki í framitiðinni. Sambands
j stjórnin undir. iorustu Ray Welien-
sky forsætisráöherra leitar nú fast
eftir því, að Bæotar viðurkenni al-
gert sjálfstæði sambandsríkisins
ekki síðar en á næsta ári. Brezka
stjórnin viroist mjög treg til þess.
Óeirðirnar i JSJyasalandi standa
ekki sízt í sambandi við þetta. íbú
ar Nyasalands vilja fyrir alla
nntni afstýra,- því, að sjálfstæði
sambandsrikisins verði viðurkennt,
því að eftir íiað lyki öHum yfir-
i ráðum Breta þar og hinir hvítu
líbúar í sambandsríkinu fengju öll
j völd í sínar hendur. Af tvennu
: illu telja blíjfekumenn betra að
Ibúa um sinn við nýlendustjórn
Breta en að 'Aemast urtdir alger
yfirráð hinna úvítu heimamanna.
í ÁTÖKUM þeim, sem nú
standa yfir, ber einna tnest á
•tveimur mönnstm, Roy Welensky
og dr. Hastings Banda.
Roy Welensky er forsætisráð-
lterra sambandsríkisins. Hann er
j 52 ára gamall, kominn af pólsk-
•um ættum. Hann gerðist ungur
járnbrautarstarfsmaður og varð
brátt aðalforingi í fagsanvtökum
járnbrautarmahna. Hann er mjög
J aðs'ópsmikill feringi, allvel sjálf-
í menntaður, harður og óvæginn í
jltorn að taka og hefir ákveðnar
1 skoðanir. Harm er rnanna inestur
vexti og var um skeiö mesti
hnefaleikagarpur í þessum Jilitta
heims. Afstaða hans til blökku-
manna virðíst 7iá óðum vera að
nálgast afsteSu stjórnarinnar
(Framhald á 7. 9Íðu)
Verðlækkunarsíefna íhaldsins
í Reykjavík
Þrátt fyrir afflt skraf
stjórnarblaðanna uim niður-
færslu og verðfeekkanir,
hefir bæjarstjómarmeiri-
hlutinn í Reykjavík hækkað
eftirfarandi álögnr, sem liér
segir, síðan miv. riMsstjórn
kom til valða:
Útsvör bæjarbúa hækka á
þessu ári um 10 mllljónir
króna.
Fasteiguagjöhl teæjarbúa
Iiækka á þessu ári mn 6,6
milljónir- króna.
VatnsskaUurinm liækkar
um 6,3 milljónír króna.
Hækkunin á fastelgimagjöld-
um og vatnsskatíi Isafa þeg-
ar haft þau áhrif víða að
hækka húsaleigu.
Hafnargjöld, þ.e. viiru- og
skipagjöld, sem siffiar leggj-
ast á vöruverð, hæfeka um
3 millj. króna.
Rafmagusveraið hæikJkur
um 4,3 milljénlr kxóna fraui
vfir það sem eðlilegt er
sanikvæmt viísltölu.
AHs nema þessar uppfeæð-
ir 30,2 milíjémim kióna, en
auk þess heEir toærinn hækk
að aðgangseyri að sunöiiaug-
um, sundhöUj toaðliúsi og
daggjöld á fearnaheimiluni.
Nema þær htækkanir ekki
undh- einni millj. króna á
ári.
Svo ber Sjálfstæðisfilokk-
urinn sér á tarjóst og þyk-
ist vera önnotm kafinn við
niðurfærshtr og verðlaekk-
anir!
Ætlai' meiiráMuti Reykvík
inga að haldla áfram að
láta blekkjast af svoaa á-
ró'ðri?
!
1