Tíminn - 29.09.1962, Blaðsíða 2

Tíminn - 29.09.1962, Blaðsíða 2
S .¦¦¦-..'.. Hershðfðinginn, sem sigraöi án ess að skoti væri hleypt af VÍDAVANGUR í hernaðarsögunni úir og grúir af nöfnum þeirra hers- höfðingja, sem hlutu frægð og frama fyrir unnar orrust- ur. Það virðist öllu erfiðara að hljóta frægð sem hers- höfðingi fyrir það að lenda ekki í styrjöld. En það gerð- ist í seinni heimsstyrjöld- inni, Hershöfðinginn sem sigur vann án þess að hleypa skoti úr byssu var fyrrver- andi yfirmaður svissneska heraflans, Henri Guisan. Að vísu var Sviss hlutlaust í stríðinu. En tvisvar var útlitið ófriðlegt fyrir Svisslendinga, í fyrra skiptið eftir uppgjöf Frakk lands og í seinna skiptið eftir ó- sigur Mussolinis. f bœði skiptin var Hitler reiðubúinn að ráðast á Sviss. Stjórnmálamennirnir svissnesku hneigðust að þvl í fyrstu að láta undan kröfum Þjóðverja og leyfa liðsflutninga tim svfesneskt landsvæði. En Guisan þverneitaði og styrkti svo varnir landsins að Þjóðverjar hættu ekki á að gera innrás. Að vísu var Sviss hlutlaust í stríðinu en bak við tjöldin var unnið að því að koma á friði á ný. Og Svisslendingar vissu að fyrsta skilyrðið fyrir friði var að koma Hitler fyrir kattarnef. And stætt hernaðaryfirvöldum ann- • arra landa, eru hershöfðingjar Svisslendinga kjörnir af þjóðinni og hafa mikil áhrif á stjórnmál- in. Guisan hershöfðingi tók til starfa einbeittur og ákveðinn og lagði bandamönnum lið. Hlut- leysinu var haldið — en bak við tjöldin var rekin víðtæk njósna- starfsemi, sem beindist gegn nazistum — í þjónustu friðar- ins. Herinn Guisan varð þjóðhetja og naut þess heiðurs í lifanda lífi að gata í Lausanne var skíi'ð í höfuðið á honum. Hann dó í apríl 1960. Þegar seinni heimsstyrjöldin hófst var Sviss óviðbúið eins og önnur lönd, — utan Þýzkalands. í einu vetfangi varð að breyta landinu úr friðsömu ferðamanna- hæli í óvinnandi vígi. í Sviss er herskyldu á annan ÚR ÖéftUIVr LÖNDUM iiiiii"'iT'ílrÍM*>ilVl"É'líiit"l Svissneski hershöfðinginn Henri Guisan kom tvisvar í veg fyrir árás Hiflers á Svissland og svissneska leyniþjónustan hélt uppi víotækum njósnum í þágu friðarins. veg hagað' en í öðrum löndum. Þar eru karlar á aldrinum 20— 60 ára látnir bera vopn og þjálf- aðir með vissu millibili. í hin- um eiginlegu hersveitum eru all- ir karlar á aldrinum 20—36 ára. Á stríðsárunum var einnig bú- ið svo um hnútana að konur — sem hafa ekki atkvæðisrétt 1 landinu — gætu fengið þjálfun í hernaðajmennsku. Þessi tilhögun reyndist ákjós- anleg þegar á reyndi á hættunn- ar stund og í stríðslok var fjórð ungur allra Svlsslendinga undir vopnum. Ofsahræðsla ' Þann 30. égúst 1939 þegar Evrópa rambaði á barmi tortím- ingar var Henri Guisan útnefnd- ur yfirmaður alls heraflans af þjóðþinginu í Bern. Á friðartím- um ber enginn þann titil. Svo seg ir í lögum að enginn skuli út- nefndur hershöfðingi yfir öllum hernum nema á hættustund til að verja landið. Það' var síður en svo auðvelt viðfangsefni sem Guisan fékk í hendur. Herinn var mjög sundur leitur og hafði hlotið misjafna þjálfun auk þess sem erfðavenj- ur Iþyngdu starfsháttum hans. Hin þrjú höfuðvigi landsins, Sargans, St. Maurice, og St. Gott hard voru ekki búin undir ný- tízkuhernað og í upphafi stríðs- ins hafði ekkert verið gert til þess að' notfæra sér hin bröttu Henri Gúisan, hershöfSíngi Alpafjöll til varnar landinu. Guisan lét það verða eitt af sínum fyrstu verkefnum að skipu leggja njósnadeild svo hann gengi ekki í algerri blindni. Þessi deild, sem er svo nauðsynleg I nútímahernaði var í fyrstu að- eins skipuð 10 mönnum undir forystu Roger Masson. Þegar í stríðsbyrjun reiknaði Guisan með því að alvarlegasta hættan væri á innrás Þjóðverja. Hann taldi litlar líkur á þvl að Frakkar réðust inn í landið. Því beindi hann öllu afli sínu að því aS styrkja varnir landsins í norðri. Herinn var því staðsett- ur á línu sem dregin var frá Bas- el-Ziirich-Wallenstadt og sneri byssuhlaupum gegn Þýzkalandi. íbúarnir fylltust ofsahræðslu er þeir urð'u þess varir hvað um var að vera og Guisan hóf því siðferðilega hvatningu meðal her manna og borgara, hann sann- færði fbúana um að Sviss yrði varið, og herinn væri þess bæði megnugur og viljugur. En áður en af því yrði, greip ofsahræðslan um sig. Þann 10. maí 1940 byrjaði fólk að flýja frá landamærunum í norðri. Þessi flótti stóð í fjóra daga, unz komið var á reglu og ró að ný. Enginn láir svissnesku stjórn- inni þótt hún yrði gripin ótta er þýzkar sprengjuflugvélar fóru að fljúga yfir landið og þýzkir her- flokkar náðu frönsk-svissnesku landamærunum 17. júní. Þrem dögum síðar féll Frakkland. Raddir vora uppi í þýzku her- stjórninni um að innlima Sviss úr því slátrunin var byrjuð á annað borð. í Bern voru ýmsir stjórnmálamenn sem hölluðust að því að viðurhlutaminnst væri að láta undan Þjóðverjum, a. m. k. reyna að forðast stríð. (Framhald á 12. síðu). í GÆR biríist hér b'réfkorn um vandamál daglega lífsins, eftir J.K.J. og var þar rætt um græn. metl. 'Hér er annað bréf frá sama höfundi, og segir hann þnr frá at- hyglisverðum sögnum manna um fæðingarstað hins alkunna kvæðls, „Þú bláfjallageimur með helðjökla Svissneskir hermenn á heræfingu. hrlhg", eftlr Steingrfm Thorsteins- iorti „KUNNUGT ER, að oft berast ýms- ar ósamhljóða sögur manna á miiii um það, hvernig ýmis verk lista- manna haf> orðið til og hvar. Sög- ur þessar greiná frá tildrðgum, staS og stund. — Þarna stóð skáld ið og horfSi I þessa átt. Þá opnaS. Ist honum sýn og hann orti þetta kvæSi, segja menn. Margar þessar flökkusögur eru sannar ,cn aðrar fara milli mála. Þær geta verið skemmtilegar og leltt tll ýmissa athugana og melri skllnings á efni — t.d. kvæSa. Af þelm geta spunnizt iangar og marg þættar umræSur manna á milli. FYRIR NOKKRUM árum fræddl Ár- nesingur mlg á þvf, aS Steingrím- ur skáld Thorsteinsson hefSÍ ver. IS staddur austur í Grafningi, ná- lægt NeSri-Hálsi, er hann orti hið alkunna kvæSi sitt: Þú bláfjalla- geimur meS heiðiöklahring. Álfta- vatn er þarna skammt frá f aust- urátt, og fögur og blá fjöll gnæfa yzt við sjónhring í norðrl og austri, svo að vel er skáldið staS- sett og umhverfið í samræmi við efni og orð kvæðisins. En vfðar eru álftavötn og blá fiöll á íslandi. ,Mcr þótti saga Árnesingsins senni. leg og skemmtileg, en hef ekki grennslazt um þetta nánar. Mér fannst ég þó vera aS nokkru fróð- ari en áSur. EN NÚ KEMUR annaS hljóS f strokklnn. Eg fæ i hendur árbók FerSafélags íslands áriS 1962, og er hún um ArnarvatnsheiSi og Tvídægru eftir Þorstein Þorsteins- son frá Húsafelli. Á bls. 78 neSan tii seglr svo: „Steingrímur skáld Thorsteins- son'gisti cinu sinnl á Skúteyrum (voriS 1874) meS elnhverjum öSr. um höfSinglum (sbr. sögur Þór- halls biskups, Alm. bókafélagið 1961) á leið norður. Þá svaf Stein- grímur minna en hinir og var þá aS yrkja kvæSið: ÞÚ BLÁ. FJALLAGEIMUR. Á Skúteyrum sést ekkert álftavatn, en kvæSið hefur átt að lýsa unaSi heiSarínn- ar etns og hann sá hana á leið'. Innl norður." SVO MÖRG eru þau orð, og langt er mllli Grafnings og Skúteyrar á Grfmstunguheiði. Báðar sögurn- ar eru skemmtilegar um tildrög þessa hugliúfa kvæðis, sem hvert 'mannsbarn á íslandi hefur sungið með sænska laginu heilan manns aldur. Eg geri ráð fyrir, aS saga Árnesingsins gangi manna á milli fyrir austan fjall, hvaðan sem hún er kcmin í þeim búningi, sem hér er grelnt. Höfundur bókar Ferða- félagsins, sem áður er tilgreind, getur hcimildar fyrir sinni sögu. Talið er réttara að hafa það, er sannara reynist, þó að í litlu sé, en torvelt er oft að finna það, og ef ti| viil verður svo hér. J.K.J." Litlu feginn Mbl. er kampakátt í gær, og þykist hafa fengið sýknudóm hjá Tímanum. Og sýknudómur- ima, sem Tíminn birti, er þessi: „Ýmsar byggingar hafa auk. izt á þessu ári aftur eftir stöðn unina og siamdr'áttinn fyrstu ár þessarar ríkisstjornar, því að þðrfin rekur menn ti'l að byiggja, hvað sem þaS kostar". Mbl. varð svo kátt, þegar það sá þessi orð I forystugrein Tímans í fyrradag, að ritstjór- armir skrifuðu stórgrein um málið og sögðu: Þama sjáið þið, loks er Tíminn bú'inn að sýkna stjórnina af samdfettar- ákærunni. En heldur er nú sýknan linlega orðuð. Það er auðvitað staðreynd, að ýmsar byggingar hafa auk- izt á þessu ári eftir þá stöðvun, sem áður 'átti sér stað af völd- um viðreisnarinnar. En þetta stafar ekki af því, að ríkis- stjórnin hafi gert ajmenningi auðveldara að byggjí — síður en svo, því að afrek hennar að meira en tvöfalda bygg'ingar- kostnaðinn stendur enn óhaigg- að í fullu gildi. En ástæðan er sú, að svo lífsnauðsynlegar framkvæmdir sem byggingar, verða ekki stöðvaðar longi með ól'Iu. Þó að sama stjórnaróár- an ríki, verða menn að hef jast handa aftur, HVAÐ SEM ÞAÐ KOSTAR, þó að menn verði að hætfca í bili, þegar rfkisvaldið rekur slagbrand í veg manna. Húsnæðisvandræði hér í höfuð staðnum eru nú svo gífurleg og húsaleiga hefur þotiÍJ svo upp síðlistu mánuði, svo og húsaverð, að einstaka menn rá'ð ast nú á þann þrítuga hamar að koma sér þaki yfir höfuð, þó aó' hann virðist allt að því ókle'ifur. Þessir menn eru þó fáir enn og miklu færri en á tímum næstu ríkisstjórna á undan. Þeir geta byggt En það voru ekki þessar byggingar, sem Tíminn átti við, er hann sagði, að „ýmsar byggingar" hefðu aukizt held- ur á þessu ári, euda veita þær ekki teljandi atvinnu, en í því sambandi var á þetta minnzt. Sú byggingaaukning, sem um er aff ræða á síðustu missirum, eru starfshús heildsala, stór- kaupmanna, iðjuhölda og ný- ríkra stórgróðiamanna. Það eru hús eins og þau, sem nú sjást rísa hér inn með Suðurlands- brautinni og víðs vegar um bæ. Það eru gróðahús einkafjár- magnsins. Efnahaigsráðstafanir þessarar ríkisstjórnar voru fyrst og fremst til þess ag dæ'la gróðanum í þær hendur. Það tókst mætavel, og fyrstu ár ,viðreis>narstjórnarinnar' færði einkabraskinu slíkt morð fjár, að því verðtir ekki mikið fyrir að byggja hallir eftir tveggja ána „vi'ð'rcisnar"-gróða. Það eru þessar bygging.ar, sem hafa auk izt og kalla á nokkurt vinnuafl i byggingaiðnaðinum. Ég er Þýzkalands- keisari Maður nokkur á geðveikra- hæli sagði ævinlega, þegar hann hitti fólk: „Ég er Vil- h]"álmur Þýzkalandske'isiari". Morgunblaðið' hefur tekið þetta upp og hefur dag'lega svipaða setningu yfir, stundum á nokkr um stöðum í blaðinu. Setning- in er þessi: „Viðre'isnin hefur tekizt". Nú er það orðin föst venja þessa stjórnarmáligagns í hvert skipti, scm óðadýrtíðin (Frámhald á 12. síðu). ¦¦¦¦¦¦^¦¦¦BaiiaBSiissaaBssissTri TIMINN, laugardaginn 29. sept. 1963 —

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.