Alþýðublaðið - 24.02.1940, Blaðsíða 3

Alþýðublaðið - 24.02.1940, Blaðsíða 3
LAUGAIHJAGUR 24. FEBR. 1940. ALPtÐUBLAmB ALPtÐUBLABW RTTSTJÓRI: T. R. VAJLDEMARSSOR. 1 íjstrvem hat»: STEFÁN PÉTURSSON AFGREÍÐSLA: ALÞÝÐUHÚSIK O (Inngangur frá HverfUgötu) SÍMAR: 4jS00: Afgreiöíslá, auglýsiQgar. 4JÍ01: Ritstjórn (tanl. frétttr). 43®2: Ritetjóri. 4C03: V. S. Vilhjélm# (heima). 4005: AlþýBuprentsmiðjan. 4900: AfgreiBsla. 5021 Stefán Pétursson (heima). ALÞÝÐUPRENTSMIÐJAN Fjárlsgafrumvarp Jakobs Möllers. ÞAÐ liggur í augum uppi, að það hljóti að vera hálf- gert handahófsverk að gera á þessum vetri áætlun um tekjur og gjöld ríkissjóðs fyrir árið 1941, eins og nú er ástatt í heiminum. Flestir munu líka hafá gert ráð fyrir því, að fjár- lagafrumvarpið fyrir 1941, sem nú hefir verið útbýtt á alþingi, yrði mjög svipað því, sem sam- þykkt var á síðasta Alþingi. Og að minnsta kosti mun mjög fáum hafa dottið það í hug, að gert yrði ráð fyrir lægri útgjöldum á næsta ári, eins og nú horfir um verðlag í landinu og kostnað við rekstur ríkis stoxnana. En hið ólíklega hefir orðið ofan á. Fjárlagafrumvarp- ið áætlar útgjöld ríkissjóðs á árinu 1941 tæpar 17 milljónir króna eða um 1 milljón minni, etx árið 1940. Það er fjármálaráðherra einn, sem hefir undirbúið þetta fjár lagafrumvarp og ber að öllu leyti ábyrgð á því. Það hefir meira að segja verið upplýst í blaði Framsóknarflokksins, að frumvarpið hafi ekki einu sinni verið lagt fyrir ráðherrafund fyrr en það var fullprentað. — Munu það vera óvenjuleg vinnu brögð við undirbúning fjárlaga- frumvarps, en þó ekki með öllu óskiljanleg, þegar hið nýja fjár- lagafrumvarp er nánar athugað. Til þess að ná þeim sparnaði um 1 milljón króna á útgjöldum ríkisins, sem áætlaður er í fjár- lagafrumvarpinu, er gert ráð fyrir, að þau fjárframlög, sem á yfirstandandi ári ganga til landbúnaðarins verði skorin niöur um hvorki meira né minna en 900 þúsund krónur, þar af jarðabótastyrkurinn um 380 þúsund krónur, fjárfram- lögin til bænda vegna mæði- veikinnar um 190 þúsund krón- ur, framlagið til nýbýla og samvinnubyggða um 105 þús- und krónur, til byggingar- og landnámssjóðs, sem var lækk- að mjög verulega á síðasta þingi, um 50 þúsund krónur, og byggingarstyrkir til bænda um 50 þúsund krónur. Af öðrum útgjöldum, sem á- ætlað er, að skorin verði niður, má nefna framlagið til nýrra þjóðvega, samtals um 150 þús- und krónur, til verkamannabú- staða um J30 þúsund krónur, til hafnargerða, bryggjugerða og lendingarbóta, um 120 þúsund krónur, og til jarðakaupasjóðs uni 65 þúsund krónur. Um verulega nýja útgjalda- liði er ekki að ræða aðra en fjárframlag til dýrtíðarupp- bótar á laun opinberra starfs- manna, sem áætlað er að nemi 500 þúsund krónum. Fyrir attknum reksturskostnaði ríkis- stofnana virðist að öðru leyti, þrátt fyrir vaxandi dýrtíð, ekki vera ráð gert. Hinsvegar eru fjárframlög til viðhalds og end- urbóta á þjóðvegum áætluð 125 þúsund krónum hærri en á yfir- f standandi ári, og mun það eiga að vega að nokkru upp I á móti þeim niðurskurði, sem á- ætlaður er á fjárframlögum til nýrra þjóðvega. Það getur ekki hjá því farið, að þetta fjárlagafrumvarp verði fyrir mjög alvarlegri gagnrýni og verulegum breytingum við umræður á þingi, enda kemur það greinilega fram í báðum blöðum Sjálfstæðisflokksins í gær, að þau ganga út frá því. Það lítur út fyrir, að fjármála- ráðherrann hafi með slíku fjár- lagafrumvarpi viljað sýna hinn margyfirlýsta sparnaðarvilja Sjálfstæðisflokksins í verki, — enda lætur Vísir svo um mælt í gær, að enginn ágreiningur geti verið um það meðal Sjálf- stæðismanna, að lagt hafi verið inn á rétta braut með því að lækka útgjaldaliði fjárlaganna. En það er nú svo. Morgunblað- ið viðurkennir þó, að „enda þótt ýmsir útgjaldaliðir, sem þarna sé höggvið skarð í, hljóti,“ eins og það kemst að orði, „að lækka eitthvað vegna hins ríkj- andi ástands, sé hæpið að svona stórfelldar lækkanir geti komið til greina, án þess að eitthvað annað komi í staðinn til stuðn- ings og styrktar þeim, sem hér eiga hlut að máli.“ Og þegar meira að segja annað blað Sjálf- stæðisflokksins viðurkennir slíkt, þarf enginn að furða sig á því, þótt „þeir, sem hér eiga hlut að máli,“ eins og það kemst að orði, vilji fá mjög verulega lagfæringu á þessu fjárlaga- frumvarpi, áður en það verður samþykkt. Það kann að vísu að vera, að það sé ekki óeðlilegt, að ein- stakir þeirra útgjaldaliða, sem í fjárlagafrumvarpinu er áætlað, að skornir verði niður, séu lækkaðir eitthvað, eins og nú er ástatt, einkum með tilliti til gífurlegrar verðhækkunar á inn fluttu byggingarefni, sem gerir það ólíklegt, að ráðizt verði í stórfelldar byggingarfram- kvæmdir meðan stríðið stendur. Það væri ef til vill rétt í því sambandi, að endurskoða vegna núverandi ástands það styrk- veitingakerfi, sem skapað hefir verið til styrktar landbúnaðin- um. En þær breytingar á því, sem til greina gætu komið, þurfa miklu gaumgæfilegri í- hugunar við, en fram kemur í hinu nýja fjárlagafrumvarpi. Þannig væri það vissulega mjög misráðið, að skera fjárframlög- in til nýbýla og samvinnu- byggða niður eins og þar er fyrirhugað. Því að jafnvel þótt ekki væri keypt að byggingar- efni, er hægt að undirbúa ný- býli, og þörfin á því er svo knýj- andi, ekki hvað sízt við sjóinn, að það væri áreiðanlega að byrja á vitlausum enda, að ætla að spara á þeim útgjaldalið. En alveg sérstaklega fráleitt er það, að draga á nokkurn hátt úr þeim fjárframlögum, sem farið hafa til vegagerðar í land- inu. Með þeim hefir verið sköpuð mikil atvinna og sá út- gjaldaliður ætti sannarlega ekki að lækka, heldur þvert á móti að hækka. Því að á tímum eins og þeim, sem nú eru, þegar margár atvinnugreinar verða að draga saman seglin, sökum verðhækkunar eða skorts á inn- fluttum efnivið,-hefir hið opin- bera fáar eins alvarlegar skyld- ur að rækja og þá, að sjá því fólki, sem atvinnulaust verður, fyrir vinnu og brauði. , Elnar Mrsson sextnpr. INAR ARNÓRSSON er fyrir löngu orðinn þjóð- kunnur sem ágætur lögfræðing- ur og frábær lærdómsmaður í íslenzkum fræðum, og er það eingöngu vegna verka hans og verðleika, því að hann er frá- bitinn allri „auglýsingastarf- semi“ fyrir sjálfan sig og er maður hlédrægur. En verðleik- ar hans hafa ekki getað dulizt, og fyrir þá hefir hann fengið rnargan sóma og orðið aðnjót- andi virðingar fræðimanna og alls almennings. Það á því einkarvel við, að ýmsir beztu lærdómsmenn vor- ir hafa nú gefið út afmælis-rit um íslenzk og lögfræðileg efni, helgað Einari Arnórssyni sex- tugum, en hann fyllir sjötta tuginn í dag. Er það hið prýði- legasta að öllum frágangi, prentað í ísafoldarprentsmiðju, og er innihald þess sem hér segir: 1. Torskilin orð í íslenzku, eftir Alexander Jóhannesson, prófessor, dr. phil. 2. Þingrof á íslandi, eftir Bjalrna Benediktsson, prófess- or. 3. Forseti hins konunglega ís- lenzka yfirréttar, eftir Björn Þórðarson, lögmann, dr. jur. 4. Alþjóðasamtök um sam- ræmingu siglingalöggjafar, eftir Einar Arnalds, lögreglufulltrúa. 5. Arabisk Indflydelse pá Eu- ropas Handels- og Retstermino- logi, eftir Fr. Ie Sage de Fon- tenay, sendiherra Dana. 6. Nokkrar hugleiðingar um fébótaábyrgð ríkisins, eftir Gissur Bergsteinsson, hæsta- réttardómara. 7. Almenn kirkjubæn, mar- tyrologium og messudagakver á íslandi fyrir siðaskiptin, eftir Guðbrand Jónsson, prófessor. 8. Flóamanna saga og Land- náma, eftir Guðna Jónsson, mag. art. 9. Björn at Haugi, eftir Jón Jóhannesson, cand mag. 10. Þriggja hreppa þing, eftir Ólaf Lárusson, prófessor. 11. Föðurætt Hauks lögmanns EINAR ARNÓRSSON. Erlendssonar, eftir Pétur Sig- urðsson, háskólaritara. 12. Refsiréttur Jónsbókar, eftir Þórð Eyjólfsson, hæsta- réttardómara, dr. jur. Loks er Skrá um rit dr. Ein- ars Arnórssonar, tekin saman af Guðbrandi próf. Jónssyni. Titill bókarinnar er á þessa leið: „AFMÆLISRITIÐ, helgað Einari Arnórssýni, hæstaréttar- dómara, dr. juris, sextugum, 24. febrúar 1940.“ Nú ætla ég mér ekki þá dul, að dæma í einstökum atriðum lögfræðilegar og sagnfræðilegar ritgerðir, en þær virðast prýði- legar, og nöfn höfundanna eru trygging fyrir gæðum ritgerð- anna. Ég get líka fullyrt, að þær af ritgerðum þessum, sem ég ber nokkurt verulegt skynbragð á, svo sem t. d. ritgerð dr. Al- exanders Jóhannessonar um torskilin crð í íslenzku, eru stórfróðlegar og ágætlega úr sa: •S5í gcrSar. Er ritið höfundum þess og aímælisbarninu til sóma í alla staði. Aðeins 300 eintök eru prentuð af ritinu. Einar Arnórsson er sann- leikselskandi maður og hefir leitað sannleikans um tilveruna víðar en í lögfræði og sagnfræði, stundum á dálítið óvanalegum leiðum, en hvarvetna hefir hann flutt með sér ágæta dóm- greind sína og skarpan skiln- ing á aðalatriðum málefnanna. Fyrir opinber störf sín, fræði- mennsku sína og ljúfmennsku í persónulegri viðkynningu ber- ast honum nú einlægar heilla- óskir í dag. Jakob Jóh. Smári. Trló Ténllstarskólans. Tr»ó Tónlistarskólans: Frá vinstri til hægri Heinz Edelstein, celló- leikari, Árni Kristjánsson píanóleikari, og Björn Ólafsson fiðlul. ÞESS hefir oft verið getið hér í blaðinu áður, að starfsemi Tónlistarfélagsins ætti skilið, að henni væri meiri athygli veitt af þeim mönnum, sem telja sig eiga að halda vörð um listmenningu í landinu, en gert hefir verið. Hafa margir freistast til að gera samanburð á þeirri starfsemi og ýmsri ann- arri, sem nýtur mikils styrks frá því opinbera. Flestir munu vera sammála um það, að Tón- listarfélagið sé einhver merk- asti félagsskapur þessa lands og starf han$ í þágu listmenningar okkar ómetanlegt. Margir spyrja sem eðlilegt er, hvar við værum staddir í hljómlistar- málum, ef þessa félagsskapar ekki nyti við. Félagið heldur uppi skóla fyrir tónlistarmenn, sem smám saman hefir fært út starfssvið sitt. Einn merkasti þáttur hans mun af mörgum vera talinn blokkflautunám- skeið skólans síðastliðna tvo vetur, sem tekur til kennslu al- gera byrjendur. Á allra vitorði er það, að merkasti og vinsæl- asti þáttur hinnar lifandi tón- listar ríkisútvarpsins eru tón- leikar Tónlistarfélagsins, sem fluttir eru nú vikulega. Mánað- arlega heldur félagið hljómleika hér, sem ekki ýerður um deilt að hafa stórkostlega listræna þýðingu fyrir bæinn, og flestir flytja okkur eitthvað nýtt og merkilegt, sem við höfum ekki átt kost á að heyra áður. 4. hljómleikur á þessum vetri var kammermúsíkhljómleikur, tvö tríó eftir Beethoven og Brahms, leikin af þeim Birni Ólafssyni, Árna Kristjánssyni og Dr. Heinz Edelstein og 7 skozk sönglög eftir Haydn fyrir sopran með tríó undirleik, sung- in af frú Guðrúnu Ágústsdóttur. Um meðferð þremenninganna á því, sem þeir leika, er óþarft að fjölyrða frekar. Þessir þrír menn eru ótvíræðir listamenn, samvizkusamir, gáfaðir og vel þjálfaðir, og um frú Guðrúnu Ágústsdóttur verður það eitt sagt hér, að fáir munu hafa vit- að að hér væri nú söngkona, sem ætti svo fagra tóna og kynni svo vel að fara með list- ræn verk. Það hefir lengi verið unnið að því af Tónlistarfélag- inu að ná hingað fullkominni ,.Lieder“-söngkonu til þess að kynna Reykvíkingum það feg- ursta, sem til er í ljóðum, en sem aldrei hefir verið sungið hér. Munu þeir ekki vera fáir, Frh. á 4. Sðu. Sig&rður Einarssoes Iibéb beiflisveMaoní Douglas Rtíed: HRUNA- DANS HEIMSVELDANNA. Magnús Ásgeirsson íslenzk- aði með leyfi höfundarins. Það er eitt þarfasta verk, sem nokkur bókaútgefandi hefir tekið sér fyrir hendur á síðari árum, þegar Menningar- og fræðslusamband alþýðu tók að sér að koma á íslenzku Insanity Fair eftir Douglas Reed, og ekki sízt þegar til þýðingarinnar hefir verið fenginn annar eins snillingur og Magnús Ás- geisson. Um bókina er það í skemmstu máli að segja, að hún hefir um nokkurt skeið undan- farið verið einhver sú bók, sem mest hefir verið lesin á heims- málunum. Það er búið að þýða hana á ótal tungumál og skrifa um hana ógrynni, og þó er þetta ekki annað en sjálfsævisaga venjulegs Englendings, sem fær aðeins að þefa að því, að ganga í menntaskóla, kemst svo í skrif- stofu um fermingaraldur, íer í stríðið af æfintýraþrá og lendir síðan á hrakningi allslaus og vonsvikinn eins og svo margar af hinum nafnlausu stríðs- hetjum stórveldanna. Einhvern- veginn tekst honum ekki að sökkva niður í neðstu djúp mannfélagsins. Sennilega eru hæfileikarnir of miklir og skap- gerðin of traust. Hann kemst á blaðaskrifstofu og vinnur sig smám saman upp úr undirtyllu- stöðu þangað til hann er sendur sem erlendur fréttaritari til Þýzkalands 1928. Síðan fer hann land úr landi og er hvar- aigjnqgiAgnjoq uias jbcJ ‘buj3a líðandi stundar eru að gerast. En af hverju hefir þessi bók náð svo geysilegri hylli? Það er í fyrsta lagi af því, að höfund- urinn er afburðasnjall rithöf- undur, blaðamaður og fréttarit- ari af guðs náð. Hann hefir dul- arfullt lag á því að vera alltaf í miðju atburðanna, hann sér ekki einungis og heyrir það, sem er að gerast, heldur skynjar það niður í dýpstu orsakir sínar og út í yztu afleiðingar. Hann heldur svo að segja um lífæð veraldarsögunnar. Hann sér Iiindenburg leiða Þýzkaland í faðm. nazismans, sér Brúning falla, sér galdrahlutverk það, sem von Papen leikur í stjórn- málum Þýzkalands, hann sér þinghússbrunann, hann horfir á hina miklu hreingerningu Hit- lers 30. júní 1934, hann er við jarðarför Hindenburgs, hann sér allan endurvígbúnað Þýzka- lands, hann lýsir Englandi, sem lætur árin fara 1 súginn og flýt- ur sofandi að íeigðarósi, hann er viðstaddur hinn ójafna leik Edens og Hitlers, þar sem annar talar máli stálsins og fallbyssu- kjaftanna, en hinn talar póli- ; tískt rósamál fyrir hönd afvopn- aðs og andvaraíauss lands. Hann fer með Eden til Moskva þegar Sovét-Rússland í svipinn er að setja á sig borgaralega velsæm- issvuntu, plægir allan Balkan- skagann, verður þaulkunnugur Serbíumönnum og drekkur dús við Alexander konung, hann rabbar við Boris Búlgaríukon- ung, er heimagangur hjá Karol Rúmeníukonungi, er viðstaddur þegar Georg Grikkjakonungur kemur heim, ferðast um þvert og endilangt Ungverjaland. Og alls staðar skýrir hann atburð- ina, orsakir þær, seni faldar eru undir yfirborðinu, hin leynilegu átök auðmanna og stjórnmála- braskara, strauma niðurbældra þjóðernistilfinninga, og segir fyrir með miskunnarlausri rök- vísi hvað af þessu muni leiða, hvað framtíðin hljóti að bera í skauti sínu. Hvað eftir annað bregður hann upp ógleymanleg- um myndum, eins og til dæmis af atburðunum er Þýzkaland innlimaði Austurríki eða hinni máttvana ráðstefnu í Stresa. Hann sér að þetta er hrunadans heimsveldanna, dansinn út í dauðann og glötunina, sá, sem nú er stiginn um alla veröld við undirleik fallbyssuskothríðanna og sprengingar tundurskeyta. Þessi bók er ómetanleg hand- bók þeim, sem skilja vilja á- standið í Evrópu undanfarin ár og orsakir þess, og hún er líka merkileg hugvekja fyrir þá, sem langar til að gera sér grein fyrir hvað rísa muni upp úr ösku og eimyrju þessarar styrjaldar. Ég held að vandfundin hefði verið bók, sem meiri þörf var á að þýða á íslenzku en einmitt þessi. Ég gat þess áðan að bókin er frábærlega skemmtilega skrifuð. Ég las hana þegar hún var svo að segja nýkomin út á ensku og það var mér óblandin nautn að lesa hana í þýðingu Magnúsar Ásgeirssonar. Honum hefir einhvern veginn tekizt að lifa sig inn í stíl höfundarins og anda hans, svo að hin rólega kýmni og æðrulausa gleggni Douglas Reed hefir hvergi tap- að sér í þýðingunni, en sums staðar beinlínis unnið á, eins og Mi. á 4. afeti.

x

Alþýðublaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Alþýðublaðið
https://timarit.is/publication/2

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.