Alþýðublaðið - 26.02.1940, Blaðsíða 3

Alþýðublaðið - 26.02.1940, Blaðsíða 3
if ÁNUDAGUR 28. FEBR. WO ÆLÞYOUBLAÐSÐ ALÞtÐUBLAÐiÐ KITSTJÓRI: F. R. VAIJDSMARSSON. I ii&rvem baxu: STEFÁN PÉTURSSON. AfGREIÐSLA: AtÞÝÐUHÚSINU íXaagangur Érá Hverftagötu). SÍMAR: 4968: Afgreiðsla, auglýaingar. 4§01: Rltstjóra (Innl. íréttír). 480$: Rltstjóri. 49JÖ8: V. S. Vllh3ilm» (heima). 4905: AlþýOuprentsmlðjitn. 4S06: Aígreiðsla. 5021 Stefán Péturnon (heima). AIÆÝÐUPRENTSMIÐJAN AIMðnflokksfé- \m Reykjavíknr. ALÞÝÐUFLOKKSFÉLAG REYKJAVIKUR heldur aðal- fund sínn í kvöld. Félagið er nú tveggja ára. Allir þekkja að- dragandann að stofnun þessa fé- lagsskapar. : Þegar sttndrungin stóð sem hæsit í Alþýðuflokknum út af „sameiningar"-svika!myllU Héðins Valdimarssonar við komm únista, náði Héðinn tangarhaldi á aðalfélagi Alþýðuflokksins hér í bæntnm, Jafnaðarmannafélagi Is- lands, með því að taka inn í fé- lagið á aðalfundi þess um 170 kommúnista, láta þá greiða sjálfa atkvæðl með upptökubeiðnum sín tem og taka auk þess þátt í &t- kvæðagreiðslum, sem fóru fram á fundinum og snerta hijög deilu- málln. Þannig tryggði Héðimn Valdimarsson sér meiriMlulja í fé- lagmtt, Sá fundur er mönnum 'minn- tsstæður, Þégar H. V. og félag- ar hans höfðu framið hið frek- legasta ofbeldi og neitað að fé- lagið fylgdi samþykktum flokks- stjórnar gengu Alþýðuflokksmenn af fundinum. Það voru ekki sam- an tekín ráð, heldur aðeins sjálf- krafá athöfn. Fundurinn var haid- inn í Nýja Bíó og eftir að sýnt var, hvert stefndi hróp- luðu tveír verfcamenn, anniar ttppí á svölum og hinn niðri í salnum: „Við göngum af fundi og förum upp i Alþýðuhús". Þetta voru heldur ekki samantek- in ráð. Yfir 100 félagar hlýddu þessu kalli tafarlaust og fundur var settur í Alþýðuhúsinu. Þar var ákveðið að stofna Alþýðu- flokksfélag Reykjavíkur og skrif- |uðu 125 þegar undir ákvörðun (um að stofna félagið. Jafnframt var kosin 25 manna nefnd til aö undirbúa stofnun félagsins og hafa tal af flokksf ólki úti í bænum. öllum er kunnugt hvernig þessi starfsemi gekk. Hundruð Alþýðu- flokksmanna og kvenna funduað végið hafði yérið að Alþýðtt- flokkntem með aðförum Héðins, og eftir skamman tíma voru fé- lagarnir komnir yfir 400. Félagið fór hraðvaxandi og á 3, eða 4. fundi þess voru meðlimirnir orðn ir iim 600. Fundirnir voru og hafa altaf síðan verið ákaflega vel sóttir ©g míklu betur sottir en fundir voru nokkru sinni í Jafnaðar- mannafélaginu. Nú telur félagið um 1000 manns, fundir þess eru jafnan fróðlegir, þar enu flokks- málin og stjórnmálastarfsemin rædd af einurð og festu og sam- kömulag hið bezta, enda - menn sammála Um þá stefnu, sem fylgt h»fir verið. Félagið hefir komið upp margs konar starfsemi og eru fræðslu- og skemmtikvöld þess kunnug- úst. Þá er málfunda- og fræðslu- flokkur þess vel starfandi, én í honum taka þátt allmargir verka- mjenn. Tekjiur félagsins munu hafa wtöiaá® ua 10 þösund iaDónura Verðhækkun mjólkurinnar og framkvæmd mjólkurlaganna. Eftir Alexander Guðmundsson. IGREIN um hækkun , . mjólkurverQsins, í Tíman-' um 1. þ. m. er frá því sagt, að til framleiðenda muni renna % hlutar af verðhækkun sölu- mjólkurinnar. En eins og kunn- ugt er nam verðhækkunin 4 aurum á lítra. Afgangurinn, 1 eyrir á lítra muni hins vegar ganga til samsölunnar og mjólk* urbúanna vegna aukins og vax^- andi reksturskostnaðar á öllu er að vinnslu og dreifingu mjólkur lýtur. Þessu til frekari skýring- ingar segir svo blaðið, að til þess að ná hækkun á útborguðu verði til bænda um 1 eyri á lítr- ann. þurfi verð sölumjólkur- innar að hækka um 3 aura, þar sem hún sé aðeins M hluti þeirr- ar mjólkur, sem framleidd er á öllu verðlagssvæðinu. Að vísu verður þessi útreikn- ingur ekki rengdur og væri æskilegt að hann yrði reynsl- unni samhljóða. En eitt verður þó af þessu ljóst, og það er, að flest ráð Mjólkursölunefndar til hækkunar útborguðu mjólkur- verði til bænda eru ávalt hin sömu, hækkun og aftur hækk^ un á söluverðinu. En meðan svo er, hillir ekkert undir þær von- ir manna, að varanleg úrlausn fáist á mjólkurmálinu. Má þó muna þá tíma, er óspart var að fólki haldið þeim ágætum, er skipulag afurðasölurmar átti að vera, neytendum jafnt og fram- leiðendum. í eftirfarandi grein vil ég fara nokrum orðum um þessi mál, tel þau heldur ekki lengur þeirí;i þagnarhelgi háð, er sjálf- sögð var í byrjun allra fram- kvæmda,'svo erfið viðfangsefni ¦¦í^- sem hér er um að ræða. Þegar bráðabirgðalög um sölu mjólkur og rjóma o. fl. voru sett, var ástand mjólkur- málanna það, að fullt útlit var fyrir svokallað mjólkúrstríð milli þeirra bænda. er fram- S síðasta starfsári og er fjárhagur þess bvi i miög góðu lagi. Þannig hefir Alþýðuflokksfélag ið starfað í stórum dráttum. I dag, þegar á þetta er bent, er Jaf naðarmannaf élagið dautt og Hérinn Valdimarsson einangraður og áhrifalaus og „sameiningar'- svlkamylla hans við kommúnista á enda með þeim hættí, sem allir Alþýðuflokksmenn spáðu ! 'þegar í lupphafi. Þannig hefir þróunin og reynsl- an dæmt milli þeirra málstaða sem deilt var um í Alþýðuflokkn- um árið 1938 og olli klofningnum í Jafnaðarmannaféláginu- Þeir Álþýðuflokksmenn og konur, sem brugðu við árið 1938 og stofn- uðu nýjan baráttufólagsskap flokksins hér i Reykjavík, hafa ekki átt.minnstan páit í að dóm- !ur reynslunnaT varð þessí. En þó að mikið hafi unnist, þó að nú séu deilumálin úr sögurani og ný viðhorf hafi skapast, þá má ¦'¦ enginn Alþýðuflokksmaður gleyma því að ný barátta er haf- ini Baráttunni um deilumálin er lokið og nú er hafin nýsókn. I þeirri sókn verða allir að taka þátt, hlið við hlíð, því að á fjöld- anum i flokknum, sem skilur bezt stefnu hans og markmið, veltur það, hvé fljótt Alþýðu- flokkurinn vex ög hve íljótt hann getur hrint stefnumálum sinum í framkvæmd. L.1 Mi «* leiðslu sölumjólkurinnar önn- ust, og þeirra, er fram- leiddu mjólk til vinnslu mjólk- urafurða, til sölu innanlands og utan. Hvað áunnist hefði við þá baráttu, er ekki vert að fullyrða neitt um, en sennilegt er þó að ætla, að atvik slíkra hamfara hefðu gert bil það, er milli bænda var, torsóttara til allra samninga um haldgóða og var- anlega lausn málsins. Það, sem ágreiningi þessum olli var, að útborgað verð fyrir vinnslu- mjólk var mun lægra en verð það, er þá var greitt fyrir sölumjólkina. Var margt þessu valdandi, en þó alveg sér í lagi ýmsir byrjunarörðugleikar í rekstri mjólkurbúanna, enda hér um ný iðnfyrirtæki að ræða og þekking manna og reynsla lítil í þessum efnum. Það kemur því flestum saman um, að óum? flýjanlegt hafi verið fyrir stjórnarvöld landsins að skerast í leikinn áður en til átaka kom, En því miður fylgdi sú ógæfa þeirri íhlutun löggjafanna, að annar aðili málsins var, í upp- hafi gerður alls ráðandi og 1 húsbóndastól settur í Mjólkur- sölunefnd, meðan hinn var lukt- ur utandyra með tillöguréttin- um einum. Nakið fyrirbæri þeirrar tilhögunar er verðjöfnT unarskatturinn og úthlutun hans, þar sem enn. hefir lítil sem engin tilraun verið gerð til þess, að fullnýta þann markað, sem fyrir er í landinu fyrir mjólk og mj ólkurvörur og leitast j afn- framt við að komast' fyrir þau mistök í s rekstri ísl.. mjólkur- búa.i sem meðvirk; kunna að vera um það að gera verðupp- bætur nauðsynlegar, En fyrr verður ekkert \xm það sagt með vissu, hve mikill hluti verðr jöfnunarskattsins kann að vera nauðsynlegur og réttmætur. Á ég hér sérstakléga við greiddar verðupþbætur á ost- ana, sem út úr lándinu haf a ver- ið fluttir fyrir mjög lágt veðr og minna en þeir voru seldir fyrir í . landinu sjálfuí Sú mjólk, sem ostarnir voru unnir úr, hef- ir því þurft meiri verðúppbótar við eh þörf kann að hafa verið á :og því sanngjarnt að kref ja'st. Þá má í þessu sambandi minna á útsöluverðið á skyrinu, 80 aura á kg, sem gæti verið lægra og efalaust skaði að ekki er lægra, a;ð því leyti sem það kann að haldá niðri mikilli og vaxandi neyzlu. En aukin skyr- neyzla er einhver líklegasta leiðin fram úr þeim vanda, sem sívaxandi mjólkurframleiðsla skapar. Hefi ég áður bent á í því sambandi, að ef útsöluverð ávskyri 'yrði fært niður í 60 aura á kg., væru miklar líkur til að salan mýndi aukast að mun frá því, sem er, og því til sönnunar hve hér sé um mikil- vægt atriði að ræða sýnt fram á, að ura hvert Vé kg:, sem sal- an kynni að vaxa á viku, til hverrar meðal fjölskyldu í Rykjavík, ynnlst nýr níarkaður fyrir um 1 milljón lítra mjólk- ur árlega. * Þar sem gjörðir nefndarinn- ar hafa verið jafn tvísýnar til lausnar málinu og raun ber vitni, hefði mátt ætla að tillaga sú, er fram var borin að tilhlutf an AlþýSuflokksins á síðasta þingi, um breytingar á skipan mjólkursölunefndar, næði fram að ganga. En hún var felld af þeim sameiginlega Framsókn- og Sjálfstæðisflokksmönnum. Má það sæta nokkurri undrun og ekki síður fyrir þaðj, að at- vinnumálaráðherrann og þing- maður Gullbringu- og Kjósar- sýslu er einn og sami maður, sem af hefði mátt vænta, að bæri nokkuð fyrir brjósti efna- hagsafkomu bænda á þessum slóSum, hafði enda aðstöðu til að geta ráðið hér verulegu um. ] Að minnsta kosti er það ætlun þeirra manna, er hér eiga hlut að máli, að með tilliti til fyrri afstöðu SjáLfstæðisflokksins til mjólkurlaganna, hefði mátt vænta einhverra breytinga í framkvæmd þeirra við þau á- hrif, sem flokkurinn hefir nú á stjórn landsins. Enda auð- ] velt um tilvitnanir orða og at- i hafna Sjálfstæðismanna í málr \ inu. * Svo mun nú komið, að all- verulegur munur er á því orð- inn, að fá sæmilega búrentu af þeim jörðum, sem í nágrenni Reykjavíkur eru óg hinum er fjær liggja. þó nytjun þeirra sé að mestu háð framleiðslu vinnslumjólkur. Eru þessir bændur nokkuS svona almennt ánægðir með þetta, enda skammt þess að minhast, er þeir skipulagslega óstuddir voru þess ekki megnugir að reka bú sín og afla heimilum síhum nauðþurfta. Mætti þetta öfund arlaust vera, ef ekki fygldi sá böggull skammrifi, að hinh aukni afrakstur búanna er ekki til orðinn fyrir elju og atorkú í vínnslu og sölu mjólkur- og mjólkurafurða, heldur er hér um skattpening að ræða, sem píndur er undan nöglum neýt- enda og þeirra bænda, er sölu* mjólkina framleiða. og var þó bakfiskur þeirra ekki þykkur fyrir, frekar en annarra bænda'. vegna undangenginna kreppu- ög verðfallsára, er mjólkurlög1 in komu til framkvæmda, Sú staðreynd, að þar sem um ávinning er að ræða fyrir bænd1 ur af skipulagi mjólkursölunn- ar, er ávinningurinn háður skattþoli sömu f ramleiSslugrein^- ar viss hluta verðlagssvæðisins, gefur auga leið um það, að um varanlega lausn mjólkurmáls- ins er enn ekki að ræða. Þvert á móti er ástæða til að ætlá, að þetta misnotaða skattþol sé aS því komiS aS bresta. En fyrir þeim málalokum, aS láta rás viSburSanna um búsetu bænda í landinu ráða því, hver hlutur þeirra verður í skiptum arðs og af komu, verður engin réttlæting fundin. * Af verði því er Mjólkursam- salan greiðir bændum í nágrenni Reykjavíkur fyrir mjólkina, að meðreiknaðri væntanlegri verð- uppbót við reikningsskil, koma í hendur bænda um 24 aurar fyrir lítrann. Og er þá dreginn frá flutningskostnaður og vinnsluafföll, en ekki teknar til greina heimsendar vórur, sem eru þó heldur til frádráttar og oft lítill búhnykkur að. Þó þetta verð kimni að vera eitthvað breytilegt frá einum framleið- anda til annars, skiptir ekki máli í þessu «ambandi og svo nærri mun það greiddu jafnað- arve*«i á þessu framleiðslu- svæði, að rétt þykir að leggja það til grimdvallar þeim álykt- unum að tillögum, er hér verða gerðar um breytingu á fram- kvæmd mjólkurlaganna, sem óumflýjanlegar verða að teljast svo fremi að þess eigi að vænta. að viðkomandi bændur haldi í horfi mjólkurframleiðslunni. En það atriði málsins er veigamest neytendum og eina trygging þeirra fyrir því, að um fáan- lega bezta mjólk sé að ræða á markaði bæjarins. Um það verður varla deilt, að framleiðsluverð mjólkur í ná- grenni Reykjavíkur er mun hærra en þeir 24 aurar er bænd ur bera nú úr býtum og að minnsta kosti 25 til 26 aurar, Og er þá ekki.tekið tillit til hinna síðustu og verstu tíma, er gengislækkun og styrjöld eru skipulaginu meðvirk um að gera aflavonir þessara bænda sem minnstar/ Það var því eðlilegt, að gert' yrði ráð fyrir að síðasta verðhækkun mjólkurinnar myndi renna til þessara bænda, enda þörf þeirra brýnni en ann- arra framleiðenda á verðlags- svæðinu. Við þessu hefir nú það svar fengizt, að áætlað sé að greiSa þessum bændum 1 eyri á lítrann af verðhækkuninni^ eða því sem næst, og dregur þá lítið vesalan, ef nokkru munar; Með hliðsjón af legu þessa •ramleiðslusvæðis og afstöðu til markaðarins í bænum, mælir illt með því að mjólkin, sem frá því kemur, sé greidd þeim nun hærra verði, sem hún get- ur verið ferskari og betri til neyzlu en önnur mjólk, að við- bættum þeim mun, sem er á flutningskostnaði hennar og þeirrar mjólkur, sem lengra er að flutt. Til að ná varanlegum árangri af skipulagi mjólkursölunnar tel ég nauðsynlegt að skipta njólkurmarkaði bæjarins þann veg, að hafa á boðstólum 2 tegundir mjólkur. Flöskumjólk, ætlaSa til drykkjar eingöngu, og mjólk lakari að gæðum og lengra aðflutta, ætlaða til ann- arrar heimilanotkunar. Og félli sú mjólkursala í hlut vinnslu- búanna ásamt mjólkurvörusol- unni. Eðlilegast væri að haga þessu þannig, að taka úr ný- mjólkinni vissan hluta smjör- feitinnar og selja hana síðan yið vægu verði. Stilla t. d. svo til, að verð hennar yði til neytenda 30 aurar á lítra óg jafnvel lægra og miða jafnan við verðmæti undanrennunnar og þeirrar smjörfeiti, sem eftir væri skilin í henni. Tel ég lítinn efa á að þessi tilhögun gæti aukið söb una að mun og má í því sam- bandi benda á, að mjólkin er svo dýr, eins og húh er nú seld, meðal annars vegna smjörfeit- innar, sem í henni er, að þess er ekki að vænta, að húsmæður almennt treysti sér til að nota hana sem skyldi til matar-, brauða- og kökugerðar á heim- ilunum. En eins og vitað er, eru í mjólkinni ýms önnur efni en feitin, mönnum holl Of nauðf synleg. Vitanlega myndi smjör- framleiðslan aukast töluvert vif þettá, én til þess verður ekki tekið sérstakt tillit vegna bes* feitiefnaskorts, sem fyrir er I landinu og jafnframt af því, aS hægt ér um vik áö lomi því 5 sölu með blöndun þéss í smjör- líki jöfnum höndum. * Hve mikill hluti mjóliturran- ar, sem í bænuni selst, fér tii matreiðslu og bökunar, er trf- itt að áætla. Þó þætti mér ekki ósennilegt, að um % hluta sölumjólkurinnar gætí verið að ræða. ÖIl þessi mjólk á að koma frá þeim bændum, sem fjærst markaðinum búa, Vera skilin og gerilsneydd og blönd- uð kyngóðum gerlúm á mjóík- urbúum og flytjást frá þeirn í mjólkurbúðirnar, án nökkúrrar viðkomu á mjólkurstoð. Nókk- urt óhagræði myndi að því, hve mjólkursölustaðir eru fáir í bænum, þar sem neytendur yröu sjálfir að nálgast mjólk þessa og gæti því komið til áHtft, hvort ekki væri rétt að fjölga þeim. Við þessa tilhögun ynnist tvennt: Aukin mjólkurnotkun og stórlækkaður 4**«sWing«r- kostnaður. 't Allur sá kostnaður> sem því fylgiri að búa; am mjólk þessa á flöskum, hyrfi með öllu. Flöskurnar sjalfar, hinar dýru alúminlumlokur, sem hafa hækkað I verði um 75% síðan stríðið hófst, og margt fleira þessu viðkomanáí> yrði ekki lengur dragbítuf hágfræðilegra úrlausn^ mélsins. Hvað þessa mjólk snertir,- ®*m ég leyfi mér að nefna „mátar- mjólk," ætti gerilsheyðhigar^ flutnings- og söluköslnaður hennar að verða sáralítiil, mlð' að við það, sem hú er, og aldreí meiri en sem svaraði Vk þes§ verðs, er frámleiðandanum væri nauðsynlégt að fá. En tak- mark allra framkvæmda í af^ urðasölumálunum á vitanlega að vera það, að framleiðandirin beri sem mest úr býtum af s^ltrVerði varanna, enda sú eina afsökun gild fyrir þeirri Ihlutun og skerðingu persónuiegs frelsis, er hér hefir gerð verið, Aukitt mjólkursala eftír þessari lelð þýddi vitanlega samdrátt í mjólkurvöruvinnslunni og mirmi hauðsyh vérðuýþbótaí. Verðjöfnunargjaldið gætt lækk- að. Aftur á móti yrði hagnaðtir kaupenda mjólkurinnar sá, að jafnframt því að fá ódýrari mjólk til umræddrar nbtkunar, hyrfi sú vanabundna hefð ráðamanna mjólkurmálsíns> að vega ætíð í sama knérunn í hvert sinn, er bændur þyrftu hækkunar við á framlelðslu* verðinu. Og svo er kaupgetu manna háttað um þessar mund- ir, að ætla mættí, að skammt væri á leiðarenda allra hækk- ana á mjólkurverðinu* án veru- legrar skerðingar á neyzlunni, * ' , Drykkjarmjólkm aftur á móti kæmi úr næsta nágrenní víð u á 'i. 1. hefti mánaðarritaias J0RÐ er k©MÍð út Staird 64 síðtir. ¥®ri 1 feréna. Hringið í síma 1438 ®g pmstii eintak til roynslii.

x

Alþýðublaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Alþýðublaðið
https://timarit.is/publication/2

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.