Alþýðublaðið - 10.04.1942, Blaðsíða 5

Alþýðublaðið - 10.04.1942, Blaðsíða 5
FSstudagur 10. apríl 142. ALÞYÐUBLAÐIÐ 3 MAHGT getur skeð á langri leið, segfr orðtækið, og á sextíu og fimm ára vegferð um Kaldadal lífsins er ekki ósenni- legt að ýmislegt beri. að hönd- um, sem efni sé,í bók, ef því er gaumur' gefinm Nýlega hefir aldurhniginn alþýðumaður skil- að af höndum sér bók í tveim bindum, sem- héfir að géyma flesta þé. atburði, stóra og smáa, sem fyrir höfundinn hafa kom- ið á lífsleiðinni, en hann hefir ýmsu kynnzt um dagana, sem' frásagnar er ver.t: Hann er fæddur í einhverri af skekkt- ustu útkjálkasveit á landinu, en hefir að lokurri háfnað hér í höfuðstaðnum, eftir að hafa komið við í flestum verstöðv- um landsins og lifað þurrabúð- arlífi í einhverjum fátæknstu þorpum þess. Lífið hefir ekki brosað við honum fremur en öðrum alþýðumönnum, og hin- um glæsilegri hliðum þess hefir hann ekki kynnzt nema þá af áfspurn. En forsjónin gæddi hann miklu þreki, sem hefir enzt honum til þessa, þrátt fyrir stinnan mótbyr um ævina og barning í margri lendingu. í æsku leit hann augum barna- legrar hjátrúar sjóskrímsl úti í Flatey á Skjálfanda, sá Þorgeirs/ bola í ¦drau'mi, lagði af stað til Ameríku, en snéri aftur. Upp- kominn gerðist hann hinn rösk- asti hákarlamaður, hinn greið- asti beitingamaður, afburða flatningsmaður, göngugarpur hinn mesti, einkum í fjöllum, og fór yfir Einbúa á hjarni, sem fáir leika nú orðið, háði baráttu einyrkjans á niðurníddustu kot- um Skagaf jarðar, en þegar hríð- arbakki dapurra örlaga var sem svartastur lagði forsjónin hon- um líkn með þ'raut. Hanii tók að rita smásögur og gat notið hvíldar frá áhyggjum daglegs lífs í skýjahöllum skáldskapar- ins stfind og stund. Sá, seni línur þessar ritar, I VERUM: SlflfsæYlsaga Theodór FriðTiksson: í verum, Arnör Sigur- jónsson gaf út. Víkings- útgáfan. * minnist þess að hafa í barnæsku lesið smásagnasafn, sem hét „Utan frá sjó" eftir Theódbr Friðriksson. Sögur þessar voru fremiir dapurlegar, ein þeirra greindi frá hjónum, sem fórust í lendingu við að bjarga bátn- uirt sínum í haugabrimi, önnur var um fátækan heimilisföður, sem skaut sel á jólanótt heimili sínu til bjargar. Sögur þessar 'munu sennilega ekki nú orðið þykja ýkja merkilegar frá bók- menntalegu sjónarmiði, en sannleikurinn er sá, að höfund- ur þeirra hefir öll sín mann- dómsár verið að berjast við að bjarga sér frá drukknun í flæð- armáli örbirgðarinnar og hefir orðið að leita heimili sínu bjarg- ar jafnt helgar nætur sem rúm- helga daga. Og einmitt um þessa baráttu er að lang mestu leyti bók hans, „í verum", sem ný- lega er komin í bókabúðirnar. * Ævisagnaritun er sérstök grein bókmennta, sem hefir fremur lítið verið iðkuð hér á landi í hlutfalli við aðrar teg- undir bókmennta, það er að segja sú ævisagnaritun, að höf- undar hafi ritað sína eigin ævi- sögu. Einhver hin frægasta og jafnframt elzta slíkra rita hér á landi er ævisaga Jóns Indía- fara. Enn fremur má nefna ævi- sögu Sigurðar Ingjaldssonar fi^á Balaskarði, og ferðasaga Eiríks frá Brúnum er raunar ekki ann- að en kafli úr ævisögu. Þá hafa sum skáld vor skrifað æviminn- ingar sínar, svo'sem Dægradvöl Gröndals og Sögukaflar af sjálf- HMhsoiar. M víízku hattar. Peggy Diggins heitir hún og er leikkona frá Hollywood. Hatturinn'hennar er í brúnum lit með faílega rós framaní. SÍörið er áð ryðja sér til rúms aftur, eins og sést á myndinni. um mér, eftir Matthías. Af dá- lítið öðrum töga eru spunnar ævisögur.Guðmundar G. Haga- líns, sem hann hefir ritað sam- kvæmt frásögn þeirra, sem bæk- urnar eru um, og e'ru jafnframt aldarfars- ög þjóðháttalýsingar. Theódór skortir töluvert á frásagrtarsnilld Jóns Indíafara, ert hins vegar er frásögn hans miklu öfgalausari og trúrri. Ef til vill getur það komið fyrir hann eins og fleiri, að hann mikli atburðina fyrir sér í minn- ingunni, en hófsemin í orðalagi veldu því, að lesandinn trúir því, sem Theódór segir, enda er sannleikurinn ekki f ólginn í stíl- brögðum og ritbrellum, heldur miklu fremur í einföldum og yfirlætislausum orðum. Það er þessi hófsemi í frásögn, þessi gulini meðalvegur, sem Theó- dór kann svo vel að þræða, að bók hans verður, er fram líða stundir, ágætt heimildarrit um líf og kjör íslenzkrar alþýðu við sjóinn áfyrstu áratugiam þess- • arar aldar. Hins vegar getur Theódór með örfáum, einföld- um. pensildráttum dregið upp ljóslifandi myndir af mönnum og umhverfum, þannig að les- andanum f innist allt í einu vera orðið reimt í herberginu, eða að hann sé kominn á prammann með tröllinu Jóni Ósmann, í há- karlalegu með Sæmundi á Látrj- um, í fiskiróður austur á Núpa- grunn með Jóni Sörensyni, í hey vinnu framrai í afdölunl Húna-, vatnssýslu, feta í spor Jóns Hrólfs Bucks upp Einbúa, sé kominn í uppskipun hjá Jónasi Sveinssyni eða staddur í beit- ingakró suður í Vestmannaeyj- um og finnist nú heldur vera slæðingur í krónni. Það er nef ni- lega auðfundið á f rásögninni, að Theodór hefir lifað sjálfur þá atburði, er hann greinir frá-, en hefir þá ekki eftir öðrum. Theo- dór hefir kynnzt fjölmörgum mönnum um dagana, en ekki liggja honum illa orð til neins samferðamanna sinna. Það beizkasta, sem hann segir um harðdrægan kaupmann er, að hann hafi verið handfljótur að grípa hundrað krónurnar, sem Theodór greiddi honum upp í skuld sína. Theodór hefir jafnan verið gleyminn á mótgerðir, en hins vegar minnugur á allt það, sem honum var vel gert, og liggja honum vel orð til margra, einkum Sigurðar prófessors Nordals, sem studdi að því með ráðuni og dáð, að höfundurinn f engi f æri á að skrif a þessa bók. Þó að höfundi verði, svo sem skiljanlegt er, tíðrætt um sam- ferðamenn sína á lífsleiðinni, gleymir hann því ekki, sem meira er um vert, en það er að lýsa lífinu.í verstöðvum þeim, sem hann hefir leitað sér vinnu í á vertíðum. Lesendunum verð- ur einna minnisstæðust lýsing hans á lífinu í Keflavík, er hann var þar hjá Milljónafélaginu, og í Vestmannaeyjum. En auk þess var hann á vertíðum í Bolunga- vík, á Skaga, á Siglufirði, í Hrísey og víðar, svo að hann Theódór Friðriksson þekkir það, sem hann er að segja frá. Víða hefir verið ærið sukksamt í verstöðvunum, en fátt virðist hafa komið Theodóri áóvart, nema þegar hann slit- inn og gigtveikur, að því kom- inn að gefast upp í hinni hörðu baráttu fyrir lífinu, heyrði frás því sagt í útvarpinu, að hann hefði fengið fimmtán hundruð króna rithöfundarstyrk. Theo- dór setti hljóðan og hann var eitthvað undarlegur þetta kvöld. Afstaða þeirra, sem hafa haft ráð á úthlutun styrks til lista- manna og rithöfunda, til Theo- dórs, hefir verið dálítið ein- kennileg. Firnmtán hundruð króna styrkurinn þótti brátt of| rausn, og hann var fljótlega lækkaður niður í þúsund krón- ur. Það hefir því verið farið með Theodór líkt og Beintein í Króknum, að-fóturinn hefir ým- ist verið skrúfaður undan hon- um eða undir hann aftur. Theo- dór hefir ritað nokkrar smá- sögur og skáldsögur um kjör þeirra, sem erfiðast eiga upp- dráttar, en slík iðja þykir ekki heppileg meðal þeirra, sem hin fjárhagslega forsjón er falin á hendur, og má nú bú- ast iájð, eftir útkomu þeirrar bókar, sem hér hefir verið gerð að umtalsefni, að fóturinn verði skrúfaður undan Beinteini í Krókrtum í ei'tt skipti fyrir öll. Svo sem< sjá má á ævisögu Theodórs, hefir ekki verið hlað- ið undir hann um dagana, og hefir jafnvel géngið svo langt,. að klakahögg hér í höfuðstaðn- um hefir þótt honum of gott. Mesta vegtylla, sem honum hefir hlotnast, var pallgæzla á alþingi,- og þó að JgBnum hafi sem kaupamanni áTÞingvöllum hlotnast sá heiður,'að fá að slá í kringum gra|reit helztu merk- ismanna þjóðarinnar, er ekki talið líklegt, að þann hljóti þar legstað sjálfur. En þó að ævi Theodórs hafi verið nær óslit- inn þrældómur, virðist það næsta ósennilegt í augum þeirra sem sjá hér á götunum rúmlega hálfsjötugan mann, vasklegan á velli, þybbinn undir hönd, þreklegan um herðar, kvikan á f æti og hvassan undir brún. Karl ísfeld: Verum viðbúin því slæma, því að það góða skaðar ekkí Látum ekki tilefnislítinn ótta skapa ringulreið. Göng- um róleg til undirbúnings. Hvort er betra að vera uppi á heiðum eða heima hjá sér? " EtNU SINNI í FERRA var mikið talað «m það, að vel gæti komið til þess að fólk yrði að flýja úr Reykjavík. Vitanlega var ástæðunnar gettS. Var þá talað um vissar leiðir, sem hægt væri að fara úr bænum, og voru "það ekki hinar venjulegu leiðir. Var mikið % látið út af þessu og málið rætt frá fjölda mörgum hliðum. Um líkt leyti ba^rst sú frétt skyndilega út um bæinn, að það hefði verið til- kynnt í Berlín, að 30 sprengjuflug- vélar yrðu sendar til að gera loft- árás á Reykjavík. . DÁLÍTIÐ AF FÓLKI var svo auðtrúa og einfalt aS trúa þessari lygasögu og sama kvöldið, sem fréttin barst út, þusti niargt manna úr bænum. Var ekki friður alla nóttina á nálægum sveitabæjum og vöktu konur með smábörn á handleggjunum fólk upp og báð- ust ásjár. Sem betur fór reyndist allt vitleysa og fólk fór næsta dag snemma heim til sín. ÞEGAR RÆTT VAR um þessi mál, skrifaði ég nokkur orð um það og sagði, að ekki myndum við vera betur komin á þjóðvegunum utan Reykjavíkur eða á heiðum uppi, húsaskjólslaus og ón albrar að- hlynningar, en heima í steinhúsun- um okkar, ef til hemaðaraðgerða kæmi. NÚ VHt©I8T MÉR að verið sé að ráðslaga um þetta aftur, og ef ég þekki fólk rétt, þá mun mikið verða rætt um þetta. En ég end- urtek það, sem sagt var í fyrra: Við verðum hvergi betur komin en heima hjá okkur, jafnvel hvað sem á dynur. Reynslan um flótta-1 fólkið í Frakklandi, Hollandi og Belgíu ætti að kenna okkur. Straumur fólks eftir vegunum er gott skotmark. Þúsundir manna samanþjappaðar á einum eða fleiri stöðum er tilvalið mWk fyrir sprengjuvélar og skyttur. Húsin okkar eru góð og rammger, betri en hús í flestum öðrum löndum, að tiltölu. Vitanlega er þó lítið skjól í timburhúsunum. ÉG ER AÐEINS að segja mína meiningu. Ég læt alla aðra sjálf- ráða. En mér finnst þetta .réttasta skoðunin á málunum. Það er nú svo undarlegt, að tjón á mönnum, sem ekki berjast, er ótrúlega lítið- Eins mun raunin verða hér, ef barizt verður hér, sem ég tel ótrú- legt, en sem enginn getur þó sagt um með neinni vissu.. Allt óðagot er mjög hættulegt, og af hálfu hins opinbera má ekkert gera til að skapa ótta. Hins vegar er rétt að vera við öllu búinn, og þáð er ekki eingöngu af hernaðarástæðum, sem ég tel nauðsynlegt að koma börnunum í sveit sem albra fyrst. Við höfum alltaf barizt fyrir því Frh. á 6. síðu. '

x

Alþýðublaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Alþýðublaðið
https://timarit.is/publication/2

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.