Alþýðublaðið - 23.08.1942, Blaðsíða 4

Alþýðublaðið - 23.08.1942, Blaðsíða 4
KgW$T.*.*!RSin ALÞÝOUBLAPK) Sunnudagur 23. ágúst 1942 Útfeíandl: Alf»ý8ufIokkaríiia SUtsíjári: Stafáa Pjetnrasom Hitstiórn og afgreíðsia 1 Al- þýöuhúsinu vlð Hverfisgötu Slmsr ritstíómar: 4901 «| 4M1 Sfmar aígreiðslu: 4919 og 4996 VerS f lausasölu 25 aura. AJÞýSapreatsraiSjfta h. f. ffiir DapbríHar- D3ILAN milli Dagsbrúnar og atvinnurekenda er nú leyst og vinna tekin upp að ^ýí^j Þar sein hún hafði verið Jögð niður. Þessum tíðindum munu all- ir landsmenn fagna. Það er eins og menn sjái að nú fari að rofa til og vonir manna um það, að einhver friður komist á á vinnumarkaðinum hafa farið vaxandi. Verkamennirnir hafa unnið sigur fyrir órjúfandi samheldni og ósleitilega baráttu gegn gerð1 ardóminum bæði utan þings og ínhan. Nú í fyrsta skipti um mörg ár hafa ekki verið innan jsamtakanna erjur um stefnuna sem taka skyldi og ekkert gert til þess að reyna að tortryggja baráttuna, sem þeir menn, sem staðið hafa fremst í deilunum, ihafa átt í. Alþýðuflokkurinn hefir ekki hagað sér eins og kommúnistar hafa alltaf gert, þegar deilt hefir verið um kaup og kjör. Hefir þó margt verið hægt að gagnrýna og afflytja, að minnsta kosti ihef ði kommúnistum ekki orðið skotskuld úr því, ef þeir hefðu ekki þurft að bera meðábyrgð á því, sem gert hefir verið, að inestu leyti. Annars voru það ekki þeir, sem unnu þessa deilu heldur verkamennirnir sjálfir. Þeir réðu stefnunni að fullu og öllu, •og knúðu fram sigurinn. En af tilefni þessara úr- slita er ekki úr vegi að benda á það, að um síðustu áramót hefði áreiðanlega verið hægt að koma á fullum vinnu- friði með samkomulagi, eins og því sem gert var í fyrri nótt. En gerðardómslög Framsóknar og íhalds komu í veg fyrir það, Þessi lög eru búin að verða okk- ur dýr og þau haf a skapað mikil vandræði og smán. Er það jafn vel mesta smánin, að ekki skuli ihafa verið búið að afnema pau, þegar samkomulagið var gert í fyrri nótt. Því að strangt tekið er samkomulagið ekki lögum samkvæmt meðan til eru lög í landinu sem banna grunnkaups- hækkanir. Má segja að allar spár Alþýðuflokksins og Al- þýðublaðsins um þessi ofremd- arlög hafi rætzt út í yztu æsar. Fyrir alþingi liggur nú að nema þessi lög úr gildi. Jaf n- framt liggur fyrir alþingi að samþykkja tillögu AJþýðuflokks ins um að verkalýðsfélögum og atvinnurekendum sé heimilt að segja upþ samningum með viku Norsk list á ís- lenzku leiksuiði SwSS- Leiksýningar frú Gerd Grieg ÞAB er engum sársauka- laust, þegar skorið er á taug upprunans, þráð frændsem innar. En alltaf er einhver vígð ur þráður í því bandi, sem eng- ir kutar vinna á. Þótt nú virð- ist breiðari höfin á milli okkar og frændlþjóða okkar á Norð- urlöndum, og fáförulla sé um þau, * síðan styrjöldin skildi okkur að, jþá finnst okkur tengsl vináttu og skilnings jafn yel enn traustari milli okkar og þeirra. Það er auðskilið, að mikið skarð varð fyrir skildi í menn- ingarlífi okkar íslendinga, þeg- ar sambandið við Norðurlönd rofnaði að mestu. Við þjóðirn- ar, sem þau 'byggja, höfum við haft nánust skipti um aldaraðir. Mikill hluti íslendinga skilur tungur þeirra og hefir nokkra þekkingu á ;bókmenntum þeirra og listum. Þótt auknir menn- ingarstraumar hafi borizt til okkar úr öðrum áttum, síðan stríðið hofst, geta þeir ekki átt jafn greiðan gang að íslenzk- um hugsunarhætti og þjóðar- eðli og þeir, sem sprottnir eru úr jarðvegi frændþjóðanna. En sem betur fer er ekki öli menning og list Norðurland- anna í viðjum. Við höfum síð- Hedda Gabler (Gerd Grieg) ustu vikurnar fengið góðar heimsóknir ágætra listamanna og fræðimanna frá Noregi, sem ef til vill hefðu ekki orðið, ef stríðið hefði ekki staðið yfir. Það er einmitt dálitið athyglis- vert, að það skuli í rauninni vera stríðið, sem fátt stafar gott af, sem skolar þessum höppum til okkar. Þegar við heyrum og sjáum jþetta norska listafólk finnum við það einmitt gleggst, hve við höfum saknað samibandsins við þessa frændþjóð okkar. Margt af því íbezta í ibókmenntum hennar hefir borizt til okkar og orðið okkur kært og sam- gróið. Hve margir ætli þeir séu t. d. íslendingarnir, sem ekki kannast við bessa setningu: „Ey vindur hét hann og hann grét þegar hann fæddist", — upp- hafsorðin í Kátum pilti eftir Björnstjerne Björnsson. Þessi orð, þessi saga, endurómuðu í sálum okkar, þegar við vorum ibörn, og ómur þeirra hefir aldrei síðan dáið út í okkur. Þessvegna munu þau líka hafa snert viðkvæman streng í hug- um flestra leikhúsgesta þegar þau hljómuðu yfir salinn í Iðnó með hinni mjúku og»skýru rödd frú Gerd Grieg. Það er vafalaust, að sjaldan hefir betri framsögn heyrzt á íslenzku leiksviði en þessi flutningur frú Grieg á fyrsta þættinum úr Kátum pilti, — og er þá djúpt í árinni tekið. Það mátti sjá og heyra, að hún lifði þetta æfintýri norsku sveitabarn- anna, gleði iþeirra og hann, svipbrigði voru gagnlþjálfuð og röddin örugg. 011 túlkunin ein- föld eins og hæfði viðfangs- efninu: barnslegum tilfinning- um og óbrotnum. Furðumikið geta íslenzkir upplesarar og leikarar lært af framsetningu frú Grieg. Sér- staklega aðdáun vekur hinn fagri og skýri framburður. Auð- heyrt er, að hér talar listakona, sem ekki er hrædd við að bera fram neina samstöfu í málinu. Léttu áherzluatkvæðin heyrast skýrt f ram í salinn, rétt eins og þau sem aðalþungann bera, þótt raddstyrkurinn sé annar. Þetta á eins við leik frúarinnar og upplestur. Meðferðin á alþýðulögunum norsku var smekkleg. Mikil er rödd frúarinnar ekki, en við- felldin og hljómfögur. Næmur skilningur á efni og uppruna ljóðs og lags vekur meiri at- hygli. Höfundar laganna, sem hún söng, Nordrák, Kierulf og Grieg, hafa allir ausið úr lind- um norskra þjóðlaga, og þessi verk þeirra túlka norskan þjóð- aranda og eðli, það eru söngvar selstúlkunnar , og sjómannsins, söngvar Noregs. Sú túlkuaa hélt sér í meðferð frú Grieg, og Páll fsólfsson lék smekklega undir. Það má teljast í mikið ráðizt, að leika úr leikriti eftir Ibsen í íslenzku leikhúsi, á norsku, þeg ar flestir leikaramir eru því vanastir að Ieika á móðurmáli sínu. Verður ekki annað sagt en það dirfskubragð hafi tekizt furðuvel, iþótt líklegt sé, að Frú Elvsted (Ólafía Jónsdóttir) og Eilert Lövborg (Lárus Pálsson). , málið hafi nokkuð hindrað leik sumra íslenzku leikaranna. Frú Grieg hafði, auk leik- stjórnarinnar, með höndum aðal hlutverkið, Heddu Gabler, þessa duttlungafullu yfirstéttarkonu, sem lífsleiðinn vofir yfir. Hún er ein hinna torræðu kvenper- sóna Ibsens, sem minna sumar hverjar á stórbrotnustu og dul- arfyllstu kvenpersónur fslend- ingasagnanna. Frú Grieg sýndi mjög fullkomna leiktækni í þessu hlutverki, tækni, sem réði yfir næmum svipbrigðum óg blæbrigðum raddar. Þessi yfir- bragðsfágaða og kaldráða yfir- stétkirkona var öll önnur en litla, feimna sveitatelpan, sem skömmu áður skilaði Eyvindi geitinni,' sem hún hafði ginnt frá honum með kringlu. Leik- konan ræður yfir aðdáanlegri f jölbreytni í leik sínum. Valur Gíslason lék Tesmann, og tekst það vel að sýna þennán skaplitla mann Heddu Gaíbler. Andstæða Tesmanns er Löv- borg^ stórbrotin og ástríðurík persóna, sem Lárus Pálsson leikur prýðilega og af miklum Frh. á 6. síðu. fyrirvara eftir afnám gerðar- dómsins. Þetta er nauðsynlegt að fá fram vegna hinna mörgu félaga, sem bundin eru gömlum og úreltum samningum. Um leið og geroardómslogin eru afnumin og þetta ákvæði viðtekið eru verkalýosfélögin fullkomlega frjáls og alþýðu- | samtökin sem heild hafa Unnið j stórkostlegan sigur. Þau hafa^á hálfu ári gengið frá verstu kug- unarlögum, sem sett hafa verið | gegn frelsi alþýðunnar og sjálfs ) ákvörðunarrétti, dauðum. . *« I "C* ITT af mestu vandamálum "* fátækrar alþýðu eru hús- næðismálin. Auðmennirnir sitja í margra herbergja íbúðum, bún um fullkomnustu þægindum, en fátæklingarnir verða að hírast í óheilsusamlegum kytrum, sem oft eru ekki mönrium samboðn- ar. Alþýðuflokkurinn hefir frá upphafi látið sig húsnæðismál alþýðunnar miklu skipta, bar- izt gegn ólöglegum og óhollum íbúðum, fyrir bættum húsa- kynnum og húsabyggingum verkalýðsins, og nú síðast gegn hækkun húsaleigunnar og því, að húseigendur geti kastað leigj endum út á götuna án frekari umsvifa. Þessi barátía hefir ekki orðið árangurslaus, þótt mikils þurfi enn við, og margir virðast nú vera farnir að koma auga á þá þörf. í næstsíðasta tölublaði Vísis segir: „Á sínum tíma var hafin hér f höfuðstaðnum viðleitni, er beind- ist að því að útrýma öllum þeim íbúðum, sem uppfylltu ekki lág- marksskilyrði varðandi hollustu, og var hér aðallega um kjallara- íbúðir að ræða. Varð þó nokkuð ágengí í þessu efni fyrir stríðið, en nú hafa ýmsir slíkar íbúðir ver- ið teknar til notkunar að nýju vegna húsnæðisvandraíðanna og er þar stigið stórt skref í öfuga átt við það, sem vera á. Ólöglegar kjallaríbúðir hafa ennfremur ver- ið teknar í notkun í húsum, sem byggð hafa verið, en nokkuð öðru máli gegnir um þær, með því að þær munu yfirleitt vera vandaðar og bjartar, enda vel Ibúðarhæfar. Útihús og ónýtir kumbaldar hafa jafnvel verið tekin til íbúðar, en eftir því að dæma, sem fram kom í blöðum í fyrra vetur, er hér alls ekki uni néina . mannabústaði að ræða, þannig að nauðsyn ber til að komið verði í veg fyrir að slík húsakynni séu tekin í notkun, bein línis með tilliti til heilsufars og heilbrigðismála. Það er vafalaust, að hér þarf einnig að herða á eftirliti. Þótt lít- ið hafi kveðið að farsóttum síðustu árin, hggur ávallt sú hætta í landi, að þær komi upp, og er þá of seint „að byrgja brunninn, þegar barnið er dottið ofan í". Þessi ummæli eiga fullan rétt á sér. En þá er bara að láta ekki sitja við orðiri tóm, heldur ganga í lið með AlþýðufÍokkn- um um bætt húsakyrmi fátækl- inganna. Auðmennirnir í luxus- höllunum þurfa þess ekki með. • Andstæðingar verkalýðsins gera sér mikið f ar um að reyna að sanna það, að hann sé að drýgja einhver afbrot þeg'ar hann fer fram á bætt launakjör. Um þetta segir Alþýðumaður- inn á Akureyri, þegar hann mót mælir þessari firru: „Auðvitað er þetta fjarstæða. Reynslan sýnir að kaupgjaldið hef- ir afar lítil áhrif á dýrtíðina. Vér höfum reynsluna frá styrjaldarár- unum 1914—1918. Þá hækkaði kaupgjald lítið, og langt á eftir auknjngu dýrtíðarinnar. Það sem af er yfirstandandi styrjöld hefir dýrtíðaraukningin farið langt á undan og langt fram úr kaup- g j aldshækkuninní}. Þetta sést bezt þégar athugað er verðlag á innlendum afurðum ann- arsvegar og almennu kaupgjaldi hinsvegar. Á þeim tíma sem liðinn er hefir kaupgjald farið smáhækk- andi — á eftir dýrtíðinni — upp 1 það að hafa hækkað um 83%. Á sama tíma hafa innlendar afurðir hækkað um 200—^500%. Sjá allir að þessi hækkun stafar ekkí af kauphækkun verkafólks. M. á ®. aflSa.

x

Alþýðublaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Alþýðublaðið
https://timarit.is/publication/2

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.