Alþýðublaðið - 26.08.1942, Blaðsíða 4

Alþýðublaðið - 26.08.1942, Blaðsíða 4
~.,nv mm ALÞÝDUBLADÍÐ Miovikudagur 26. ágúst 1942. |UJ><|dttbU&t& Útfefendl: AlþýSaflokfenrinn Bttstjórl: Stofán Pjetursson Bftstjóm og afgreiðsla í Al- þýðnhnsinu við Hveríisgöte Síruar ritstjórnar: 4001 og 4863 Símar afgreiðslu: 4900 og 4§©ð YerS í lausasölu 25 aura. Albj SuprentemiSjan h. i. Stalingrad. LANGT suðaustur með Völgu, þar sem hún renn- ur næst Don, eða aðeins 60 km. frá henni, og ekki nema spöl- korn frá Kaspíahafi og landa- mærum Asíu, stendur Stalin- grad, ein af mestu iðriafSarborg- um Rússlands. Um þessa borg eru nú háðir bardagar, sem engu minni þýðingu hafa en bardagarnir um Moskva í fyrra- haust. Þvert á móti. Þeir eru ennþá miklu þýðingarmeiri. Það er ekki fyrir það, að Stajingrad sé svo stór borg. Hún er, miklu minni en Moskva. Fyr- ir stríðið mun hún ekki hafa haft nema rúmlega 300 Iþiusund- ir íbúa ,en Moskva meira en 3 milljónir. Moskva er líka meiri iðnaðarborg. En í Stalin- grad eru dráttarvélaverksmiðj- umar frægu, eitt mesta verk- smiðjubáknið í Evrópu, sem fyrir stríðið sá rússneska land- búnaðinum fyrir vélum, en nú framleiðir fyrst og fremst skrið- dreka, og framleiðir meira af þeirh, eh nokkurs staðar annars er gert í hinu- viðlenda Bússa- veldi. í stríðinu við Hitler væri jþað Rússum þegar af þeirri á- stæðu ógurlegt tjón að missa þessa borg. Og jþó væri iþeim það ennþá óbætanlegra tjón af annarri á- stæðu. Síðan Þjóðverjum tókst að ná járnbrautinni frá Moskva um Rostov suður í Kákasus og , járnbrautinni frá Kákasus til Stalingrad á sitt vald í bardög- unum í síðasta mánuði, er járn- brautin milli Moskva og Stalin- grad og siglingarnar þaðan nið- ur Volgu og suður yfir Kaspía- haf eina samgönguleiðin milli Rússlands og Kákasus, sem eftir er á valdi Rússa. Ef þeir missa hana, er samstundis tekið fyrir hina þýðingarmiklu olíuflutn- inga frá Baku til Rússlands og her Rússa, sem svo lengi hefir varizt árás 'Hitlers af mikilli hreysti, raunverulega klofinn í tvennt. Hvaða áhrif slíkt áfall myndi hafa á vörn Rússa, er ómögulegt að segja á þessari stundu. Að sjálfsögðu getur her- inn í Kákasus haldið vörninni áfram með aðstoð Breta og Bandaríkjamanna. Hann hefir aðalolíulindirnar, við Baku, og einnig minniháttar olíuhndir, við Groziíy, enn á sínu valdi. Og hergögn ætti hann í lengstu lög að geta fengið frá Bretum og BandaríkjamÖnnum aðflutt, yfir Iran. En aðstaða hersins í sjálfu Rússlandi hlyti að verða mjög erfið eftir að samband hans við olíulindirnar í Káka- sus væri rofið. Að vísu eiga Framtið sveitanna og sjivarporpanna. NÚ er ekki á foví nokkur vafi, að geipilega mikið er undir því komið fyrir velfarnað heildarinnar á landi hér, að hinu eftir íslenzkum mælikvarða geysilega fjármagni, sem streymt hefir og streymir inn í landið, verði beint inn á heppi- legar brautir. Og hver eru svo helztu nauðsynjamálin? Enginn getur efazt um, að bæði í foorpum og sveitum verð- ur eftir stríðið að gæta hinnar mestu hagsýni um framleiðslu- hætti. Bændunum er nauðsyn- legt, að þeir geti unnið sem mest með sem minnstum tilkostnaði og haf t sem allra beztan afrakst- ur vinnujnnar. Og í þorpum og bæjum þarf að koma atvinnu- vegunum þahnig fyrir, að allt, sem aflast, hagnýtist svo velsem unnt er að foagnýta það, að eng- in verðmæti f ari til spilhs — og að framleiðslan krefjist sem mestrar vinnú — áður en hún er flutt á erlenda markaði. Fyrir ibændurna foer forýna nauðsyn til, að iþeir fái fé til að fullrækta tún sín og gera iþau véltæk, og að sem allra mest á- herzla sé lögð á að koma toúf jár- stofninum í iþað horf, að hann gefi sem mestan arð. Tökum dæmi: ' Bóndi á 20 dagslátta tún. Það er ekki véltækt, og dagsláttan gefur af sér 12 hesta í meðalári. Töðufengur þessa foónda er alls 240 hestar. Bóndinn á 8 kýr og hver kýr mjólkar 23O0 lítra á ári, eða samtals 18400 lítra. Hann fær 50 au. fyrir líterinn — eða alls 9200 kr. Annar bóndi á einnig 20 dag- slátta itóin. Það er allt véltækt, og hver dagslátta gefur af sér 20 hesta af töðu í meðalári — eða alls 400 hesta. Hann hefir 13 kýr — og hver foeirra mjólk- ar 3000 Mtra á ári — eða 39 iþús. lítra samtals. Hann fær sama verð og hinn fyrir mjólkina — eða alls 19500 kr. Hann þarf minna vinnuaf 1 en hinn foónd- inn, en foefir af jafnstóru túni og hann 10300 kr. meiri tekjur! Túnrækt hans er í foezta lagi, fojá hiínum er hún léleg, þó ekki EFTIRFARANDI grein um framtíð sveitanna og sjávar- þorpanna hér á landi birtist nýlega % Alþýðuflokksblað- inu Skutull á ísafirði. Greinin er birt hér ofurlítið stytt. eins ótæk og hún er sums staðar hér á landi enn þann dag í dag. Og nautgriparækt ihins foetri foónda er alls ekki foetri en hjá mörgum hinna beztu ibænda nú — og svo er heldur ekki nythæð kúnna hjá lakari íbóndanum lægri en víða viðgengst 'hjá sumum þeim foændunum, sem stutt eru komnir á foessu sviði. Þessi dæmi sýna glögglega, um hve mikið hagsmunamál er að ræða, þar sem er bætt tún- rækt og kynbætur — hagsmuna mál, sem bókstaflega alla þjóð- ina varða, Iþví. að í fyrsta .lagi er velmegandi foændastétt, sem vinnur sér verkin sæmilega létt, skilyrði fyrir menningarlífi í sveitunum í framtíðinni og iþar með fyrir því, að fólkið fáist til að una þar, og í Öðru lagi er hið ofannefnda skilyrði þess, að fólkið í þorpum og foæjum geti fengið góðar og nægar land- foúnaðaraf urðir við hóflegu verði. Öllum iþeim, er að stjórnmál- um starf a, foer því að styðja það af alefh, að nú verði ódýru láns- fé veiitt strax eftir stríðið í það að koma túnræktinni og rækt- un foústofnsins í sveitunum í viðunandi horf. En iþað er meira, sem þarna hggur fyrir. Á nýtbýlamálunum iþárf að taka allt öðrum og fast- ari tökum en gert hefir verið. Það þarf að ákveða, hvar ný einstök foýh skuli reist í hverri sveit — og hvar nýbýlahverfi. Unga fólkið í sveitunum þarf að vita, hvar það getur skapað sér heimili og hvaða skilyrði eru til þess, iþarf að geta hugsað fyrir iþessu nægilega snemma. Ein höf uðorsökin til f lutninga f ólks- ins úr sveitunum hefir verið sú, að það hefir ekki verið hugsað Rússar einnig olíulindir austur í Uralfjöllum, en þær eru lítil- fjörlegar í samanburði við olíu- lindirnar í Kákasufy vegar- lengdin til vígstöðvanna þaðan er óralöng, og járnbrautirnar fáar, en það, sem Bretar og Bandaríkjamenn geta flutt sjó- leiðina frá Ameríku til Mur- mansk og Archangelsk á íshafs- strönd Rússlarids hins vegar að sjálfsögðu takmarkað. Af þessum fáu orðum mætti ef til vill ljóst verða, hve gífur- lega þýðingu bardagarnir um Stalingrad hafa fyrir Rússa, og ekki aðeins fyrir þá — fyrir Bandamenn yfirléitt. Og nú segja fréttirnar, að hún sé í meiri hættu en nokkru sinni áð- ur: Skriðdrekahersveitum Þjóð- verja hefir tekizt að brjótast austur yfir Don í bugðunni, þar sem hún rennur aðeins 60 km. vestan við Volgu, og bruna nú austur eftir sléttunni til Stalin- grad. Varnarskilyrði frá nátt- úrunnar hendi eru þar ákaflega lítil. Og þó eiga menn bágt með að trúa því, að Stalingrad falli. Það hefir áður í sögu Rússa verið barizt hart um hana og endurminningin um það lifir enn hjá þeim. Það var í borg- arastyrjöldunum 1918—1919, þegar hvítliðar Krasnovs og Denikins sóttu þar að rauða hernum. Þá hét borgin enn sínu gamla nafni Tsaritsyn. Það var í þessum foardögum, sem Stal- in, Vorosjilov og Timosjenko, núverandi forystumenn Rússa, unnu sér sína fyrstu herfrægð. Þeim tókst að verja Tsaritsyn. Og til minningar um það var hún nokkrum árum síðar skírð sínu nýja nafni, Stalin- grad. Hovrt skyldi vörn Tsaritsyin forðum ekM verða rifjuð upp fyrir Rússum nú, í foardögun- um um Stalingrad? VÖrn henn- ar í jþessu stríði er ekki síður ör- lagarík en í borgarastyrjöldun- um fyrir einum aldarfjórðungi. um að skapa unga fólkinu skil- yrði til að geta eignazt heimili í sveit. Og þegar fólkið er farið úr sveitinni, f arið að gef a sig að öðrum störfum en landbúnaðar- vinriu og hefir staðfest ráð sitt, þá fer það yfirleitt ekki í sveit- ina aftur. Nýbýlalögunum þarf að foreyta og foæta þau að mun, taka meira tillit til en áður framtíðarmöguleikanna, • þar sem nýfoýli eru stofnuð, og um fram allt, að framkvæmdirnar verði vandlega skipulagðar. Viðvíkjandi nýbýlahverfunum þurfa foeinlínis að gilda lög( sem gera ráð fyrir, að iþetta verði tekið fyrir í ár, hitt næsta ár o. s. frv. — eins og nú er um vegi og síma, þó að iþar sé mörgu mjög ávant. Þá er enn eitt, sem er sveit- unum og um leið þjóðarheild- inni mjög svo mikilvægt atriði. Fólkið hefir flykkzt mest til Reykjavíkur, og nú býr þar þriðjungur allrar þjóðarinnar. Það er mjög óheppilegt, að þró- unin haldi svona áfram, en með- an aðalf jármagn landsmanna er lagt í alls konar framkvæmdir og nýmæli í Reykjavík, er hætt við því, að straumurinn til foeirrar foorgar verði ekki stöðv- aður. Þar duga ekki neinar þvingunarráðstafanir, heldur ibeinlínis skynsamlegar aðgerðir Hvert einasta stórt landbúnað- arsvæði þarf að f á sinn nærtæka markað, en það getur það ekki ferigið, nema efldir verði kaup- staðir, sem liggja vel við sam- göngum úr héraðinu. í Húna- vatnssýslu á með auknum haf n- armannvirkjum á Skagaströnd að skapa stóran bæ, sem Hún- vetningar leita síðan í frekar en eitthvað ainnað, og skapa svo markaðsmöguleika fyrir iþá, sem eftir eru í sveitum sýslunnar. í Skagafirði á að efla það kaup- tún, þar sem foezt eru skilyrði fyrir hafnarmannvirkjum, í Suður-Þingeyjarsýslu Húsavík, í Norður-Þingeyjarsýslu Rauf- arhöfn o. s. frv. Þá er það atvinnulíf kaup- staða og þorpa. Undirstaða at- vinnulífsins þar er og verður yf irleitt f iskiskipin. Þess foer því «að gæta, að skipastóllinn vaxi jöfnum höndum við atvinnu- þörf ina. Það er þess vegna alveg nauðsynlegt að efla nú Fisk- veiðasjóð íslands, svo að hægt sé að lána fé í skip — og sem allra mest — hvar sem fisk- veiðaskilyrði eru góð, en hins vegar fyrirsjáanlegur skortur á Frk. á ®. «í8tt, M ORGUNBLAÐIÐ birti í gær í aðalritstjórnargrein sinni ýmsar bollaleggingar um það, sem það kallar „hinn rétta farveg stríðsgróðans". Segir þar meðal annars: „Á þá staðreynd hefir oft verið drepið hér í blaðinu, hvílík höf- uðnauðsyn er á því, að sá gróði, sem íslenzku þjóðinni, einstakling- um og ríkissjóði hefir fallið f skaut undanfarið, verði hagnýttur sem viturlegast og sem mest í samræmi við alþjóðarheill. Um það hljóta í raun réttri allir að vera sammála, að hinum skjótfegna stríðsgróða sé á enga lund betur verið með öðru en því, að nota hann til þess að byggja upp framtíðaratviiHiulíf þjóðarinnar. Hitt eru skiptar skoðanir um, hvort tryggara sé til þess aS ná þeim árangri, að einstaklingum eða félagsheildum, sem auðsins afla, gefist sjálfum kostur á því að safna í slíka uppbyggingarsjóði, eða hvort ríkissjóðurinn eigi að taka nær allan hluta þess, sem afl- að er og síðan að hafa forystuhlut- verkið í uppbyggingunni. Sjálfstæðismenn álíta, að bezta trygging blómlegs atvinnu- og at- hafnalífs í landinu séu sem flestir efnalega sjálfstæðir einstaklingar eða félagsheildir innan þjóðfélags- ins. Á slíkum tímum hlýtur það því að vera stefna flokksins, að at- vinnufyrirtækin fái að treysta sem bezt hinn fjárhagslega grundvöll sinn til þess að geta sinnt, á sjálf- stæðum grundvelM, iþeirri nýsköp- 'ua og uppbyggingu, sem atvinnu- rekstur þjóðarinnar þarfnast. Jafn- framt er það stefna flokksins, aS kúfur hinna háu tekna sé tekinn til sameiginlegra þarfa þjóðfélags- ins nieð sköttum í ríkisstjóð. Ríkis- fl'óðUr anriist síðaai þæfr fram- kvæmdir, sem betur þykir henta að hið opinbera hafi með höndum og rétti jafnhliða atvinnurekstri ein- staklinganna örvandi hönd". Jú, það vantar ekki, að öllum kemur svo sem saman um það, að stríðsgróðinn skuli „hagnýtt- ur-sem viturlegast og sem mest í samræmi við alþjóðarheill". Slík varajátning kostar ekkert. Það er eftir sem áður hægt að heimta, að stríðsgróðinn sé lát- inn lítt skertur í höndum stríðs- gróðamannanna sjálfra. Það er alltaf hægt að réttlæta það með því, að einmitt það sé „vitur- legast og sem mest ísamræmi við alþjóðarheill" — að það sé nauðsynlegt til þess, að þeir „geti sinnt, á sjálfstæðum grund velli", eins og Morgunblaðið seg ir, „þeirri nýsköpun og uppbygg ingu, sem atvinnurekstur þjóð- arinnar þarfnast"! Það er eins með auðvaldsherrana á okkar dögum og einvaldsherrana forð- um: „Vér einir vitum". Öll blöð hafa nú gert lausn Dagsforúnardeilunnar að um- talsefni og flest fagnað því, að samkomulag tókst um viðun- andi kjör fyrir verkamenn og frekari vandræðum var þar með afstýrt. Tíminn virðist þó ekki vera ánægður yf ir þessum málalokum. Það er eins og hon- Frh. á 6. síðu-

x

Alþýðublaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Alþýðublaðið
https://timarit.is/publication/2

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.