Alþýðublaðið - 29.11.1942, Blaðsíða 5

Alþýðublaðið - 29.11.1942, Blaðsíða 5
SuuxuMÍagur' Sí. nóvember ÍM2. ALÞVPUBLA^S^ ÞAB VAR kyrlátan septem- berdag áxið 1898, sem Par- ísarbúar frétta, að Alberto Santos-Dusnont, auðugi, imgi ungi Bra^ilíuniaðurinn, sem átti heima um jþær mundir í Paríssrborg, ætlaði að fljúga yaör Parísarborg í „loftskipi." Beyndir loftbelgjasérfræðing ar höfðu sagt þessum fífldjarfa lofteiglingamanni, jað hann anyndi engu fyr týna en Gifinu, ef liann reyndi að nota gasvél í lofti. En ihann hafði gert til- raunir og feomzt að þeirri nið inrstöðu, að gasvél var engu síð- > ¦ar nothæf í lofti en á jörðu náðri. Sérfræðingarnir sögðu ihonum, að það myndi kvikna í vatnsefninu, sem væri í belgn- um og hann myndi standa í Ijósum iloga. En santos-Dumont áledt annað. Hann lýsti því yfir, að hann aryndi ieggja af stað frá dýra- garðinum, einum aðalstöðvun- um í París. Frammi fyrir gap- andi mannfjökla klifraði hann upp í „flugbíl" sinn. — Leysið \Landfestar! hróp- aði hann. Mannf jöldinn hörf aði aítur á ibak og Santos-Dumont Kir. 1 sveif ,upp í loí tið. Maðuninn flýgur! Mann- fjöldinnhrópaði og grét. Þetta rar í fyrsta skipti, sem nokk- Mr 'hafði séð mann stýra sér um loftið. Allt í einu farópaði lítil telpa. —' Vélin er brotin. Og það var satt. Loftdælan fcafði bilað og eftir. andartak myndi fLugvélin falla til jarð- ar. Santos-Dumout var nú yfir velli, iþar sem drengir voru að feika sér með flugdíeka. *— Grípið landfestina, hróp- aði hann til drengjanna — og Maupis með hana á móti vind- inum, eins og íþið séuð með flug dreka. Drengirnir gerðu iþetta og vindurinn lyfti loftfarinti til Æiugs á ný. — Þannig var mér bjargað í fyrsta sinn, sagði hann- En hann hafði flogið. Og hann haf ði ekki þurft ág fleygja <&t kjöHestu, eins og þeir, sem •hófu sig til flugs í loftbelgjum. Santos-Dumont, fyrsti maður inn, sem hóf sig til fktgs með gaskrafti, var lítið yfir hundr- að pund að þyngd. Og þó hafði þessá litli maður, jafnvel áður en hann hóí sig til 'flugs verið orðinn hetja í París. Metorðagjarnar mæður höf ðu látið sig dreyma um, að dætur BÍriar ækju með honum úti í akógunum. Hinir frægu íþrótta- menn í áþróftafélögunum báru mikla virðingu íyrir honum sakir dirfsku hans. Hann var hinn mesti heimsmaður, en þó tilgerðarJaus og bljúgur sem bam. Harin vann allan morgun- inn á skyrtunni í vélaverkstæði sínu ,en svo gat hann komið til hádegisverðar með háan hatt og hvíta bringu í dýrasta veit- ingahús borgarinnar. iÞegar hann ætlaði að 'komast að naun um, hvernig hann (þyldi loftslagáð, fór hann upp á Mont Blanc. í fyrsta skipti, sem hann ¦fór upp í loftbelg, hafði hann meg sér kjúlclinga, kalda steik, tampavín og ýmislegt fleiri íkjsteta rétti, sem hiann Iborðaðd á tóðinni upp. liifían bjó til minnsta loft- to:;ig., sem nokkru sinni hafði verið smáðaður „Brasilíu" og |>egar hann kom niður, eftir að hafa reynt l<ixifarið, ók hann Æil Parísar í vagninum sínum ©e hafði loftbelgánn 'í aftursæí- inu. "Þe&ar Santos-Dumonfí; vann áyrsta sigur sinn, var hann að ¦eins '25 ára gamali. Hann var íæddur í Brazilm árið 18;73, einn af tíu bömum kaffktór- framleiðanda. Á kaffiekru föð- ur íhans voru notaðar ibeztu vél- sar .þeirra tírca, og þar gat dreng turiam sBengið''/tseIdfaBirt5..(til að i>róa vélfræðigáfu sína. En ¦fcundum Mt hann upp í him- minn yfí-' Kaliforníu. Eftir at< htwn. ibitgLi Oesið .'Jjj1»%iiWNí',.sriie). Kvikmyndastjarna og flugmenn. Myndin sýnir Judy tiarland, fiina vinsælu kvikmyndaleikkonu vera að heilsa 2 brezkum flugmönnum, sem voru í erindagerðum í Bandaríkjunum og staddir voru á hinum fræga skemmtistað Bendaríkjahermanna, Door Canteen í New York, þár sem margar frægar kvikmyndastjörnur og listamenn skemmta. Sasitos-'Bniiioiit Faðir fluglistarinriar. ytSS&g** :&jft*&>#-, - -"/¦&& belgi og lét eig dreyraa um skip, j í viðbót. En til þess að sýnk, að sem hægt væri að sigla á um loftið. í háskólanum í Rio de Jan- eiro fékk hann verðlaun. Þá sendi f aðir hans hann til París- ar til þess að læra loftsiglinga- fræði, en þar hafði tækni kom- izt á hæsit stig. En sér til mikillar undrunar komst Santos-Dumorit þó að því að 'þótt til væru margir flug- belgir í París, var þar enginn, sem liægt var að stýra. Gufu- loftfar Giffards og rafmagns- loftfar Renarels höfðu reynst óheppileg. Þa& hafði kviknað í ioffcfari Wolferts og hann hafði farizf. En ei að siður hóf Santos- Dumont tilraunir, sem færðu honum loks sigurinn heim árið 1898, þegar hann flaug frá dýragarðinum. En nú langaði hann til þess að fljtúga um- hverfis Eiffelturninn og til St. Cloud á hálf tíma. Þann 8. ágúst 1901 flaug hann frá lendingars'taðnum til turnsins á níu mínútum. Það leit út, sem l^ann æfclaði að sigra. En um leið og hann kom að turninum lenti kaðall í skrúf unni og flugvélin barst imdan vindi oí? féll loks niður á hús- þak. Það heyrðist hveilur og flug\'élin og Santos-Dumont urf u í reykjarsvælu. Sidkkviliðsi»ennirnÍF í París arborg flýttu sér upp á þakið og fundu flugmanninn, þar sem hann hékk í gluggakarmi hundrað fet frá jtirðu. Sama kvök1 lét hann hefja siníði á sjötta loftfari sátíUj og eftir mánuð var hann líT.mii3n á.flug aftur og stýrði að tuxn- inum. Stór mannf jöldi var sam- ankaminn til þess að horfa á hann. Eins og fyrr liélt skip haris stoðugri stefnu. Baari fór umhverfis turninn og tíi i>aka til lendingarsfaðarins, Nú hafði (hann uimið verðlaunm og hann. ííkipti þeim imilM aðstoðar- ;:ianna sinna pg fátækiingar: txa í París. Næst byggði hann sér verk- flugferðir yrðu eftirleiðis hluti af daglegu lífi, datt honum í hug' að fljúga til Chaps Mysées og lenda við dymar á eftirlætis kaffihúsinu sínu. " Menn, sem áttu þá heima í París, muna eftir honum enn þá, 'þegar hann kom fljúgandi á kvöldin til kaffiliússins síns og þeir sáu blika á ljósin uppi í loftinu. Þegar Frakklands- forseti horfði á hersveitir Frakk lands Bastilludaginn, sveif Santos-Dumont yf ir hersveitun um og sbaut heiðursskofum. Eitt sinn kviknaði í loftfari hans, Þegar hann var á heknleið frá Auteuil. Hann lét vélina stýra sér sjálfa meðan hann klifraði fram í oe slökkti eld- inn með 'hattimim sínum. Slik- ar , hættuferðir juku mjög á frægð hans. Einu sinaii, þegar Englending ar og Ameríkumenn voru að 'keppa í polo, sendi hann stúiku eina upp á flugfarL . — Stýrðu til polovallarins, sagði hann. — Ég ætla að hjóla þangað og taka á móti þér. Taktu í 'þennan enda, ef þú verð ur hr,ædd. Ef líður yfir þig, kemurðu illa niður, en þú drep- ur þig ekki. Ungu stúlkúnni var ekki hætt við yfirliði. Hún hóf sig til flugs og sveif yfir flugvöll- inn. -— Þarna er Santos-Du mont •exm á ný, sagði fólkið. En það v^r ekki Santos, heldur hin yndisJega .ungfrú Aida de Acosi;i. Hún lenti heilu og höldn.u, og fór að horfa á kapp- leikinn ogað þyí lokmi, fór hún aftur til Neuilly, eri Parísárbú- ar störðu sí midr Santos-Duxaont vél, sem var 'þyngri en loftið. Árið 1906 sýndi hann í fyrsta skipti flug í sílíkri vél og árið 1909 setti harin hraðamet er hann flaug 59^ mílu á klukku- stund Þetta var sfífesti sigur hans. Árið 1909 var fluglistin .komin. uf höndum uppf inningarmann-- anna o? í hendur vélfræðinga verkfræðinga. Þá fór hraða- og verðlaunakeppni að verða aðal- atriðið og það fyrirleit hinn. tigni Brazilíumaður. Hann dró sig í hlé. Santos-Dumont áleit, að upp finning sín myndi gera styrjald ir svo hræðilegar, að menn myndu leggja þær niður. Og iþegar f yrri heimsstyrjöMin skall á, varð hann fyrir hræði- legum vonbrigðum. Hann lok- aði sig inn í höll sinni nálægt Parós og átti þar í miklu hugar- stríði. Skelfingu lostinn íþóttist hann sannfærður um, að allar hörmungar stríðsins væru sér ag kenna og hann bæri ábyrgð á 'þeim. Á árunum eftir stríðið varð sérhvert flugslys! til þess að sannfæra hann um, að hann hefði leitt bölvun yfir mann- kynið. Þegar hann kom heim til Brasilíu 1928 féll Condorflug- vél, sem flogið hafði á mótí skipinu, í höfnina í Rio og á- höfrrin fc>rst. Santos-Dumont var við staddur jarðarförina, en lokaði sig því næst inni £ gistihúsherbergi sínu dögum saman. Skömmu seinna reyndi hann að fyrirfara sér. Eftir það urðu vinir hans og ættingjar að gæta hans vandlega. Árið 1932 varð uppreisn í Sao Panto, og Santas Dumont sá á bláum himni föðurlands síns hinar stórfenglegu eyðilegging- arvélar, sem hann hafði fengið hugmyndina að, daginn sem hann flaug umhverfis Eiffel- tuminn. Nú orðið eru áhrif Santo^ Dúmonts orðin mjög útbreidd. En hörmulegt er það, að höf- undur fluglistarinnar skyldi ekki'geta séð næsta þátt risa- vaxnar farþega- og flutninga- flugvélar — loftleiðir, sem tengja þjóðir og lönd saman. —¦ Gegnum styrjaldarskýin hillir undir hinn nýja heim, sem Santos-Dumont dreymdi um. Ungur sjómaður skrifar um „kojur" og „plássleysi", stýrsmenn og „koju"-gjald. — Og ég geri mmar at- hugasemdirl — Nokkur orð um bækur, og kona, sem er að hugsa um lisíir og listaverk. -*• Ég skora á ykkur 1 —í alvöru! S JÓMAÐUB út á landi skrif- ar mér eftirfaranði bréf um farþegana og rúmið, í stranð- ferðaskipunnm. „Síðast fór ég í haust til Beykjavíkur með, Esj- uani. Það var, orðið alveg ínllt af fólki með Esjunni, þegar hún kom til Norðfjarðar. Eg fór samt um borð og hætti á það, að fara pláss- lans snður. Svo var lagt af stað. Næsíum allir, sem fóru frá Norð- firði, voru píásrfausir. Þar á með- al kvcnfólk. Þegar til Horrfafjarð ar kom, toitti ég stúiku, sem hafði einu sinni verið á Norðfirði. Eg kynntist henni þsrca •ui tilvilj- nn. Þegar við höfðam talað Eam- an xsm öaginn og veginn, oarst tal iS zS plássieysinu. Mún spyr mig þá meðal annars, hvor4 ég «sé plásslaus, og kvað ég svo vera." fyrir að hafa leyft ungri stúlku að leggja sig í þvílíka hættu. —*¦ En þetta er aps ^ikki hættulegt, sagði 'hann. — Það er svo auð- velt aS fLjúga, að það getur hver skólastúlka gert. AJberto Santotí-Dumont var 40 árum á unclín sínu m.tíma. 'En loftíör 'hans voru enn þk ífullkomin. Það va.r. aðeins „SEINNA spurði ég hana hvort ar ásakaður | henni væri ekki sama, ,þó ég Íegði stæði í eumi./útbci'rg Parísíu:,, j.,'haí^; ^:t'^v^:,psk(t,:^ >^>g#i;.| ^.tó/'stóðkði<líánn!p'*'"á loftför, I Xirí^'.'.'þuriKi hanri *S msfá* i&g mig í kojuna hennar á daginn. —. Hún kváð það velkomið. Svo fór ég,í kojuna heimar um kl. 2 þenij- an dag. Rétt áSur en við lögðuin af stað frá Hornafirði, kom stýri- maður inn í klefarm', sem ég svaf í. Hann fletti tjaldinu írá koj~ unni og segir: „Nú, pg hér er 'kszrl maður." Síðan spyr hann hver sé skrifaður fyrir kojuBni, cc 3sgi ég hpnumr,..að .-þaSt' ,»é si,ú)h&;;&&J&^ ,'segir hann, .„þér vergi'i &3' i>h.^á fyrir kojuna." Eg borgaði refja- laust. Þetta fannst mér samt niik- il ósvífni." „ÞAENA SEIiTJB hann sama sem tveimur sömú kojuna. í neðri kojunni (þetta var hákoja) Iá einnig maðm", en ekki lagði stýri- maðurinn í hann. Hann hefir séð> það, að honum var óhætt að krefja mig um fullt gjald, (sem sé 2. pláss í stað 3.). Eg var nógu ung- ur (aðeins (18 ára) og ólíklegt að ég notaði munninn mikið. Ea maðnrinn var fullorðinn og hefftt kannske getað notað murminn. 13g sarmfærðist um það síðar meir, að ekki dugir annað en að vera nógu „kaftfor" og ósvífirm á mótí. svona mönnum. Þetta sannfærðist ég um eftir að hafa talað við mann, sem var þarna með og hafði hér um bil orðið fyrir sömu út- reið. Þessi maður sagði mér, aö stýrimaðurinn tíefðl komið og heitotað fargjaldið. En hann bara „brukaði kjaft" við hann, og við Jpað eljákkaði í stýrimanninum." JÞE'XTÆ EE ósvífni, og ættt slikt ekki að þekkjast á íslenzk- um skipum. Mér finnst ekkert, þ6 að við karlmennirnir yrðum fyrir þessu, (þó enginn ætíi auðvitaS ;.*ð.-yerða -fyrir.'því)',,..pn*.^,að..'tekut;;! ¦ vÆi.

x

Alþýðublaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Alþýðublaðið
https://timarit.is/publication/2

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.