Alþýðublaðið - 03.12.1942, Blaðsíða 5

Alþýðublaðið - 03.12.1942, Blaðsíða 5
Ffrnnatodagttr 2. áesember 1942 ™TTMWlfflnfflirf7 HT, f? J FYRST verður maður að virða landið fyrir sér. Þa6 «r í raun og reru þrjú lönd með nafninu Peru. Talið frá vestri til austurs eru þau hin mjóa ræma meðfram Kyrrahafs- ströndinni, síðan hin geysilega faeðja Andesfjallanna og loks Amazon-láglendið hins vegor. Til samans er stærð þeirra tvö- föld stærð Þýzkalands fyrir stríð, Á strandræmunni er höfuð- borgin, loma, og aðrar borgir sem vaxa óðfluga í þverdölun- um. Sé f logið yfir strandlengj-' unhi, sést enginn vegur, hús né önnur merki mannabústaða svo hundruðum mílna skiftir, ekk- ert nema auðnin tóm. Það er einsog að fljúga yfir ferlegan, ryðlitaðan mána. Bílvegurinn frá Lima upp í Andesfjöllin — „upp hæðina", eihs og Perubúar kalla það — fær hárin til þess að rísa á höfði manns. Þessi asfaltræma liggur um jarðgóng og gjár í feikna miklum klettum með óendan- legum litbrigðum, liggur frá sjávarmáli upp í 16000 feta hæð á 85 mílna löngum vegi. Ef mað ur stígur út úr bifreiðinni og reynir að ganga, slær roða fyrir augun og maður fær hljóm fyr- ir eyrun, af hinni skyndilegu árás loftelagsins í þessari hæð. Það eru undarlegar andstæð- ur í Peru. Það tekur aðeins tvær og hálf a klukkustund að tara þessa 85 mílna vegalengd upp eftir f jallinu. En frá Lima til Iquitos við Amazon, um 650 mílur, er tveggja vikna ferð, nema flugleiðin sé farin. I Lima «r að sjá Torre Tagle höllina, dásamlegt minnismerki um hina fullkomnustu spönsku byggingarlyst 17. aldarinnar. Við Cérro de Pasco námurnar •era koparvinnsluvéiar, sem eru með jafn miklu nútímasniði og rafmagnskæliskápur. San Mar- cos háskólinn, sem var stofnað- ur 1551, 85 árum á undan. Harvardháskólanum, er horn- steinninn undir hinni andlegu siðfágun Sí'ður-Ameríku- manxia. En þrátt fyrir þetta eru enn Indíánar í fjöllunum, þriggja daga flugferð frá New York, sem búa við svo einangr- uð og frumstæð skilyrði, að myrkustu staðir Afríku virðast borgir í samanburði við þau. Ein af sorgarsögum Peru er i sambandi við Indíánana. Fyr- ir spanska hernámið árið 1533 áttu Inkarnir eftirtektaiverða menningu. Þeir voru ágætir byggingarmeistarar og verk- fræðingar, iðnaðarmenn á sviði leirkera^erðar, vefjariðnaðar «8g gullsmíði. Þeir voru snilling- ar í jarðyrkju og félagsleg skipulagning þeirra var á /háu stigi. Skortur var ekki til. Nú eiga kirkjan eða ríkir landeigendur um tvo þriðju hluta landsins. Indíánamir, fá- kurmandi daglaunamenn, vinna þrjá til fimm daga í viku hverri fyrit húsbónda sinn, en íiina Gasheraaður. Bandamenn hafa alltaf óttazt það, að ef Þjóðverjar biðu stóra ósigra í styrjöldinni gæti farið svo, að þeir gripu til gashernaðar. Þeir telja það því tryggara, að vera við öllu búnir. Hér i sjást ameríkskir hermenn vera að æfa sig með nýtt tæki, sem notað er til að spú eiturgasi. G REININ, sem fer hér á eftir, er tekin upp» úr hinni þekktu bók John Gunt- hers, ,Jnside Latin America" og lýsir landinu Peru, sem liggur við i>esturströnd Suð- ur-AmerÍku, milU Equador og Chile. dagana fyrir sjálfa sig. Oft fá þeir engin laun. Þeir eru lík- lega um 4V£ milljón að tölu, um tveir þriðju hlutar allra í- búanna.. Ef spurt er, hvernig ráðið verði fram úr Indíána-vanda- málinu, hrista menn höfuðið. Yfirstéttarmermirnir í Lima segja, að'fyrr eða síðar muni Indíánarnir — sem þeir fyrir- líta meira en dýr —¦ gleypa þá. Innlimun Irídíánanna t sem heild í þjóðfélagið er ómöguleg í bráð. En ef hægt væri að bæta afkomumöguleika þeirra, svo nokkrar tekjur rynnu í þeirra vasa, gæti „lausninu verið í nánd. Peru hefir um langan tíina verið stjórnað af forseta, sem studdur er af hernum, kirkj- unni og hinum voldugu land- eigendum. Sumir forsetar hafa verið einræðisherrar, studdir hervaldi. En svo er ekki um nú- verandi forseta, dr. Manuel Prado. Hann er verkfræðingur að menntun. Þessi háttprúði, blíðmálgi maður, um 55 ára gamall, kenndi við vísindadeild San Marcos háskólans og eyddi Eftir kröfu tollatjórans í Reykjavík óg að undangengn- nm úrskurði rerða lögtök látin fram fara, á kostnað gjald- ©nda 6E ábyrgð rfkissjóðs, að átta dögitm liðnu'm frá birt- ingu þessarar auglýsingar, fyrir eftirtöldnm f.-jöldum: Tökju- og ©í[.narskatti, stríðsgróðaskatti, fasteignaskatti, Ie8tagji*ldi, lffeyií?8jóðsg]a!di og námsbóksgjaldi, aeni féllu í gjjalddaga á'¦msi ntalsþingi 1942, gjö.ldum til kirhju, sóknar og háskóla., mm féliu í gjalddaga 31. deabr. 1941 og^ 3J. marz. 1942, kJrkjugaroigjaldi. sem féll í gjnlddaga 15. júlí 1942, vita- gjaídi ég- :-kerpmtmmlMti fyiár árið 1942, bvo og aföllnum »kiful8msf:|ö;jy.a af nýbyggingum og útflutningsgjöldum. LSgmaðurinn i Reykjavik, 27. nóv. 1942. E]5rn Þórðarson. mi líkln andsíæ#Moe nokkrum árum sem forstöðu- maður fyrir Allsherjar-vara- bankansim í Peru. Þrátt fyrir það, að hánn er athugull og gæt inn að eðlisfari, er hann eyðslu- seggur sém forseti. Hann varð að hæklia fjárhagsáætlunina til þess að greiða hernum (sem hann verður að vera inn undir hjá) og stofna ný embætti, til þess að embættaþjónustán geti starfað. Dr Prado er frjálslyndur og ábefir leitazt við að auka félags- legar umbætur. Peru hefir beg- ar fullkomið tryggingakerfi. í Lima er prýðilegt kerfi af al- þýðu'matsto'fum, þar serrí hver og éinn getur fengið fullkomna máltíð fyrir Um fimm cent. Hinn þríréttaði matseðill er birtur í blöðunum daglega. Grundvallarviðfangsefni. dr. Prados er að gera heppilegar breytingar frá hernaðarlegu ein ræði til«lýðræðislegrar stjórn- ar. Peru berst öflugt fyrir því að verða lýðveldi. Þingfyrir- komulagið og lögin eru á flest- an hátt göð á pappírnum. En, eihs og annars staðar, finnst stjórnmálamönnum nóg .að setja lögin. Verk dr. Prados er því ekki auðvelt. I Peru er engin millistétt. Þar eru yfirmenn og verka- menn. Fyrir þá síðarnefndu þýð ir einn maður, Haya de la Torre, frErnfarir, lausn úr á- nauð, von. Eg sá hann þrisvar sirmum, og í hvert skipti fannst mér ég sjá eitthvert af mestu mikílmennum Ameríku. Haya, stofnandi Alianza Popular Revolucionaria Americana, til styttingar kallað Apra, fer raun verulega hiildu höíði. Lögregl- an veit þó vissulega/hvar hann er, en áræðir ekld að liandtaka hann. Haya, afkemandi eins af liðs- foringjum Pizarros, er fæddur áríð Í896. Faðir Iians var blaða- maður, frændi hans prestur. Hann ólst upp í fullkomnu, í- haldssömu andrúmslofti. Hann la?rði frönsku og þýzku, lék á píanci, stundaði fjallgöngur og tók v^ftir því, að af 40 sykur- framleiðendum, sem störfuðví t nágrenni hans, er hann var barn, vcru aðeins tveir eftir, þegar hann var tvítugui-. Þscta var íyrsta lexía hans í afli stor- framleiðstHnnar. Síðan heimsótti hann Cuzeo, fyrrverandi höfuðborg Inkanna. Hann sá hinar mikilfenglegu rustir Indíánanna, sá einnig af- kdmeradur þeirra undirokaða, hr,1á5n og barða. Eítir að hafa kynnt sér frjáls géntínu, sneri Haya heim til þess að stofna „Alþýðlegu há- skólana" í Lima, þar sem stúd- entar veittu ókeypis kenUslu á kvöldin, þeim, sem voru of fá- tækir til þess að stunda reglu^. legt skólanám. A tveimur árum nutu 60 000 ungir menn kennslu í þéssum stofnunum. Arið 1922 hafði Leguía for- seti í hyggju að tileinka Peru kirkjunni. Haya, sem óttaðist, trúarlega harðstjórn, skipulagði kröfugöngu gegn stjórninnL Leguía hætti við fyrirætlun sína, en Haya var handtekinn og rekinn úr landi. Síðan var hann átta ár á ferðalögum erlendis. A þeita tíma stundaði hann nám í Ox- ford og hélt fyrirlestra í Banda- ríkjunum. A leið til Panama var hann handtekinn og íluttur úr landi með fyrsta skipi. Svo vildi til, að það f ór til Bsemea, svo Haya komst til Þýzkalands, peningalaus. Hann fékk vinnu við að kenna spönsku í Berlín, og var þar í þrjú ár. Að lokura gerði stjórnarbylting í i>eru Haya mögulegt að snúa heirn aftur til þess að útbreiða APRA kenningarnar, sem hann ihafði skapað í útlegðinni. Haya sá frjálsa Peru í nú- tíma veröld. Þar eð hann er rót- tækur, var hann kallaður kom- múnisti (sem hann er ekki). Ár- ið 1931 var hann tilnefndur sem forsetaefni og vann glæsilegan sigur í kosningunum. En undir- róðursstarfsemi og svik vörn- uðu honum að taka við störfunu Næsta ár var hann handtekinrl aftur og haldið 14 mánuði í fangeísi án þess, að mál hans væri rannsakað. Jafnvel nú, undir hinni mildu stjórn Pra- dos, eru þúsundir pólitískra fanga og ef til vill þúsundir annarra útlaga. Á stefnuskrá APRA eru að- allega þrjú atriði. í fyrsta lagi lausn og menntun Indíánanna og innlimun þeirra í þjóðfélag- ið. I öðru lagi amerfksk sam- vinna, náin vinátta við Banda- ríkin og ef til vill sameining hins latneska hluta Ameríku í eitt ríki. I þriðja lagi félagsleg- ar umbætur. Haya trúir á um- bætur á jarðeignalöggjöf lands- ins og hömlur á bæði innlent og erlent fjármagn. Frh. á 6. síðu. Hver var stofnandi Bandalags íslenzkra listamanna. -— Um rafmagnsveituna og rafmagnsverðið. — Um stúdentablaðið og grein GyKa dósents. EG HEFl FENGÍB nokkur bréf tsm listamamiaþingið og sýn- ir það meðal annars, að það hefir vakið allmikla athygli. Ég birti aðeins eitt af þessnm bréfum hér á efiir. „ÁNÆGBUK" skrifar: „Hver er stofnandi Bandalags íslenzkra llstamanna? Hvers vegna er ekk- ert á hann mmnzt þessa tíagana? Hann er þó merkur brautryðjandi. Það hefir ^erið góður siður við hátíðleg tækifæri ýmsra félags- skapa að minnast brautryðjénd- anna. Hvers vegna gera listamenn- irnir okkar það ekki? Listaarjanna- þingið er stórmerkilegt þing í sögu ísíands." „HVENÆK FÁTJM VH>- slílca viku sem þessa aftur? Hún var al- yeg dásamleg. Það mætti nefna hana hvítu vikuna eða björtu vik- una andstætt við hina svokölluðu „svörtu viku" mannkynssögunnar. Það var hræðilegur misskilnmgiur hjá mörgu íólki að halda, a.ð það mætíi ekki koma á rithðfunda- kyöldín ' hásl ólaiiúm. Auglýsi»iwin var ekki »6gu s\ýr viðvíkjrndi al- 'menníhgi. En það er nú 1 ;i5 það aem bðið ér. Ég þakka öilúm lista- .mönnunui;; af heuum í^ug fyrir „björtu vikuna" og 6.;ka þeim gæfu og gengis á þeirra storm..?sömu lífu- ieið." JÓN LEIFS ^ar stofnandi Banda lags islenzkra iistamanna og þing- ið minntii-t hans og sendi honum kveðjnr sínar. KAi«MAGNSNOTANi>I skrifar: }yp,^þ^g)£$Xk'Í,Cordoba í Arr l^Ejqfir Musa dögum pgj^ e#%lr af ^. umtalsefni í dálkum þínum, Hann- es minn, ósamkomulag dg vand- ræðaástand, sem ríkjandi er í Raf- magnsveitunni. Enda þótt mér sé að nokkru kunnugt um það mál frá góðum heimildum, mun ég ekki fjölyrða um það að sinni, enda virðist svo sem stjórnarvöld bæjarins ættu að sjá sóma sinn £ að kippa slíkum máium í lag sam~ stundis- eða réttara sagt fyrir- byggja með vakandi og góðri stjórn að til slíks komi." „f BLÖÐUNTJM var talað ura fyrir nokkru að fyrir bæjarstjórn- inni lægju tillögur frá rafmagns- stjóra um all ríflega hækkun á raf- magnstöxtum og var í því sam- bandi talað um, að rafmagnstaxt- ar hafi ekki breýtzt siðan árið 1939, en hér fyrir framan mig liggur plagg, sei-n heitir Gjaldskrá Ráfmagnsveitu Reykjavíkur ssamþ. í bæjarstjórn 7, nóv. 1940, Stt gjaldskrá mun hafa fært Raf- magnsveitunni töluvert hagkvæm- ai breytirgar írá fyrrí gjáldskrá, en taxtarnir eru og hafa verið svo margir og margbrotnir, að ekki er auðvelt að sjá hve miklu hækkun sú nam í % frá fyrri gjaldskrá." 1 „EBí SÚ STÓRFELLDA auknfr.3 -á notkun rafmagns.langt fram úr jþ\i í, séhi nokkurn hafði dreymÉ um (þ. e. notkun setuliðsins á raf- nií.gni) hélt maður I einféldni tóruii að myhdi nægja til að vega á móti dýrtíðinni svo ekki þyrfti að koma til nyrra hækkana á raf- magni. Nú langar jmíT til að benda þvi til ráðaixiaTma bœjarins, h-~r?r% '¦-¦¦<¦ ¦ ¦-" fmi-& ^ftó&ir"''''

x

Alþýðublaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Alþýðublaðið
https://timarit.is/publication/2

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.