Tíminn - 17.04.1964, Blaðsíða 7

Tíminn - 17.04.1964, Blaðsíða 7
ANDRES KRISTJÁNSSON SKRIFAR UIVI ''.;¦¦..:;¦:¦::¦;:.;:¦:¦•;¦' Listblær í Ijóða- stíl Jónasar MyndTistarbækur HelgafeHs eru þegar orðinn mikill og góður út- gafuflokkur, og hefur Ragnar Jóns son í Smára unnið þar ómetanlegt Terk, en þo er þetta aOeins einn jþáttur í listkynningu hans me8 tojóðinni. Ragnar Jónsson hefur rerið sendiherra, sem vert er um að tala hina síðustu áratugi. Fyr- Ir síðustu aldamót var íslenzk niyndllst ekM fjölskrúöug, en þá hefst nýtt landnám hennar. Ágret- ir listamenn koma tll sögu, tíl- einka tér listmenningu á faeimsins hátt og móta um leið íslenzka myndlistarstefxiu. En myndlistin í þessam nýja sið imáttl hetta þjoð- ar Iistaverkabækur með myndum af verkum þeirra listamanna, sem hæst ber. Allt þetta sendiherra- starf Ragnars Jónssonar er svo mikilsháttar, að því eru engin skil ger8, þó aS minnzt sé á það 1 leiBinni, þegar rætt er uan eitt handtak hans í allri þessari önn- — málverkabók Gunnlaugs Blðn- dals, sem út kom um sfðustu ára- mót Enginn vafi leikur nú £ því leng- ur, a8 Gunnlaugur Blðndal er og verður eitt hinna stóru nafna á landnámsskeiði islenzkrar málara- listar. Að tísu kom hann síðar heim, ef svo mætti segja, en Ás- Gunnlaugur Blöndal málar f vlnnustofu slnnl. inni lokaSur heimur. Mjðg fáir áttu þess kost að standa andspæn- is verkum beztu listamanna þjóð- arinnar, og vegurinn milli þjóðar og myndlistarmans var enn meiri torfæra en leið bókmennta og tón- mennta. Farartæki myndlistarinn- ar heim til almennings voru ekki upp á marga fiska. Ragnar Jóns- son gerðist þarna mikill vegagerð- armaður og sendiherra. Hann vann á tveim vígstöðvum. Hann studdi listamennina sjálfa með vináttu, persónulegri hjálp, listverkakaup- um og efnahagsaðstoð. Það var mikið voryrkjustarf í garði list- anna sjálfra. Hitt var þó eigi minna vert — að færa þjóðinni listaverkin, bjóða henni í hús list- anna . Hann hefur gert þetta með ýmsum hætti. Hann gaf fjölmenn tistu almannasamtökum landsins hið mikla og dýrmæta málverka- safn. Hann lét gera eftirprent- rnir af hinum ágætustu listaverk- om, svo að þau prýða nú skóla og heimili um allt land. Hann hefur gefið út allmargar mjög vandað- grímur og Kjarral, seoi alltaf voru heima, því að Gunnlaugur var meiri Væringi. En þegar öllu hefur verið til skila haldið er vafa- mál, að hlutur Gunnlaugs Blön- dals verðí talinn síðri. Gunnlaugur Blöndal lagði fyrst fyrir sig tréskurðarlist en hún vék síðar alveg fyrir málaralistinni. Hann var langdvölum erlendis og nam hjá meisturum framan af ævi. Hann komst í nána snertingu við tízkustefnurnar hverja af ann- ari en batzt engri þeirra sér til cfarnaðar. Hann lærði að vísu af þeim eins og góður mannþekkjari sf kynnum við margháttað fdlk og þær höfðu áhrif á list hans, en þau áhrif komu fram í nýjum, persónulegum og sjálfstæðum þroska. Gunnlaugur Blöndal sam- einaði betur en aðrir íslenzkir málarar norræna heiðríkju, ís-_ ienzkt draumlyndi og franskan' léttleika og hrifningu í list sinni. En lðgmál listar hans voru öll mótuð af íslenzkri skapgerð. Gunnlaugur Blöndal' var sem kunnugt er frábær portrait-málari og módel-málari, og fór þar saman frábær kunnátta hans, mikill agi og glöggt innsæi. Tallð er, að eng- inn islenzkur málari eigi fleiri myndir sínar á sðfnum og einka- eign erlendis, enda naut hann mikillar viðurkenningar víða um lönd. Hér er hvorki staður né stund né heldur hæfur hðfundur til þess að ræða nánar um list Gunnlaugs, en bezt að vfkja að bókinni um hann. Gildí slikrar bókar er fyrst og fremst það, að manni gefst kostur á yfirsýn og heildarmynd af verkum listamanns ina. Bókii! er eins og yfirlitssýn- ing. í henni eru rúmlega hundrað myndir aí verkum listamannsins. Val þeirra getur að sjálfsðgðu orkað mjðg tvfcnælis, en þó eru þar myndir bæði frá æskuárum og efri dögum og flestum ævi- skeiðum þar á milli. Kristján Karlsson ritar ágætan formála af hendi útgefanda bókarinnar og bregður upp skilgóðri mynd af listamanninum, viðfaorfum hans, einkennum og starfi. Eggert Stef- ánsson ritar skemmtilega grein um kynni sfn af Gunnlaugi heima og erlendis, og vegna hennar skilur lesandinn persónuleika listamanns ins betur. En mest er þó að græða á ritgerð Tómasar Guðmundsson- ar, skálds, því að hann léiðir bæði manninn. og málarann, heimsborg- arann og íslendinginn fram á sjón- arsviBlB í skýrustu Ijósi. Tómas telur listblæ Gunnlaugs f ætt við ljóSastfl Jóhasar Hallgrímssonar, og má víst tH sanns vegar færa. Loks ritar Ríkarður Jónsson stutta kveBju frá listbróður og fer um vinenjúkum hagleikshðndum. All- ar eru greinar þessar Wrtar á ein- um fjorum tungumálum nema kveBja RíkarBs, og verSur aB von- um af miMS lesmál, sem deyfir mjðg litaskraut bókarinnar. AB vísu birtist hver mynd í betra ein- rúmi fyrir bragðiB, og stafar sterk ara og persónulegra lffi til skoB- andans, eh bókin öll verBur dauflegri aB yfirsýn. Mér virB- ist fullkomnar þýðingar allra þess- ara greina á þrjú heimsmál orka mjög tvímælis. Ef vel er skoB- að á meginefni þeirra fyrst og fremst erindi við íslendinga og höfðár aBeins til skilnings þeirra á listamanninum. Nægilegt hefði átt að vera að hafa á erlendum málum samdrátt efnis og þá kafla greinanna heila, sem teljast list- skýringar. Að sjálfsögðu er það líka ókostur, að þessar fjórar grein ar afmarka ekki sviB sín betur og að meiri verkaskiptingar skuli ekki gæta með höfundum. Samt sem áður vildi ég enga þeirra missa úr Blöndalsbókinni. Æski- legast hefði verið, að góður list- fræðingur erlendur eða innlendur hefði ritað skýringargrein um list Gunnlaugs, og hún hefði verið birt á fjórum tungumálum eða svo, uen látinn nægja sá háttur, sem íður var nefndur, á birtingu hinna greinanna. Þá hlýtur það að teljast nokkur galli á gjöf Njarðar, að ekki skuli að finna í slíkri bok allytarlegaj Grímseyjarsaga Grettis á sænsku Át Hácklefjall — Iángt senare eftír Sven O. Bergkvist. Tidens Fðrlag í Stokkhólmi. Þesd Htla ferOabók frá íslandi' er rituð meB hornauga á frægari bók um fslandsferð, bók Albert Engstrðms Át Hackleíjal.. Sven O. Bergkvist kveSst bafa fariB í slóð Engströms Át Hacklefjall, Sven O. reynt «8 bera reynslu sina af ís- landi nútfmans saman viB lýsingu Engströnu á íslandi fyrir hálfri öld. Hann hefur Engstrðm lika sór til fylgdar og flettir upp í bonum á áningarstöBum, vitnar jafnvel í hann viB og viO máli og myndum sínum tíl fyllri skýring- ar. Munurinn er aO sjálfsögBu mfklll, þvf a8 „nýtt ísland er ris- iO, land sem aB lifskjörum og lffs- þægindum jaínast á viO nágranna- Iðndin", eins og hðfundur segir. Hann kemst lfka aS þeirri ályktun, aS ísland sé girnilegt ferSamönn- uim á þessari faraldsðld, og þaO hafi margt annaS a8 bJóSa en grannlðnd þess. í bok Bergkvist eru margar myndir frá fslandi, og gefa góBa hugmynd um margt, sem fslenzkt er, en mættu þó vera betur vald- ar og betur gerSar sumar hverj- ar. Bókin kom út núna eftir ára- mótin, og höfundur virBist hafa gert íslandsferS sína s.l. sumar. Höfundur hefur bók sina á því a8 gera Steinþór Guðmundsson kennara aS eins konar tákni og sagnaranda sínum, og fræSist um margt af honum á göngu um Reykjavík. Hann rekur nokkuS sðguleg drðg og faallar ekki telj- andi réttu máli þar, dg mun aB þakka Steinþóri, því aB höfundi þessum virSist ekki tamt aS leita sér bóklegra heimilda. Þessu næst ræSir hann um síld- ina og aSra bjargræðisvegi íslend- inga, og er þar lauslega á flestu gripið, enda lætur hðfundur oftast viS þaS sitja aB túlka áhrif sín af skyndikynningu og telja fram fröðleiksniola, sam hann hendir á skrá um helztu verk listamanns- ins, einnig ðnnur en þau, sem birt ar eru myndir af í bóMnni, og fylgi þar vitneskja um hvar þau eru niður komin, hvenær máluB, stærð og annað, sem fróðlegt má Þykja. Réttmætt er að minnast nokkr- um orðum á handverksgerB slíkr- ar bókar. EkM verSur annaB sé8 af allri kynningu þess verks, en þaS sé alíslenzM, og ber þaS list- prenturum og öSrum bókargerðar- mðnnum hérlendum hið bezta vitni Er það sérstaM ánægjuefni að hafa slfka bók milli handa og vita um leið, að hún er íslenzk smíð. Fyrir einum eða tveimur áratug- um hefði verið óhugsandi að ná þessum árangri hér á landi í gerð listaverkabókar. Þessar framfar- ir eru í sjálfu sér miMð fagnaðar- efni og benda til þess að við getum í náinni framtíB eignazt fleiri kjörgripi af þessu taM. Varla mun unnt að hugsa sér að senda erlendum vini'betri feginsgjöf en íslenzka málverkabók eins og þessa og sem heimilisvinur er hún eilíft stundargaman Myndamótin að bokinni hefur prentmyndagerðin Prentmót gert, og bóMn er prent- uð, í Víkingsprenti. Bókfell batt bókina í sterkt gráklæðisband, sem er hefðbundinn klæðnaður lista- verkabóka en mætti ef til vill lúta meiri tízkusveiflum. AK. lofti í f6r sinni. Höfundur held- ur síSan norSur til Siglufjarðar og Akureyrar, en honum reynist það ókleifur þrepskjöldur að kom- ast í Mývatnssveit, og ber við samgöngutregða, þótt ótrúlegt sé á nýliðnu sumri. Þar hefði för hans þó átt að geta risið hæst, enda var þar ævintýraland Eng- ströms. Loks bregBur hðfucdur sár ít til Grímseyjar, og rennur þá faeld- ur en ekM út í fyrir faonum, þó a8 lýsing á eyjunni, mannlífinu og vinnubrögðunum þar sé ei fráleit. Hðfundur stendur sem sé á þvf fastar en fótunum, a8 Grettir Ás- mundsson hafi búið þar í útlegð sinni og veriB veguin þar. En þeg- ar betur er aS gáS, verBur þetta sögukunnáttu Islendinga litlu betri einkunn. Höfundur segir er hann hefur frásögn sína af Grfms- eyjarfðr, sem hann hóf frá Akur- eyri meS postbátnuni: „fslendingur sagSi mér þa8 á8- ur en ég lagSi af staS í ferSina, aS á þessari eyju hafi söguhetj- an Grettir Ásmundsson, „Mnn mikli útlagi" fslenzMa fornsagna, fundið sér hæli, og þar hafi hann fallið fyrir hefndarmönnumK. Þegar höfundur kemur tfl Grímseyjar og fer aS skyggnast um eftir Grettisbæli, þykir hon- um illt aB hafa ekki Grettissögu viS hðndina til þess að rekja slóð sögustaða eftir henni, en hann segir samt sögu Grettis í stórum dráttum og nánast frá drápi hans, þar sem Glámur sjálfur er orðinn þræll Grettis. Afsakanlegt er, ef til vill, aS hann ruglar saman Glámi og Glaumi þræli, an að vista Gretti í Grímsey á sér enga afsökun. Og hraksmánarlegt 'er til þess að vita, ef til eru vaxnir íslendingar mælandi á skandínav- ísku en svo firrtir- söguminni, að þeir segja útlendingum, aB Grett- ir hafi dvalizt í útlegð í Grfmsey. Og þar sem höfundur gefur dbeint i skyn, a8 þarna hafi veriS Akur- eyringur að verM, væri það tlma- bært rannsóknarefni norður þar, að komast aS því, hver slíkur sögu maSur er, og þarflegt a8 gera hann óskaðlegan með því að senda hann í sögutíma, áður en fleiri át- lendingar verða sendir út f Gríms- ey til þess að sjá útlágahæli Grettis. AS þessu töldu má ef til vill segja, að bók þessi sé hneykshs- lítil og liSlega er hún skrifuð. Myndirnar kynna fsland á geS- felldan og glanslausan hátt, og velvild höfundar viS land og þjóð ber að meta aS verðleikum. — AK ÍT í M I N N, fostudasvr 17. apríl W64. —

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.