Tíminn - 09.06.1964, Blaðsíða 3

Tíminn - 09.06.1964, Blaðsíða 3
HEIMA OG HEIMAN Nýtt leikrít um Marat, sem myrtur var I baðkerí í^rfr nokkru fór fram í Schill- er-leikhúsinu í Vestur-Berlín frumsýning, sem vakið hefur gíf- urlega athygli í álfunni, og fóru helztu leikhús á Norðurlöndum og Englandi, þegar á stúfana að tryggja sér sýningarrétt á leik- ritinu. Leikrit þetta ber hið lengsta nafn er uni getur á einu leikriti, sem sé: ,,Die Verfolgung und Er- morderung Jean Paul Marats dar- gestellt durch die Shauspielgruppe des Hospiz zu Charenton unter Anleitung des Herrn de Sade" og er nýjasta ieikritið eftir þýzka leikskáldið Peter Weiss, sem neyddist til að flýja land árið eftir valdatöku nazista og hefur síðan verið búsettur í Stokkhólmi. Gagn- rýnendur margra landa eru á einu máli um, að leikritið sé stórmerk- ur viðburður í leikritum samtím- ans. Hinn frægi leikstjóri Peter Brook, í London, tryggði sér, áð- ur en leikritið var frumsýnt, flutn- ingsréttinn í Brezka samveldinu, og í kjölfarið fór Ingmar Berg- man, sem keypti leikritið til sýn- ingar á Dramaten í Stokkhólmi, en Konunglega leikhúsið í Kaup- imannahöfn, ætlar að taka það til flutnings á leikárinu 1965—66. Tíl hægri verka gengur leik- ritið manna á meðal undir nafn- hro „Marat", aðalpersónunni, sem er sá hinn sami maður, er einna mest kom við sögu stjórnarbylt ingarinnar miklu í Frakklandi. Þeim, sem ekki muna deili á þess- um fræga manni, skal það tínt til upprifjunar. að hann var læknir áður en hann tók að skipta sér af stjórnmálum. En með blaði sínu „L'ami du peuple" (Vinur fólks- ins), er út kom 1789—92, hafði hann feikimikil áhrif á gang bylt- ingarinnar og hugi fólksins. Hann átti höfuðsökina á septembermorð- unum airæmdu 1792; hann var potturinn og pannan í að steypa Girondínunum af stóli 1793, fékk það launað með því, að ein aðals mannsdóttirin úr þeiín flokki, réð honum bana sama ár niðri í bað- keri. Sú hét Charlotte Corday, og þótt margir teldu hana hafa drýgt mikla dáð með því að bana Marat, var hún sjálf líflátin fyrir verkn aðinn. Annars var Marat helzta eftirlæti skrílsins í París vegna grimmdar og fádæma rudda- mennsku. Hið langa nafn, sem höfundur- Samtíðarmynd eftir málarann David af Marat myrtum í baðkerinu. Mar- at, sem stundum var nefndur „Þjóðvinurinn", gekk með húðsjúkdóm, sem hann leltaðist við að lækna með böðum. Hann sat oft langtímum sam- an í baðkerlnu með fjöðurstaf og blek og skrifaði æstngagrolnar í blað sltt, sem raunar hét Þjóðvinuiinn. Þannig stóð á, þegar Karlotta kom að honum og veltti honum banasárið með hníf, sem giörla má sjá á þessu málverki eftir Jacques Louls David, en það er nú varðveift í Borgar- listasafninu i Bruxelles. öllum öldum sögunnar helzt orð- ið fræg af endemum, vakið á sér athygli með grimmd og fólsku- verkum." Enda þótt Peter Weiss sé Gyð- ingaættar og hafi ar peim sökum á sínum tíma flúið föðurland sitt, er leikrit hans ekki sérstaklega árás á Hitlerismann né heldur Stalini'smann, heldur dregur höf- undurinn þar fram hugleiðingar sínar um síendurtekin fyrirbæri sögunnar, eða eins og hann kemst sjálfur að orði, um þá „ófyrir- leitnu valdagræðgi, sem ekki hef- ur annað en dauðann í för með sér." Til að tjá þessa heimspeki, lætur höfundurinn birtast á sviðinu dauðadans, færir sér í nyt alls kyns leikhúsbrögð, leikritið er ýmist í bundnu máli eða óbundnu, birtist í skringileik og látbragða- leik. Og það eru ekki sízt með margs konar leiksviðsbrögðum sem Peter Weiss hefur vakið hina miklu athygli hvort tveggja í senn sem leikskáld og margslunginn leik- húsmaður. Ekki leynir sér, að hann hefur margt lært af hinum frægu leikritáhöfundum nútímans, Bert Brecht og Majakovskí. Þó þykir hið nýja leikrit hans um Marat bera því vott, að höfundur- inn hefur orðið fyrir einna mest- um áhrifum frá hinum frumlega franska leikhúsmanni Antonin Ar- taud, sem fyrst og fremst braut grimmd og fólsku til mergjar í leiksviðsverkjum sínum. En þótt Peter Weiss hafi margt lært af öðrum, hefur hann fengið miMa viðurkenningu sem mjög sérstæð- ur leikritahöfundur og leikritið um Marat tekið í tölu merkustu leikhúsverka, sem fram hafa kom- ið í Evrópu í á seinni árum. 2 4113 Sendibilastöðin h.f. inn hefur gefið leikriti sínu, segir þá sögu, að markgreifinn af Sade, rithöfundur og mesti mun- aðarseggur, sem valdi sér slík yrkisefni í skáldsögum sínum, að orðið sadismi varð til af því, hafi á geðveikraspítalanum sett á svið leikrit um Marat, og sér í lagi hið grimmdarlega líf hans og aumlegu ævilok. Peter Weiss notar þetta sannsögulega leikhúsfyrirbæri, og vefur það sem sjónleik innan sjón- leiksins. Efnl leikritsins eitt, þanka- gangur byltingarmannsins og bani hans, gerir verkið æsispennandi, og er það þó ekki nema rammi verksins. Höfundurinn hefur vissu lega boðskap að flytja, sem sé þann, að „mannkindin hefur á m Sviðsmynd af Sehlllers-leikhúsinu í Berlín, þegar leikrifið Marat, eftir Peter Welss var frumsýnt. Leikararnir á sviðinu eru Liselotte Rau, Lothat Blumhagen og Stefan Wlgger. Tilkynning Verðlagsnefnd hefur ákveðið eftirfarandi há- marksverð á brauðum í smásölu: Tilkynning nr. 12/1963 heldur gildi sínu Rúgbrauð, óseydd, 1500 gr. kr. 11.00 Normalbrauð, 1250 gr. kr. 12.00 I < Séu nefnd brauð bökuð með annarri þyngd en að ofan greinir, skulu þau verðlögð í hlutfalli við ofangreint verð. Á þeim stöðum, sem brauðgerðir eru ekki starf andi, má bæta sannanlegum flutningskostnaði við hámarksverðið. Utan Reykjavíkur og Hafnarfjarðar má verðið vera kr. 0.20 hærra en að framan greinir. Söluskattur er innifalinn i veðrinu. Reykjavík, 6. júní 1964. Verðlagsst j órinn. Ritari Ritari Kona vön enskum bréfaskriftum óskar eftir starfi yfir sumarmánuðina. Tilboð óskast sent til blaðsins íyrir 17. júní, merkt: „Enskar bréfaskriftir/i'. Á VfÐAVAN Afturganga Hitlers BLAÐ Moskvukommún'ista á íslandi, Þjóðviliinn, hefur eytt ómældu lesmáli til að átelja, linku vestur-þýzkra stjórnar. valda við gamla nazista. Víst er það lofsvert, ef af heilindum er gert, að vara við áhrifum þess ofbeld'is og -f- stækis, sem embættismenn Hitlers helguðu sig og voru verkfæri fyrir. Ein þá ber einnig að viður- kenna það að stjórnendur Þýzkaiands hafa Býnt lofsverð. an áhuga á því að láta þjón- ustumenn Hitlers svara til saka Aldrei veröur hægt að bæta fyrir þá hraðalegu glæipi, sem Hi01e» framdi gegn mannkyn- inu. En samagirni krefst Þess, að getið sé um tilraunir Vest- ur-Þjóðverja ti.l að sýna iðirun með þeiirri að&toð, sem þeir hafa veitt til uppbyggingar þjóðríkis Gyðinga, fsrael, með fjárframlögum O'g sérfræði- legri aðstoð. Lænsveinar En lærisveinar Hitlers finn- ast viðar en í Vestur-Þýzka- landi, og til eru voldugir post- ular hans seni Þjóðvíljitnn blakar ekki við, þótt allur hinn siðmenntaði heimur fordæmí framferði þeirra. Það eru valdamenn Sovétríkjanna, sem láta afturgöngu Hitlers leiða sig við hönd i ofsókinum gegn Gyðingum Sovétríkjanna, til að ala hatur á þeim og for- dóma gegn trú þeitra og arf- leifð. Þessi nákaldi andi haturs u'g fordóma gegn Gyðingum, hef- ur með ræðu Krústjoffs við heimsókn hans í Egyptalandi verið á ný leiddur inn á vett- vang alþjóðlegra samskipta. Moskvukommúnistunum ís- lenzku tjáir ekki að skjóta sér bak Við þá uppdigtuðu afsök- un, að frásagnir af Gyðinga- ofsóknum kommúnista sé upp- spuni óáreiðanlegra blaða- maiina. Málið er þannig komið til vestræns almennings, að fulltrúar samtaka Gyðinga ' Bandaríkjunum báru fram oip- inberar ákærur á hendur Sovét- ríkjanna ug óskuðu aðstoðar ríkisstjórnar lands sítns til að hafa áhrif á stjóirn Sovétríkj- anna í þessu máli. Málið rsnnsakað Auk þess hefur nefnd vest- rænna stjórnmálamanna, skip- uð af flokkum sósíaldemokrata í Daumörku Noregi, Svíþjóð, Hollandi og Bretlandi, rann- sakað málið Skýrsla nefndar ininar var birt fyrir mánuði. Er hún að mestu byggð á opinhcrum gögnum Sovétríki- anna sjálfra Mun síðar verða grein hér f blaðinu frá ýms- um uppljóstrunum þessarair skýrslu, en hún sannar óve- fengjanlega, að stefn't er mark- visst að tortímingu Gyðinga i Sovétríkjunum, sem sértrúar. flokks, sem þjóðarminnihluta, og sem manna. AHir heiðarlegir, frjálsborn ir menn hljóta að fordæma fordæðu Gyðinigahatursins. Því ættu þeir fyígismenn kommún- ista, sem bornir eru og aldir með frjálsri þjóð, eins og ís- lenzkii kommúnistar, að sjá ósóma mannhaturs og kynþátta- ofsókna. Aumingjaskapur • En aumingjaskapur ís- lenzkra kommúnista er svo Framhald a 15. sfðu. I TÍMI'NN, miövikudagur 17. iúní 1964. —

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.