Alþýðublaðið - 21.01.1955, Blaðsíða 5

Alþýðublaðið - 21.01.1955, Blaðsíða 5
Föstudagur 21. jan. 1955 ALÞÝÐUBLAÐIÐ SUMIR aðdáendur Davíðs Stefánssonar frá Fagraskógi telja hann brautryðjanda í ís- lenzkri Ijóðagerð. Samt mun nær sanni að álykta, að Davíð eigi sigurinn því að þakka, að hann gekk tll móts við nýjan tíma án þess að brjóta brýr fortíðarinnar að baki sér. Ljóð Davíðs strax í .,Svörtum fjöðr um" eru nýstárleg, tilraunir skáldsins með efni og form vitna um dirfsku og stórhug, en skyldleikinn við gömlu meistarana kemur fljótt í leit- irnar eigi að síður. Kvæðin eru Iblómjurtlr af akri sögunnar og iþjóðlífsins, en jafnframt legg- ur Davíð áherzlu á að túlka viðhorf og tilfinningar sjálfs sín, tjá gleði og .sorg persónu- legrar reynslu. Harm spinnur öðrum þræði örlagavef sinn á rokk Ijóðagerðarinnar, gerir lesandann að trúnaðarvini og segir það, sem honum býr í hug, eins og barn móður eða móðir barni. Þess vegna varð Ijöðum hans greiðfær leið að hjarta þjóðarinnar. Lestur kvæðanna er nautn upphfunar innar. Davíð er stórtækaxtur allra samtíðarskálda okkar, frama- djarfastur og afkastamestur. Hitt er þó mest um vert, að fjölhæfni hans gerir hann jafnvígan á stórt og smátt. Hann er eins og ferðamaður, sem leggur leið sína um marg- breytilegt og vlðáttumikið landslag og hyggur í senn að fjall: og blómi, hafi og lind, jökli og steini, sól og stjörnu, höll og hreysi; musíeri og tjald stað. Samlíkingin bregður þó engan veginn upp viðhlítandi xnynd, því að Davíð sveiflast einnig milli gleði og sorgar, fagnaðar og iðrunar. útþrár og átthagaástar. Hann er heims- borgari og íslenzkur sveita maður, fer tíl að koma og kem ur til að fara. Allt þetta spegl ast og bergmálar í skáldskap hans, hljómar hörpunnar minna á straumfall fossins og Hið lækjarins, siguróp her- skaranna og grát barnslns, storminn í trjákrónunum og blæinn í laufinu. Þetta er æv- intýralegur tónasláttur. Fræðimönnum reynist sjálf sagt auðvelt að benda á inn- lenda og útlenda lærifeður, sem Davíð Stefánsson hafi numlð af. En hann unir ekki skólavistinni néma skamma hríð, lærir að vinna sjálfstætt og hefst síðan handa um, ætl- unarverkið. fer utan af þörf og ikemur aftur heim af tryggð eins og farfuglarnir, en lætur aldrei fjötrast, er hrókur alls fagnaðar á góðra vina fundi, en telst eigi að síður einmana útlagi jafnvel í fjölmenni af því að líf hans er sífelld leit. hvorki sókn né flótti í venju- legum skilningi, heldur veg- ferð til að sjá og heyra, skynja og njóta. Þetta er ævintýri í fari mannsms, en opinberun í skáldskap Davíðs. Ljóð hans eru misjöfn eins og þau eru margbreytileg, en í heild sinni minna þau helzt á landið, sem ól skáldið, sögu þj-óðarinnar og örlög hennar, sumardaginn og vetrarnóttinaj gleðistundina og sorgarárið. Leyndardómur- inn við skáldskap Davíðs er sennilega sá, að hann er margra manna makí í listinni að lifa og hefur'borið gæfu til að tjá hana í ljóðum sínum. Davíð Stefánsson hefur ort mörg löng og stórbrotin kvæði, þar sem hann rekur mikla og örlagaríka sögu. Sum þeírra vitna um frábæra líst- ræna iþrótt og þola vafalaust samanburð við ágætustu afrek Skáldkonungurinn Davíð Stefánsson sexfugur en uti íslenzkra og norrænna skálda. En skemmtilegusíu og sönn- ustu heimildirnar um snilld Davíðs eru þó smákvæði hans, þegar hann bregður upp mynd eða túlkar hughr'LÍ með töfra- brögðum tvíleiksins. Lesand- inn er stundum í vafa um, hvort þessi kvæði séu ort í al- vör'u af því að þau koma kunn uglega fyrir sjónir og eyru eins og suðandi dægurflugur, en þau reyhast honum mmnis- stæð líkt.og augnabiik fyrstu ástar eða andartak örlagaríkra von;brigða; er fram líða stund- ir og kynningin verður að end urminningu. Þar gerir Davíð vanda hins smáa að stórum s'-gri, lætur fjaliið speglast í lindinni og blæinn heyrast í storminum, ísland rísa úr haf- inu og útlagann víðförla krjúpa við móðurkné til að þakka og biðjast fyr^rgefningar. Þá skiptir ekki boðskapur upp- reisnarmannsins cg fordæm- ing spámannsins máli lengur af því að gleðln og harmurinn er allri vizku æðri' og skáldið snjallast, þegar það talar eins og barn eða tilfinninganæmur maður, g^ip segir góðum v'.ni leyndarmál psrsónulegrar reynslu. Davíð þótti villtur og ung- æðislegur, þegar hann kvaddi sér hljóðs með „Svörtum f jöðr um". Hann var heiðinn í fögn- uði sínum, lofsöng syndina og' krafðist nautnarinnar.. En list hans rís hæst í kvæðinu Stjörn urnar, sem er ort til að veg- sama guð fyrir dýrð himinsins. Davíð hefur oft kveðið af meiri íþrótt, en sjaldan af öðr- um elns innileik: Stjörnurnar, sem við sjáum sindra um himininn, eru gleðitár guðs, sem hann felldi, er hann frét í fyrsta sinn. — Honum fannst ekkert af öllu yndi sér ve.'ta né ró og allt vera hégómi og heimska á himni, jörð og sjó. — Svo var það á niðdimmri nóttu, að niðri á jörð hann sá, hyar fagnandi hin fyrsta; ,.. móðir frumburð sinn horfði á. DAVIÐ STEFAN3SON Og þá fór guð að gráta af gleði; nú fann harm það við ást hinnar ungu móður, að allt var fullkomnað. En gleðitár guðs, sem hann felldi, er grét hann í fyrsta sinn, eru stjörnurnar, sem við sjáum sindra um himinmn. :;Kvæði" geyma listræn stór virki, enda hefur skáldinu vax Ið ásmegin þroskans og kunn- áttunnar. Davíð hat'ði lagt leið sína suður í heim og fundið til skyldleikans við friðlausa fugl inn, lelksopp grimmra örlaga, sem býður samt öjiu byrginn, en skáldið játar í undrun upp- lifunarinnar sitt tviþætta eðli: Tilkynníng um almennt tryggingasjóðsgjald o. fl. Hluti af almennu tryggingasjóðsgjaldi fyrir árið 1955 fellur í gjalddaga nú í janúar, svo sem hér segir: Karlar, kvæntir og ókvæntir, greiði nú kr. 350,00 Konur, ógiftar greiði nú kr. 250,00 Vanræksla eða dráttur á greiðslu trygginga- sjóðsgjalds getur varðað missi bótaréttinda. Skrifstofan veitir einnig móttöku fyrirfram- greiðslum upp í önnur gjöld ársins 1955. Reykjavík, 18. jan. 1955. Tollstjóraskrifstofan, Arnarhvoli. Ég er friðlausi fugiinn, sem finnur sinn vilita þrótt. í hjartanu hálfu er dagur, en hálfu kolsvört nótt. Og stærsta listaverklð, sem hann smíðar í siglingunni og suðurgöngunni, er kvæðið um konuna með sjalið, svipmynd- in. sem greyp'.st í minni og vikur þaðan ekki, þó að vindar örlagaveðra blási og bárur ver aldarhafsins rísi; Hún kom eins og draumur, konan með sjalið, og hlustaði í kyrrð.nni á kvöldbylgjuhjalio. Hún brosti með sjclið um brjóstin vafið . . . En ég var blærmn, sem barst um hat'ið. Ég var blærinn. sem bærðl sjaliö. og veit, hvað bak við það brennur falið. Ég var blærinn, sem barst yfir eyna og faðmaði að rhér Feneyjameyna. Og nú er hún horfin ... En nóttin er fögur og segir hjartanu helgisögur. Cg enn syngur blærinn °g bylgjuhjalið um hvítasta brjóstið og svartasta sjalið. Ég sigli í haust -— er ekki voldugasta kvæðjð í ,.Kveðj- um", en þar lýsir Davíð Stef ánsson e^nföldum orðum sjálf um sér sem manni og skáldi, játar hið tvískipta eðli sitt, sem gleði hans og sársauki á rætur sinar í, og lesandinn þekk!r hann eins og samferða mann, sem hefur opnað hjarta siit af þrá og þörf til að vera skilinn: * Sumarið liður. Sumarið líður. Það kólnar og kemur haust. Bylgjurnar byrja að ólga og brotna við naust. Af liminu fýkur lauflð. Börnin breyta um svip. Fuglarnir kveðja. í íestar toga hin friðlausu skip . . . Eg lýt hinum m!kla mætti. Það leiðir mig huii'n hönd, og hafið. — og hafið kallar. — Það halda mé.r engin bönd. Eg er fuglinn, sem flýgur, ¦ skipið. sem bylgjan ber. Kvæði min. eru kveðjur. Ég kem, og ég fer. "f „Nýium kvæðum" eru ljóð tré með þungum gre'num og litfögru laufi eins og Hallfreð- ur vandræðaskáld, • Hrærekur konungur í Kálfskinni og Með an Rómaborg brann, lék Neró á sítar og söng. en þau skyggja ekki á þrjú urraðsleg smáblóm, sem anga í tilhu.gsuninni og soretta í endurminningunni. Olíuviðurinn er ógleymanleg dæmisaga í bundnu máli: En fuglar himins flugu með fræin, sem limið' ól. Hvar sem hann vcx, þessi viður, og veitlr hryggum skjól, er Getsemanegarður. sem grætur á móti sól. Að skilnaði kemur lesandan um úr andlegu jafhvægi án þess að hann verði átakanna var: Eg kem til að flytja þér kærar þakkir. og kveðja þig, vinur og bróðir. Skip mitt bíður .. . Það skyggir að kvöldi og skeflir í fornar slóðir. Þú veizt, að ég get ekki ver;ð hér lengur og verð að sigla og fara. Ef einhver spyr, hví ég la^ði frá landi, þá láttu þögnina svara. Skilaðu kærri kveðju t;l allra, sem köstuðu að mér steinum, en nef-ndu það ekki, að: ég vildi þeim ve1 og vildi ekki bregðast neinurn. Sjáirðu unga, svarthærða konu: með sveip yfir miðju enni, þá minnztu þess, að ég vildi ekki vera í veginum fyrir hanni. ; Og finnírðu, að hennar milda mál sé mlnningaljóma vafið, berðii þá til hennar beztu kveðju og bentu henni út á hafið. Svo kveð ég þig, vinur. Þú veizt. hvað það er, sem varð mér til hugarsorgar. Segðu, að ég ætli til Egypta- lands eða austur til Jórsalaborgar. Og Örlög er barnsleg en heit og sönn játning Davíðs Stef- ánssonar: Mig dreymir um dýrlegt sumar { dimmasta norðanbyh Þó sál mín syngi af gleði, er sorgin mitt undirspil. f seinni Ijóðabókum skálds- ins, ..í byggðum", „A.ð norðan" (Frh. á 7. síðu.) ;

x

Alþýðublaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Alþýðublaðið
https://timarit.is/publication/2

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.