Vísir - 15.08.1938, Blaðsíða 3

Vísir - 15.08.1938, Blaðsíða 3
VlSIR Témskáldið I próf. Bjarni Þorsteinsson 1 S2B fyrv. prestur að Hvanneyri á Sigluiirði. Þessi þjóðkunni mentaþulur og snillingur lést á Landakots- spítala 3. þ. m. 76 ára gamall úr ellihrumleik og æðakölkun. Hann er f æddur að Mel í Hraun- hreppi i Mýrasýslu 14. okt. 1861 og kominn af bændafólki í báðar ættir. Foreldrar hans, Þorsteinn Helgason og Guðný Bjarnadóttir, fluttust til Reykja- víkur fyrir aldamótin, til þess að auðveldara yrði að svala mentaþrá barnanna, en þau voru mentafús og likleg til þroska. Árið 1877 kom séra Bjarni i lærða skólann, og varð úr því að sjá sjálfum sér far- borða að mestu leyti. í skóla skaraði hann fram úr i latínú. Stúdent varð hann 1883 með besta vitnisburði. Honum lék hugur á að fara utan og stunda latínunám og músík. En fá- tæktin kyrkti allar þær vonir hans.^Fór hann þá á prestaskól- ann og lauk prófi 1888 og varð sama ár prestur á Siglufirði. Er það i fnásögur færandi, að eng- inn einn prestur hefir þjónað þeim söfnuði lengur síðan á 16. öld, en séra Bjarni hafði ver- ið prestur safnaðarins samfleytt í 47 ár, en lét af embætti vorið 1935. Séra Bjarni er kunnastur þjóðinni fyrir starf sitt i þágu sönglistarinnar. I bókinni „Starfsárin I" minnist höfund- ur, séra FriðrikFriðriksson, for- stjóri „K. F. Ú. M." á það, er hann á ferð sinni um Sviþjóð um aldamótin síðustu hitti tón- skáldið og stúdentaskáldið Gunnar Wemierberg. Honum farast orð þannig: „Við áttum langt samtal um ísland. Wenn- erberg spurði mig eftir séra Bjarna Þorsteinssyni á Sígju- firði, og kvaðst mjög dást að hátíðasöngvum hans og lögum yfirleitt. Hann sagði, að sig undraði það, að slikur maður væri látinn sitja i fámenni úti á landskjálka, i staðinn fyrir að veita honum fé til að búa í Reykjavík, til þess að hann geti farið utan, er hann vildi." Hínn frægi höfundur að „Gluntarne" og „Hör oss Svea" hafði þessa skoðun á séra Bjarna. Slík viðurkenning frá jafn merku tónskáldi og manni er þung á metunum. Hátíðasöngvarnir eða „ís- lenskur Hátíðasöngur" eru fyrstu frumsömdu tónlögin, sem birtust eftir séra Bjarna á prenti, og voru útgefin í Kaup- mannahofn árið 1899. Samtímis komu út 6 frumsamin sönglög eftir hann, þar á meðal vinsæl- ustu lögin hans eins og „Syst- kinin, „Kirkjuhvoll" o. fl. Há- ííðasöngvarnir eru enn sungnir í kirkjum landsins á helgum hátíðum, þar sem tök eru á að syngja þá. Hljómarnir eru fagr- ir og hátíðlegir. I þeim ér lyft- ing og hátiðleiki, sem einmitt á við á stórhátiðum kirkjunnar. Reynslan í hálfan fjórða tug iára hefir sýnt, að hátíðasöngvarnir eru að skapi islensku þjóðarinn- ar og eru þeir i fullu gildi emi i dag. Merkasta afrek séra Bjarna er safn hans „Islensk þjóðlög". Þetta er yfirgripsmikið verk (nærri 1000 bls. með inngangi) og hefir hann starfað að því i 25 ár (frá 1880—1905). Með þessu verki hefir hann unnið ís- lensku þjóðinni mikið gagn og hefir hann reist sér með þvi ó- brotgjarnan minnisvarða. Hugur hans hneigðist snemma í þá átt, að gefa íslenskum lög- um gaum og læra þau. Á upp- vaxtarárum hans fóru sönglaga- hefti Jónasar Helgasonar að koma út. Hami tók ef tir því, að þar var undarlega fátt af ís- lenskum lögum, sem hann hafði lært heima i sveitinni. Hann spurði einn og annan, hverju þessu mundi sæta, og fékk ým- isleg svör. Einn sagði: „Þetta eru innlend lög og hvergi til á nótum." Annar sagði: „Það er ómögulegt að gefa slík lög út, þvi það syngur þau hver upp a sinn máta". Þriðji sagði: „Það væri fallegt fyrirtæki, eða hitt þó heldur, að fara að prenta bannsett tvísöngsgaulið þeirra gömlu karlanna." En hjá hon- úm vaknaði löngum og styrktist að mun, að kynna sér betur þessi uppáhaldslög eldri mann- anna, og færa þau i letur og varðveita þau frá gleymsku og glötun. Þegar i skóla byrjaði hann að skrifa lista yfir þau gömlu lög og innlend, sem hann þá kunni, og síðan að safna þeim. Hann hélt áfram að safna ísl. þjóðlögum eftir að hann var orðinn prestur á Siglufirði árið 1888. Hann komst brátt að þvi, að gömul ísl. þjóðlög voru ekki að eins til í minni eldra f ólks, heldur einn- ig var á stöku stað i landinu dá- lítið af skrifuðum þjóðlögum frá eldri tímum, svo og i hand- ritum á söfnum i Kaupmanna- höfn. Árið 1895 sótti hann um styrk til Alþingis til þess að halda áfram að safna isl. þjóð- lögum hér innanlands og fara til Kaupmannahaf nar i þeim er- indum, en fékk enga áheyrn, enda var sú skoðun ahnenn, „að hér væri ekki um auðugan garð að gresja hjá oss Islendingum að því er þjóðlög snertir", eins og Ólafur Davíðsson kemst að orði í bók sinni „Islenskar skemtanir". Ennfremur höfðu margir þá skoðun, að isl. þjóð- lög væru eMci þess verð, að þeim værí safnað, og því síður að þau væru gefin út; þau væru svo léleg og ljót, að þau væru þjóðinni til minkunnar. — Þetta var ekkí efnilegt. Hann sendi þá próf. J. P. Hartmann, tónskáldinu fræga, nokkur vel valin sýnishorn af ísl. þjóðlög- um og skýrði honum um leið frá úrslitunum á þingi. Hart- mann gamli hafði fullan skiln- ing á mikilvægi málsins. Fyrir hans atbeina og góð meðmæli fékk hann þá nokkurn styrk hjá kirkju- og kenslumálaráðuneyt- inu danska, sem var bundinn því skilyrði, að Alþingi veitti 1000 kr. styrk á móti. Þetta marðist í gegn á þinginu. Fór hann þá utan og rannsakaði handrit á söfnum í Kaupmanna- höfn, aðallega á safni Árna Magnússonar. Siðan fékk hann nokkurn styrk í 4 ár (1901— 1904) úr Carlsbergssjóði. Loks veitti Alþingi honum 1000 kr. utanfararstyrk árið 1904 og gat hann þá dvalið lengri tíma ytra en áður. Séra Bjarni þakkar Hartmann gamla það mest, að hann nokkurntíma fékk nokk- urn styrk til þess að safna þjóð- lögum, og þá einnig það, að þetta verk varð nokkurn tíma til og eins stórt og það er. Eins og gefur að skilja, þá er hægt að benda á ýmsa galla á þessu stórvirki höfundarins, t. d. leikur vafi á, hvort sum lögin i bókinni séu islensk að upp- runa o. fl. En það rýrir ekki stærð verksins og gildi þess. Þegar á það er litið, að eftir miðja 19. öld, og laust áður en séraBjarni tók að safnaísl.þjóð- lögum, höfðu að eins verið gef- in út 16 íslensk þjóðlög — og allir voru það útlendingar, sem það höfðu gert — þá getur hver maður sagt sér sjálfur, hve mik- ill sá þjóðarauður er, sem hann með safni sinu hefir varðveitt friá gleymsku og glötun, en í þvi eru um 500 þjóðlög, sem hann hefir skrifað niður eftir ýmsu fólki, og flest þeirra voru að falla i gleymsku og urðu a'ð þoka fyrir erlendum lögum, sem þá voru að ryðja sér til rúms hér á landi og unga kyn- slóðin gleypti við. Þjóðlögin eru sum þegar orðin undirstaða nú- tíðar listaverka. Eins og kunnugt er, þá hefir séra Bjarni ekki að eins lagt mikinn skerf til íslensks kirkju- söngs með hátíðasöngvunum, heldur einnig með útgáf u sálma- söngbókarinnar, sem við hann er kend. Hún kom fyrst út ár- ið 1903. Var henni vel tekið og seldist brátt upp. Viðbætir við hana kom út árið 1912- I hoii- um eru 85 sálmalög, sem ekki höfðu verið notuð i islenskum kirkjusöng. Er þetta mikil við- bót, og reyndist góð og þörf við- bót því mörg lögin eru nú í miklu uppáhaldi. Eg nefni að eins eitt þeirra: „A hendur fel þú honum". Sáhnasöngbókin var gefin' út í einni bók árið 1926. Það hefir verið bent á það, að hann hafi tekið í sálma- söngbókina einstaka lag, sem ekki er með kirkjulegum blæ, eins og „Meðal leiðanna lágu", eftir Kuhlau, „Guð allur heim- ur, eins i lágu og háu", eftir Mendelsohn, og „Hátt eg kalla", eftir Weber. Öll þessi lög eru gullfalleg og eftir fræga höf- unda, og mun það hafa freistað hans að taka þau i bókina, þótt ekki sé i þeim sálmatónn. Sams- konar mótbára kom einig fram á sínum tíma gegn laginu „í dag er glatt i döprum hjörtum" eftir Mozart, sem uppháflega er morgunsöngur í óperu. Næst er að mimiast á frum- samin lög eftir hann, en fyrir þau er hann þektastur hjá þjóð- inni. Um hátíðasöngvana hefir verið talað hér að framan. Eins og flest önnur isl. tónskáld hefir hann nær eingöngu samið söng- lög. Að undantekinni einni præ- ludíu hefi eg ekki séð annað eftir hann en lög fyrir einsöng, tvær raddir eða kór. Lögin hans eru vinsæl og mikið sungjn. Eg nefni nokkur þeirra: „Systkin- in", „Kirkjuhvoll", „Taktu sorg mína", „Vor og haust" (1 fögr- um lundi) „Gissur ríður góðum fáki", „Sólsetursljóð", „Burni- rótin", „Islandsvísur" (Eg vil elska mitt land), „Sveitin mín". Áhrifa rómantísku tónlistar- stefnunnar gætir í lögum hans. Það er i anda hennar að leggja mikla rækt við hljómfegurð og þýðleik laganna. Undir áhrifum þessarar stefnu eru reyndar flest ísl. tónskáld, einnig þau yngri. Það væri ástæða til að minn- ast hér á ættfræðinginn, latínu- manninn og latínusfeáldið, for- ystumanninn i sveitamálum og sóknarprestinn. Hann hefir samið mikið ættfræðisrit: Ætt- arskrá, svo og „Aldarminningu Siglufjarðar 1918", en þar er getið allra bænda og húsráðenda á Siglufirði um hundrað ára skeið. Árið 1892 gekk séra Bjarni að eiga Sigríði Blöndal, dóttur Lárusar Blöndal, sýslumanns Húnvetninga. Var hún mjög sönghneigð og söng kvenna best, enda var margt um af- burða söngfólk í þeirri ætt. Eignuðust þau hjón 5 börn, sem öll eru á lífi. Lárus stýrimann, Láru, konu Gísla Lárussonar símritara á Seyðisfirði, Ásgeir rafmagnsfræðing, Bentein, fiskikaupmann í Hafnarfirði, og Emelíu konu Steingríms Björnssonar skrifstofumanns i Reykjavík. Eg þekkti ekki síra Bjarna Þorsteinsson nema i sjón. Mað- urinn var glæsilegur og gáf uleg- ur og hygg eg að hverjum manni hafi verið sjáanlegt, sem hann leit, að þar fór maður, sem var vel á sig kominn bæði til sálar og líkama. Mér hefir verið sagt, að hann hafi alla tíð verið góður ræðumaður, stund- um frábær. Ræður hans hafi ævinlega verið rökfastar og strangtrúarlegs efnis. Og tækis- færisræður hans hafi oft verið snjallar, en gersamlega lausar við alla tilgerðar viðkvæmni. En þrátt fyrir það, hafi undar- lega hlýr ylur lagst fná orðum hans. Sérstaklega hafi oft kent mikillar hlýju i fermingarræð- um hans. Vinur hans einn, sem hefir þekt hann allan þann tíma, er hann var prestur á Siglufirði, hefir lýst honum þannig: „Það mætti ætla, að mér væri léttur leikur að lýsa þessum manni. En svo er ekki, þótt kynning okkar sé orðin þetta löng. Maðurinn var sem sé allra manna dulastur i skapi, og hans insta eðli var flestum, nema hans allra nánustu, sem lokuð bók; — skapgerð hans var sem skáldverk, sem lesand- inn verður að draga út úr álykt- anir sínar um eiginleika og hvatir persónanna, af orðum þeiiTa og atþöfnum, til þess að skapa sér skoðun um þær. .." Það hefir nú verið sýnt hér að framan, hversu mikilvægt starf síra Bjarni hefir unnið isl. tónlist með þjóðlagasafni sínu og fróðlegum ritgerðum og hversu mikið gagn hann hefir unnið kirkjusöng vorum með hátíðasöngvum sínum 6g sálmabókum. Hátíðasöngvarnir hans hafa varpað birtu yfir guðsþjónusturnar og framsam- in sönglög hans flutt yl og gleði inn á heimilin. Heiður hans verður ekki minni við það, hversu örðug aðstaða hans hef- ir verið til þess að geta orðið sönglistinni að þvi liði, sem raun ber vitni. Starf hans í þágu sönglistarinnar hefir hann orðið að vinna í hjáverkum. Ennfremur veit eg ekki annað en að hann hafi af eigin ramm- leik orðið að af la sér hinnar við- tæku þekkingar sinnar á tón- listinni. Hann er sjálfmentað tónskáld. Síra Bjarni er einn af merkismönnum þessa lands. Mestan og bestan orðstir hefir hann áunnið sér hjá öldum og óbornum með sínu langa og al- varlega starfi fyrir sönglistina hér á landi. Baldur Andrésson. Þökkum innilega auðsýnda hluttekningu við andlát og jai'ðarför Jóns Sturlaugssonar, hafnsögumanns. Vilborg Hannesdóttir, börn og tengdabörn. Vilborg Jönsdóttir, verslunarmær andaðist að heimili sínu, Aðalstræti 16, laugardaginn 13. þ. m. Pétur Halldórsson. Við þökkum innilega auðsýnda vináttu og hluttekningu við andlát og jarðarf ör konunnar minnar, móður og tengda- móður, Ásdísap G. Þópðardóttur. Alexander E. Valentínusson, börn og tenguabörn. Fimtugur i dagf: Jös Bjartarson kaupmaðar. Jón Hjartarson kaupmaður er fimtugur i dag, góður dreng- ur og vinsæll. Jón er, eins og allir innfædd- ir Beykvíkingar vita, sonur heiðurshjónanna Hjartar Jóns- sonar, sægarps frá Steinum ]á Bráðræðisholti, og konu hans, Margrétar Sveinsdóttur, sem ættuð, er af Kjalarnesi, en flutt- ist ung hingað. Jón Hjartarson gerðist ungur verslunarmaður og vann um langt árabil hjá Gunnari heitn- um Þorbjarnarsyni, og fór orð af þvi, hversu lipur afgreiðslu- maður Jón þótti þegar ungur piltur, en lipurð og kurteisi hef- ir ávalt einkent Jón, og enn í dag er hann jafnlipur af- greiðslumaður sem tvitugur unglingur. — Aflaði Jón sér margra viðskiftavina og hefir hann ávalt þótt sanngjarn, lip- ur og góður viðskiftis, jafnt af innlendum sem erlendum við- skiftavinum, en erlend skip hafa mörg birgt sig upp af nauðsynjavörum hjá Jóni Hjartarsyni, og hefir hann not- ið óskoraðs trausts erlendra sjómanna, er við hann hafa skift. Eftir andlát Gunnars heitins Þorbjarnarsonar keypti Jón Hjartarson verslunina og rak um mörg ár, uns hann seldi hana, og gerðist starfsmaður við Nýlenduverslunina Jez Zim- sen. Hinir mörgu viðskiftavinir Jóns Hjartarsonar og allir, sem reynt hafa. vináttu hans og drengskap, óska honum til ham- ingju á fimtugsafmælinu í dag. Færeyjaföi* K.R.fypognil? Eg las ferðasögu V. S- V. í Alþýðublaðinu í gær (Sunnu- dagsblaðinu) um Færeyjaför s.l. en frásögnin er ekki allskostar rétt, þar sem segir, að K. R. hafi farið til Færeyja áð- ur, en það er ekki rétt. Árið 1930 fór úrvalslið Is- lendinga til Færeyja undir stjórn núverandi form. K. R., Erlendar Péturssonar, en í þeirri för tóku þátt 8 K-R.-ing- ar, 5 Valsmenn og 2 Vikingar, ásamt Axel Andrésssyni dóm- ara. Þetta var sigurför íslend- inganna, þvi að við unnum alla Snndmöt Norð- landingafjðrðungs, Islanðsmet í 200 metrt bringnsnndi kvenna. Einkaskeyti til Vísís. Akureyri 14. ágúst. Sundmót Norðlendingafjórð-í ungs var háð i sundlaug Akur- eyrar í gærkveldi og gærdag. — Þátttakendur voru Sundfélagjði Grettir og Iþróttafélagið Þoiv Fljótastar urðu í hundrað metra bringusundi kvenna:. Steinunn Jóhannesdóttir (Þór)' 1 mín. 40,6 sek. Ólöf Thorla- cius (Grettir) 1 mín. 50 sek. 50 metra baksund karla: Jó- hannes Snorrason (Gretti) 42 sek. Jónas Einarsson (Gretti) 44.8 sek. Magnús Guðmundssoii (Þór) 44,8 sek, 50 mtr. frjáls aðferð drengja innan 4 ára: Sveinbjörn Björns- son (Þór) 50 sek. Hreinn Ósk- arsson (Þór) 58.8 sek. 100 metra frjáls aðferð karla: Jónas Einarsson (Gretti) 1 mín» 11.6 sek. Magnús Guðmundssoi% (Þór) 1 mih. 16.1 sek. 200 metra bringusund karlaí Kári Sigurjónsson (Þór) 3 mín, 22.6 sek. Jóhannes Snorrasoií (Gretti) 3 min. 23.6 sek- 100 mtr. frjáls aðferð drengja innan 17 ára: Sigurður Eiríks- son (Gretti) 1 mín. 4;8 sek^ Kristján Hallgi-imsson (GreltiX; 1 mín. 37.2 sek. j 200 mtr. bringusund kvennar, Steinunn Jóhamiesdóttir (Þór) 13 ára kepti ein og setti íslands- met, 3 mín. 33.4 sek. Boðsund 4x50 metra: A-sveif Grettis 2 mín. 22 sek. B-sveit Þórs 2 min. 31.3 sek. A-sveit Þórs forfölluð. Mótinu lýkur næsta sunnu^- dag. Jakob~ leikina þrjá, með 5—0, 1—0 og 2—0. Eftir ferðina gaf K.R.R. út ferðasögu, „Færeyjaför is- lenskra knattspyrnumanna'% samda af Erlendi Péturssyni, og vil eg benda V. S. V. á að kynns^ sér hana. Einn af seytjám adelits Loftuir,

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.