Vísir - 15.09.1938, Blaðsíða 3

Vísir - 15.09.1938, Blaðsíða 3
VISIR Stjórnarskrárbreyt- ing 1 Danmörku. Réttur minnililiitaflokka aukinn. Eftir fréttaritara Vísis í K.höfn. Fyrstu dagana í október kem- ur ríkisdagurinn danski saman. Eitt af þeim málum, sem hann fær til meðferðar er frumvarp um breytingu á stjórnarskránni (grundvallarlögunum). Frum- varp þetta er til orðið fyrir samvinnu stjórnarflokkanna dönsku, sósialista og radikalra og ihaldsmanna. Það á þvi viss- an meirihluta á rikisdeginum, og ef ekki ber einhver óvænt at- vik að höndum, nær það fram að ganga, lítið eða óbreytt frá því, sem samkomulag hefir náðst um milli fyrrnefndra flokka. 1 þingræðislandi er stjórnar- skrárbreyting yfirleitt merki- legur atburður. Hún kostar oft- ast mikil átök milli flokkanna, og getur trauðla farið fram hjá öllum almenningi eins og lög annars gera almennt. Og þar sem stjórnarskrár þingræðis- landanna bera meiri eða minni keim hver af annari, og á það ekki hvað síst við um Norður- landaþjóðirnar, er fróðlegt að fylgjast með þeim breytingum,, sem aðrar þjóðir gera á sínum stjórnarskrám, þótt ekki séu þær ávalt til fyrirmyndar. Verulegasta breytingin er skipulag ríkisdagsins. Áður en henni er lýst, er samt nauðsyn að sýna núverandi skipulag hans. A. Ríkisdagurinn skiftist í tvær deildir eða þing, fólksþing og Iandsþing. Þessi þing lúta að ýmsu leyti mismunandi reglum, og skal hér drepið á þær helstu: 1. Kosningaréttarskilyrði eru ekki þau sömu til þinganna. Til þess að eiga kosningarétt til fólksþingsins, þarf maður að hafa náð 25 ára aldri, en til þess að öðlast kosningarétt til Iands- þingsins þarf maður að vera 35 ára. 2. Þingmenn fólksþingsins eru kosnir beint af kjósendunum í kjördæmunum. Þeir mega í mesta Iagi vera 152. Landsþings- mennirnir eru hinsvegar ekki kosnir beint af kjósendunum. Nokkur hluti þeirra er kosinn óbeinum kosningum í lands- kjördæmunum, en nokkur hluti (19) er kosinn hlutbundnum kosningum af þeim þingmönn- um, sem sæti eiga í landsþing- inu, þegar nýjar kosningar fara fram. Landsþingsmenn mega ekki vera fleiri en 78. 3. Kjörtímabil fólksþings- manna er 4 ár. Kjörtímabil landsþingsmanna er hinsvegar 8 ár, þó skal helmingurinn af þeim kjördæmakosnu fara frá fjórða hvert ár. Að ýmsu öðru leyti gilda frá- brugðnar reglur um þingin, en aðallega stuðlar þó þetta þrent eða getur hæglega orsakað mis- munandi skipun þinganna. 1 landsþinginu getur verið annar meirihluti en í fólksþinginu og öfugt. 1 þau 16 ár, sem líða frá landsþingskosningunum 1920 til landsþingskosninganna 1936 höfðu sósíalistar og radikalir hreinan meirihluta í f ólksþing- inu í ca. 10 ár, en vinstri menn og íhaldsmenn höfðu meirihluta í landsþinginu. Nú er þess að gæta, að við alla lagaafgreiðslu stendur hvorugt þingið hinu framar. Ríkisdag- urinn getur þvi aðeins tekið á- kvörðun að hvort þingið um sig veiti henni samþykki sitt. Þegar annað þingið hefir af- greitt eitthvert frumvarp, á að senda það til hins þingsins. Ef þvi er breytt á seinna þinginu, á að senda það aftur til þess fyrra. Sé frumvarpinu breytt þar aftur, á að senda það til hins þingsins enn á ný. Náist enn ekki samkomulag, getur annaðhvort þingið krafist þess, að hvort þingið um sig tilnefni jafn marga af meðlimum sinum i nefnd, sem segja skal álit sitt á málinu og leggja fyrir þingin tillögur á því. Síðan fer fram at- kvæðagreiðsla í hvoru þinginu um sig um tillögur nefndarinn- ar. Ef þingin geta ekld orðið á eitt sátt um þær, getur rikisdag- urinn ekki útkljáð málið, hversu mikilvægt sem það er og hversu mjög sem á kann að liggja að leysa úr þvi. Að þetta sé agnúi á dönsku stjórnarskránni, eru flestir á eitt sáttir um, enda eru breyt- ingartillögurnar bornar fram undir því yfirskini að vilja ráða bót á þessu. R. Rreytingarnar eru í stuttu máli þessar: 1. 1 ríkisdeginum skulu eiga sæti 205 þingmenn, kosnir þannig: a. 170 eru kosnir beint af kjósendunum í kjördæmunum, sem nánar skulu ákveðin i kosn- ingarlögunum. , b. 34 eru kosnir á þann hátt, að þingflokkarnir og þeir aðrir flokkar, sem samkv. kosningar- lögunum taka þátt í kosningun- um til ríkisdagsins með rétti til uppbótarsæta, stilla upp eins- konar Iandlistum áður en kosn- ingiri fer fram, og koma þeir að mönnum af þessum listum í hlutfalli við heildaratkvæða- magn sitt í kjördæmunum. A landslistanum mega ekki vcra menn, sem eru í kjöri í kjör- dæmunum við kosningarnar. Þeir hljóta sætin í sömu röð og þeir eru á listanum. c. 1 þingmann kjósa hinir þjoðkjörnu fulltrúar á lögþingi Færeyinga. 2. Ríkisdagurinn skiftist í tvær deildir, fólksþing og ríkis- þing. Sameinaður ríkisdagur er samkoma þingmanna úr báðum þessum þingum. I fólksþinginu skulu eiga sæti 136 þingmenn, en í ríkisþinginu 69 þingmenn. Skif ting ríkisdagsmannanna á þinginu fer þannig fram: 1 ríkisþinginu skulu eiga sæti: a. Hinir 34 landkjörnu þing- menn. b. Þingmaðurinn, sem lög- þing Færeyinga kýs. c Eftir ríkisdagskosning- arnar kallar forsætisráðherra eins fljótt og við verður komist hina 170 kjördæmakosnu þing- menn á fund, og kjósa þeir hlut- bundinni kosningu úr sínum hópi 34 þingmenn til að taka sæti á ríkisþinginu. Nánari regl- ur um þessar kosningar eiga að vera í kosningalögunum. Er varla að efa, að þær verða svip- aðar og reglur um sarria efni í íslensku þingskaparlögunum, eða þannig, að hver þingflokk- ur sé skyldur að kjósa til ríkis- þingsins jafn marga fulltrúa og hann hefir atkvæðamagn til. Þeir 136 þingmenn, sem nú eru eftir, eiga allir sæti í fólks- þinginu. 3. Kosningarréttarskilyrði skulu vera þau sömu til beggja þinga ríkisdagsins. Eru þessi skilyrði efnislega þau sömu og nú gilda til f ólksþingsins. Aldur- inn er samt lækkaður niður í 23 ár. Stjórnarflokkarnir vildu Iækka hann niður i 21 ár, en íhaldsmenn og vinstri menn vildu hafa hann 25 ár eins og áður, en sama aldur fyr- ir allan ríkisdaginn. Samkomu- lag náðist milli stjórnarflokk- anna um 23 ára aldur. 4. Kjörtímabil allra þing- manna ríkisdagsins skal vera 4 ár. 5. Almenna reglan á að vera sú, að hvort þing um sig hafi heimild til að gera tillögur um og samþykkja lög fyrir sitt leyti. Til þess að ríkisdagurinn geti endanlega afgreitt Iaga- frumvarp, þarf það þó að hafa verið til meðferðar í báðum þingunum. Eiga að fara fram þrjár umræður um það i því þingi, sem það er borið fram í, en aðeins tvær í því þinginu, sem síðar fær það til meðferðar. Þegar lagafrumvarp hefir verið samþykt i öðru þinginu, á að leggja það fyrir hitt þingið svo sem það var samþykt. Ef þar verða breytingar gerðar aftur á frumvarpinu, fer það að nýju til hins þingsins. Ef enn næst ekki samkomulag milii þinganna, fer frumvarpií i sinni upphaf legu mynd eða með þeim breytingum, sem viðkom- andi ráðherra eða flulningsmað- ur frumvarpsins hafa getað fall- ist á, fyrir sameinaðan ríkis- dag til endanlegra úrslita. Öll lagafrumvörp hljóta þó ekki þessa meðferð, heldur eru afgreidd á sameinuðum ríkis- degi. Þau lagafrumvörp, sem lögð eru fyrir sameinaðan ríkis- dag, skulu hljóta þrjár umræð- ur, að undanteknum þó þeim frumvörpum, sem áður hafa rædd verið í þingunum, þau hljóta aðeins eina umræðu. Þessi málefni skulu aðeins koma fyrir sameinaðan rilds- dag: a) Frumvörp til breytinga á st j órnarskránni. b) Lagafrumv. viðvíkjandi meðferð konungsvaldsins, þeg- ar konungur er ólögráða, sjúk- ur eða fjarverandi, svo og á- kvarðanir samkvæmt gildandi lögum um þessi efni: c. Frumv. til f járlaga. d. Frumv. til fjáraukalaga. d. Frumv. til fjárlaga til bráðabirgða. f. Frumv. til laga um ríkis- lán. g. Frumv. til laga um samþ. landsreikninga. h. Þegar alveg sérstaklega stendur á getur stjórnin Iagt mikilvægar upplýsingar eða lagafrumv. fyrir sameinaðan ríkisdag til umræðu og af- greiðslu. Ef stjórnin æskir, skulu umræður á slíkum fund- um fara fram fyrir luktum dyrum. i. Lagafrumv., sem þingin hafa ekki getað orðið ásátt um. j. Till. til að láta í Ijósi van- þóknun á ráðstöfunum stjórn- arinnar eða vantrausti á stjórn- inni. k. Till. til rökstuddar dag- skrár, sem bornar kunna að vera upp á öðru hvoru þinginu við umræður um lagafrumv. eða fyrirspurnir eftir nánar á- kveðnum reglum. 1. Till. til ákæru á hendur ráðherrum. III. Rreytingartill. hafa að geyma nokkur nýjungarákvæði: Merkast þeirra er, að minnihluti þingmanna getur í vissum til- fellum knúð fram þjóðarat- kvæðagreiðslu um ákvarðanir meirihlutans. Reglurnar um þetta efni eru á þessa leið: Þegar rikisdagurinn hefir endanlega samþykt eitthvert lagafrumv. geta tveir fimtu hlutar af þingmönnum ríkis- dagsins krafist þess á fundi, sem haldinn er í sameinuðum ríkisdegi i síðasta lagi 3 virkum dögum eftir samþ. frumv., að lagafrumv. sé borið undir þjóð- aratkvæði. Forsætisráðherra skal þegar i stað skýrt frá slíkri samþykt, og þjóðaratkvæða- greiðslan skal þá fara fram i fyrsta lagi 8 og i siðasta lagi 12 virkum dögum eftir það. Ennfremur skal þjóðarat- kvæðagreiðsla fara fram, ef í minsta lagi einn þriðji hluti af þingmönnum ríkisdagsins krefst þess á sama hátt og innan sama frests og áður er nefndur, og að auk þess 15% ríkisdags- kjósenda tjáist kröfunni fylgj- andi á tímabili, sem byrjar i síðasta lagi 6 virkum dögum eftir að hún var tilkynt forsæt- isráðherra og nær í mesta lagi yfir 6 virka daga. Þjóðarat- kvæðagreiðslan á þá að fara fram i fyrsta lagi 8 og siðasta. lagi 12 virkum dögum eftir að sannreynt hefir verið, að nógu margir kjósendur hafi léð kröf- unni fylgi sitt. Við atkvæðagreiðsluna eru greidd atkvæði með og móti lögunum eða lagafrumv. Til þess að lögin eða lagafrumv. falli úr gildi, þarf meirihlutinn, sem þó aldrei má vera undir 36% allra kjósenda, að hafa tjáð sig þvi fylgjandi. Ýms lög er þó óheimilt að bera undir þjóðaratkvæði. Má þar til nefna fjárlög, fjárauka- lög, launalög, lög um beina og óbeina skatta o. fl. Ef Iög eða lagafrumv. falla úr gildi við þjóðaratkvæðagreiðslu, skal forsætisráðherra án á- stæðulausrar tafar gefa út til- kynningu um það. Lögin eða lagafrumv. telst þá úr gildi fall- ið frá tilkynningardeginum. G. I Bcejcip íréWtr I.G.O.F. 5 = 1209158'/, = 9 1. Veðrið í morgun. 1 Reykjavík 7 st, heitast i gær 10, kaldast í nótt 4 st. Úrkoma í gær og nótt 0,2 mm. Sólskin í gær 6,8 st. Heitast á landinu i morg- un 8 st., í Kvígindisdal; kaldast 3 st., á Raufarhöfn. — Yfirlit: Grunn lægð suövestur í hafi, á hægri hreyfingu í norÖaustur. — Horfur: SuÖvesturland: HægviSri í dag, en gengur í suSaustanátt í nótt. TJr- komulítið. Skipafregnir. Gullfoss er á leiS til Leith frá Vestmannaeyjum. Goöafoss kemur til Hamborgar í dag. Brúarfoss er væntanlegur til Eyja kl. 10 í kveld. Dettifoss var á Siglufirði í morg- un. Lagarfoss er i Kaupmannahöfn. Selfoss var á Önundarfirði í morg- un. Golfkepnin. 1 gær fóru leikar svo í meistara- flokki kvenna: Stella Andrésson vann Önnu Kristjánsdóttur, Unnur Magnúsdóttir vann Jóh. Magnús- dóttur, Herdís GuÖmundsdóttir vann GuíSmundu Kvaran og Jó- hanna Pétursdóttir vann Ragnh. Guðmundsdóttur. — í dag heldur áfram meistarakepni karla, en úr- slitakepnin fer fram á sunnudag. — Á laugardag fer fram úrslitakepni í 1. flokki. L.F.K.R. heldur fund í kveld kl. 8J4, að Amtmannsstíg 4. ÁríÖandi að kon- ur fjölmenni. Háskólinn verður settur áþriðjudag næstk. kl. 11 árdegis í Neðri deild Al- þingis. Varðeldasýning skátanna var haldin í gærkveldi, eins og til stóð. Var mikill mann- fjöldi saman kominn suður frá. Til skemtunar voru leikrit, söngur og ræðuhöld. Skemtu áhorfendur sér hið besta, enda þótt sumir sæi ekki sem best, vegna þess, hve mann- fjöldinn var mikill. Húsasmiðir. • Byggingarnefnd hefir veitt þess- um mönnum viðurkenningu til þess að standa fyrir húsasmíði í Reykja- vík, sem múrsmiðir: Nr. 84. Har. Bjarnason, Barónsstíg 59, nr. 85. Stefán Jakobsson, Karlagötu 9. Guðrún L. Blöndal skriftarkennari, sem er orðin 65 ára að aldri, óskar eftir að fá að halda áfram kenslu til 1. maí n.k. — Samþykti skólanefnd Miðbæjar- skólans þetta fyrir sitt leyti. Spegillinn kemur út á morgun. Gólldúkalim sem allir geta treyst — selur 99 Málapinn^ Bankastræti 7. Sími 1496. Vesturgötu 45. Sími 3481. Gullfoss og Geysir Næstkomandi sunnudag förum við hina velþektu skemtiferð að GULLFOSS og GEYSI 1 SÍÐASTA SINN. Bifreiðastdð Steindórs. Sfmi 1580. AÐALFUNDUR Guðspekifélacjs Fslands verður haldinn í húsi félagsins sunnudaginn 25. þ. m. og hefst kl. 1% e. h. — Dagskrá samkvæmt lögum félagsins. Mánudaginn 26. þ. m. flytur Gretar Fells fyrirlestur, kl. 8% síðd. ér hann nefnir: Eitt er nauðsynlegt. Fjeldgaard og Flatani halda síðustu danssýnírrga sína hér syðra kl. 9 í kvekl í XÍSuó. Ásgeir Þorsteinsson. hefir sótt um leyfi tii byggíngar— nefndar, til að stækka lýsisranslti-. stöð sína við KölltmarktettswegL Samþykti nefndin a8 veita leyfíÖL Næturlæknir. Alfred Gíslason, BrávaIIag5taÆ2^ sími 3894. — Næturvörður i Lauga- vegs apóteki og Ingólfs apótekL ' Hlutavelta K. R. K.R.-ingar eru nú að rxndirbúa stóra hlutaveltu, sem fram á a8 fara næstkomandi sunnudag. — Hlutaveltunefndin er beGÍn átS mæta í kvöld kl. 8j4 í K.R.-húsínis. Frá Gagnfræðaskólanum í Iívííí. Vegna skorts á húsrúiní^ getur skólinn ekki tekið við fleirí nem- endum að þessu sinni, enda þótt einhverjir kunni að ganga frá af" þeim, sem þegar hafa sótt urn siála- vist. I fyrsta bekk eru korrrnar tmá 150 umsóknir, en rúm er fyrir «na 120. 1 annan bekk hafa sótt yfðr 80, en tæplega hægt að korna íyúr meira en 60 nemendum. ÞríSjI bekkur verður einnig fullskipaÖnr,. — 1 fyrra varð líka að vísa att- mörgum frá vegna þrengsla. Útvarpið í kvöld. Kl. 19.30 Hljómplötur: Létt Iög^ 19.50 Fréttir. 20.15 Frá FerSafé^ lagi Islands. 20.25 Frá útlöndunx. 20.40 Einleikur á píanó (Emíl Thoroddsen). 21.00 ÚtvarpshljÓDtt- sveitin leikur. 21.30 Hljómplötarr Andleg tónlist. Fjeldgaarí Flatan í Itvöld kl. 9. í Iönfr Síðasta sino. Ósóttir miðar verða seldSr kl. 7—9 í Iðnó í kvöldt Amatðrar FRAMKÖLLUN - KOPIER1N6 — STÆKKUN — Fljótt og vel af hendi leyst, Notum aSeins AGFA-pappir. Æfgreiðsla í Laugavegs apóteki. Ljó8myndaYerkstæöI& Lanpveg 165 Prentmyndasiofan \ LEIFTUR; býr til 1. ftokks pretit- j mýhdirfyrír iægsia vtrd. Hafn. 17. . Sími:537Q,. I S. I ¥ÆÆ) i FÆÐI yfir veturinn, bæðs fyrir stúlkur og karlmenn, aS~ allega skólafólk. Matsalan, Laugavegi 17. (413 -----------------................... .....[b ^ . ^ tm ..........^ ^ ..... iiiimii miiiiiiiiniin MatSa!an,Ing61fssfræti4 Þjónusta á sama stað. Saumafl- ur alsk. kven- og barnafatnaðnr [TIUQÍNNINCAU HESTAR teknir í hagagöngií- á Keldum. Uppl. í síma 4781_; ____________________(66S FILADELFIA, Hverfisgötia 44. Samkoma verður Iialásn fimtudaginn kl. 8,30 e. h. Söng- ur og hljóðfærasláttur. AHir velkomnir. (667

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.